Μια δίκη στη μεταπολεμική Αθήνα

 

Μια δίκη στη μεταπολεμική Αθήνα

Φωτογραφικές μαρτυρίες από υπόθεση ανθρωποκτονίας σε ταβέρνα της Αττικής (1956–1961)

Οι φωτογραφίες που συνοδεύουν το παρόν άρθρο προέρχονται από ιδιωτικό αρχείο και καταγράφουν μια πραγματική δικαστική υπόθεση της μεταπολεμικής περιόδου. Δεν γνωρίζουμε όλα τα στοιχεία της δικογραφίας· γνωρίζουμε όμως αρκετά ώστε να διαβάσουμε τις εικόνες ως ιστορικές μαρτυρίες.

Στόχος της παρούσας ανάρτησης δεν είναι η ανασύνθεση του εγκλήματος, αλλά η ανάδειξη της δικαστικής διαδικασίας ως κοινωνικού γεγονότος και της φωτογραφίας ως φορέα μνήμης. Οι εικόνες αυτές, τραβηγμένες σε μια εποχή όπου η Δικαιοσύνη ήταν αυστηρά δημόσια υπόθεση, επιτρέπουν σήμερα μια σπάνια ματιά στον τρόπο με τον οποίο η ελληνική κοινωνία αντιμετώπιζε το έγκλημα, την ευθύνη και την κρίση.

Από την ταβέρνα στο δικαστήριο

Στα μέσα της δεκαετίας του 1950, σε ταβέρνα περιοχής της Αττικής —πιθανότατα στο Καπανδρίτι ή στο Κορωπί ή στο Μαρκόπουλο ή στις Αχαρνές — σημειώθηκε ένα περιστατικό που κατέληξε σε ανθρωποκτονία. Η εκπυρσοκρότηση πυροβόλου όπλου, κατά πάσα πιθανότητα καραμπίνας, έκοψε απότομα τη γραμμή ζωής ενός ανθρώπου ανάμεσα στην καθημερινότητα και την τραγωδία.

Η υπόθεση έφτασε στη Δικαιοσύνη και εκδικάστηκε λίγα χρόνια αργότερα. Το έγκλημα αυτό καθαυτό παραμένει εκτός φωτογραφικού κάδρου. Αντίθετα, αυτό που διασώζεται είναι η θεσμική του κατάληξη: η δίκη.

Η αίθουσα και η δημόσια φύση της Δικαιοσύνης

Οι πρώτες εικόνες αποτυπώνουν μια κατάμεστη αίθουσα. Η έδρα δεσπόζει ψηλά, οι δικαστές παρακολουθούν, οι συνήγοροι στέκονται σε στάση ετοιμότητας, ενώ το ακροατήριο συμμετέχει σιωπηρά.

Η αίθουσα του δικαστηρίου είναι κατάμεστη κατά τη διάρκεια της ακροαματικής διαδικασίας. Η απονομή της δικαιοσύνης εξελίσσεται ως δημόσιο γεγονός.

Η Δικαιοσύνη της εποχής δεν είναι ιδιωτική υπόθεση. Εκτίθεται, ακούγεται, παρακολουθείται. Κάθε χειρονομία, κάθε σιωπή, αποκτά ιδιαίτερο βάρος.

Η έδρα και ο ρόλος του προέδρου

Στο κέντρο της σύνθεσης βρίσκεται ο πρόεδρος του δικαστηρίου, ο δικαστής Αντώνης Γραικιώτης. Οι φωτογραφίες τον δείχνουν καθισμένο, σκυμμένο ελαφρά προς τα έγγραφα, με βλέμμα συγκεντρωμένο. Δεν υπάρχει δραματικότητα· υπάρχει καθήκον.

 

Ο πρόεδρος Αντώνης Γραικιώτης στο κέντρο της έδρας, πλαισιωμένος από τα μέλη της σύνθεσης.

Η παρουσία του δεν κυριαρχεί· ρυθμίζει. Είναι ο άξονας γύρω από τον οποίο οργανώνεται η διαδικασία.

Η ορκωμοσία και η μαρτυρία του ιερέα

Κομβικό σημείο της δίκης αποτελεί η κατάθεση ενός ιερέα, μάρτυρα-κλειδί. Οι φωτογραφίες καταγράφουν τη στιγμή της ορκωμοσίας και ακολούθως την εξέτασή του.

 Κατά την εξέταση, ο ιερέας υψώνει το χέρι, χειρονομεί, επιμένει. Ο λόγος του φαίνεται να έχει ειδικό βάρος — όχι μόνο αποδεικτικό, αλλά και ηθικό.

Ο ιερέας κατά την κατάθεσή του, σε άμεσο διάλογο με την έδρα. 

  

Συνήγοροι, έγγραφα και ανθρώπινες στάσεις

Οι συνήγοροι εμφανίζονται με φακέλους, σημειώσεις, χαρτοφύλακες. Στέκονται, παρατηρούν, περιμένουν. Πίσω τους, το ακροατήριο —άνδρες κυρίως— παρακολουθεί προσεκτικά, σχεδόν τελετουργικά.

 

Συνήγοροι και ακροατές κατά τη διάρκεια της ακροαματικής διαδικασίας. 

