Translate -TRANSLATE -

Πέμπτη, 21 Μαρτίου 2019

Ρίτσα Μασούρα : ΑΔΙΑΤΑΡΑΧΤΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ - ΤΑΡΙΧΕΥΜΕΝΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΕΣ



ΑΔΙΑΤΑΡΑΧΤΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ - ΤΑΡΙΧΕΥΜΕΝΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΕΣ

Γράφει η Ρίτσα Μασούρα

«Η Αθήνα; Μα κοιτάξτε την Αθήνα. Μια πόλη με τους ανθρώπους της, με κατάφωτα σικάτα καταστήματα, με ωραίους καφενέδες και κουλτουριάρικα μπαράκια.
Με οικοδομικά τετράγωνα που αποχαρακτηρίζονται για να επαναχαρακτηριστούν, με πάμπολλα ακριβά αυτοκίνητα και μοναδικό στο είδος του μποτιλιάρισμα, με θέατρα sold out και κινηματογράφους που πολλές φορές πρέπει να στηθείς στην ουρά για να μπεις. Όλα λειτουργούν ρολόι. Οι πιστωτικές κάρτες, τα αραχτά μεσημέρια του Σαββάτου στο Γκάζι, οι γυναικοπαρέες, οι βόλτες στα βιβλιοπωλεία, οι συζητήσεις για το σήμερα... Πολιτισμός αδιατάραχτος!
Και όμως, η οδική περιπλάνησή μου σε "μυστικές" γειτονιές της Αθήνας, προχθές, ημέρα του Πολυτεχνείου, με το ευρύτερο κέντρο αποκλεισμένο, με έκανε να ξυπνήσω από τον λήθαργο του αδιατάραχτου πολιτισμού. Στενοί δρόμοι, ανήλιαγες φτηνές πολυκατοικίες, με αυτοσχέδιες κατασκευές στα μπαλκόνια -προφύλαξη από το βουητό των διερχόμενων αυτοκινήτων-, μαγαζιά-τρύπες με ασήμαντη πραμάτεια, κι απ' έξω τραπεζάκια στιγμιαίας απόλαυσης. Φροντιστήρια ξένων γλωσσών και σούπερ μάρκετ μαζί, μανάδες αλαφιασμένες με το χέρι του παιδιού ίσα ν' αγγίζει το δάκτυλο του γονιού, νέοι με βλέμμα απλανές... Μέχρι να βγω στη λεωφόρο και να επιστρέψω στον "πολιτισμό" είχε προλάβει να ανατραπεί μέσα μου ένας συντεταγμένος κόσμος.
Φτάνοντας στο πόστο μου, αναρωτιόμουν πού μπορεί να βρίσκεται η αλήθεια. Καθημερινά στις τηλεοράσεις δίδονται ομηρικές μάχες για τα επιδόματα κοινωνικής αλληλεγγύης. Οι αριθμοί είναι αμείλικτοι, επικυριαρχικοί. Πόσοι είναι τελικά;
Η εικόνα μερίδας του πληθυσμού που ζει κάτω από τα όρια της φτώχειας μοιάζει σαν κάτι μαγικό. Δεν τη βλέπουμε, δεν την αγγίζουμε. Η ιδέα της ύπαρξής της μας προσπερνά. Ο καθένας επιλέγει έναν κύκλο. Στήνει εντός του τον μικρόκοσμό του και προχωράει. Δεν έχει χρόνο, αντοχές και περιθώρια να δει τι συμβαίνει έξω από τον κύκλο, που σίγουρα είναι πολλά και "θαυμαστά", σαν την αυλή των θαυμάτων του Καμπανέλλη.
Προφανώς, όλα λειτουργούν συγκριτικά. Αν ανατρέξουμε στην Αθήνα της χούντας ή και των πρώτων μεταπολιτευτικών χρόνων, θα δούμε ότι σήμερα περνάμε πολύ καλύτερα. Ναι, ξέρω, οι Ολιβερ Τουίστ έχουν εκλείψει. Το ερώτημα είναι μήπως μέσα στη βιασύνη της απόλαυσης στήνουμε κοινωνίες για νέους Ολιβερ. Μήπως ελλοχεύει ο κίνδυνος μιας εκκωφαντικής κατάρρευσης οικονομίας και κοινωνίας μαζί, χωρίς να προλάβουμε να πιαστούμε από κατάρτια;
Είναι κακό να μεμψιμοιρώ, αλλά να, διέπραξα ολέθριο λάθος: ξεφύλλισα χθες το βιβλίο της δημοσιογράφου Βιβιάν Φορεστέρ ("Οικονομική Φρίκη"), γραμμένο σε καιρούς αεράτους οικονομικά.
"Σε ποιο όνειρο μας κρατούν, ώστε να μας απασχολούν με κρίσεις που θα τερματιστούν; Πότε θα συνειδητοποιήσουμε ότι δεν υπάρχει κρίση, αλλά μετάλλαξη ενός ολόκληρου πολιτισμού; Συμμετέχουμε σε μια νέα εποχή, χωρίς να το έχουμε αντιληφθεί. Χωρίς να αποδεχόμαστε ότι η παλιά μάς τελείωσε. Έτσι δεν μπορούμε να την πενθήσουμε και να πάμε παρακάτω, αλλά την ταριχεύουμε και παραμένουμε λάτρεις της"...
Αδιατάρχτος πολιτισμός και ταριχευμένες κοινωνίες. Στα θεμέλια κάνουν πάρτι οι τερμίτες».

