Δευτέρα, 26 Ιουνίου 2017

Κρίτων Χρυσοχοΐδης : Αθωνικός μοναχισμός και ιστορικές αναγνώσεις





Αθωνικός μοναχισμός και ιστορικές αναγνώσεις

Γράφει ο Κρίτων Χρυσοχοΐδης
Ομότιμος διευθυντής Ερευνών/Εθνικόν Ίδρυμα Ερευνών.

Το Άγιον Όρος είχε κινήσει την ιστορική περιέργεια όλου του χριστιανικού κόσμου, ήδη από τους ύστερους μεσαιωνικούς χρόνους, ωστόσο για πολλούς αιώνες το ενδιαφέρον αυτό εντάσσεται στο πλαίσιο της περιηγητικής φιλολογίας και αποτυπώνει περισσότερο προσωπικές υποκειμενικές εντυπώσεις. Η επιστημονική έρευνα για την ιστορία και την πολιτιστική κληρονομιά του Άθω είναι δημιούργημα κυρίως του 19ου και των αρχών του 20ού αιώνα. Ζώντας σε ένα περιβάλλον όπου η καθημερινή πραγματικότητα συμπλέκεται με τη δυσνόητη για τον κόσμο πνευματική άσκηση και το θαύμα, όπου τα ιστορικά γεγονότα καταγράφονται και ερμηνεύονται με υπερβατικά κριτήρια, οι Αγιορείτες δημιούργησαν τη δική τους ιστορική εκδοχή για τον τόπο τους.
Η ιδιότυπη αυτή ιστορία του Άθω, η «αθωνική πατριογραφία», φαίνεται ότι διαμορφώνεται σιγά σιγά στα βυζαντινά χρόνια, προφορικά στην αρχή, για να λάβει μια πρώτη γραπτή μορφή μέσα στο πρώτο ήμισυ του 16ου αιώνα, που είναι γνωστή ως «Ανάμνησις μερική περί του Άθω όρους, τα λεγόμενα Πάτρια».
Σύμφωνα με την ανάγνωση αυτή της αθωνικής ιστορίας, ο μοναχισμός στο Άγιον Όρος δεν έχει ταπεινές απαρχές και δεν συνδέεται με τη σταδιακή εγκατάσταση άσημων αναχωρητών, αλλά αποτελεί εκπλήρωση υπόσχεσης του ίδιου του Χριστού προς τη Θεοτόκο, που υλοποιήθηκε από τον Μεγάλο Κωνσταντίνο με την οικοδόμηση μεγάλων μονών. Σταδιακά, και έως τις μέρες μας, ως κεφάλαια αυτής της ιστορίας προστίθενται πολυπληθείς διηγήσεις για θαυματουργές εικόνες, θαύματα που οι ίδιες επιτελούν, θαυμαστά γεγονότα που συνδέονται με τους βίους Αγιορειτών αγίων, καθώς και πραγματικά γεγονότα, συνθέτοντας έτσι το ιστορικό αφήγημα κάθε μοναστηριού.
Έτσι υφαίνεται ένας χρονολογικός ιστός, που, μολονότι με άλματα, είναι συνεχής και κινείται σε μια ιδιότυπη λογική: Με χρονολογική συνέπεια συνδέει ανυπόστατες πραγματικότητες, αναμιγνύοντας βιβλικά και ιστορικά πρόσωπα, από τη Θεοτόκο ως τον Μέγα Κωνσταντίνο και από τον Μέγα Θεοδόσιο ως τον Λέοντα τον Σοφό και τον Ρωμανό Α'. Οι πασιφανείς ιστορικές ανακρίβειες δεν έχουν καμία σημασία. Σημασία έχει να καταγραφεί η νέα ιστορία με μια δοξαστική, αλλά και εσχατολογική για τον Άθω προοπτική. Κύριος στόχος είναι να επιβεβαιωθεί η απαρασάλευτη θέση του Όρους μέσα στην Ιστορία και να παγιωθούν το κύρος και η πνευματική αίγλη των μοναστηριών του στον χριστιανικό κόσμο της Ανατολής. Κυρίαρχη θέση στη νέα ιστορία κατέχει η καθ' υπερβολήν ανάδειξη της Θεοτόκου ως προστάτιδος, κηδεμόνος και πνευματικού ιδιοκτήτου της Αθωνικής Χερσονήσου. Στα τέλη του 10ου αιώνα, ο βιογράφος του αγίου Πέτρου του Αθωνίτου, βιώνοντας ο ίδιος την ανερχόμενη αίγλη του Άθω, θέλει τη Θεοτόκο να εμφανίζεται εν ενυπνίω στον άγιο και να προφητεύει το λαμπρό μέλλον του Αγίου Όρους, το οποίο της παραχωρήθηκε από τον Υιόν της ως κλήρος (= κληρονομιά): δηλαδή, τη θεαματική αύξηση του αριθμού των μοναχών, την εξάπλωση των μονών σε όλη τη χερσόνησο και τη φήμη που θα απλωθεί σε όλον τον κόσμο.
Η προφητεία αυτή αναπλάθεται και μετασχηματίζεται σε ιστορικό αφήγημα που απαιτεί τη φυσική παρουσία της Θεοτόκου στον Άθω. Και η παραχώρηση επισφραγίζεται αργότερα από τον πρώτο-επίγης τώρα-χριστιανό βασιλέα, τον Μεγάλο Κωνσταντίνο, ο οποίος, ως εκτελεστής της βούλησης της Θεοτόκου, «παράδεισον της Θεοτόκου επωνόμασε και το όρος προστάξας πανταχόθεν λέγεσθαι άγιον». Έτσι, ο Άθως ως όρος Άγιον προϋπάρχει των ασκητών του και η τύχη των μοναστηριών του προδιαγράφεται πριν από την ίδρυση τους. Λίγο μετά τα μέσα του 16ου αιώνα, στη χειρόγραφη παράδοση, ο «παράδεισος» της Θεοτόκου θα μετατραπεί σε «περιβόλαιο». Και ο χαρακτηρισμός αυτός του Αθω ως «περιβόλι της Παναγίας» θα επιβιώσει ως τις μέρες μας.
Ως «περιβόλι της Παναγίας» γνωρίζει ο σημερινός προσκυνητής το Άγιον Όρος και αυτή την εκδοχή της ιστορίας, συνδυασμένη βέβαια με ιστορικά στοιχεία, διαβάζει στους προσκυνηματικούς οδηγούς (προσκυνητάρια). Η ιστορία αυτή, σε πολλές πτυχές της, είναι αρκετά διαφορετική από εκείνη που αναδεικνύεται από την επιστημονική έρευνα. 


