19.8.1969 Μια πόλη που ξαναγεννιέται από την τέφρα

 

                             ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ

Μια πόλη που ξαναγεννιέται από την τέφρα

Στις 19 Αυγούστου 1969 η Ελλάδα πανηγυρίζει για μια μεγαλειώδη ανακάλυψη στην Σαντορίνη. Είναι η ανακάλυψη της θαμμένης αρχαίας πόλις του Ακρωτηρίου. Ας γυρίσουμε λοιπόν στις μέρες εκείνες.

Μια πόλη που χάθηκε μέσα στην οργή του ηφαιστείου, μια πολιτεία που πάγωσε στον χρόνο για τρεις χιλιάδες χρόνια... Στη Θήρα, η γη ξανανοίγει και φέρνει στο φως δρόμους, πλατείες και σπίτια μιας εποχής που όλοι πίστευαν ότι χάθηκε για πάντα. Οι ανασκαφές που ξεκίνησαν με όραμα και πάθος, αποκαλύπτουν όχι μόνο αρχαιότητες, αλλά μια ολόκληρη καθημερινότητα, λες και οι άνθρωποι έφυγαν μόλις χθες.

Στη Θήρα, μια πόλη που ξαναγεννιέται από την τέφρα. «Σαν να άνοιξε ξανά η γη και να μας ψιθύρισε μυστικά τριών χιλιάδων χρόνων», έτσι μίλησε ο υφυπουργός Προεδρίας κ. Βοβολίνης στη χθεσινή του συνέντευξη. Η Θήρα, το ηφαιστειογενές νησί που έζησε την οργή της φύσης, φέρνει στο φως θαύματα – σπίτια, δρόμους, αυλές, ακόμη και έπιπλα, παγωμένα στη στιγμή της καταστροφής.

Ο καθηγητής Σπυρίδων Μαρινάτος, ψυχή της ανασκαφής, έγραψε στην έκθεσή του πως δεν μιλάμε πια για τυχαία θραύσματα, αλλά για μια ολόκληρη πολιτεία, σκεπασμένη από στάχτη γύρω στο 1530 π.Χ. Τα οικοδομήματα σώζονται ως τον δεύτερο όροφο, οι πόρτες στέκουν ακόμη στις κάσες τους, τα παράθυρα ανοίγουν σε πλατείες που μοιάζουν έτοιμες να γεμίσουν ξανά από βήματα. Είναι σαν να σταμάτησε ο χρόνος εκείνη τη μοιραία μέρα, και τώρα, τρεις χιλιετίες αργότερα, να ξαναρχίζει η ζωή με το φως των αρχαιολόγων.

 

Δεν είναι μόνο οι Έλληνες που σκύβουν με δέος πάνω από τα ερείπια. Ο Αμερικανός αρθρογράφος Τζόζεφ Άλσοπ, που βρέθηκε πρόσφατα στη Θήρα, έγραψε με ενθουσιασμό πως τέτοια ανακάλυψη μπορεί να συγκριθεί με ελάχιστες στην ιστορία της αρχαιολογίας. Μίλησε για «τομή» που αλλάζει την κατανόησή μας για το Αιγαίο, μια αποκάλυψη που θα δικαιώσει την Ελλάδα ως κοιτίδα του παγκόσμιου πολιτισμού.

Στην ίδια γραμμή και οι Έλληνες επιστήμονες. Το Πολυτεχνείο, με τη σπουδή και την τεχνική του, βοηθά ώστε να διασωθούν όχι μόνο τα τείχη αλλά και η ψυχή της πολιτείας. Ο καθηγητής Πίππας, Κυκλαδίτης στην καταγωγή, ονειρεύεται ήδη τον τουρισμό του αύριο, όπου οι ξένοι θα βαδίζουν στους ίδιους δρόμους που κάποτε φιλοξένησαν την καθημερινότητα ενός λαού θαμμένου από την λάβα.

