Η ΠΡΟΣΕΥΧΗ ΤΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ

 

Η ΠΡΟΣΕΥΧΗ ΤΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ

Γράφει ο Κ. Γραικιώτης

Σε μια εποχή όπου οι πολιτικές και στρατιωτικές ηγεσίες, από την κομπορρημοσύνη του Τράμπ μέχρι τον αμοραλισμό του Ντενάχιου και τον θρησκευτικό φανατισμό του Ιράν, συχνά φαίνεται να αγνοούν τις συνέπειες των πράξεών τους, μια φωνή από το παρελθόν έρχεται να μας ταρακουνήσει. Είναι η φωνή του μεγάλου Αμερικανού συγγραφέα Mark Twain, που με το αιχμηρό του δοκίμιο Η Προσευχή του Πολέμου (The War Prayer) υπενθυμίζει ότι οι αποφάσεις για νίκη και δόξα συνοδεύονται πάντα από ανθρώπινο πόνο — και ότι η ηθική ευθύνη δεν μπορεί να παρακαμφθεί.

Το The War Prayer είναι ένα σύντομο αλλά εξαιρετικά αιχμηρό αντιπολεμικό δοκίμιο του Mark Twain, το οποίο έχει ενδιαφέρουσα ιστορία όσον αφορά τη συγγραφή και τη δημοσίευσή του.

Ο Twain έγραψε το κείμενο γύρω στα 1905, λίγο μετά τον Ισπανοαμερικανικό Πόλεμο του 1898 και ενώ η αμερικανική κοινωνία βρισκόταν σε κλίμα πατριωτικού ενθουσιασμού.

Το δοκίμιο αντικατοπτρίζει την κυνική κριτική του Twain για τον πόλεμο και τη θρησκευτική και όχι μόνο υποκρισία που τον συνοδεύει.

Η αφορμή ήταν η παρατήρηση ότι οι άνθρωποι προσεύχονταν για νίκη και «ευλογούσαν» τα στρατεύματά τους, χωρίς να συνειδητοποιούν το ηθικό κόστος για αυτούς και τους εχθρούς τους.

Περιεχόμενο και μήνυμα

Το κείμενο παρουσιάζει μια εκκλησία γεμάτη με πατριώτες που προσεύχονται για τη νίκη των στρατευμάτων τους.

Ξαφνικά εμφανίζεται ένας «αγγελιοφόρος του Θεού», που τους αποκαλύπτει το σκοτεινό νόημα της προσευχής τους: κάθε αίτημα για νίκη συνεπάγεται αίτημα για καταστροφή και θάνατο των αντιπάλων.

Το κείμενο καυτηριάζει την υποκρισία της θρησκευτικής και πατριωτικής ρητορικής και μας αναγκάζει να σκεφτούμε τις ηθικές συνέπειες των πράξεών μας.

Αν και γράφτηκε το 1905, δεν δημοσιεύτηκε όσο ζούσε ο Twain.

Οι εκδότες θεώρησαν ότι το κείμενο ήταν πολύ προκλητικό και επικίνδυνα αντιπολεμικό, κυρίως λόγω της κριτικής του προς τον πατριωτισμό και τη θρησκευτική ευσέβεια.

Τυπικά δημοσιεύτηκε μετά τον θάνατό του, το 1916, περίπου έναν χρόνο μετά τον θάνατό του.

Θεωρείται ένα από τα πιο αιχμηρά αντιπολεμικά έργα στην αμερικανική λογοτεχνία και δείχνει την ικανότητα του Twain να χρησιμοποιεί σαρκασμό και ειρωνεία για να αποκαλύψει τις ηθικές αντιφάσεις της κοινωνίας.

Το έργο παραμένει επίκαιρο για τη κριτική του στη συλλογική ψευδαίσθηση, την υποκρισία και τη θρησκευτική νομιμοποίηση της βίας.

Παρακάτω παραθέτω σε ελεύθερη μετάφραση το αρχικό κείμενο

 

Η Προσευχή του Πολέμου

Mark Twain 

 

Ήταν εποχή πολέμου. Οι εκκλησίες ήταν γεμάτες, και οι ιερείς κήρυτταν πατριωτισμό και προσεύχονταν για τη νίκη. Οι νέοι άνδρες έφευγαν για το μέτωπο, και οι σημαίες ανέμιζαν, και τα τύμπανα ηχούσαν, και οι καρδιές φλέγονταν από ενθουσιασμό.