 Οι φωτογραφίες δεν δείχνουν μόνο ρόλους. Δείχνουν στάσεις σώματος, βλέμματα, σιωπές. Την ανθρώπινη διάσταση μιας δικαστικής κρίσης.

 

Το φωτογραφείο «Άρμαος» και η δικαστική φωτογραφία

 

Οι εικόνες φέρουν τη σφραγίδα του φωτογραφείου «Άρμαος», ενός από τα δραστήρια επαγγελματικά φωτογραφεία της μεταπολεμικής Αθήνας. Το «Άρμαος» ειδικευόταν στη φωτογράφιση δημόσιων γεγονότων: δικαστηρίων, πολιτικών συγκεντρώσεων, κοινωνικών στιγμών με ιστορικό αποτύπωμα.

Η αισθητική του είναι αυστηρά τεκμηριακή. Δεν επιδιώκει καλλιτεχνία, αλλά καθαρή καταγραφή. Χάρη σε αυτήν τη στάση, οι φωτογραφίες λειτουργούν σήμερα όχι απλώς ως εικόνες, αλλά ως ιστορικά τεκμήρια μιας εποχής όπου η φωτογραφία είχε ρόλο μάρτυρα.

 

Ο Αντώνης  Γραικιώτης (1903-1988)

Οι φωτογραφίες αυτής της δίκης αποκτούν ιδιαίτερη σημασία επειδή στο κέντρο τους βρίσκεται ο Αντώνης Γραικιώτης, πρόεδρος του δικαστηρίου που υπήρξε ένας από τους αρχαιότερους δικαστές στο Πρωτοδικείο Αθηνών με συμμετοχή σε αρκετές σοβαρές ποινικές υποθέσεις. Χωρίς να επιζητούν την προσωπική του προβολή, οι εικόνες τον καταγράφουν σαν έναν δικαστικό λειτουργό εν ώρα καθήκοντος: ψύχραιμο, συγκεντρωμένο, πλήρως ενταγμένο στον ρόλο του.

Ο Αντώνης Γραικιώτης ανήκε στη γενιά των δικαστικών λειτουργών που διαμόρφωσαν τη φυσιογνωμία της ελληνικής Δικαιοσύνης στη μεταπολεμική περίοδο. Η παρουσία του στις φωτογραφίες δεν λειτουργεί ως μνημειακή αναφορά, αλλά ως ήσυχη υπενθύμιση του τρόπου με τον οποίο η δικαιοσύνη αποδιδόταν τότε: με αυστηρότητα, δημόσια λογοδοσία και ανθρώπινη εγγύτητα.

Απεβίωσε το 1988, αφήνοντας πίσω του όχι μόνο δικαστικές αποφάσεις, αλλά και τέτοιες σιωπηλές μαρτυρίες μιας εποχής που έχει πια περάσει.

 

ΜΙΑ ΣΗΜΕΙΩΣΗ

Λίγα λόγια από τον συγγραφέα του άρθρου για το άγνωστο έγκλημα και μια παράκληση:

Δεν γνωρίζουμε το όνομα του θύματος ούτε και του θύτη.
Δεν γνωρίζουμε την ακριβή ημερομηνία, ίσως συνέβηκε στα 1956-1961
Γνωρίζουμε μόνο ότι κάποτε, στην Αθήνα, ένας άνθρωπος δικάστηκε για τον θάνατο ενός άλλου.

Την εποχή εκείνη, οι ποινικές δίκες που συγκέντρωναν δικαστικό φωτορεπορτάζ αφορούσαν κατά κανόνα ανθρωποκτονίες ή σοβαρά εγκλήματα που είχαν απασχολήσει την κοινή γνώμη.

Σύμφωνα με προφορικές μαρτυρίες και έμμεσες ενδείξεις, η συγκεκριμένη υπόθεση σχετιζόταν με θάνατο από πυροβόλο όπλο σε ταβέρνα της Αττικής.

Οι φωτογραφίες δεν συνοδεύονται από δημοσιευμένο ρεπορτάζ της εποχής, ωστόσο η ύπαρξη επαγγελματικού φωτογραφείου υποδηλώνει ευρεία δημοσιότητα. 

Οι φωτογραφίες μας οδηγούν σε  ένα ανοιχτό ιστορικό ερώτημα: ποια υπόθεση ήταν αυτή; Ποιοι άνθρωποι βρέθηκαν αντιμέτωποι με τη Δικαιοσύνη; Αν κάποιος αναγνωρίζει πρόσωπα, χώρους ή γεγονότα, ίσως αυτές οι εικόνες αποτελέσουν την αφετηρία για τον εντοπισμό της λησμονημένης αυτής ποινικής ιστορίας της Αθήνας στον Τύπο της εποχής. Μήπως μπορείτε να βοηθήσετε;

Αν το άρθρο αυτό καταφέρει τελικά να λειτουργήσει ως αφετηρία για τον εντοπισμό της συγκεκριμένης υπόθεσης και το τι συνέβη, τότε οι φωτογραφίες θα έχουν εκπληρώσει τον ρόλο τους: όχι μόνο ως τεκμήρια, αλλά ως φορείς μνήμης που συνεχίζουν να συνομιλούν με το παρόν.

 Κων. Γραικιώτης