Οι Μάηδες του Πηλίου

 

Οι Μάηδες του Πηλίου

Της Αικατερίνης Πολυμέρου-Καμηλάκη

Διευθύντριας του Κέντρου Λαογραφίας της Ακαδημίας Αθηνών

Η ΠΡΩΤΟΜΑΓΙΑ συνδυάζει αρχέγονα στοιχεία που σχετίζονται με τη λατρεία των νεκρών και την αναγέννηση της φύσης. Θεωρείται, όπως και ολόκληρος ο Μάιος, ευνοϊκή για τα μάγια.

Σε ορισμένες περιοχές οι μαγικές ενέργειες για υγεία συνοδεύονταν από ομαδικές εκδηλώσεις, όπως αγερμούς παιδιών, που στεφανωμένα με λουλούδια και κρατώντας κλαδιά καρποφόρων δένδρων, τραγουδούσαν στον Μάη:

Μάη, Μάη χρυσομάη, τι μας άργησες;

να μας φέρεις τα λουλούδια και την άνοιξη;

Σε διάφορες περιοχές του βορειοελλαδικού χώρου διαδραματίζονταν ιδιαίτερα ενδιαφέροντα μαγικά δρώμενα νεκρανάστασης, αναπαραστάσεις της αναγέννησης της φύσης.

 

Ένα τέτοιο δρώμενο είναι οι Μάηδες στο Πήλιο: περιφορά νέου, του Μαγιόπουλου, στολισμένου με λουλούδια και φύλλα, συνοδευόμενου από προσωπιδοφόρους, στους δρόμους των χωριών και αναπαράσταση γάμου, θανάτου του γαμπρού και ανάστασης του με μαγιάτικα τραγούδια. Αλλά και στην ορεινή Ναυπακτία δρώμενα με Μάηδες και φουστανελάδες έδιναν τον γονιμικό και ευετηρικό χαρακτήρα της γιορτής. Στο Ζαγόρι επίσης, στο πανάρχαιο έθιμο του Ζαφείρη, ένα παιδί υποκρίνεται τον νεκρό, το στολίζουν και το μοιρολογούν:

Για ιδέστε νιο που ξάπλωσα, για ιδέστε κυπαρίσσι...

δε σειέται, δε λυγίζεται, δε σέρν' τη λεβεντιά του...

Ανάλογο έθιμο, το Φουσκοδένδρι, που περιέγραψε και δημοσίευσε η κοινωνική ανθρωπολόγος Κατερίνα Κακούρη, γινόταν στην Καστανιά Στυμφαλίας.

Όλα αναπαριστούν την αναγέννηση της φύσης και έχουν πιθανόν σχέση προς τα Αδώνια και τα Ανθεστήρια των αρχαίων Ελλήνων και τον Μαΐουμά των Βυζαντινών.

 

 

Στο Πήλιο ο ερχομός του Μάη γιορταζόταν παλιότερα -και αναβίωσε κάποιες φορές από το 1957 και εξής στη Μακρινίτσα- με ιδιαίτερες εκδηλώσεις. Κατά μία περιγραφή, την παλαιότερη, του Ζωσιμά Εσφιγμενίτη το 1892, «Τη α" Μαΐου άγουσι τινές νουμηνίαν μετημφιεσμένοι και προσωπιδοφορημένοι όντες εν συνεταιρισμό και συνοδεία δέκα έως δώδεκα, ων έκαστος φέρει ίδιον όνομα, ως ιατρός, γενίτσαρος, αράπης κ.τλ. Εχοντες μεθ' εαυτών και νεανίαν τινά όλον κεκαλυμμένον δι' ανθέων, όν ονομάζουσι "μαγιόπουλον" και περιερχόμενοι ανά τας οδούς και ρύμας του χωρίου άδουσι και χορεύουσιν επί προαιρετική αμοιβή. Τα αδόμενα δε ιδιόρρυθμα άσματα εισί τάδε:

Μάη μου, Μάη δροσερέ κι Απρίλη λουλουδάτε,

Ο Μάης με τα τριαντάφυλλα κι Απρίλ'ςμε τα λουλούδια,

Όλον τον κόσμο γέμουσι τ' άθη και το λουλούδι,

Το νιόνε περικύκλουσες μες της κυράς την πόρτα.

Άνοιξε πόρτα της κυράς, πόρτα της μαυρομάτας,

Να μπω να διω τη λυγιρή, πώς στρώνει, πώς κοιμάται,

Πώς στρώνει στα τριαντάφυλλα, κοιμάται στα λουλούδια...