Την Κυριακή το πρωί, η εκκλησία ήταν κατάμεστη. Οι στρατιώτες που επρόκειτο να αναχωρήσουν κάθονταν μαζί, περιτριγυρισμένοι από συγγενείς και φίλους. Ο ιερέας μίλησε με θέρμη για το δίκαιο της υπόθεσης, για τη βοήθεια του Θεού, και για τη βέβαιη νίκη. Στο τέλος, ύψωσε τα χέρια του στον ουρανό και έκανε μια ένθερμη προσευχή:

«Ω Κύριε των Δυνάμεων, προστάτεψε τα γενναία παλικάρια μας. Δώσε τους δύναμη και θάρρος. Οδήγησέ τα στη νίκη. Σύντριψε τον εχθρό μας, ταπείνωσέ τον, και κάνε τη σημαία μας να θριαμβεύσει πάνω από τα πεδία της μάχης. Ευλόγησε τα όπλα μας, και χάρισε μας μια ένδοξη νίκη.»

Η εκκλησία αντήχησε από ένα δυνατό «Αμήν».

Εκείνη τη στιγμή, ένας παράξενος, ηλικιωμένος άνδρας σηκώθηκε και προχώρησε προς τον άμβωνα. Το πρόσωπό του ήταν σοβαρό, σχεδόν απόκοσμο. Κανείς δεν τον γνώριζε.

Στάθηκε δίπλα στον ιερέα και είπε:

«Έρχομαι ως αγγελιοφόρος του Θεού. Μου δόθηκε να μεταφέρω σε εσάς το πλήρες νόημα της προσευχής σας. Διότι δεν το γνωρίζετε, αλλά ζητήσατε περισσότερα απ’ όσα ειπώθηκαν.»

Το εκκλησίασμα πάγωσε.

Ο γέρος συνέχισε:

«Η προσευχή σας για νίκη περιέχει και μια άλλη προσευχή — μια που δεν ειπώθηκε φωναχτά. Αν θέλετε να κερδίσετε, πρέπει να τολμήσετε να ζητήσετε και το αντίθετο για τους εχθρούς σας.

Ακούστε, λοιπόν, το υπόλοιπο της προσευχής σας:

«Ω Κύριε, βοήθησέ μας να κατασπαράξουμε τους εχθρούς μας. Βοήθησέ μας να σπείρουμε τα πτώματά τους στα πεδία. Βοήθησέ μας να πνίξουμε τη γη στο αίμα τους. Βοήθησέ μας να συντρίψουμε τα σπίτια τους, να αφήσουμε τις γυναίκες τους να θρηνούν και τα παιδιά τους να περιπλανώνται άστεγα και πεινασμένα. Βοήθησέ μας να γεμίσουμε τις καρδιές τους με πόνο και απελπισία.»

Διότι αυτό ζητάτε, όταν ζητάτε νίκη.

Ένα ρίγος διαπέρασε το πλήθος.

Ο γέρος κοίταξε γύρω του.

«Αν αυτό είναι που θέλετε — αν αυτό είναι που τολμάτε να ζητήσετε από τον Θεό — τότε πείτε το. Πείτε το ολοκληρωμένα. Διαφορετικά, μείνετε σιωπηλοί.»

Κανείς δεν μίλησε.

Ο άνδρας αποχώρησε όπως είχε έρθει — σιωπηλός.

Οι άνθρωποι έμειναν ακίνητοι. Και μετά από λίγο, κάποιος ψιθύρισε:

«Ήταν τρελός.»

 

Συμπεράσματα

Το κείμενο του Mark Twain είναι μια από τις πιο αιχμηρές αντιπολεμικές σάτιρες της λογοτεχνίας. Κάτω από την απλότητά του, κρύβονται πολύ δυνατές ιδέες:

1. Η «αόρατη» πλευρά κάθε προσευχής για νίκη

Ο Twain αποκαλύπτει μια ηθική αλήθεια που συνήθως αγνοούμε ότι κάθε ευχή για νίκη εμπεριέχει αναγκαστικά μια ευχή για καταστροφή του άλλου.

Δηλαδή:

«Να νικήσουμε» επομένως «να πεθάνουν αυτοί»

«Να σωθούμε» επομένως «να υποφέρουν άλλοι»

Ο γέρος απλώς λέει αυτό που όλοι σκέφτονται αλλά κανείς δεν τολμά να το αρθρώσει.

2. Η υποκρισία της θρησκευτικής ρητορικής

Ο ιερέας παρουσιάζει τον πόλεμο ως ιερό και δίκαιο.

Ο Twain δείχνει πόσο εύκολα η θρησκεία μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να «αγιάσει» τη βία.