Είναι αλήθεια ότι τις τελευταίες δεκαετίες οι επιστημονικές αναζητήσεις της νέας γενιάς ερευνητών εκτείνονται και σε τομείς που πριν λίγα χρόνια εθεωρούντο ταμπού. Το φαινόμενο δεν είναι άσχετο με τη μεγάλη αύξηση του αριθμού νέων στην ηλικία αλλά και στη νοοτροπία μοναχών, αλλά και με το άνοιγμα των μοναστηριών του Αγίου Όρους προς τον κόσμο. Ωστόσο, δημιούργησε παρενέργειες, που πολλές φορές έφεραν αντιμέτωπες τις δύο «ιστορίες». Έτσι, για να αναφέρω ένα παράδειγμα, όταν, με την ευκαιρία της συντήρησης τους, μπήκαν στο μικροσκόπιο της αρχαιολογικής έρευνας γνωστές και ονομαστές θαυματουργές εικόνες μεγάλων μονών, αυτή, σε ορισμένες περιπτώσεις, οδήγησε σε συμπεράσματα μη συμβατά με τις παγιωμένες αιωνόβιες ιερές παραδόσεις. Το γεγονός είχε ως αποτέλεσμα τον σκανδαλισμό κάποιων μοναχών, θέτοντας συγχρόνως το δίλημμα ως ποιον βαθμό η επιστημονική έρευνα για έναν τόπο -κατεξοχήν σύμβολο θρησκευτικής πίστης- είναι συμβατή με την εξυπηρέτηση των πνευματικών αναγκών του ορθόδοξου κόσμου.
Απάντηση στο φαινομενικά διχαστικό ερώτημα-έρευνα (με άλλα λόγια, επιστήμη) ή παράδοση;- έδωσε ο μέχρι πριν από λίγα χρόνια ηγούμενος της Σιμωνόπετρας, αρχιμανδρίτης Αιμιλιανός. Στον πρόλογο συλλογικού βιβλίου για τον άγιο Σίμωνα, κτήτορα της μονής, αναφέρει:
«Η επιστήμη είναι υπηρέτης της αλήθειας και αυτήν πρέπει να υπηρετεί. Και η παράδοση παραμένει για τον λαό του θεού αυτή που αγιοποιεί την Ιστορία, ερμηνεύει τους βίους των αγίων και ζωοποιεί το ορθόδοξο μοναστικό βίωμα».
Η ισορροπημένη αυτή και κατεξοχήν αγιορείτικη τοποθέτηση αίρει τα διλήμματα, λύνει τα χέρια των ερευνητών και αφήνει ελεύθερη την επιστημονική έρευνα να αξιοποιήσει και να προβάλει με τον δικό της τρόπο την πολιτιστική κληρονομιά του Αγίου Όρους. Συγχρόνως, λειτουργεί αποτρεπτικά στην αδιέξοδη πρωτοβουλία ενός μικρού κύκλου σύγχρονων Αγιορειτών μοναχών, οι οποίοι αποπειρώνται να επαληθεύσουν επιστημονικά τις αρχαίες αθωνικές παραδόσεις, χρησιμοποιώντας μεθοδολογικά εργαλεία της ιστορικής επιστήμης και επιστρατεύοντας ανύπαρκτα ιστορικά τεκμήρια. Η περιορισμένη μεν, αλλά υπαρκτή αυτή δράση εγκυμονεί τον κίνδυνο να μετατραπεί η παράδοση, από παράγοντα που ενισχύει το ορθόδοξο ασκητικό βίωμα, σε ένα είδος ιδεολογήματος.
Συμπερασματικά, και οι δύο κοινότητες, επιστήμονες και μοναχοί, μολονότι ακολουθούν διαφορετικούς δρόμους, αφηγούνται την ίδια ιστορία για την Αθωνική Πολιτεία. Οι επιστήμονες, καταγράφοντας ιστορικά γεγονότα και μελετώντας μνημεία και κειμήλια, αναδεικνύουν την πολυδιάστατη παρουσία του Αγίου Όρους στην ανθρώπινη Ιστορία. Και οι μοναχοί, στο δικό τους αφήγημα, προβάλλουν την αγιότητα του ίδιου τόπου και μεταμορφώνουν τα ίδια μνημεία και κειμήλια σε απτά τεκμήρια μιας βιωμένης ιστορίας.
κυριακάτικη δημοκρατία

