Τετάρτη, 25 Απριλίου 2018

ΠΑΝΑΓΗΣ ΧΑΡΟΚΟΠΟΣ Ο κοσμοπολίτης Έλληνας της Διασποράς



ΠΑΝΑΓΗΣ ΧΑΡΟΚΟΠΟΣ

Ο κοσμοπολίτης Έλληνας της Διασποράς

Κεφαλονίτης στην καταγωγή, έκανε μεγάλη περιουσία στη Ρουμανία, οραματίστηκε ένα εκπαιδευτικό ίδρυμα με άριστες υποδομές και ίδρυσε το Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο.

ΤΗΣ ΝΙΚΟΛ.   ΤΡΙΓΚΑ

Το σημερινό Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο είναι ίσως η γνωστότερη ευεργεσία του. Ο Παναγής Χαροκόπος έδωσε πολλά χρήματα για την πατρίδα του, αλλά σίγουρα θυμούνται όλοι το πανεπιστήμιο το οποίο έλαβε το όνομα του. Ο εθνικός ευεργέτης κατέβαλε όλα τα έξοδα αγοράς για το οικόπεδο, την ανέγερση κτιρίου και τη λειτουργία της «Χαροκοπείου Επαγγελματικής και Οικοκυρικής Σχολής» στην Καλλιθέα. Το οικόπεδο, έκτασης 25.000 τ.μ., αγοράστηκε το 1906. To κτίριο περατώθηκε γύρω στα 1920 και η λειτουργία του ιδρύματος άρχισε το 1929·
Το Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο φέρει το όνομα του εθνικού ευεργέτη Παναγή Χαροκόπου, Έλληνα της Διασποράς, με ευρωπαϊκό προσανατολισμό, ο οποίος οραματίστηκε ένα εκπαιδευτικό ίδρυμα με άριστες κτιριακές υποδομές και εξοπλισμό, σε αρμονία με το φυσικό περιβάλλον, που θα προσέφερε ό,τι πιο σύγχρονο παρείχε η επιστήμη. Έτσι δόθηκε η δυνατότητα για την πλήρη αξιοποίηση των περιουσιακών στοιχείων των διαθετών, αφενός του Παναγή Χαροκόπου και αφετέρου της Ευανθίας Χαροκόπου-Πετρούτση, σύμφωνα με τη βούληση τους.
Ο Παναγής Χαροκόπος γεννήθηκε το 1835 στο Πλατύ της επαρχίας Σάμης στην Κεφαλονιά. Υπήρξε μεγαλέμπορος και εκμισθωτής γαιών στη Ρουμανία. Εκεί διέμεινε για περισσότερα από 40 χρόνια. Παράλληλα με την επιτυχημένη επιχειρηματική του δραστηριότητα επέδειξε και σημαντικότατη κοινωφελή-εθνική δράση. Ήδη από την περίοδο της διαμονής του στη Ρουμανία διέθεσε μεγάλα ποσά για εθνικούς και φιλανθρωπικούς σκοπούς, συμμετέχοντας στη βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης της Ομογένειας.
Όταν η ρουμανική κυβέρνηση απαγόρευσε τη χρήση της ελληνικής γλώσσας στις ελληνορθόδοξες εκκλησίες, ο Χαροκόπος ανήγειρε ναό στον περίβολο της ελληνικής πρεσβείας στο Βουκουρέστι, χώρο στον οποίο δεν θα μπορούσε να ισχύσει η απαγόρευση.
Στην Αθήνα εγκαταστάθηκε το 1905, όπου πέθανε το έτος 1911. Οι δωρεές του προς το ελληνικό κράτος υπήρξαν σημαντικές. Μεταξύ άλλων δώρισε ένα από τα τσιφλίκια του στους αγρότες που το καλλιεργούσαν και ίδρυσε με δική του δαπάνη «Γεωργικόν Σταθμόν» στα Φάρσαλα. Με τη διαθήκη του κληροδότησε 5.500.000 χρυσές δραχμές που διατέθηκαν για την ίδρυση «Εργαστηρίου Απόρων Γυναικών και Κορασιών» στην Κεφαλονιά, υπέρ της «Γεωργικής Εταιρείας Αθηνών», υπέρ της «Πολυκλινικής Αθηνών», υπέρ του «Οίκου Τυφλών», υπέρ της «Βιοτεχνικής Εταιρείας» κ.ά. Ο Χαροκόπος μετανάστευσε στη Ρουμανία σε σχετικά μικρή ηλικία, αλλά κατάφερε να αποκτήσει μεγάλη περιουσία ασχολούμενος με το εμπόριο σιτηρών και την καλλιέργεια μεγάλων κτημάτων τα οποία ενοικίαζε. Διετέλεσε, μάλιστα, σύμβουλος του βασιλέως Καρόλου του Α' για γεωργικά θέματα.

ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ



Όταν επέστρεψε στην Ελλάδα, εγκαταστάθηκε στην Αθήνα και αγόρασε μεγάλες εκτάσεις στη Θεσσαλία. Ασχολήθηκε, επίσης, και με χρηματοοικονομικές δραστηριότητες. Αναμείχθηκε στην πολιτική και εξελέγη βουλευτής με το Κόμμα των Φιλελευθέρων του Ελευθερίου Βενιζέλου το 1910. Συνέβαλε στον εκσυχρονισμό της γεωργίας στη Ρουμανία και την Ελλάδα. Δραστηριοποιήθηκε, επίσης, για την ανάπτυξη της βιοτεχνίας και της βιομηχανίας στην Ελλάδα, και συμμετείχε ενεργά στη διαμόρφωση του χρηματιστικού-τραπεζικού κλάδου της χώρας κατά την πρώτη δεκαετία του 20ού αιώνα.
Μετά την απελευθέρωση της Θεσσαλίας από τους Τούρκους, το 1881, ολόκληρος ο Θεσσαλικός Κάμπος ήταν μοιρασμένος σε μεγάλες ιδιοκτησίες (τσιφλίκια), τις οποίες οι Τούρκοι τσιφλικάδες πούλησαν σε Έλληνες κεφαλαιούχους, διατηρώντας με αυτόν τον τρόπο το ιδιοκτησιακό καθεστώς άθικτο και μετά την απελευθέρωση. Ετσι, ο Παναγής Χαροκόπος αγόρασε έξι μεγάλα αγροκτήματα (τσιφλίκια) 80.000 στρεμμάτων στη Θεσσαλία. Ανέθεσε δε τη διεύθυνση αυτών στον αδελφό του Σπύρο.
Την ίδια χρονιά αγόρασε το τσιφλίκι της Γιάννουλης από τον Ουσαμπενδίν Μπεή Χασάν Βέη, κτηματία και σύμβουλο της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, έναντι 8.000 χρυσών λιρών Τουρκίας, δηλαδή 280.000 δραχμές. Το τσιφλίκι, το οποίο μελλοντικά θα αποτελούσε τον περίφημο Πύργο Χαροκόπου, ήταν έκτασης 14.343 τουρκικών στρεμμάτων και συνόρευε με τα χωριά Γιάννουλη, Βέη Τατάρ, Καζακλάρ, Κουλούρι και Καλύβια.
Το 1902, ο Κεφαλονίτης στην καταγωγή Παναγής Χαροκόπος αρχίζει την ανοικοδόμηση του πύργου ο οποίος είναι ένα από τα πλέον εμβληματικά κτίσματα της Λάρισας.
Ο Πύργος Χαροκόπου, όπως είναι γνωστός στην περιοχή, είναι ένα πετρόκτιστο κτίριο στο κέντρο μιας τεράστιας έκτασης, προστατευόμενο από τις γύρω ιδιοκτησίες με ψηλή τοιχοποιία. Αποτελείται από ημιυπόγειο και δύο ορόφους.
Στη στέγη του εξέχει υπερώο στεφανωμένο με φρουριακές επάλξεις και με απέραντη θέα στη γύρω περιοχή. Σε αυτό ο ιδιοκτήτης είχε δημιουργήσει το προσωπικό του γραφείο, γιατί από εκεί ψηλά μπορούσε να ελέγχει τα κτήματα του. Στην πρόσοψη του πύργου υπάρχει και σήμερα μια μαρμάρινη κλίμακα με εννέα σκαλοπάτια, η οποία οδηγεί στο υπερυψωμένο ισόγειο και μέσω της κυρίας εισόδου εισερχόταν ο επισκέπτης σε ένα τεράστιο σαλόνι. Το σπίτι ήταν διακοσμημένο εσωτερικά με παλιά, βαριά και λεπτοδουλεμένα έπιπλα που είχε φέρει ο Παναγής Χαροκόπος από τη Ρουμανία.