Όμως το σοκ έρχεται να ταρακουνήσει το ποίμνιο όταν η ίδια προσευχή μεταφράζεται σε ωμή πραγματικότητα και γίνεται σχεδόν βλάσφημη ενάντια στην ηθική και τα κηρύγματα αγάπης του Χριστού και της Εκκλησίας.

3. Ο συλλογικός ενθουσιασμός και η τύφλωση

Οι άνθρωποι που βρίσκονται στην εκκλησία είναι καλοπροαίρετοι, αγαπούν τους δικούς τους, πιστεύουν ότι κάνουν το σωστό. Και όμως συμμετέχουν σε κάτι καταστροφικό χωρίς να το συνειδητοποιούν. Για αυτό και ο Twain καυτηριάζει τη «μαζική ψευδαίσθηση» του πατριωτισμού.

4. Ο «τρελός» ως φορέας αλήθειας

Η αντίδραση στο τέλος («Ήταν τρελός») είναι κρίσιμη. Γιατί η αλήθεια και το ξεσκέπασμα  είναι πολύ σκληρό και γι’αυτό ο απλός παρασυρμένος άνθρωπος προτιμά να τη χαρακτηρίσει παράλογη. Ο «αγγελιοφόρος» λειτουργεί σαν προφήτης — αλλά απορρίπτεται.

5. Αντιπολεμικό μήνυμα

Το έργο γράφτηκε σε περίοδο πολεμικού ενθουσιασμού και δεν δημοσιεύτηκε όσο ζούσε ο Twain, γιατί θεωρήθηκε υπερβολικά προκλητικό. Βλέπετε ο πόλεμος δεν είναι ηρωισμός — είναι συμμετρική καταστροφή που απλώς τη βλέπουμε από τη μία πλευρά.

Συνοψίζοντας

Το δοκίμιο του Twain δεν είναι απλώς ένα ιστορικό ή λογοτεχνικό κείμενο· είναι ένας καθρέφτης που αντικατοπτρίζει τις πιο σκοτεινές πτυχές της ανθρώπινης φύσης και των συλλογικών ψευδαισθήσεων. Μας αναγκάζει να σκεφτούμε τι πραγματικά σημαίνει η λέξη «νίκη» και ποιο είναι το ηθικό κόστος της. Και ίσως, πάνω απ’ όλα, μας υπενθυμίζει ότι η αλήθεια, όσο δυσάρεστη κι αν είναι, αξίζει πάντα να ακουστεί — ακόμα κι αν ο κόσμος τη χαρακτηρίσει «τρελή».

 

(*) Ο Mark Twain (Σάμιουελ Λάνγκχορν Κλέμενς 1835-1910) υπήρξε μια από τις πιο εμβληματικές μορφές της αμερικανικής λογοτεχνίας, γνωστός για το καυστικό του χιούμορ, την κοινωνική του κριτική και τα έργα που σημάδεψαν την παγκόσμια λογοτεχνία.

κγ 

 

Πώς η Ιδεολογία Διαμορφώνει τους Πολέμους

 

Πώς η Ιδεολογία Διαμορφώνει τους Πολέμους

 

Γράφει ο Κωνσταντίνος Γραικιώτης, 

Οικονομολόγος

Η ιδεολογία και τα μέσα επικοινωνίας αλληλοεπηρεάζονται με πολλούς τρόπους. Τα μέσα ενημέρωσης μπορούν να διαμορφώσουν τη δημόσια γνώμη, ενώ οι πολιτικοί τα χρησιμοποιούν για να περάσουν τα δικά τους μηνύματα. Παράλληλα, η ίδια η επικοινωνία εκφράζει ιδεολογίες μέσα από τη γλώσσα, τις εικόνες ή τα ντοκιμαντέρ. Υπάρχουν ακόμα μηχανισμοί που λειτουργούν «αόρατα» και διαμορφώνουν τον τρόπο που η κοινωνία αντιλαμβάνεται τον κόσμο.

Ο όρος «ιδεολογία» αναφέρεται σε ένα σύστημα ιδεών και αξιών που χρησιμοποιεί η κοινωνία για να κατανοήσει τον κόσμο και τον εαυτό της. Μέσα από την ιδεολογία, τα άτομα βλέπουν τον εαυτό τους και τους άλλους, ενώ η κοινωνική εμπειρία οργανώνεται σε κατηγορίες όπως το «εγώ», το «άλλο», το «συλλογικό» και η «μειονότητα».