Κυριακή, 25 Ιουνίου 2017

Σκέψεις έλληνα ευρωσκεπτικιστή: «De facto και a priori κατακτητές»




Σκέψεις έλληνα ευρωσκεπτικιστή

«De facto και a priori κατακτητές»

(Από επιστολή αναγνώστη στην Κυριακάτικη Δημοκρατία)

Ένα μεγάλο «εύγε» σας ανήκει για την αποκάλυψη του «προαναγγελθέντος εγκλήματος» της καλοστημένης πλεκτάνης εις βάρος του ελληνικού λαού και της χώρας, ώστε να περιέλθει αυτή στη φοβερή μέγγενη των Μνημονίων και να μην μπορεί να διαφυλάξει τίποτα απ' όσα χαρακτηρίζουν ένα κυρίαρχο κράτος. Να γίνει άτυπα αλλά ουσιαστικά ένα προτεκτοράτο.
Οι ευθύνες των δικών μας -γραικύλων καλύτερα- δεν μου δημιουργούν μεγάλη εντύπωση, γιατί είναι κανόνας δυστυχώς και κατ' εξοχήν στην ελληνική Ιστορία  ότι τα κάστρα πέφτουν από μέσα... φυσικά με προδότες. Από τον Εφιάλτη και τον Πήλιο Γούση μέχρι τους πάτρωνες της υποτέλειας των Μνημονίων, η ίδια ανατριχιαστική σειρά των μαύρων σελίδων της Ιστορίας μας.
Εκείνο που μου έκανε τρομερή εντύπωση και με συγκλόνισε, φέρνοντας μου αναμνήσεις θλιβερών γεγονότων του παρελθόντος, με τα οποία αφεύκτως συνέκρινα τα σημερινά, είναι το «ενδιαφέρον» όπως διαφαίνεται στις επιστολές που δημοσιεύσατε, των ξένων παραγόντωνγια τη... «σημασία μιας πλήρους συνεργασίας» με τις ελληνικές Αρχές. Είναι ακριβώς η ίδια έκφραση που χρησιμοποίησαν και οι Γερμανοί κατακτητές της Ελλάδος το δύσμοιρο 1941, εισβάλλοντας στην Αθήνα. Δεν ζητούσαν τίποτε άλλο παρά μια «πλήρη συνεργασία με τις ελληνικές Αρχές»!
Πάντα ο κατακτητής ζητά από τον κατακτημένο την προδοσία και τον δωσιλογισμό, βαφτίζοντας τα συνεργασία. Η μεγάλη διαφορά, όμως, στο τότε και το τώρα είναι η εξής: Τότε οι Γερμανοί -πανίσχυροι στρατιωτικά- έμπαιναν κατακτητές σε μια Ελλάδα η οποία προέταξε τη σθεναρή αντίσταση της σ' αυτούς, έχοντας ανοιχτό και το άλλο μέτωπο της Αλβανίας και εξαντλώντας στο έπακρο κάθε δυνατότητα αμύνης υπέκυψε στον ισχυρότερο εισβολέα, υποχρεώνοντας τον όμως να υποκλιθεί στην ανδρεία της.
Οι σημερινοί οικονομικοί -και όχι μόνο- κατακτητές μας, συμπεριφερόμενοι εκ των προτέρων (a priori) και εκ δεδομένου (de facto) ως κυρίαρχοι, υποχρεώνουν την Ελλάδα, χώρα-εταίρο τους στην Ευρωπαϊκή Ένωση, να υποκύψει και να υποταχθεί οικονομικά σε αυτούς για να της φορέσουν τις αλυσίδες των αλλεπάλληλων Μνημονίων, φυσικά χωρίς πόλεμο, αλλά ούτε και επιτρέποντας της κάποια μορφή αντίστασης ή διαμαρτυρίας. Το ύφος και των δύο επιστολών που δημοσιεύσατε -του Ολι Ρεν στον τότε υπ. Οικ. και του Σνόρασον στον Α. Γεωργίου- είναι ύφος κυριάρχου-κατακτητού που δεν σηκώνει καμία αμφισβήτηση.