Και πάνω απ’ όλα, πίσω από τα ονόματα και τις ιδιότητες, υπάρχει η ίδια η Θήρα: μια πόλη που κοιμήθηκε μέσα σε ηφαιστειακή τέφρα, για να ξυπνήσει στις μέρες μας σαν ζωντανή μαρτυρία. Οι πέτρες της δεν ανήκουν μόνο στο παρελθόν· γίνονται γέφυρα προς το μέλλον, ένα μέλλον που θα τη δει να στέκει ξανά στο κέντρο της Ιστορίας.

Η Θήρα δεν μας δείχνει απλώς αρχαιότητες· μας προσφέρει ένα ζωντανό μάθημα για την ευθραυστότητα και τη δύναμη του ανθρώπινου πολιτισμού. Εκεί όπου κάποτε η φωτιά και η στάχτη έθαψαν τα πάντα, σήμερα η μνήμη ξυπνά και μας καλεί να αναλογιστούμε: τι αφήνουμε πίσω μας, και πώς το μέλλον θα μιλήσει για εμάς;

 

Περί Αχαρίστων

 

 

Περί Αχαρίστων

 

Λένε πως «ουδείς ασφαλέστερος εχθρός του ευεργετηθέντος αχαρίστου». Κανείς δεν ξέρει ποιος πρώτος το είπε∙ άλλοι το αποδίδουν στον Ηράκλειτο, άλλοι στον Καλλίμαχο, κάποιοι μιλούν για παροιμία. Μα, όποια κι αν είναι η πηγή, το νόημα μένει αληθινό: τίποτα δεν πληγώνει τόσο όσο η αχαριστία εκείνου που βοήθησες.

Συχνά τη συναντάς σε πρόσωπα που δεν το περιμένεις. Ένας φίλος που κάποτε σε παρακάλεσε να σταθείς δίπλα του σε μια δύσκολη ώρα, και τώρα κάνει πως δεν θυμάται∙ μια συγγενής που δέχθηκε τη στήριξή σου και σήμερα σε κοιτά με περιφρόνηση∙ ένας μαθητής που έλαβε από σένα φροντίδα και γνώση, και αργότερα αρνήθηκε πως του στάθηκες ποτέ. Η αχαριστία είναι σαν σκιά: γεννιέται εκεί που υπήρξε φως.

Θυμάμαι μια γριά γυναίκα του χωριού, που έθρεψε έναν ορφανό σαν παιδί της. Τον σήκωσε, τον έντυσε, τον πάντρεψε. Κι εκείνος, μόλις στάθηκε στα πόδια του, δεν την ξανακοίταξε. Περνούσε από το σπίτι της με κατεβασμένο κεφάλι, λες και η παρουσία της ήταν ντροπή του. Κι όμως, τα ρούχα που φορούσε εκείνη του τα ’ραψε, το ψωμί που έτρωγε από τα χέρια της βγήκε. Ο κόσμος έλεγε: «Να το παράδειγμα του αχάριστου. Σαν να ’θελε να ξεγράψει το παρελθόν, γιατί τον βάραινε η ίδια η καλοσύνη που δέχτηκε».

Τι είναι, λοιπόν, η αχαριστία; Δεν είναι απλώς η απουσία ευχαριστίας. Είναι μια στάση ψυχής. Ο αχάριστος δεν θέλει να θυμάται ότι κάποτε είχε ανάγκη. Το «ευχαριστώ» του γίνεται βάρος, ένα σκοινί που τον δένει στον ευεργέτη. Κι έτσι το κόβει, συχνά με σκληρότητα. Πίσω από το βλέμμα του κρύβεται ζήλια: «Γιατί αυτός μπόρεσε να με βοηθήσει κι εγώ όχι;». Και το ευεργέτημα, αντί να γεννήσει δεσμό, σπέρνει ανταγωνισμό και μίσος.

Ο λαός το ξέρει καλά: «Χίλια καλά να κάνεις, ένα να μην κάνεις, είναι σαν να μην έκανες κανένα». Ο άνθρωπος ξεχνά γρήγορα τα χίλια καλά, θυμάται μόνο το ένα που δεν του έδωσες.