ΕΘΝΟΣ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ

Θεοφάνης Γραικιώτης : Μήπως είδατε το αεροπλάνο της ΟΑ

Νελλα Θεοτοκατου - Γιαννενα απο το Μιτσικελι με πρωινη ομιχλη


Μήπως είδατε το αεροπλάνο της ΟΑ

Γράφει ο Θεοφάνης Γραικιώτης

Πεδίο βολής πυροβολικού, Γιάννενα 1973.
Οι Πυροβολητές στη θέση τους.
Τα κανόνια έτοιμα.
Οι συστοιχίες των πυροβόλων σε αναμονή.
Όλοι έτοιμοι για τα παραγγέλματα.
Έτοιμοι να στείλουμε τα βλήματα μας
Πυρετός στο παρατηρητήριο.
Κι όμως .. η βολή δεν εκτελείται
Αιτία;;;;;;; Η ομίχλη.
Έχει σκεπάσει τα πάντα.
Άσπρο πέπλο το πεδίο βολής.
Χαμηλή νέφωση που λένε.
Κέφια στο παρατηρητήριο.
-Να μια καλή δικαιολογία...αν αστοχήσουμε.
Νεαροί Δόκιμοι.
Ο πυρετός της άσκησης ....πυρετός αλλά και το κέφι.........κέφι.
Ο Διοικητής της Μοίρας είναι να σκάσει.
Αυτός......όχι το βλήμα.
Γι αυτόν η ομίχλη....δεν είναι εμπόδιο·
-Τίποτα δεν....εμποδίζει.....το Πυροβολικό, μας λέει.....υπερήφανα·
Αλλού το ....πρόβλημα.
Η ΟΛΥΜΠΙΑΚΗ
Μάλιστα κύριοι. Η ΟΛΥΜΠΙΑΚΗ.
Αυτή ήταν το πρόβλημα τη μέρα εκείνη.
Δεν γινόταν η Βολή γιατί περιμέναμε….
.......το αεροπλάνο να περάσει......
Αγωνιούσαμε. Τηλεφωνούσαμε
-Λέγεται παρακαλώ;;;;;;;;;
Η γλυκιά γυναικεία φωνή.
-Αεροδρόμιο εκεί;;;;;;;;;;;;
Η αυστηρή στρατιωτική φωνή.
-Μάλιστα. Τι θέλετε παρακαλώ;;;;;;;;
-Πέρασε;;;;;;;;;;;;
-Ποιό κύριε να περάσει;;;;;;;
-Το τραίνο. Άκου ποιο να περάσει!!!!
Το αεροπλάνο μανδάμ, το αεροπλάνο…
-Όχι ακόμη..
Κλείνουμε την συνδιάλεξη και περιμένουμε
Με τα κιάλια τρυπούμε τον ορίζοντα.
Μπαίνουμε στο ομιχλώδες τοπίο.
Αεροπλάνο εδώ, αεροπλάνο εκεί…που είναι το αεροπλάνο;;;;;;;;
-Δεν βλέπουμε τίποτα κύριε Διοικητά.
Όλο το Πυροβολικό, στρατιώτες, υπαξιωματικοί, δόκιμοι, αξιωματικοί ΟΛΟΙ με τεντωμένα αυτιά
Δεν είναι αυτιά αυτά που έχουμε στήσει.....ραντάρ είναι· ραντάρ γίνανε.
Να πιάσουν έστω και τον παραμικρό βόμβο του αεροπλάνου της Ολυμπιακής· έτσι για να μην φάει ...καμιά αδέσποτη.
Ανυπομονησία.
Νέο τηλεφώνημα.
-Αεροδρόμιο εκεί;;;;;;;;;;
Άγρια η φωνή του Διοικητού.
-Μάλιστα. Τι επιθυμείτε παρακαλώ;;;;;;;
-Το αεροπλάνο. Φάνηκε;;;; Ήρθε;;;;;; Θα φύγει;;;;;;
Η κοπέλα έχει αγανακτήσει
-Για όνομα του Θεού πως κάνετε έτσι;;;;;;
Θα ταξιδέψετε;;;;;;;;;;
-Ο Χ Ι
-Περιμένετε κανένα δέμα;;;;;;;;
-Ο ΧΙ
-Κανέναν δικό σας;;;;;;
-ΟΥΤΕ
-Τότε γιατί αγωνιάτε;;;;;;;;;;
-Διότι σας τηλεφωνώ απ το......... ΠΕΔΙΟ ΒΟΛΗΣ.
Τόνισε το...ΠΕΔΙΟ ΒΟΛΗΣ.
Είμαι ο Διοικητής της Μοίρας που θα εκτελέσει βολές. Τα πυροβόλα είναι έτοιμα. Οι Πυροβολητές είναι στη θέση τους. Τα βλήματα στους σωλήνες των πυροβόλων. Οι αξιωματικοί Βολής βρίσκονται με το χέρι υψωμένο για το ΠΥΡ. Το μόνο που περιμένουμε είναι Πότε θα περάσει απ το Πεδίο Βολής το παλιό ..αεροπλάνο σας για να ξεκινήσουμε...την βολή. Το περιμένουμε να περάσει· Πότε επιτέλους ...θα περάσει;;;;; Βαρεθήκαμε να περιμένουμε.
Έντρομη ακούγεται η φωνή της κοπέλας από το την άλλη μεριά.
-Και περιμένετε εγώ να σας πω πότε θα περάσει;;;;;;;; Θα περάσει, θα περάσει κύριε…
Για την ιστορία το αεροπλάνο προσγειώθηκε τελικά λόγω καιρού στο Άκτιο και εμείς ακόμη το περιμέναμε!!!!