Η διαφορά με το τότε, λοιπόν, έγκειται στο εξής: Ζητούν οι σημερινοί κατακτητές συνεργασία των ελληνικών Αρχών όχι αφού κατέκτησαν την Ελλάδα, αλλά... για να την κατακτήσουν, έχοντας εκ των προτέρων «διάνοια κυρίου». Οι δικοί μας υπακούν έχοντας διαμορφωμένη ήδη και προ κρίσεως -το 2010-«διάνοια υποτελούς»!
Αγαπητή «δημοκρατία». Αυτή είναι, λοιπόν, εν τέλει η ενωμένη Ευρώπη. Το μόρφωμα αυτό με την ελλιπή και προβληματική θεσμική κατοχύρωση τόσο ως διεθνούς οργανισμού όσο και έναντι της εθνικής κανονικότητας κάθε κράτους-μέλους που όμως έχει την αξίωση -το θράσος καλύτερα, γιατί κάθε εξουσία του εκχωρήθηκε από αυτά τα κράτη-μέλη- να υποτάσσει τα Συντάγματα και τις εθνικές νομοθεσίες στη νεφελώδη και αόριστη εν πολλοίς και επαμφοτερίζουσα κατ' άλλοις νομοθεσία του (Σύνταγμα δικό του δεν διαθέτει και οι «οδηγίες» είναι οι νόμοι του) και να επιβάλλει σκληρότατα και αιματηρά δημοσιονομικά μέτρα στα κράτη και τους λαούς με διάφορα κάθε φορά προσχήματα όπως αυτά της σύγκλισης των οικονομιών της δημοσιονομικής εξυγίανσης και αναπροσαρμογής του εκσυγχρονισμού κ.λπ. Έτσι κάνει φύλλο και φτερό την εθνική οικονομία και υποχρεώνει το άτυχο κράτος-μέλος σε εκχώρηση δικαιωμάτων εθνικής κυριαρχίας και εθνικού πλούτου, υπογράφοντας μάλιστα μακροχρόνια συμβόλαια που διαρκούν επί γενεές γενεών - στην περίπτωση της Ελλάδος, 99 έτη!
Μήπως μπορεί κάποιος και από αυτούς ακόμη τους... Νενέκους που υπερμάχονται της ευρωπαϊκής προοπτικής της Ελλάδος και του ευρωπαϊκού κεκτημένου να διαψεύσει τις παραπάνω διαπιστώσεις; Οι επιστολές -που πάλι εύγε σας-φέρνετε στη δημοσιότητα βοούν για την αλήθεια αυτών πίσω από τα γραφόμενά τους εκ πρώτης όψεως.
Δεν απομένει τίποτε άλλο σε μας, παρά να βροντοφωνάξουμε όλος ο λαός προτού να είναι πολύ αργά: Έξω από την Ελλάδα μας αυτό το μόρφωμα. Όχι η Ελλάδα να φύγει από την Ευρωπαϊκή Ένωση -Grexit, όπως θέλουν αυτοί-, αλλά εμείς να πετάξουμε έξω από τη χώρα μας αυτό το καρκίνωμα της ψευδεπίγραφης Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Να χτυπήσουμε και να εξοντώσουμε εντός της χώρας τη Λερναία αυτή Ύδρα -τα πολλά κεφάλια της είναι τα γνωστά και τα άγνωστα, επιτροπές, ανεξάρτητες Αρχές, γραφεία και παρατηρητήρια, ΜΚΟ και δεν συμμαζεύεται-, απαλλάσσοντας την πατρίδα μας από αυτή προτού της πιει όλο το αίμα... Με τους άλλους, τους «δικούς μας» -τους προδότες- τότε και μόνο θα έχουμε τη δυνατότητα να ασχοληθούμε σοβαρά και όπως τους αξίζει, μάλλον όπως αξίζει και ταιριάζει στην τιμή και τη δόξα της Ελλάδας. Προτού λήξει η Κατοχή και έρθει η πολυπόθητη ελευθερία, προδότης και δωσίλογος δεν λογίζεται.
Με τιμή
ΙΩΑΝΝΗΣ ΧΑΡ. ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ
Καβάλα