Και:

Αφέντη κι αφεντούτσικε, πέντε φορές αφέντη,

Λύσε τ', αφέντη μ', λύσε το, το χρυσομάντηλό σου,

Κι αν έχεις γρόσια δος μας τα, φλουργιά μην τα λυπάσαι,

Κι αν τα λυπάσαι τα φλουριά, δος μας δεκαπενταριά.

Δος μας τα, αφέντη, δος μας τα, να πούμε για την υγειά σου,

Για την υγειά σ', αφέντη μου, για την καλή χρονιά σου...

 

 

Το έθιμο ζωγράφισε στις αρχές του 20ού αιώνα ο λαϊκός ζωγράφος Θεόφιλος Χατζημιχαήλ, ενώ ο Γεώργιος Αδραχτάς, κάνοντας λόγο για τη σηροτροφία (καματερός) στο Πήλιο, αναφέρεται στη συνήθεια των γυναικών για προληπτικούς λόγους «κατά την πρωτομαγιάν αποσπώσιν εκ του Μάη, ήτοι του παιδός, όστις εστολισμένος δι' ανθέων χορεύει κατά την πρώτην του Μαΐου προ των οικιών υπό τον ήχον τύμπανου, τεμάχιον ορμαθιάς από μαϊολούλουδα, ταύτα δε μετά χαράς κρεμώσιν εις την πρώτην σταντοσιάν, επειδή τούτο θεωρείται ως συντελεστικόν καλής εσοδείας».

Περιγραφή των Μάηδων του Πηλίου μάς δίνει το 1931 στη Νέα Εστία ο Γιάνης Κορδάτος. Μετά την αναβίωση τους, το 1957, οι περιγραφές είναι πολλές (Κ. Λιάπης, Αποστολία Νάνου-Σκοτεινιώτη. Δ. Λαμπαδάρης, Κ. Καρυδάκης κ.ά.) και αφορούν σε όλα τα χωριά του Πηλίου. Σύμφωνα με τις καταγεγραμμένες πληροφορίες, ομάδες μεταμφιεσμένων ανδρών με προσωπίδες παράσταιναν τον αράπη, τον γιατρό, τον γέρο και τη γριά, τον φουστανελά, τον γενίτσαρο, τη χανούμισσα, έχοντας στη μέση πάντοτε έναν νέο στολισμένο με λουλούδια, που κρατούσε το μαγιόξυλο, ένα ξύλο στολισμένο επίσης με λουλούδια. Η ομάδα, συνοδευόμενη από ζουρνά, νταούλι και βιολί, περιερχόταν τραγουδώντας τα σπίτια και τα μαγαζιά και παρίστανε πως ο νέος πέθαινε και ο γιατρός, με τη βοήθεια και της γριάς, τον ξανάφερνε στη ζωή. Κοινό στοιχείο που χαρακτηρίζει το μαγικοθρησκευτικό δρώμενο του Πηλίου και το συνδέει με ανάλογα ανοιξιάτικα δρώμενα (Ζαφείρης, Φουσκοδέντρι, «Πεθαμένος») είναι η συμβολική μιμική αναπαράσταση θανάτου και ανάστασης, στο αποκορύφωμα της άνοιξης και στην αρχή της καρποφορίας.

 

Πηγή:

ΕΠΤΑ ΗΜΕΡΕΣ-Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΉ  

ΤΟΜΟΣ ΜΗ'  -    ΟΙ 12 ΜΗΝΕΣ – ΑΝΟΙΞΗ – ΜΑΙΟΣ

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ : https://ayla.culture.gr/oi-maides-tis-makrinitsas-piliou/

 

 

ΒΟΛΟΣ – ΠΗΛΙΟ : Όμορφη πόλη … μαγικό βουνό

Σύμφωνα με τον «μύθο», ο Βόλος έχει περίπου 300 τσιπουράδικα, στην πραγματικότητα όμως υπολογίζονται στα 73· Κάθε 25άρι φέρνει στο τραπέζι και διαφορετικό μεζέ. Πρόκειται για μια ιεροτελεστία που διατηρείται από τα προσφυγικά χρόνια.