103 χρόνια από τη Γενοκτονία των Αρμενίων (24 Απριλίου 2015)


 Συμβολική φωτογραφία από αμερικανική ταινία του 1919 με τίτλο Auction of souls.
 Αναφέρεται στη Γενοκτονία των Αρμενίων

103 χρόνια από τη Γενοκτονία των Αρμενίων (24 Απριλίου 2015)

Δεν ξεχνάμε...

Ντοκουμέντο από τα Αρχεία του Βατικανού

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΒΑΛΑΤΑ
Ιστορικός - Ερευνήτρια

Στις 24 Απριλίου του 1915, δηλαδή πριν ακριβώς 103 χρόνια, λίγες ημέρες μετά το Πάσχα, ο τουρκικός στρατός σταύρωσε γυμνές τις γυναίκες των Αρμενίων.
Ως Γενοκτονία των Αρμενίων αναφέρονται τα γεγονότα εξόντωσης Αρμενίων πολιτών της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας κατά τη διάρκεια του Ν Παγκοσμίου Πολέμου.
Ως έναρξη της Αρμενικής Γενοκτονίας συμβολικά θεωρείται η 24η Απριλίου του 1915. όταν η   ηγεσία της Αρμενικής Κοινότητας της Κωνσταντινούπολης φυλακίστηκε και εκατοντάδες Αρμένιοι της Πόλης απαγχονίστηκαν. Τουρκικές πηγές αναφέρουν ότι ο αριθμός των νεκρών Αρμενίων ήταν από 600.000 ως 800.000, ενώ Δυτικές και Αρμενικές πηγές ανεβάζουν τον αριθμό των σφαγιασθέντων στο 1.500.000.
Θεωρείται μια από τις πρώτες σύγχρονες γενοκτονίες.
Η Τουρκία αρνείται την ύπαρξη «γενοκτονίας» και ισχυρίζεται ότι πραγματοποιήθηκε ένας βίαιος εκτοπισμός του Αρμενικού πληθυσμού.
Η Γενοκτονία των Αρμενίων πραγματοποιήθηκε παράλληλα και με τον ίδιο τρόπο με γενοκτονίες σε βάρος και άλλων χριστιανικών πληθυσμών της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, δηλ. των Ελλήνων και των Ασσυρίων.

Η μαρτυρία που έγινε ταινία
Παρόλο που οι Τούρκοι, δεν αναγνωρίζουν τη γενοκτονία των Αρμενίων, οι μαρτυρίες όσων επέζησαν, συγκλονίζουν.
Μία από αυτές έγινε βιβλίο και στη συνέχεια ταινία, που αν και προβλήθηκε για πρώτη φορά το 1919, σοκάρει ακόμα.
Η Ορόρα (ή Αουρόρα) Μαρντιγκανιάν (Aurora Mardiganian) ήταν η αυτόπτης μάρτυρας που διηγήθηκε όσα εκτυλίχθηκαν μπροστά στα μάτια της και όσα έζησε όταν τη συνέλαβαν οι Τούρκοι.
Η κοπέλα ήταν τότε 14 ετών και η εύπορη οικογένεια της που ζούσε στο Χαρπούτ, δολοφονήθηκε. Μόνο αυτή επέζησε.


Συνελήφθη και μαζί με άλλες κρατούμενες εξαναγκάστηκαν σε πεζοπορία περίπου 1.400 μιλιών, μέχρι να φτάσουν στα σκλαβοπάζαρα για να τις πουλήσουν σε κάποιο χαρέμι.
Η Ορόρα κατάφερε να αποδράσει και διέφυγε στην Τιφλίδα, μετά στην Αγία Πετρούπολη, στο Όσλο και μετά από μια συγκλονιστική περιπέτεια κατέληξε στη Νέα Υόρκη.
Εκεί γνωρίστηκε με ένα νεαρό σεναριογράφο, ο οποίος τη βοήθησε να καταγράψει όσα έζησε και η διήγηση της έγινε σενάριο ταινίας.
Τα γυρίσματα έγιναν τα το 1918-19 στην Καλιφόρνια και η Ορόρα έπαιξε στην ταινία, ενσαρκώνοντας τον εαυτό της.
Κατά τη διάρκεια των γυρισμάτων χτύπησε στον αστράγαλο, με αποτέλεσμα να την κουβαλάνε στα χέρια, προκειμένου να γυρίσει τις υπόλοιπες σκηνές.
Όπως δημοσίευσαν οι New York Times, στο πρώτο μέρος της ταινίας φαίνεται πώς ήταν η Αρμενία πριν από τη γενοκτονία και πώς έγινε μετά.
Η ταινία σήμερα δεν σώζεται ολόκληρη, αλλά μόνο ένα μέρος της.