Δημήτρης Λιαντίνης : Έλληνες θα ειπεί....





Έλληνες θα ειπεί....

...................
Όχι.....
Δεν είναι καθόλου τυχαίο.
Εκείνο που είναι τυχαίο, είναι πως ο λαός που κατοικεί σήμερα στη χώρα που παλαιά την εκατοίκησαν οι έλληνες, ονομάζουνται έλληνες.
Η έρευνα μας έδειξε ότι μόνο έλληνες δεν είναι.
Γιατί τους έλληνες ούτε τους βλέπουν ούτε τους γνωρίζουν.
..........................
Έλληνες θα ειπεί να τελείς στους νεκρούς τις χοές της Ηλέκτρας.
Όχι κεριά στους νεκρόλακκους, και δηνάρια στο σακούλι του τουρκόπαπα....
Έλληνες θα ειπεί να προσκυνάς τακτικά στους Δελφούς το "γνώθι σαντόν".
Όχι να κάνεις την εξομολόγηση στους αγράμματους πνευματικούς και στους μαύρους ψυχοσώστες.
.........................
Έλληνες θα ειπεί να σταθείς μπροστά στη στήλη του Κεραμεικού και να διαβάσεις το επιτύμβιο: "στάθί και οϊκτιρον".
Σταμάτα, και δάκρυσε• γιατί δε ζω πιά.
Κι όχι να σκαλίζεις πάνω σε σταυρούς κορακίστικα λόγια και νοήματα...:
προσδοκώ ανάσταση νεκρών.