Κι όμως, ακόμη και τα ζώα στέκονται πιο ευγνώμονα. Το άλογο που θα γυρίσει να χαϊδέψει με τη μουσούδα τον αφέντη του, ο σκύλος που σε κοιτά με μάτια γεμάτα αφοσίωση, το πουλί που επιστρέφει στην αυλή όπου κάποτε βρήκε νερό. Ο άνθρωπος πολλές φορές μένει κατώτερος από αυτά, γιατί η φιλαυτία σκεπάζει την ψυχή του.

Η αχαριστία πληγώνει βαθειά. Ο ευεργέτης νιώθει προδομένος∙ η καρδιά του σφίγγεται, κι ίσως να διστάσει την επόμενη φορά να απλώσει χέρι βοήθειας. Γι’ αυτό κι ο Χρυσόστομος ρώτησε με πίκρα: «Αν είναι αχάριστος απέναντι σε εκείνον που τον ευεργέτησε, τι μπορεί να περιμένει κανείς από τη στάση του προς τους άλλους;».

Οι αρχαίοι γνώριζαν τη βαρύτητα της αχαριστίας. Λένε πως οι Πέρσες την τιμωρούσαν με νόμο∙ κι οι Έλληνες φιλόσοφοι, από τον Πλούταρχο ως τον Δημοσθένη, δεν σταματούσαν να την ελέγχουν. Αλλά και στη θεολογία η αγνωμοσύνη στέκει βαριά σαν κρίμα. Οι πρωτόπλαστοι έπεσαν γιατί δεν στάθηκαν ευγνώμονες. Οι Ισραηλίτες γόγγυζαν αντί να ευχαριστούν. Οι εννέα λεπροί που δεν γύρισαν να δοξάσουν τον Θεό έγιναν σύμβολο αχαριστίας αιώνιο.

Κι αν η Ιστορία και η Γραφή μας διδάσκουν, η καθημερινότητα έρχεται να το σφραγίσει. Ο άνθρωπος που κάποτε ευεργέτησες, μπορεί να γίνει ο πιο επικίνδυνος εχθρός σου. Όχι γιατί έχει λόγο να σε μισεί, αλλά γιατί η δική σου καλοσύνη τού θυμίζει τη δική του γύμνια.

Τι να κάνουμε, λοιπόν; Να πάψουμε να βοηθούμε; Να σκληρύνουμε τις καρδιές μας; Όχι. Γιατί υπάρχουν κι εκείνοι που ξέρουν να ευγνωμονούν, που το «ευχαριστώ» τους λάμπει σαν δροσιά σε άνυδρο τόπο. Αυτούς δεν πρέπει να τους στερήσουμε τη βοήθεια.

Μένει μόνο ένα τελευταίο δίλημμα: να συγχωρούμε τον αχάριστο ή όχι; Η συγχώρεση, λένε, είναι για τους δυνατούς. Σημαίνει «χωράμε μαζί»∙ αφήνω χώρο στην καρδιά μου ακόμη και για σένα που με πλήγωσες. Κι όμως, άλλο είναι να συγχωρείς κι άλλο να ξεχνάς. Το πρώτο σε κάνει μεγαλόψυχο, το δεύτερο σε κάνει ανόητο. Ο σοφός άνθρωπος συγχωρεί, αλλά θυμάται. Για να μην πέσει δυο φορές στο ίδιο λάθος, για να συνεχίσει να προσφέρει χωρίς να χάνει την αξιοπρέπεια του.

Η αχαριστία είναι νόσος της ψυχής. Μα η αγάπη, η αληθινή αγάπη, είναι πάντα ισχυρότερη. Και μόνο εκείνος που ξέρει να αγαπά, μπορεί να συνεχίσει να δίνει, ακόμη κι αν καμιά φορά εισπράξει σιωπή, περιφρόνηση ή εχθρότητα. Γιατί το φως δεν παύει να είναι φως, ακόμη κι αν κάποιοι επιλέγουν να μένουν στη σκιά.