ΒΟΛΟΣ – ΠΗΛΙΟ

Όμορφη πόλη … μαγικό βουνό

Ένα ξεχωριστό οδοιπορικό στην πατρίδα του Ιάσονα, με την παραλιακή ζώνη και τα φιλόξενα τσιπουράδικα, αλλά και στο βουνό των Κενταύρων, με τα γραφικά χωριά του

BOΛΟΣ

To κόσμημα του Παγασητικού

Σύγχρονη πόλη που μπροστά της απλώνεται η θάλασσα και πίσω της το μυθικό Πήλιο

ΤΗΣ ΝΤΕΠΥΣ ΧΙΩΤΟΠΟΥΛΟΥ

hiotopoulou@gmail. Com

Πρωτεύουσα του νομού Μαγνησίας, ο Βόλος, βρίσκεται περίπου στο κέντρο της Ελλάδας, γεγονός που προσελκύει επισκέπτες το ίδιο εύκολα τόσο από τον Νότο όσο και από τον Βορρά. Μια σύγχρονη πόλη χτισμένη στα ερείπια της αρχαίας Ιωλκού, της κυρίαρχης πόλης στον Παγασητικό Κόλπο την Εποχή του Χαλκού. Ο Βόλος είναι η πατρίδα του Ιάσονα και των Αργοναυτών, απ' όπου ξεκίνησε η θρυλική Αργώ με προορισμό την Κολχίδα της Μαύρης Θάλασσας (σύνορα Ρωσίας - Γεωργίας) για να φέρουν ο Ιάσονας και οι Αργοναύτες πίσω το «χρυσόμαλλο δέρας».

Η μπρούντζινη Αργώ -το σύμβολο της πόλης- βρίσκεται επί της οδού Αργοναυτών, στο ύψος της εισόδου του επιβατικού λιμανιού του Βόλου -ενός από τα σημαντικότερα της χώρας- με καθημερινή σύνδεση της πόλης με τις Σποράδες.

Απολαυστικό είναι να περπατάς στην πεζοδρομημένη παραλιακή του Βόλου, με τα ιστιοπλοϊκά από τη μία, τις καφετέριες, τα ζαχαροπλαστεία, τα ταχυφαγεία και τα τσιπουράδικα από την άλλη. Εκεί και το «Αχίλλειον» -κέντρο πολιτισμού- και το ιστορικό «Μινέρβα», ενώ στο τέλος της παραλιακής ξεχωρίζει το Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας. Η πεζοδρομημένη λεωφόρος συνεχίζει μέχρι την εκκλησία του Αγίου Κωνσταντίνου, μια όμορφη γειτονιά επίσης με τσιπουράδικα. Απολαυστικό ακόμη είναι να κάθεσαι στο τσιπουράδικο και να απολαμβάνεις τσίπουρο και μεζέ. Πολλοί πιστεύουν ότι ο Βόλος έχει περίπου 300 τσιπουράδικα, στην πραγματικότητα όμως υπολογίζονται σε 73. Κάθε 25άρι (ο όρος 25άρι αναφέρεται στα μικρά ιδιόρρυθμα μπουκαλάκια που σερβίρεται το τσίπουρο των 50 ml) φέρνει στο τραπέζι και διαφορετικό μεζέ. Πρόκειται για μια ιεροτελεστία που διατηρήθηκε από τα προσφυγικά χρόνια, το 1922, καθιερώνοντας τη συνοδεία του ποτού με διαφορετικό μεζέ, κυρίως θαλασσινό.·

TO ΠΗΛΙΟ έχει τα 24 χωριά του σκαρφαλωμένα στις πλαγιές του μυθικού βουνού. Κοντινότερα στον Βόλο και πλέον δημοφιλή χωριά του Πηλίου είναι η Πορταριά (17 χλμ.) και η Μακρινίτσα (19 χλμ.) - το «μπαλκόνι του Πηλίου» όπως την αποκαλούν. Πιο ψηλά, τα Χάνια (27 χλμ. από τον Βόλο) και το χιονοδρομικό κέντρο στη θέση Αγριόλευκες 

ΒΟPEIΟ ΠΗΛΙΟ

Αγκαλιά με τη φύση

Βόλτα στο «μπαλκόνι του Πηλίου», στην Πορταριά με τις γραφικές πλατείες, στα Χάνια, αλλά και στην Τσαγκαράδα με τον χιλιόχρονο πλάτανο.

ΤΗΣ ΚΑΛΛΙΣΤΩΣ ΓΟΥΝΑΡΗ

kallisto.gounari@gmail.com

Μπορεί το Πήλιο στην ελληνική μυθολογία να ήταν η θερινή κατοικία των θεών, αλλά στην ταπεινή θνητή μας συνείδηση είναι προορισμός για όλο τον χρόνο, δίνοντας, ωστόσο, ένα προβάδισμα στη χειμερινή σεζόν. Τρία στοιχεία συνυπάρχουν εδώ αρμονικά και το καθιστούν ασυναγώνιστο: η φύση, η παράδοση και η αρχιτεκτονική, και καθένα από τα χωριά συμπληρώνει το όμορφο παζλ του οδοιπορικού.