Η φωτογραφία με τις σταυρωμένες γυναίκες.   Το πιθανότερο είναι ότι πρόκειται για δραματοποίηση για της ανάγκες της ταινίας του 1919. Η πραγματικότητα, σχολιάζουν οι ιστορικοί, ήταν χειρότερη.

Η σοκαριστική σκηνή με τις σταυρωμένες γυναίκες

Μια από τις πιο σοκαρίστηκες σκηνές δείχνει τις γυναίκες των Αρμενίων γυμνές και καρφωμένες πάνω σε σταυρούς. Ήταν η τιμωρία τους επειδή δεν αλλαξοπίστησαν και αρνήθηκαν να πάνε στα χαρέμια.
Η σκηνή ήταν ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα της Βιαιότητας των Οθωμανών, ωστόσο, όπως ανακάλυψε η ίδια η Ορόρα, δεν ήταν 100% αληθινή. Δυστυχώς για τις γυναίκες, η πραγματικότητα ήταν ακόμα πιο σκληρή.
Όπως ανέφερε η κοπέλα, ο τρόπος με τον οποίο συνήθιζαν οι Οθωμανοί να σκοτώνουν δεν ήταν η σταύρωση, αλλά το παλούκωμα, η τοποθέτηση μυτερών ξύλινων πασσάλων μέσα στον κόλπο των γυναικών (ανασκολοπισμός), αφού πρώτα τις βίαζαν.
Πρόσφατα μια φωτογραφία με σταυρωμένες γυναίκες ήρθε στη δημοσιότητα με την παρατήρηση ότι προέρχεται από τα αρχεία του Βατικανού. Η φωτογραφία είναι από αμερικάνικη ταινία του 1919 με τίτλο Auction of souls.
Η πραγματικότητα, σχολιάζουν οι ιστορικοί, ήταν χειρότερη. Χιλιάδες αρμένισσες βρήκαν τραγικό θάνατο στα χέρια των Οθωμανών.
Δείτε απόσπασμα από την ταινία «Auction of Souls»:


Πηγές :
ΕΘΝΟΣ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ

Διαβάστε επίσης :

Η ΓΕΝΟΚΤΟΝΙΑ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΤΟΥ ΠΟΝΤΟΥ ΚΑΙ ΤΩΝ ΑΡΜΕΝΙΩΝ : (http://boraeinai.blogspot.gr/2009/04/blog-post_27.html)

Τρίτη, 24 Απριλίου 2018

Η ΑΙΝΙΓΜΑΤΙΚΗ ΜΟΡΦΗ ΤΟΥ ΑΝΔΡΕΑ ΚΑΛΒΟΥ



Η ΑΙΝΙΓΜΑΤΙΚΗ ΜΟΡΦΗ ΤΟΥ ΑΝΔΡΕΑ ΚΑΛΒΟΥ
ΠΡΟΣΩΠΟΓΡΑΦΙΕΣ   

Το 1992, με αφορμή τον εορτασμό για τα διακόσια χρόνια από την γέννηση του Ανδρέα Κάλβου, Έλληνες χαράκτες και ζωγράφοι φιλοτέχνησαν ειδικά για την «Κ» πορτρέτα του Ζακυνθινού ποιητή

«ΚΑΘΩΣ μερικές φορές κρατώντας μπρος και πολύ κοντά στα μάτια μας μια εικόνα, μια φωτογραφία προσώπου αγαπημένου, αρχίζουμε να χάνουμε σιγά σιγά τη συγκεκριμένη μορφή του και  να τη βλέπουμε να χωρίζεται σε δύο, σε τρεις άλλες μορφές που ξεκολλούν πάνω απ' την πρώτη και στέκουνε πλάι της, έτσι κι εδώ, πλάι από τη γνωστή και παραδομένη μορφή του Κάλβου που κρατάω μπρος και πολύ κοντά στα μάτια μου, αρχίζουν να παρουσιάζοντα, αριστερά και δεξιά, δυο άλλες μορφές». Η άποψη του Οδυσσέα Ελύτη για τη μορφή του Ανδρέα Κάλβου, εντεταγμένη σ’ ένα παλαιό κείμενο του ποιητή, με ημερομηνία  «Άνοιξη 1940», εξακολουθεί να ισχύει σήμερα παρά τις τόσες διαφορετικές τοποθετήσεις, εικασίες, εκτιμήσεις για τη μορφή του μεγάλου ωδοποιού.
Είναι ιδιαζόντως περίεργο το γεγονός ότι σε μια εποχή όπου η φωτογραφία έχει εφευρεθεί ( Ο Κάλβος πεθαίνει το 1869) δεν διασώζεται ούτε μια δαγκεροτυπία, ένα πορτρέτο, ένα πρόχειρο σκίτσο έστω του ποιητή των «Ωδών». Η σιωπή που ο ίδιος θέλησε να τον συνοδεύει εν ζωή, τον ακολούθησε και στο θάνατο. Η διάθεση του να σταθεί στο περιθώριο, χωρίς να υπογραμμίζει την παρουσία του, κάλυψε με πέπλο μυστηρίου τις λεπτομέρειες της προσωπικής του ζωής, την εικόνα που αφήνουν πίσω τους οι άνθρωποι ως σημείο αναφοράς για τις επόμενες γενιές. Ξέρουμε, για παράδειγμα, πως ο Κάλβος παντρεύτηκε σε δεύτερο γάμο στην εκκλησία Saint Pancrasy του Λονδίνου, αλλά δεν σώζεται φωτογραφία του γάμου. Γνωρίζουμε πως η Αγγλίδα σύζυγος του διατηρούσε Παρθεναγωγείο στο Λάουθ, αλλά το αρχείο της σχολής καταστράφηκε από πυρκαγιά, μετά το θάνατο του Κάλβου. Από μια περίεργη σύμπτωση όλες οι αποδείξεις για τη μορφή του ποιητή καταστράφηκαν με παρόμοιους τρόπους. Τη θέση του ντοκουμέντου πήρε η δημιουργική φαντασία.