 

Οι Σαραντάπηχοι – οι γίγαντες της Κρήτης

 

Οι Σαραντάπηχοι – οι γίγαντες της Κρήτης

Γράφει ο Κ. Γραικιώτης 

Στα παλιά χρόνια, τότε που η μνήμη του κόσμου χάνεται μέσα στους αιώνες, λένε πως στην Ίδη της Κρήτης ζούσαν οι Σαραντάπηχοι. Ήταν άνθρωποι παράξενοι και φοβεροί, με ανάστημα τεράστιο και δύναμη ακατάβλητη• τόση που, όπως έλεγαν οι παλιοί, ένα τους βήμα κάλυπτε τόπο σαράντα πήχες. Η ίδια λαϊκή παράδοση ανιχνεύει στοιχεία όπως πελώριες πατημασιές σε βράχια, θεωρούμενες ως αποτυπώματα των Σαραντάπηχων.

Σύμφωνα μάλιστα με την κρητική λαϊκή μυθολογία, το φαράγγι της Σαμαρίνας που βρίσκεται κοντά στο χωριό Μύθοι της Ιεράπετρας, δημιουργήθηκε όταν ο γίγαντας Σαραντάπηχος, γιος του Δία, έσκυψε να πιει νερό από τον ποταμό Κρυγιό και η γενειάδα του χώρισε στα δύο τους βράχους, δημιουργώντας το φαράγγι. Το φαράγγι διαθέτει επιβλητικά τοιχώματα με στενές διαδρομές μήκους περίπου 1,5 χλμ., όπου υπάρχουν καταπράσινα τοπία, νερά, καταρράκτες και μικρές λιμνούλες.

Όμως κάποια στιγμή, τα παλιά χρόνια, οι Σαραντάπηχοι εξαφανίστηκαν. Ήταν τότε που έγινε ο μεγάλος κατακλυσμός. Οι Σαραντάπηχοι, ανέβηκαν στην κορυφή του Ψηλορείτη για να μη πνιγούν. Ψηλοί κι αυτοί, ψηλό και το βουνό, έτσι το νερό δεν έφτανε να τους σκεπάσει. Έμειναν πολλές μέρες εκεί, παγιδευμένοι και όρθιοι, με το νερό ως τον λαιμό. Ήταν μια δοκιμασία που δεν είχε τελειωμό. Και σαν να μην έφτανε αυτό από τη λάσπη ξεπηδούσαν σκουλήκια που τρύπωναν στις πατούσες τους και δεν τους άφηναν σε ησυχία. Όταν έσκυβαν να τα βγάλουν, γλιστρούσαν, έπεφταν και πνίγονταν. Άλλοι πάλι κουράζονταν καθώς δεν άντεχαν το ίδιο τους το βάρος κι άλλοι σωριάζονταν γιατί έσπαζε η ραχοκοκαλιά τους. Έτσι χάθηκαν οι Σαραντάπηχοι μέσα στα νερά, όπως είχε ορίσει η μοίρα τους.

Οι παλιοί σοφοί έλεγαν πως τούτη η ιστορία θυμίζει τα λόγια της Γένεσης για τους γίγαντες που γεννήθηκαν «ἀπὸ τοὺς γιοὺς τοῦ Θεοῦ καὶ τὶς κόρες τῶν ἀνθρώπων» – τους περίφημους ανθρώπους της αρχαιότητας. Ακόμα και οι Βούλγαροι έχουν παραδόσεις για τους πρώτους ανθρώπους-γίγαντες. Και στις δικές τους παραδόσεις αυτοί παρουσιάζονται ψηλοί και δυνατοί, μα άτσαλοι και αδύναμοι να σταθούν. Έτσι και αυτοί, όπως οι Σαραντάπηχοι, σκόνταφταν, έπεφταν, έσπαζαν τα κόκαλά τους και δεν μπορούσαν πια να σηκωθούν.

Στην Κρήτη, στη Βιάννο, οι παραδόσεις για τους Σαραντάπηχους μένουν ζωντανές ως σήμερα. Εκεί δείχνουν τον τάφο ενός Σαραντάπηχου, και λένε πως σ’ εκείνο τον τόπο είχαν θάψει οι αρχαίοι γίγαντες, οι Αλωάδες, τον θεό Άρη. Έτσι, είναι πιθανό ότι η τοπική παράδοση για τον τάφο του Σαραντάπηχου στη Βιάννο να κρύβει μέσα της μια παλιά ανάμνηση των αρχαίων κρητικών μύθων για τους Αλωάδες.