φωτογραφία : Μανώλης Καραταράκης, Εξάρχεια
facebook.com/Ritsa Masoura

Τάκη Καμπύλη : Φωνές και «φωνές» από το 1821


Φωνές και «φωνές» από το 1821

Του Τάκη Καμπύλη 

 «Όταν έφτασαν τα πρώτα νέα στη Σμύρνη για την επανάσταση στον Μοριά, μέναμε στον Κουκλουτζά (σ. σ. χωριό με αμιγώς ελληνικό πληθυσμό σε απόσταση «μίας ώρας με τα πόδια» από τη Σμύρνη). Ο ξάδελφός μας ο γραμματέας ήρθε μία μέρα και μας ενημέρωσε. Δεν μπορούσα να κρύψω τη χαρά μου. Η χαρά των φίλων μας όταν έμαθαν τα νέα ήταν μεγάλη, () αν και είχε επικρατήσει η πεποίθηση, η οποία ωστόσο διαψεύστηκε, ότι οι Έλληνες της Σμύρνης δεν θα έβλεπαν με καλό μάτι το όλο σχέδιο, λόγω της κατάστασής μας στην Ασία, καθώς και ότι δεν ήμασταν άξιοι εμπιστοσύνης ώστε να μας εμπιστευθούν το μυστικό τους».
Ο Πέτρος Μέγκους (Mengous) ήταν τότε 19 χρόνων. Και μας έδωσε μια μέχρι πρόσφατα μάλλον άγνωστη μαρτυρία για την Επανάσταση του 1821. Η μοναδικότητά της έγκειται επίσης στο γεγονός πως προέρχεται από έναν απλό πολεμιστή - σε αντίθεση με τις μαρτυρίες αξιωματούχων και προεστών της εποχής.
Η μαρτυρία εκδόθηκε στις ΗΠΑ, το 1830, στα αγγλικά. Ένα αντίτυπο (το τελευταίο;) εντοπίστηκε από έναν μικρό (αλλά με αξιόλογες εκδόσεις) εκδοτικό οίκο, το «Ισνάφι» στα Γιάννενα, και θα ξανακυκλοφορήσει στα βιβλιοπωλεία σε μετάφραση του Βαγγέλη Κούταλη.
Ο Μέγκους είχε τύχει καλής μόρφωσης (όχι σε «κρυφό σχολειό»). Ήταν μαθητής στην Ακαδημία των Κυδωνιών, όπου δίδασκε ο Βενιαμίν ο Λέσβιος, ενώ στη Σμύρνη θα έρθει σε επαφή με τον Διαφωτισμό παρακολουθώντας τα κηρύγματα και το διδακτικό έργο του Κωνσταντίνου Οικονόμου. (Αργότερα στη Σμύρνη, η αδελφή του θα παντρευτεί τον Αμερικανό ιεραπόστολο Jonas King, ο οποίος αργότερα στη σύγκρουσή του με την ελλαδική Ορθόδοξη Εκκλησία θα γίνει ο πατέρας της Ελληνικής Ευαγγελικής Εκκλησίας).
Η Οδύσσεια του Πέτρου Μέγκους δεν είναι ομηρική. Είναι πραγματική. Από τη Σμύρνη μέσω Τεργέστης φθάνει στο ελεύθερο Μεσολόγγι του Μαυροκορδάτου, του Μπότσαρη και άλλων. «Στο Μισολόγγι γνωρίστηκα με έναν Γερμανό ονόματι Meyer ο οποίος ήταν άνθρωπος καλλιεργημένος (σ. σ. πρόκειται για τον Ελβετό επαναστάτη Johanan Jacob Meyer, ο οποίος εξέδιδε στο Μεσολόγγι τα Ελληνικά Χρονικά). Γνώρισα επίσης κι ένα Κεφαλλονίτη, ονόματι Ιωάννης, ο οποίος μου μίλησε για όσα είχε δει να συμβαίνουν μετά το ξέσπασμα της επανάστασης στην Βλαχία, από όπου είχε πρόσφατα αφιχθεί».
Σε πολλά σημεία της αφήγησης, ο Πέτρος Μέγκους με τη ματιά του Μικρασιάτη αναδεικνύει λεπτομέρειες που στην πορεία -μετά την Επανάσταση- θα αποδειχτούν καθοριστικές. Θα μιλήσει για τον σκεπτικισμό απέναντι στους Φιλέλληνες με αφορμή τις συχνές (αιματηρές) μονομαχίες μεταξύ τους, έθιμο ακατανόητο στην οθωμανική επικράτεια. Όταν μπαρκάρει στο μπρίκι του Μιαούλη, θα εντυπωσιαστεί από τις πλουμιστές φορεσιές τους και τα όπλα τους, αλλά όχι και από τη γλώσσα και την καταγωγή των Υδραίων (αρβανίτικη). Θα γνωρίσει στο Αργος τον Χατζή-Χρήστο και θα εντυπωσιαστεί από τη ρώμη του αλλά όχι και από τη βουλγαρική καταγωγή του. Ο Βούλγαρος αξιωματικός με πολλούς άλλους Βούλγαρους και Σέρβους θα πολεμήσουν με τους Έλληνες και στη συνέχεια θα εκπροσωπήσει στην Εθνική Συνέλευση Θρακοβούλγαρους και Σέρβους. (Σχετική έρευνα έχει γίνει και από τον Νικολάι Τοντόρωφ - όπως υπέδειξε ο Δημήτρης Σταματόπουλος, που διδάσκει ιστορία στο Πανεπιστήμιο Μακεδονίας.)