Έλληνες θα ειπεί το πρωί να γελάς σαν παιδί.
Το μεσημέρι να κουβεντιάζεις φρόνιμα.
Και το δείλι να δακρύζεις περήφανα.
Κι όχι...
το πρωί να κάνεις μετάνοιες στα τούβλα.
Το μεσημέρι να γίνεσαι φοροφυγάς στο κράτος και επίτροπος στην ενορία σου.
Και το βράδυ να κρύβεσαι στην κώχη του φόβου σου, και να ολολύζεις σα βερέμης.
...................

Έλληνες θα ειπεί όσο ζεις, να δοξάζεις με τους γείτονες τον ήλιο και τον άνθρωπο. Και να παλεύεις με τους συντρόφους τη γη και τη θάλασσα.
Και σαν πεθάνεις, να μαζεύουνται οι φίλοι γύρω από τη μνήμη σου,
να πίνουνε κρασί και να σε τραγουδάνε.......

Δημήτρης Λιαντίνης
(Αποσπάσματα απο το βιβλίο του "ΓΚΕΜΜΑ")
Μου το θύμισε ο διαδικτυακός φίλος Αντώνης Μπάφης στο facebook

Σάββατο, 24 Ιουνίου 2017

Πέτρος Θέμελης : Οι επιγραφές και οι φορείς τους





Οι επιγραφές και οι φορείς τους

Η γραφή αυτή καθεαυτή, άσχετα από τον φορέα που τη φιλοξενεί, ακολουθεί τους κανόνες της καλλιτεχνικής εξέλιξης