Γιώργος Τσουράς



Έτσι, ο ζωγράφος Γιώργος Τσουράς έκανε το 1972 ένα πρόχειρο σχέδιο της μορφής του Κάλβου πάνω σε περγαμηνή, διαβάζοντας την περιγραφή του ποιητή από την «Εγκυκλοπαίδεια του Ηλίου». Το σχέδιο αυτό είχε παραγγελθεί στο ζωγράφο για την πρώτη έκδοση του βιβλίου «Βιογραφίες ποιητών, πεζογράφων και επιστημόνων» (Εκδ. Στρουμπούκη). Αργότερα, το ίδιο σχέδιο, βελτιωμένο, κοσμούσε το εξώφυλλο της τελευταίας έκδοσης των «Απάντων Κάλβου» (Εκδ. Μέρμηγκας). Όπως μας ενημερώνει ο Γιώργρς Ανδρειωμένος στην περιοδική έκδοση «Τετράμηνα» (τεύχος 38), ένα πανομοιότυπο, μεταγενέστερο σχέδιο -χαλκογραφία, για να είμαστε ακριβείς- παραγγελία του εκδότη Θ. Σκάπα, φιλοτεχνήθηκε από τον Π. Γράββαλο και στάθηκε αιτία παρεξήγησης: ο μεν κ. Γράββαλος διατεινόταν ότι το έργο του προερχόταν από παλαιό ιταλικό σχέδιο, ο δε κ. Τσουράς επέμενε για την πατρότητα του αρχικού σχεδίου...


Οδυσσέας Ελύτης



Ο Γιώργος Σεφέρης, επίσης, έδωσε τη δική του εκδοχή για το πορτρέτο του Κάλβου και ο Ελύτης καταπιάστηκε αρκετές φορές -με πλέον πρόσφατη την απόπειρα σχεδιασμού της μορφής του ωδοποιού για το τελευταίο τεύχος του περιοδικού «Συντέλεια», με το ίδιο θέμα. Ο Ελύτης εντόπιζε εν μέρει το μυστήριο που τύλιγε ανέκαθεν τον Κάλβο στην έλλειψη μιας προσωπογραφίας που θα συγκεκριμενοποιούσε τη μορφή του ποιητή. Παλαιότερα, μάλιστα, προσπάθησε να αντικαταστήσει με λέξεις το πολυπόθητο αυτό πορτρέτο τοποθετώντας στη θέση του αυτονόητου τη δημιουργική φαντασία, ξεμακραίνοντας από τις Ωδές του Κάλβου για να συναντήσει τον πείσμονα δημιουργό των λυρικών ποιημάτων.
Τι έβλεπε ο Οδυσσέας Ελύτης κοιτάζοντας «τον άνθρωπο και το έργο του αξεχώριστα»; «Ένα γέροντα μικροκαμωμένο και φαλακρό, με μύτη μεγάλη και ρούχα κατάμαυρα. Με τη βαθειά του μόρφωση κρυμμένη κάτω από έναν χαρακτήρα σχεδόν αποκρουστικό, που αποφεύγει τον κόσμο, κλείνεται στον εαυτό του, ξεσπά σε θυμούς ακατανόητους. Λεπτότατα είναι τα νήματα που τον δένουν με τα εγκόσμια. Η έκρηξη της ζωής, η μεγάλη θέρμη της φύσης, το αισθησιακό πάθος, δεν τον αγγίζουν. Ο έρωτας; Ούτε αυτός, αλίμονο. Δύο γάμοι του μοιάζουν περισσότερο με βιοτικές ανάγκες. Η επαφή του με τους ανθρώπους; Μια σειρά από θλιβερά και απογοητευτικά επεισόδια».
Ο έγκυροι «Times», άλλωστε, όπως υπενθυμίζει σε παλαιότερο άρθρο του ο Θ. Δ. Φραγκόπουλος, περιγράφουν τον Κάλβο ως άνθρωπο με «ενδιαφέρον παρουσιαστικό». Άλλες περιγραφές επισημαίνουν το μέτριο ανάστημα του, αλλού διαβάζουμε για το μεγάλο κεφάλι του, τα μαύρα πυκνά μαλλιά, το διαπεραστικό βλέμμα, το ευρύ στέρνο. «Τα χείλη του, βέβαια, συμπληρώνει ο Θ. Δ. Φραγκόπουλος, είχαν το στραβό υστερόγραφο της πικρίας, οι άκρες των χειλιών του κρεμούσαν προς τα κάτω».