Στον 19ο αιώνα, η «εθνική ταυτότητα» ήταν μια πολύ ρευστή έννοια. Χωρίς να αμφισβητείται η έννοια της «εθνικής επανάστασης» (όπως λέει χαρακτηριστικά ο Δ. Σταματόπουλος, «όλες οι τάξεις συμμετείχαν στον πόλεμο εναντίον των Τούρκων»), ωστόσο η εκ των υστέρων επίσημη δογματική ανάγνωσή της μόνο συγχύσεις δημιουργεί. Ο γερμανικός ρομαντισμός της πολιτισμικής ενότητας και ο γαλλικός διαφωτισμός της πολιτικής ενότητας ήρθαν σε μία αξιοπερίεργη επιμειξία στα χώματα του Μοριά.
Για παράδειγμα, θα υπενθυμίσει ο Δ. Σταματόπουλος, την κοινή απόφαση Κολοκοτρώνη και Τούρκων προεστών το 1809 (της οποίας την πατρότητα διεκδίκησαν και οι «εχθροί» του, Ι. και Κ. Δηλιγιάννης) για κοινή εξέγερση εναντίον του τοπάρχη Βελή, γιου του Αλή Πασά, και τη δημιουργία ενός εκτελεστικού οργάνου από 12 Ελληνες και 12 Τούρκους και με κοινή σημαία με τον Σταυρό και την Ημισέληνο!
Ένα ακόμη χαρακτηριστικό παράδειγμα της ρευστότητας της έννοιας «ταυτότητα» ήταν το αστείο που έκαναν οι αλβανόφωνοι ναύτες του Μιαούλη στον Μέγκους, όταν τους ρώτησε πώς και η γλώσσα τους δεν είχε αλφάβητο: «Παλιά τόχαμε γράψει σε αμπελόφυλλο αλλά το έφαγε ένας γάιδαρος».
Ακόμη και στο θέμα της θρησκείας υπήρξε αξιοσημείωτη συζήτηση. Ο Κοραής (όπως αναφέρει η Ελπίδα Βόγλη - διδάσκει στο Ανοιχτό Πανεπιστήμιο) με αφορμή τους Εβραίους είχε προτείνει να μην αποκλειστούν οι διαφορετικού θρησκεύματος πολίτες από το νέο ελληνικό κράτος.
Ο ιστορικός Λάμπρος Μπαλτσιώτης θυμίζει: «Το πρώτο ελληνικό κράτος ήταν (και) συνταγματικά το κράτος των χριστιανών και μάλιστα των ορθοδόξων - ας μην ξεχνάμε ότι οι καθολικοί εντάχθηκαν με αναταράξεις στον εθνικό κορμό. Όσοι μουσουλμάνοι είχαν απομείνει, είτε λόγω σφαγών είτε γιατί σταδιακά αναχωρούσαν, έπρεπε να φύγουν και αυτοί ή αλλιώς να βαφτιστούν (οι λεγόμενοι «νεοφώτιστοι»). Κι όμως, κάποιοι επιλέγουν να μείνουν συγκροτώντας ελάχιστες μικρές κοινότητες, όπως της Χαλκίδας και της Αταλάντης. Τελικά γίνονται «ανεκτοί» από τους συντοπίτες τους, ο Καποδίστριας και οι «κακοί δυτικοί» (Βαυαροί, Φαναριώτες) επιμένουν με αλλεπάλληλες διαταγές σε κάτι παράξενα πράγματα, όπως σεβασμός και θρησκευτική ελευθερία».
Είναι κρίμα ότι από τότε απέμειναν μύθοι, όπως ο «χορός του Ζαλόγγου» (που ούτως ή άλλως συνέβη -αν συνέβη- 16 χρόνια πριν από την Επανάσταση) ή τα στιχάκια του Αθανασίου Διάκου (τα οποία επίσης προϋπήρξαν μερικούς αιώνες πριν από το 1821) και σήμερα δύο αιώνες μετά να αρνούμαστε σε χιλιάδες συμπολίτες την ιθαγένεια που πρότεινε ο Τρικούπης ως υπουργός Εξωτερικών το 1833 αρκεί να «είχαν τη βούληση να θεωρηθούν Έλληνες»
http://www.kathimerini.gr/713745/opinion/epikairothta/arxeio-monimes-sthles/fwnes-kai-fwnes-apo-to-1821

Παναγιώτης Λιάκος : Η ξενοδουλεία είναι η ρίζα του κακού


Λιθογραφία του 1893 που δείχνει το κομμάτιασμα τον ελληνικού λαού (ο φουστανελοφόρος άνδρας) από τους εκπροσώπους των τριών πιστωτριών χωρών: Αγγλία, Γερμανία και Γαλλία. Ένθετα τα αποκόμματα των δημοσιευμάτων με τις απόψεις τον Οδ. Ελύτη και του Κ. Δεσποτόπουλου.