Όντας διαχρονικά ψηλά στις προτιμήσεις των επισκεπτών, θεωρήστε την ποιοτική φιλοξενία δεδομένη. Σε κάθε καλντερίμι θα βρείτε ωραίο φροντισμένο μέρος για να καθίσετε ή να ψωνίσετε. Αν και η πηλιορείτικη γοητεία συμπυκνώνει πολλές αρετές σε λίγα χιλιόμετρα, ωστόσο θα σας ανοίξει η όρεξη για εξερεύνηση από χωριό σε χωριό και θα συνδράμει η άριστη σηματοδότηση.

Στα πιο αγαπημένα χιτ ανήκει η Μακρινίτσα. Χτισμένη σε υψόμετρο 300 μέτρων, αξίζει να περιμένετε να φύγει η πρωινή ομίχλη για να ατενίσετε την πόλη του Βόλου και τον Παγασητικό κόλπο. Έχει ίσως την ωραιότερη θέα της περιοχής και της αποδόθηκε ο χαρακτηρισμός «μπαλκόνι του Πηλίου» από τον Ελευθέριο Βενιζέλο. Η γραφικότητα της εντείνεται με το «παζαράκι» και τα παραδοσιακά του προϊόντα. Αν σας φανεί γνωστή, το 1969 δάνεισε το φόντο της στην ελληνική ταινία «Η δασκάλα με τα ξανθά μαλλιά».

Σε απόσταση μόνο 2 χλμ. βρίσκεται η επίσης δημοφιλής Πορταριά. Στις δύο γραφικές πλατείες της, της Μελίνας Μερκούρη και των Αγίων Ταξιαρχών, και τα καφενεδάκια τους, τα Σαββατοκύριακα γίνεται το αδιαχώρητο, όμως το παραδοσιακό χρώμα δεν επισκιάζεται. Σεργιανίστε στα στενά μαθαίνοντας για τα θεραπευτικά βότανα και τα φαρμακευτικά φυτά.

Το χιονοδρομικό κέντρο, που βρίσκεται στην περιοχή Αγριόλευκες, διαθέτει 4 πίστες και πολύ χώρο για παρκάρισμα. Κατευθυνόμενοι προς τα εκεί θα περάστε από τα Χάνια, τον ορεινότερο οικισμό του Πηλίου σε υψόμετρο 1.200 μ, χτισμένο σε πυκνό δάσος οξιάς. Βάλτε στον χάρτη την ξακουστή Ζαγορά, με το έντονο λαογραφικό στοιχείο και το σχολείο του Ρήγα Φεραίου. Θα δείτε μεγάλη ποικιλία γλυκών με βασικό συστατικό το περίφημο της μήλο.

Και μια και φτάσατε ως εδώ, αφήστε να σας πάρει η κατηφόρα προς την Τσαγκαράδα. Ο χιλιόχρονος πλάτανος στην πλατεία της Αγίας Παρασκευής, το πέτρινο μονότοξο γεφύρι, μέσα σε ένα σκηνικό γεμάτο καστανιές και οξιές, είναι εικόνες που θα αποτυπωθούν όμορφα στην ταξιδιωτική σας μνήμη. 

Στα μυστικά των Κενταύρων

Από τις κατάφυτες Μηλιές ως τις δαντελένιες ακτές του Αιγαίου και του Παγασητικού, η νότια πλευρά του Πηλίου αποκαλύπτει ξεχωριστούς προορισμούς.

ΤΗΣ ΚΑΛΛΙΣΤΩΣ ΓΟΥΝΑΡΗ

kallisto.gounari@gmail.com

Για τους ντόπιους αυτή η πλευρά της Μαγνησίας, η λιγότερο τουριστική, έχει τα πιο καλά κρυμμένα μυστικά. Με τις βραχώδεις απολήξεις του μυθικού βουνού να εκβάλλουν στο γαλάζιο της θάλασσας και με τις πάμπολλες εναλλακτικές μορφές τουρισμού δεν μένουν και πολλά περιθώρια διαφωνίας. Η αλήθεια είναι πως η αιχμηρή μορφολογία του και το άγριο τοπίο του έλκουν τον φυσιολάτρη ταξιδιώτη, και για τους εξερευνητές της Μαγνησίας είναι ένα διαφορετικό, πολύτροπο ταξίδι.