Νέα Πορτρέτα

Διακόσια χρόνια μετά τη γέννηση του Ανδρέα Κάλβου -με αφετηρία την επέτειο και τις εορταστικές εκδηλώσεις που κορυφώθηκαν το Σεπτέμβριο του 1992 στη Ζάκυνθο, τις σκέψεις του Οδυσσέα Ελύτη, την περιγραφή των «Times», τα προϋπάρχοντα πορτρέτα, αλλά κυρίως τα ίδια τα ποιήματα, τις Ωδές που δεν γερνούν, αλλά αντιθέτως προσφέρονται συνεχώς σε νέες αναγνώσεις· Ελληνες χαράκτες και ζωγράφοι φιλοτέχνησαν ειδικά για την «Καθημερινή» πορτρέτα του ζακυνθινού ποιητή. Προσωπογραφίες που δεν προτίθενται να αποκαταστήσουν την αλήθεια, αλλά να τη σχετικοποιήσουν. Να αποδείξουν πως η ποίηση διαβάζεται με πολλούς διαφορετικούς τρόπους και πως η μορφή είναι απλώς μια φωτοσκίαση της πραγματικότητας.


Ο Ψυχοπαίδης και ο Χιώτης με τα ζωγραφικά τους έργα, ο Φ. Μαστιχιάδης, η Αρια Κομιανού, ο Τάκης Κατσουλίδης με τα χαρακτικά τους επιχείρησαν να προσεγγίσουν τη μορφή και το έργο του Κάλβου, ακολουθώντας διαφορετικούς εικαστικούς δρόμους. Κοινό σημείο στην αναζήτηση τους ο μεγάλος αριθμός προσχεδίων, οι σπουδές που προηγήθηκαν των έργων, το μεγάλο ερωτηματικό που εξακολουθεί να τίθεται ακυρώνοντας τις οριστικές προσεγγίσεις.
Ο μύθος του μοχθηρού, αγνώμονα ανθρώπου που είχε καλλιεργηθεί από τους συγχρόνους του Κάλβου, επηρέασε τους δημιουργούς. Οι σκληρές γραμμές, τα αδρά χαρακτηριστικά, το στριφνό βλέμμα διατηρήθηκαν στα έργα των περισσοτέρων. Συχνά, ωστόσο, η αυστηρότητα είναι απλώς το πρόσχημα για να αποδοθεί στο χαρτί η έντονη προσωπικότητα ενός ανθρώπου που αρνιόταν να ενταχθεί σε ομάδες, να υποταχτεί στη μοίρα.

Άσπρο - μαύρο



Η Αρια Κομιανού φοβήθηκε εξαρχής την υπερβολική αυστηρότητα του πορτρέτου της, αλλά τη θεώρησε αλληλένδετη με την προσωπικότητα του Κάλβου. Ο Μαστιχιάδης δημιούργησε ένα ολόσωμο χαρακτικό, τοποθετώντας τον ποιητή των Ωδών στο Λονδίνο για να τονίσει το κοσμοπολίτικο   πνεύμα  του,   «σβήνοντας» κάπως τις γραμμές του προσώπου για να επισημάνει έτσι πως τίποτε στη μορφή του Κάλβου δεν είναι τετελεσμένο και απόλυτο. Ο Χιώτης, κατέληξε στο ασπρόμαυρο πορτρέτο που δουλεύτηκε με μολύβι, λευκό και μαύρο πλαστικό, ακρυλικά, ύστερα·από διάφορα προσχέδια. Προσέγγισε τον ποιητή μέσω των κειμένων, γνωρίζοντας πως η μορφή που προέκυψε μπορεί να απέχει πολύ από την πραγματικότητα. «Ο Κάλβος, θα πει, έγραψε στίχους με διαχρονική υπόσταση. Τολμώ να πω πως θυμίζει Έλληνα της διασποράς με τη ρομαντική του άποψη για την Ελλάδα. Διέθετε μεγάλη παιδεία, αντλούσε υλικό από τον Πίνδαρο, τον Όμηρο. Δημιούργησε ιδιόρρυθμη γραφή».
Ο Τάκης Κατσουλίδης βρήκε αναλογίες ανάμεσα στον Κάλβο και τον Μπουζιάνη. «Η αντιμετώπιση του Κάλβου από τη διανόηση της εποχής του, επισημαίνει ο χαράκτης, μας υπενθυμίζει πως οι παρεοκρατίες δρουν πάντα. Αποκλείουν τα πρώτα μεγέθη -όπως στην περίπτωση του Μπουζιάνη- προωθούν τους αριβίστες». Ο Τ. Κατσουλΐδης είχε διαβάσει τις «Ωδές» πριν από 20 χρόνια και είχε σχεδιάσει τότε, αντί πορτρέτου, μια λαϊκή βρύση για την έκθεση του Αρτεμάκη με τον τίτλο «ελληνικές μορφές». Η ποίηση του με συγκινεί, θα προσθέσει, αλλά και η ζωή του, η διάθεση του να παραμείνει ανένταχτος. Χάραξα σε πλάγιο ξύλο τρεις-τέσσερις παραλλαγές του πορτρέτου. Τον φαντάστηκα ηλικιωμένο, αλλά πολύ ζωντανό, με έντονο βλέμμα».