Η ξενοδουλεία είναι η ρίζα του κακού

Γράφει ο Παναγιώτης Λιάκος

Γιατί είναι τέτοια η Κρίση, τόσο βαθειά και τόσο εκτεταμένη - όσο ίσως ποτέ μια πεντηκονταετία τώρα, σ’ αυτόν τον τόπο. Και, ή παίρνει γόνιμη έκφραση -να εκδηλωθη, να μετατρέψη  άρδην, να βαδίση- ή μάς τινάζει σύντομα στον αέρα, σα φυσική δύναμη που είναι, φευγάτη από τα χέρια μάγων! Αυτό ακριβώς δεν αισθάνονται οι "ταγοί, όσοι γέρασαν. Σ’ αυτό ακριβώς, χρόνια τώρα, κωφεύουν όσοι γεννήθηκαν γέροι».
Ρένος Αποστολίδης, «Τι Φταίει; Για την κακοδαιμονία της ελληνικής ζωής», εφημερίδα «Ελευθερία», Κυριακή 16 Ιουνίου 1958, σ. 5.

Το 1958 ο συγγραφέας, φιλόλογος και κριτικός της λογοτεχνίας Ρένος Αποστολίδης (1924-2004) συνεργαζόταν με την εφημερίδα «Ελευθερία» και ανέλαβε να φέρει εις πέρας μια έρευνα της εφημερίδας με τίτλο «Τι Φταίει;». Αντικείμενο της, τα αίτια της «κακοδαιμονίας της ελληνικής ζωής». Η έρευνα άρχισε εντυπωσιακά, με την άποψη του Οδυσσέα Ελύτη (1911-1996), και συνεχίστηκε με τον τότε υφηγητή Φιλοσοφίας του Δικαίου του Πανεπιστημίου Αθηνών και στη συνέχεια λαμπρό ακαδημαϊκό, φιλόσοφο και συγγραφέα Κωνσταντίνο Δεσποτόπουλο (1913-2016). Και οι δύο συνομιλητές του Ρ. Αποστολίδη, που άρχισαν να αναλύουν τα αίτια της βαθιάς κρίσης του ελληνικού κράτους -και κατ' επέκταση της κοινωνίας μας-, έδειξαν προς την κατεύθυνση της ξενοκρατίας, της δουλοπρέπειας προς τους ξένους, της άκριτης αντιγραφής ξένων προτύπων και της άτεχνης προσπάθειας εφαρμογής τους στην ελληνική «σάρκα». Ο Ελύτης άρχισε την ανάλυσή του λέγοντας στον Αποστολίδη:
«Ο λαός αυτός κατά κανόνα εκλέγει την ηγεσία του. Και όμως, όταν αυτή αναλάβει την ευθύνη της εξουσίας -είτε την αριστοκρατία εκπροσωπεί είτε την αστική τάξη ή το προλεταριάτο-, κατά έναν μυστηριώδη τρόπο αποξενώνεται από τη βάση που την ανέδειξε, και ενεργεί σαν να βρισκόταν στο Τέξας ή στο Ουζμπεκιστάν! [...] Ένας από τους κυριότερους παράγοντες των παρεκκλίσεων της ηγεσίας από το ήθος του λαού μας είναι η εκ του αφανούς και εκ των έξω προστατευτική κατεύθυνση. Αποτέλεσμα και αυτό της απώλειας του έρματος, της παράδοσης. Αντιλαμβάνομαι ότι στην εποχή μας η αλληλεξάρτηση των εθνοτήτων είναι τόση, που η πολιτική δεν μπορεί να αγνοήσει, ως έναν βαθμό, αυτό που θα λέγαμε γενικότερη σκοπιμότητα. Όμως υπάρχει τεράστια διαφορά ανάμεσα στην προσαρμοστική πολιτική και τη δουλοπρέπεια. Αυτό είναι το πιο ευαίσθητο σημείο του ελληνικού λαού, το τιμιώτατόν του! Και αυτό του καταπατούν συνεχώς, κατά τον εξοργιστικότερο τρόπο, οι εκπρόσωποι του στην επίσημη διεθνή σκηνή!» Σε εκείνο το σημείο της τοποθετησης του Ελύτη ο Ρένος Αποστολίδης ζήτησε διευκρίνιση: «Κι ο επίσημος όρος της δουλοπρέπειας αυτής, κύριε Ελύτη; Μήπως είναι υποκριτικότερος από το "προσαρμοστική πολιτική"; Εξοργιστικότερος;»
Ο Ελύτης απάντησε: «Δεν μ' ενδιαφέρει ο επίσημος όρος της δουλοπρέπειας. Μ' ενδιαφέρει η ουσία. Κι εκείνο που ξέρω είναι ότι μ' αυτά και μ' αυτά εφτάσαμε σε κάτι που θα μου επιτρέψετε να ονομάσω ψευδοφάνεια. Έχουμε, δηλαδή, την τάση να παρουσιαζόμαστε διαρκώς διαφορετικοί απ' ο,τι πραγματικά είμαστε.
Και δεν υπάρχει ασφαλέστερος δρόμος προς την αποτυχία, είτε σαν άτομο σταδιοδρομείς είτε σαν σύνολο, από την έλλειψη της γνησιότητας.
Το κακό πάει πολύ μακριά. Όλα τα διοικητικά μας συστήματα, οι κοινωνικοί μας θεσμοί, τα εκπαιδευτικά μας προγράμματα, αρχής γενομένης από τους Βαυαρούς, πάρθηκαν με προχειρότατο τρόπο από έξω και κόπηκαν και ράφτηκαν όπως όπως επάνω σ’ ένα σώμα με άλλες διαστάσεις και άλλους όρους αναπνοής».
Ο Κωνσταντίνος Δεσποτόπουλος εκφράστηκε λιγότερο ποιητικά και περισσότερο ευθύβολα («Ελευθερία», φύλλο Τρίτης 17/6/1958, σ. 3): «Η κύρια κακοδαιμονία του Ελληνικού Έθνους σήμερα είναι ότι δεν έχει λυθεί το κοινωνικό πρόβλημα. Η κηδεμονία των ξένων και η επικράτηση της ολιγαρχίας στη διακυβέρνηση της χώρας, που επακολούθησε τη δολοφονία του Καποδίστρια, είχε αποτέλεσμα να αποκλεισθή η θετική αντιμετώπιση του κοινωνικού προβλήματος, όπως άλλωστε και η ορθή λύση του πολιτικού προβλήματος.
 Ο Καποδίστριας είχε συλλάβει καίρια το ελληνικό πρόβλημα και είχε στερεά θεμελιώσει και σχεδιάσει την πολιτική αυτοτέλεια του Έθνους και την οικονομική ανάπτυξη της χώρας. [...] Ο Ελληνικός λαός, αν είχε την εθνική του ενότητα, θα είχε κατορθώσει να αποφύγει τις εξαρτήσεις από τους ξένους, τις ισοδύναμες σχεδόν με υποτέλεια. Ο λαός της Ελλάδος είναι τουλάχιστον ισάξιος πολιτικά με τους λαούς της Ελβετίας ή της Σουηδίας. Και έχει το Έθνος υποστεί ανυπολόγιστες ζημίες από τη σιωπηλή αυτή ημιαπώλεια της ανεξαρτησίας του».
Με λίγα λόγια, αν συνυπολογίσει κάποιος τις απόψεις Ελύτη και Δεσποτόπουλου, καταλήγει στο συμπέρασμα ότι το κεντρικό σύνθημα της Εθνεγερσίας του 1821 δεν ήταν ρομαντικό. Διόλου. Ήταν ό,τι πιο ρεαλιστικό θα μπορούσαν να σκεφτούν: Ελευθερία ή Θάνατος!