Αναμφίβολα οι Μηλιές είναι το διάσημο τοπωνύμιο του Δήμου Νότιου Πηλίου.

Στη μικρή της επιφάνεια συγκεντρώνονται σχεδόν όλα τα χαρακτηριστικά της ευρύτερης περιοχής και σε συνδυασμό με το ιστορικό παρελθόν, το χωριό θα μπορούσε μόνο του να αποτελεί άρτιο πηλιορείτικο δείγμα.

Διαθέτει τη Δημόσια Βιβλιοθήκη Μηλεών (http://vivl-mileon.mag.sch.gr/index.html), στην οποία φυλάσσονται πάνω από 3.500 χιλιάδες τόμοι σπάνιων βιβλίων, χειρόγραφα καθώς και επιστολές από την κληρονομιά της Μηλιώτικης Σχολής. Παρά τη γραφικότητα του και την ιστορία του, όμως, η βασική του ατραξιόν είναι ο Μουντζούρης και η θρυλική του σιδηροδρομική διαδρομή που προσελκύει πολλούς επισκέπτες.

Με εμπορικό κέντρο και απαραίτητη στάση την ημιορεινή Αργαλαστή, μπορείτε να χαράξετε πολλές συντεταγμένες, εμπνευσμένες (γιατί όχι;) από το τοπικό τσίπουρο στο κοινοτικό καφενείο.

ΓΡΑΦΙΚΗ ΠΛΑΤΕΙΑ

Πριν από αυτά όμως περιηγηθείτε και ρίξτε μια ματιά στην τοπική αρχιτεκτονική και στο καμπαναριό του ναού των Αγίων Αποστόλων που διαφέρει από όσα θα συναντήσετε μέχρι εδώ. Θα σας κάνει εντύπωση πώς ένα τόσο μικρό χωριό έχει τόσο έντονα διαφοροποιημένο στίγμα. Στο ίδιο μοτίβο η γραφική πλατεία τού κατά πολύ μικρότερου ημιορεινού χωριού Λαύκου, αλλά και των διπλανών χωριών, Συκής και Μετοχίου. Ο χάρτης είναι μπροστά σας και οι επιλογές πολλές.

Αν δεν ενδώσετε στις αλκοολούχες απολαύσεις, τότε αναζητήστε τις περιπατητικές πορείες -όχι πολύ καλά σηματοδοτημένες, είναι η πραγματικότητα- και μέσα σε πυκνή βλάστηση και σκόρπια ερείπια θα ξεπροβάλλει κάθε τόσο εντελώς αναπάντεχα μια εντυπωσιακή θέα. Ξεκινήστε είτε από Αργαλαστή για Κάλαμο είτε από τον Λαύκο προς το χωριό Μήλινα. Λένε ότι στην παραθαλάσσια Μηλίνα αν κάνεις ευχή στο ηλιοβασίλεμα θα βγει! Ανεξακρίβωτο αν πρόκειται για έναν ημιαστικό μύθο ή για προσωπική εμπειρία.

Το σίγουρο είναι ότι αξίζει η απογευματινή επίσκεψη στο όμορφο ψαροχώρι με την ήρεμη προκυμαία. Το νότιο Πήλιο, που γεωμορφικά μοιάζει με βέλος, τελειώνει στο Τρίκερι, την «κρυφή πύλη» απ' όπου φεύγει το καραβάκι για τις Κουκουναριές της Σκιάθου. 

 

► Ανάλογα τον καιρό, τα δρομολόγια του Μουντζούρη δεν είναι καθημερινά. Ξεκινούν από Ανω Λεχώνια στις 11.30 για τις Μηλιές και επιστρέφουν στις 15.00 και στο ενδιάμεσο έχετε το περιθώριο να περάσετε χρόνο στο χωριό. Η σιδηροδρομική γραμμή έχει μήκος 16 χλμ. Κόστος 18 ευρώ για μεγάλους και 10 ευρώ για παιδιά 4-14 ετών.

► Στο κλίμα του οικοτουρισμού γίνονται πολλές διαδρομές με άλογα σε παλιά μονοπάτια, με αφετηρία την Αργαλαστή. Το κόστος κυμαίνεται ανάλογα.

► Μια ανάσα από τις Μηλιές βρίσκεται η Βυζίτσα, διατηρητέο χωριό, και οι Πινακάτες με την υπέροχη φύση και τα γαλήνια τοπία που αξίζουν μια παράκαμψη.

 ΕΘΝΟΣ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