Γιάννης Ψυχοπαίδης


Ο Γιάννης Ψυχοπαίδης θεώρησε εικαστική πρόκληση ένα πορτρέτο χωρίς σημείο αναφοράς, όπως το πορτρέτο του Κάλβου. Γι' αυτό και φιλοτέχνησε 13 διαφορετικές προσωπογραφίες, 13 συμπληρωματικές προτάσεις, όπου «ο ποιητικός λόγος καθορίζει το πρόσωπο». Η έκδηλη αγάπη του ζωγράφου για τον ποιητή τον οδήγησε να αντιληφθεί την προσφορά του Κάλβου στην ελληνική ποίηση ως «ένα βαθύτατο, όχι πάντα φανερό ρομαντισμό που, μέσα από το κατακρεουργημένο σώμα της ποίησης, οραματίζεται το όλον. Το κλασικό αίτημα του ρομαντισμού για την ολότητα τίθεται στον Κάλβο μέσα από τα συνειδητό σπασίματα ανάμεσα στην αρχαιοπρεπή και την ομιλούμενη γλώσσα».
«Τη φιγούρα του Κάλβου -σύμφωνα με τον Ψυχοπαίδη- συνοδεύει η σκιά του άλλου του εαυτού. Στην ουσία, ωστόσο, είναι σαν να μην υπήρξε ως φυσική παρουσία, αφού δεν έχουμε κληρονομήσει την εικόνα του. Όση σημασία έχει η ποίηση του έχει και η σιωπή του. Οι σιωπές του Κάλβου -επισημαίνει ο ζωγράφος- είναι εύγλωττες, αποτελούν μια μορφή ποιητικού ήθους που με βοήθησε πολύ να εμβαθύνω στη μορφή του. Στη ζωή του ήταν δύσκολος, απαιτητικός, μη συνεργάσιμος, υπερήφανος μέχρι θανάτου. Όμως, η σχολαστικότητα του, το πείσμα του κάνει την έννοια του μεγαλείου ακόμη πιο ενδιαφέρουσα. Πιο ανθρώπινη. Φαντάζομαι ότι αν είχαμε την τύχη να ζούμε δίπλα του θα τον θεωρούσαμε μίζερο δάσκαλο. Στην ποίηση του, ωστόσο, υπάρχει ο αιφνιδιασμός της γλώσσας, η μόνιμη ανατροπή».
Χωρίς να αναζητεί την εικαστική αυτάρκεια, ο Γιάννης Ψυχοπαίδης -όπως και οι υπόλοιποι δημιουργοί που ανταποκρίθηκαν στο κάλεσμα της «Καθημερινής»- δημιούργησε πορτρέτα «ανοιχτά», συνεχείς προτάσεις για το ανέφικτο. Σ' αυτή την «ελαστικότητα» της μορφής, τη δυνατότητα πολλαπλών προσεγγίσεων αναφερόταν ο Ελύτης, με τις λέξεις του πια και όχι με σκίτσα, όταν έγραφε: «Δεν δυσκολεύομαι διόλου να μακρύνω από το μαυροφορεμένο γεροντάκι, για να δω μπροστά μου ένα νέο ζωηρόν και αντάρτη, γεμάτον από ελπίδες συγκεκριμένες και έρωτα για τη ζωή, ένα νέο που η δύναμη του δεν έχει ακόμα ίσως υπολογίσει καλά τις αντιξοότητες του καθημερινού βίου». Ας φανταζόμαστε έτσι τον Κάλβο. Σε πείσμα των φωτογραφικών αποδείξεων...
Αμάντα Μιχαλοπούλου
ΚΥΡΙΑΚΗ 6 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 1992   
Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