Εφημερίδα «Κυριακάτικη Δημοκρατία»

Τρίτη, 19 Μαρτίου 2019

Πώς γλεντούσαν στην Κυψέλη το 1935



Πώς γλεντούσαν στην Κυψέλη το 1935

«Η συνοικία της Κυψέλης είνε νέα. Όλα εκεί πάνω είνε καινούργια. Δεν έχουν καθόλου ιστορία. Προπολεμικώς στο κέντρο της, όπου τώρα απλώνεται η νέα πλατεία με τ’ άνθη της και με τα πλήθη των καρεκλών, υπήρχαν έρημες ανηφοριές, μια ρεμματιά  και απάτητοι γκρεμοί. Σπίτια δεν υπήρχαν σ’ αυτά τα μέρη. Ούτε κέντρα φυσικά, ούτε γλεντζέδες. Αραιά και που εδιάβαιναν άνθρωποι που πήγαιναν κατά το Γαλάτσι. Κάπου-κάπου έφθανεν ως εκεί και καμμιά φτωχογυναίκα για να μαζέψη αγριολάχανα.
Τώρα σ’ εκείνες τις παλαιές ερημιές είνε η ωραία πλατεία με τα κέντρα της, τα μεγάλα καφενεία, ταβερνεία, κινηματοθέατρο… Τίποτε πια δεν λείπει στον κάτοικο της Κυψέλης που θέλει να διασκεδάση. Τα έχει όλα γύρω στην πλατεία του.
Μόλις ανεβαίνουμε προς την Κυψέλη βλέπουμε την πρόοδο της συνοικίας αυτής. Τα κέντρα της αυξάνουν και πληθύνονται. Τώρα μάλιστα που η διπλή γραμμή του τραμ ετοιμάσθη πια, η συγκοινωνία επυκνώθη και ο δρόμος έγινε βατός και πολυσύχναστος. Η οδός Κυψέλης κατέστη πια μια σπουδαία αρτηρία της πόλεως και ολοένα αποκτά νέα μαγαζιά και νέα κέντρα.
Πριν ακόμη πάρουμε τον ανήφορο μια νέα ταβέρνα ετοιμάζεται: «Η παπαρούνα» θ’ ανοίξη μόλις ψηθούν οι νέοι μούστοι. Μα παραπάνω στην οδόν Κυψέλης μας καλεί ανοικτή και φωτισμένη, με πλήθος καρέκλες μεταξύ σωρών ξύλων και κάρβουνων η ταβέρνα «Η ρομάντσα». Είνε και αυτή κατά το σύστημα των παλαιών Αθηναϊκών μαντρών: Καρβουνοξυλάδικο και κρασοπουλειό μαζί. Και κάθε βράδυ η «Ρομάντσα» γεμίζει από ρομαντικούς πότας. Η μάνδρα γίνεται πηγή τραγουδιού και κεφιού της γειτονιάς.
Προχωρούμε. Παραπάνω το καφεζυθοπωλείον Παπαδούκα «Το Νέον Κέντρον» γεμάτο κόσμο. Κι’ άλλα μικρότερα μαγαζάκια μαζεύουν τους Κυψελιώτες κατά τα βράδυα. Η οδός Κυψέλης έχει πια κόσμο πολύ και κέντρα άφθονα.
Αλλ’ ας βρεθούμε πια στην μεγάλη πλατεία, στο τέρμα του τραμ. Εκεί είνε το κοσμικό κέντρον της Κυψέλης. Δεν μοιάζει εκεί πάνω σαν Αθηναϊκή συνοικία με το γνωστό στυλ. Μοιάζει πιο πολύ με το κέντρο περιποιημένης και πλούσιας μικρής πόλεως. Σαν να βρίσκεται κανείς σε μια άλλη κοινωνία, σε μια άλλη πολιτεία, ήσυχη και ευγενική.
Στη μέση της πλατείας κήπος με άνθη. Αν και ακόμη τα παρτέρια φαίνωνται νέα και τίποτε δεν έχει φουντώση. Στο κάτω δε μέρος μια προέκτασις της πλατείας μόλις τώρα ισοπεδώνεται για να γίνη κι’ αυτή ωραίος ανθόκηπος.
Γύρω-γύρω στη νεογέννητη πλατεία της Κυψέλης κέντρα μεγάλα και μικρά είνε αραδιασμένα κ’ εξαποστέλλουν πλήθη καρεκλών στα πεζοδρόμια της πλατείας πλάι στα παρτέρια. Μια νέα καρεκλο-πλατεία του Συντάγματος γεννιέται εκεί πάνω. Μόλις εξεφύτρωσαν τ’ άνθη στα παρτέρια, εξεφύτρωσαν πολύ περισσότερες καρέκλες…