Όμως, οι Σαραντάπηχοι, μορφές φοβερές και θαυμαστές, χάθηκαν μέσα στο χρόνο, αφήνοντας πίσω τους μονάχα τα θρύψαλα της μνήμης: αποτυπώματα σε βράχους, φαράγγια που αποδόθηκαν στη δύναμή τους, και ιστορίες που περνούν από στόμα σε στόμα. 

Στην Κρήτη, όπου η παράδοση κρατάει ακόμα ζωντανές τις μορφές τους, οι Σαραντάπηχοι παραμένουν γίγαντες όχι από σάρκα και οστά, αλλά από μύθο και φαντασία που με το πέρασμα του χρόνου έγιναν παραμύθι και τραγούδι. Κι έτσι συνεχίζουν να ζουν, σαν αιώνιοι φρουροί της λαϊκής μνήμης, σε κάθε αφήγηση που μιλά για το θαύμα και το δέος των παλιών καιρών.

 ΚΑΓ

Η Ελλάδα ανακοινώνει το τέλος του πολέμου – 15 Αυγούστου 1945

 

Η Ελλάδα ανακοινώνει το τέλος του πολέμου – 15 Αυγούστου 1945

Στις 15 Αυγούστου 1945, η Ελλάδα γύρισε σελίδα στην ιστορία της. Μετά από σχεδόν πέντε χρόνια πολέμου και Κατοχής, η κυβέρνηση ανακοίνωσε επίσημα τη λήξη της εμπόλεμης κατάστασης, σηματοδοτώντας το τέλος μιας σκοτεινής εποχής.

Το Υπουργικό Συμβούλιο, στη συνεδρίαση της 15ης Αυγούστου, ψήφισε νόμο σύμφωνα με τον οποίο:

• Η εμπόλεμη κατάσταση, που ξεκίνησε την ημέρα της ιταλικής επίθεσης στις 28 Οκτωβρίου 1940, θεωρείται λήξασα.
• Η λήξη τίθεται σε ισχύ τα μεσάνυχτα της 15ης προς τη 16η Αυγούστου 1945.
• Ο νόμος δημοσιεύεται στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως, ώστε να αποκτήσει πλήρη ισχύ.

Η απόφαση αυτή δεν ήταν απλώς μια τυπική πράξη. Συμβόλιζε την αποκατάσταση της ειρήνης και την αναγνώριση της Χάρτας του Σαν Φρανσίσκο, με την οποία είχε ιδρυθεί ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών. Ουσιαστικά, η Ελλάδα εντασσόταν στον νέο παγκόσμιο χάρτη, αναγνωρίζοντας την οριστική λήξη του πολέμου.

Ιστορικό πλαίσιο

Από το 1940 έως το 1945, η χώρα γνώρισε την ιταλική επίθεση, τη γερμανική εισβολή, την βουλγαρική κατοχή, τα δύσκολα χρόνια της Κατοχής και τον αγώνα της Αντίστασης. Παρά την απελευθέρωση της Αθήνας τον Οκτώβριο του 1944, η Ελλάδα βρισκόταν ακόμη τυπικά σε εμπόλεμη κατάσταση. Χρειάστηκε να φτάσει το καλοκαίρι του 1945, λίγο μετά τη λήξη του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, για να κλείσει και νομικά αυτή η πληγή.

Ένα νέο ξεκίνημα

Η 15η Αυγούστου 1945 δεν σήμανε μόνο τη λήξη του πολέμου· σήμανε και την αρχή μιας νέας περιόδου για τη χώρα. Παρά τις δυσκολίες που ακολούθησαν, εκείνη η μέρα καταγράφηκε στη συλλογική μνήμη ως το τέλος μιας τραγικής περιόδου και η απαρχή μιας ελπίδας για ειρήνη και ανασυγκρότηση.

 

ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ "ΕΜΠΡΟΣ" 18.8.1945