Γράφει ο Πέτρος Θέμελης
Ομότιμος καθηγητής Κλασσικής Αρχαιολογίας

Η λειτουργία της επί-γραφής και η πολυδιάστατη σχέση της με το τέχνεργο που τη φιλοξενεί είναι θέμα που έχει απασχολήσει την έρευνα. Πολλές επιγραφές, εξαρχής ή εκ των υστέρων γραμμένες σε αγγεία, χαραγμένες σε μεταλλικά αντικείμενα ή λαξευμένες σε ταφικά μνημεία, σε οικοδομήματα και μεμονωμένους λίθους, αποκαλύπτουν τις διάφορες πλευρές αυτής της σχέσης και ειδικότερα την ειδική λειτουργία της επιγραφής (ως σημαίνοντος) και του φορέα (ως σημαινόμενου) πάνω στον οποίο βρίσκεται, όπως, για παράδειγμα, η δύναμη της χαραγμένης σε μολύβδινες πινακίδες κατάρας. Μια λέξη συμβάλλει στην αναγνώριση του εικονιζόμενου αντικειμένου, συνεμφαίνει το σημαινόμενο, το οποίο στην περίπτωση των αρχαίων μελανόμορφων και ερυθρόμορφων αγγείων απεικονίζεται δίπλα στη λέξη. Τα παραδείγματα της γεωμετρικής, της αρχαϊκής και της κλασικής περιόδου μιλούν από μόνα τους:
Η οινοχόη του Δίπυλου, η λήκυθος της Ταταίης από την Κύμη, το ποτήριον του Νέστορος από την Ισχία, η κύλιξ της Φιλτούς από την Κάμιρο, το περίφημο αγγείο Francois, ο δίνος της Ακρόπολης, οι πίνακες της Αίγινας, η πέτρα της Περαχώρας, το χάλκινο αγαλμάτιο του Μάντικλου, το μαρμάρινο άγαλμα της Νικάνδρης από τη Νάξο, οι χάλκινες ταινίες από τα όχανα των ασπίδων, το κρηπίδωμα της στοάς των Αθηναίων στους Δελφούς, τα ορειχάλκινα φίδια στη βάση του τρίποδα των Πλαταιών, τα ιστορικά κράνη με επιγραφές, οι παναθηναϊκοί αμφορείς, οι ευχές για καλή πόση και μακροζωία σε πήλινα και γυάλινα κύπελλα, ο κρατήρας του Δερβενιού, το ανάγλυφο του Αρχελάου Πριηνέως, η γιγαντομαχία του θησαυρού των Σίφνιων στους Δελφούς, ο βωμός της Περγάμου.
Οι επιγραφές στα αγγεία αποτελούν μέρος της ίδιας της εικόνας, μετέχουν της δράσης, μιλούν, ενίοτε κραυγάζουν, εκτείνονται οριζόντια και κατακόρυφα ή κουλουριάζονται, ακολουθώντας τις κινήσεις των μελών και των σωμάτων ανθρώπων και ζώων ή τα περιγράμματα πραγμάτων, αγκαλιάζουν κάποιες φορές το σώμα των αγγείων και εκθειάζουν την αξία, την ομορφιά και το περιεχόμενο τους. Αισθάνομαι αγαλλίαση διαβάζοντας τα ονόματα των αλόγων σε κάνθαρο του Νεάρχου ή στον αμφορέα του Εξηκία ή τα ονόματα των κυνηγάρικων λαγωνικών που πήραν μέρος στη φημισμένη «Θήρα του Καλυδώνιου Κάπρου» μαζί με τον ηρωικό Μελέαγρο και τη γοργοπόδαρη Αταλάντη. Είναι ολοφάνερες η αγάπη και η χαρά του καλλιτέχνη (ζωγράφος, χαράκτης, μαρμαράς, λιθοξόος, γλύπτης, χτίστης, κεραμίστας) για το θαυματουργό νέο αυτό μέσο έκφρασης και επικοινωνίας που του προσφέρεται. Παίζει με τα σύμβολα της γραφής, τα χρησιμοποιεί ακόμη και όταν δεν ξέρει να διαβάζει, τους δίνει όποια κατεύθυνση εκείνος προτιμά για την περίπτωση: βουστροφηδόν, κιονηδόν, προς τα δεξιά ή επί τα λαιά. Ενίοτε τοποθετεί και ακατανόητες λέξεις δίπλα στις μορφές ως απλά διακοσμητικά στοιχεία.
Όχι μόνο κάθε λέξη αλλά και κάθε γράμμα διατηρεί την αυτονομία του, την προσωπικότητα του, την καλλιτεχνική αξία του, απαλλαγμένο από την καταπίεση των σχολαστικών γραμματικών που καθιέρωσαν στα ελληνιστικά χρόνια τα σημεία της στίξης. Όμως η επιγραφή και ο φορέας της, στην περίπτωση των δημιουργημάτων του ανθρώπου του παρελθόντος, εξομοιώνονται και συγχωνεύονται, μετατρέπονται σε πομπό ενός μηνύματος, το οποίο ασκούσε διαφορετική επίδραση στους αποδέκτες-χρήστες της αρχαιότητας, στο πλαίσιο της συγχρονικότητας, της λειτουργίας τους δηλαδή μέσα στο τότε πολιτισμικό πλαίσιο, και αλλιώς προσλαμβάνεται από τους αποδέκτες θεατές του σήμερα, όπου ρόλο ουσιαστικό παίζει η διάσταση της διαχρονικότητας, της Ιστορίας, οπότε απαιτείται και γνώση ειδική για τη «συμμετοχή» και τη συγκινησιακή μέθεξη.
Δεν πρέπει να λησμονούμε ότι η γραφή αυτή καθεαυτή, άσχετα από τον φορέα που τη φιλοξενεί, ακολουθεί τους κανόνες της καλλιτεχνικής εξέλιξης. Οι τεχνοτροπικές τάσεις της ανώνυμης επιγραφικής τέχνης συμβαδίζουν με εκείνες που ακολουθεί σε γενικές γραμμές η επώνυμη γλυπτική παράδοση από τα αρχαϊκά χρόνια (όταν επικρατεί ο λατρευτικός - συντηρητικός χαρακτήρας της βουστροφηδόν γραφής) στα κλασικά χρόνια (όταν ξεχωρίζουν η ποιότητα, η δύναμη και ο «ανδρισμός» της στοιχηδόν γραφής), στα ελληνιστικά χρόνια (όταν εμφανίζονται τα στολίδια των γραμμάτων, οι ακρέμωνες, η κίνηση των λέξεων) , στα ρωμαϊκά χρόνια (όταν εμφανίζεται ο κλασικισμός, οι τάσεις συμμετρίας, οι λατινικές επιγραφές, η επισεσυρμένη γραφή) και, τέλος, στα βυζαντινά χρόνια (με τις λιγκατούρες, τα κιασόφυλλα, την πολυπλοκότητα και τη θλίψη).


κυριακάτικη δημοκρατία