Στην κάτω πλευρά της πλατείας είνε ο μεγάλος κινηματογράφος της Κυψέλης: το «Αττικόν». Κομψό κινηματοθέατρο, αναπαυτικό και δροσερό. Έργα πολλά και εκλεκτά. Έτσι ο Κυψελιώτης έχει πρώτης τάξεως κινηματογράφο στη γειτονιά του. Προς τι λοιπόν να ροβολήση προς το κέντρο;
Απέξω από το «Αττικόν» μεγάλο, καινούργιο και καθαρώτατον καφενείο καλεί τους πελάτες. Είνε το μεγαλείτερο κέντρο κοσμοσυρροής επάνω στην πλατεία.
Το πιο μεγάλο και κοσμικό ταβερνικόν κέντρον της Κυψέλης είνε του Κοράκη. «Τα Βαρδούσια». Μάντρα με παραρτήματα και εξαρτήματα, με ψησταριά και με τραπεζάκια στην πλατεία. Ταβέρνα κοσμική και κέντρον γλεντζέδων. Όχι μόνον επίδειξις αλλά και κρασί καλό και μεζές. Εκεί τα βράδυα μεσουρανεί το Κυψελιώτικο γλέντι…
Αλλά και του Α. Μαστρομανώλη το ταβερνείον μαζεύει κόσμο διασκεδαζόντων, τρωγόντων και πινόντων. Απάνω στην πλατεία κι’ αυτό. Κοσμικό κι’ αυτό.
Από πάνω από το τέρμα του τραμ, στην κορυφή ενός λόφου, που τον έκοψαν κατακορύφως για να διαβούν οι γραμμές του τραμ, υπάρχει ένα μικρό και παλαιό ταβερνάκι. Είνε ένα καφεζυθοπωλείο των ρομαντικών. Απ’ εκεί η θέα της συνοικίας και της Αθήνας ξαπλώνεται κάτω ωραία και γοητευτική…
Στην άλλη πλευρά της πλατείας, την επάνω, αρκετά κέντρα στη σειρά συγκεντρώνουν κόσμο που ζητεί ανάπαυσιν και διασκέδασιν. Το καφενείον «Ο Φοίβος» απλώνει τα τραπεζάκια του στην πλατεία και καλεί πελάτες. Παρακεί του Ι. Γκίκα το μπακάλικο έχει διοργανώσει και τμήμα ταβέρνας. Το κρασί είνε καλό και οι μεζέδες ποικιλώτατοι. Εκεί το ήρεμο γλέντι προχωρεί κάθε βράδυ ανεμπόδιστα. Πλάι, ολίγον κοσμικόν και ολίγο απόκοσμον το ζαχαροπλαστείο  της εταιρείας «ΕΒΓΑ». Κι’ εκεί κομψός κόσμος της συνοικίας συγκεντρώνεται τα βράδυα.
Αντίκρυ, στην γωνία της πλατείας εμφανίζονται δύο παράδεισοι. Εκεί το καφενείο «Παράδεισος» σκορπίζει τις καρέκλες του ανάμεσα στα παρτέρια, αλλά και από κάτω, στο υπόγειο, εμφανίζεται ο «Υπόγειος Παράδεισος. Αυτός ίσως είνε ο πιο ενδιαφέρων. Είνε η ταβέρνα του Ι. Βρανά. Οι γλεντζέδες σπεύδουν άφθονοι εκεί, ιδιαίτερα όταν η φθινοπωρινή δροσιά τους αναγκάζει να μετακομίζουν από το ύπαιθρον στο υπόγειο…
Η Κυψέλη λοιπόν έχει πλήρη ανεξαρτησία και αυτονομία γλεντιού. Έχει το θέαμά του, τα ακροάματά του, αλλά και το κρασάκι του μ’ εκλεκτό μεζέ.
Όταν ο Δήμαρχος κ. Κοτζιάς άρχισε τις υπαίθριες λαϊκές συναυλίες, πρώτη εθυμήθηκε την Κυψέλη. Η συναυλία έγινε εκεί πάνω στη νεογέννητη πλατεία που είδαμε. Εμαζεύθηκαν όμως τόσες χιλιάδες κόσμου, ώστε οι περισσότεροι δεν άκουσαν την συναυλίαν. Μόνον… την είδαν!». 
«Νέον Φως», 1935, Φ. Γιοφύλλης

Δευτέρα, 18 Μαρτίου 2019

MAYDAY Μια σειρα-πηγή πληροφοριών



MAYDAY

Με αφορμή την πτώση των δύο Boeing 737 Max 8  θα ήθελα να σας παρουσιάσω μια τηλεοπτική σειρά που αποκαλύπτει τα γεγονότα που οδήγησαν σε κάποια κρίση ή καταστροφή προβάλλοντας τα αίτιά τους όπως καθορίστηκαν από το επίσημο φορέα διερεύνησης ή από τα μέτρα που προτάθηκαν να αποτρέψουν την επανάληψη παρόμοιου περιστατικού. Τα επεισόδια περιέχουν αναπαραστάσεις, συνεντεύξεις , μαρτυρίες αυτοπτών μαρτύρων, εικόνες που έχουν δημιουργηθεί από υπολογιστή , εγγραφές φωνής στο πιλοτήριο και επίσημες αναφορές συμβάντων.

Στις 24 Φεβρουάριου 1989, η πτήση 811 της United Airlines πετά πάνω από τον Ειρηνικό Ωκεανό, όταν μέρος της δεξιάς πλευράς του αεροσκάφους αποσπάται, εκτοξεύοντας 9 άτομα και προκαλώντας εκρηκτική αποσυμπίεση. Η πτήση αργότερα προσγειώνεται «με ασφάλεια» στη Χονολουλού χωρίς περαιτέρω απώλειες ζωής. Όπως προέκυψε από την έρευνα, ένα βραχυκύκλωμα ανάγκασε το άνοιγμα της συγκεκριμένης πόρτας του αεροπλάνου, προκαλώντας αυτήν την τραγική όσο και παράξενη τραγωδία στον αέρα. Η παραπάνω ιστορία έμελλε να γίνει το πρώτο καταστροφικό περιστατικό με το οποίο καταπιάστηκε η εκπομπή «Mayday» του Discovery Channel Canada, στις 10 Σεπτεμβρίου του 2003. Ένας πολύ καλός, αν και μακάβριος, κύκλος ντοκυμαντέρ ξεκινούσε.
Σήμερα η καναδική σειρά ντοκιμαντέρ καναδικής που εκτείνεται σε 17 σεζόν και ερευνά άγνωστες στο ευρύ κοινό καταστροφές στον αέρα, για να αποκαλύψει πώς και γιατί συνέβησαν. Οι πέρα για πέρα αληθινές τραγωδίες που παρακολουθεί το τηλεοπτικό κοινό στο «Mayday» σοκάρουν, σε σημείο που δυσκολεύεσαι να πιστέψεις ότι δεν γνώριζες πως κάτι τέτοιο είχε συμβεί, μέχρι να δεις το συγκεκριμένο επεισόδιο. Για πολλούς τηλεθεατές αποτελεί εκπομπή «γροθιά στο στομάχι», αλλά κατά γενική ομολογία όσοι την παρακολούθησαν αποτέλεσαν ένα πιστό, εάν όχι φανατικό, τηλεοπτικό κοινό. To «Mayday» ή «Air Emergency» ή «Air Crash Investigation» -o τίτλος αλλάζει ανάλογα με τη χώρα και το κανάλι προβολής του- έχει προβληθεί στα εθνικά δίκτυα 144 χωρών, από την Αυστραλία και τη Νότιο Αφρική, μέχρι τη Μεγάλη Βρετανία και την Ελλάδα. Μεταξύ των αεροπορικών δυστυχημάτων που έχουν αποτελέσει αντικείμενο έρευνας για το «Mayday», ήταν και η μοιραία πτήση 522 της κυπριακής Helios Airways.
Γλαφυρές περίγραφες
To «Mayday» παρακολουθεί τους επιβάτες κατά τη διάρκεια των πτήσεων, αναδημιουργώντας την ένταση, την πίεση στο πιλοτήριο και την καμπίνα. Τα επεισόδια του ντοκιμαντέρ στηρίζονται σε επιδέξια επεξεργασμένες δραματικές αναπαραστάσεις, βασισμένες στα όργανα καταγραφής φωνής των πιλοτηρίων, στις πληροφορίες στοιχείων πτήσης και τις εκθέσεις των ατυχημάτων. Αποσπάσματα από τις ειδήσεις και τις εφημερίδες της εποχής, συνεντεύξεις με τους βασικούς μάρτυρες και τους επιζώντες, ηλεκτρονική γραφίστικη χρησιμοποιούνται επίσης για να ρίξουν φως σε κάθε πτήση. Αλλά και ζωντανές καταγραφές -όπου υπήρξε τέτοιο υλικό- από τον πανικό που επικράτησε τόσο στο πιλοτήριο ή στις γέφυρες των πλοίων, όσο και στη στεριά από τις υπηρεσίες ασφαλείας, ώστε να τεκμηριωθούν με τον πιο αξιόπιστο τρόπο οι πραγματικές αιτίες. Παράλληλα, δίνονται συμβουλές και οδηγίες για την καλύτερη δυνατή διαχείριση τέτοιων καταστάσεων.
Δεν είναι καθόλου υπερβολή να πει κανείς πως η ομάδα του «Mayday» κάνει τη δουλειά που θα έπρεπε να κάνουν κάθε φορά οι αρμόδιες Αρχές που αναλαμβάνουν να ερευνήσουν το τι πήγε στραβά και το ποιος έφταιξε τελικά. Ο βαθμός της ανάλυσης και της διερεύνησης των αιτίων που οδηγούν κάθε φορά στο μοιραίο αληθινό περιστατικό είναι υποδειγματικός.
To «Mayday» ακολουθεί επίσης με δραματοποιημένο τρόπο τους επιζώντες, τα μέλη των οικογενειών των θυμάτων και τους ιδιωτικούς αστυνομικούς κατά τη συλλογή στοιχείων, στην προσπάθεια τους να βρουν τις πραγματικές αιτίες κάθε συντριβής. Κάθε επεισόδιο εξετάζει σε βάθος κάθε ιδιαίτερη πτυχή της εναέριας ασφάλειας: φωτιές στην καμπίνα του σκάφους, τα αυτοματοποιημένα συστήματα πτήσης, τη διαχείριση πιλοτηρίων και τα κρυμμένα προβλήματα κατασκευής. Ζητήματα σοβαρά, στα οποία είναι δύσκολο έως και ακατόρθωτο να αποκτήσει γνώση και πρόσβαση ο μέσος τηλεθεατής.
Ναι, είναι συγκλονιστικό θέαμα. Θέλει γερά νεύρα. Την ίδια στιγμή που συνειδητοποιείς πόσο δύσκολα ή τρομακτικά εύκολα μπορεί να πάει κάτι στραβά εν ώρα πτήσης, με καταπληκτική λεπτομέρεια, με τις εξηγήσεις των ειδικών και τις εντυπωσιακές αναπαραστάσεις (GGI), μαθαίνεις τα πάντα για τις ιστορίες που διαμόρφωσαν και διαμορφώνουν το πλαίσιο κανόνων ασφαλείας στην αεροπλοΐα. Αλλά, όπως προαναφέρθηκε, οι αληθινές ιστορίες με τις οποίες καταπιάνεται το «Mayday» δεν είναι μόνο δυστυχήματα. Μέσα στις 17 σεζόν του ντοκιμαντέρ εντοπίζονται και περιστατικά παρ' ολίγον τραγωδίας, στα οποία απετράπη η συντριβή, με τους επιζώντες να μιλούν ύστερα από χρόνια για ό,τι έζησαν στον αέρα, αλλά και όχι μόνο εκεί. Γιατί από ένα σημείο και μετά το ντοκιμαντέρ ρίχνει φως και σε αντίστοιχα ατυχή περιστατικά που συμβαίνουν στη στεριά αλλά και στη θάλασσα. Η πρώτη φορά που είδαμε την αναπαράσταση ενός επίγειου δυστυχήματος στο «Mayday» ήταν τον Νοέμβριο του 2005, στον 3ο κύκλο της σειράς, με αφορμή τον εκτροχιασμό ενός τρένου με 69 βαγόνια στο Σαν Μπερναντί-νο της Καλιφόρνια. Σε ένα άλλο επεισόδιο «Mayday», οι φανατικοί της σειράς ανά τον κόσμο παρακολούθησαν με κομμένη την ανάσα την υπόθεση του «Samina Express» στα ανοιχτά της Πάρου.
Ήδη η σειρά βρίσκεται στον 19ο κύκλο της και 180 επεισόδια έχουν βγει στον αέρα. Αν σας δοθεί η ευκαιρία να δείτε τα επεισόδια αυτά μην τα χάσετε.

Από άρθρο της Μαρ. Αντωνοπούλου στο ΕΘΝΟΣ