Σε κάθε κοινωνία υπάρχουν πολλές ιδεολογίες που συχνά συγκρούονται. Ωστόσο, μία από αυτές είναι η κυρίαρχη ιδεολογία — αυτή που ευθυγραμμίζεται με τα συμφέροντα των ανθρώπων που έχουν την εξουσία και παίρνουν τις σημαντικές αποφάσεις. Αυτή η μικρή ομάδα περιλαμβάνει πολιτικούς, αλλά και εκπροσώπους της κοινωνικής ελίτ, όπως μορφωμένους, γιατρούς, δικηγόρους, δημοσιογράφους, στρατιωτικούς ή ιδιοκτήτες περιουσιών. Στα χέρια τους βρίσκεται η πλειοψηφία της δύναμης για αλλαγές στην κοινωνία.

Η υπόλοιπη κοινωνία, η πλειονότητα, μπορεί θεωρητικά να επηρεάσει αποφάσεις, αλλά στην πράξη η συμμετοχή της είναι περιορισμένη και συχνά ελεγχόμενη από την ελίτ. Με αυτόν τον τρόπο, η κυρίαρχη ιδεολογία διατηρείται και επηρεάζει την καθημερινή ζωή όλων, ενώ ταυτόχρονα διασφαλίζεται η συνέχιση της κοινωνικής τάξης.

Μία από τις βασικές αρχές είναι ότι οι κοινωνικοί θεσμοί επιδιώκουν πάνω από όλα την αυτοσυντήρηση. Όπως στη φύση η ζωή διατηρείται μέσω αναπαραγωγής, έτσι και οι κοινωνικοί θεσμοί — οικογένεια, εργασία, τέχνη, σχέσεις εξουσίας — διατηρούν τον εαυτό τους και τις δομές που τους στηρίζουν. Μέσα από αυτή τη διαδικασία, διατηρείται και η κυρίαρχη ιδεολογία, αφού η κοινωνία χρησιμοποιεί ιδεολογικά εργαλεία για να συνεχίσει να λειτουργεί όπως είναι και να προστατεύει όσους έχουν τη δύναμη.

Με άλλα λόγια, η ιδεολογία δεν είναι απλώς μια συλλογή ιδεών: είναι ένα εργαλείο που καθοδηγεί τη δράση των κοινωνικών θεσμών και επιτρέπει στην κοινωνία να διατηρεί τη σταθερότητα και την τάξη της.

 

Πόλεμοι και Παγκόσμιες Συγκρούσεις

Η έννοια της ιδεολογίας και της αυτοσυντήρησης που περιγράφεται στο παρόν άρθρο βρίσκει άμεση εφαρμογή στις σημερινές διεθνείς συγκρούσεις, όπως οι πόλεμοι μεταξύ Ισραήλ και Ιράν με την υποστήριξη των ΗΠΑ, και της Ουκρανίας με τη Ρωσία. Σε αυτά τα παραδείγματα φαίνεται καθαρά πώς οι κυρίαρχες ιδεολογίες καθοδηγούν πολιτικές αποφάσεις, στρατιωτικές κινήσεις και μέσα επικοινωνίας, και πώς οι κοινωνικοί θεσμοί (κυβερνήσεις, στρατός, ΜΜΕ, διεθνείς οργανισμοί) εργάζονται για να διατηρήσουν τη σταθερότητα και τα συμφέροντα των ελίτ που έχουν τη δύναμη.

Στον πόλεμο Ισραήλ–Ιράν, για παράδειγμα, η κυρίαρχη ιδεολογία κάθε πλευράς (θρησκευτική, εθνική και γεωπολιτική) καθορίζει ποιοι θεωρούνται σύμμαχοι ή εχθροί και πώς διαμορφώνεται η δημόσια γνώμη μέσω των μέσων ενημέρωσης. Η προπαγάνδα, οι δηλώσεις ηγετών και η κάλυψη των γεγονότων από τα ΜΜΕ χρησιμοποιούνται για να εδραιώσουν τη νομιμοποίηση των ενεργειών τους και να ενισχύσουν την πίστη της κοινωνίας στην κυρίαρχη ιδεολογία.

Στον πόλεμο Ουκρανίας–Ρωσίας, οι θεσμοί και οι πολιτικές ελίτ επιδιώκουν την αυτοσυντήρηση: η Ρωσία διατηρεί τη στρατιωτική της δύναμη και την πολιτική της επιρροή στην περιοχή, ενώ οι ΗΠΑ και οι σύμμαχοί τους υποστηρίζουν την Ουκρανία μέσα από στρατιωτική, οικονομική και διπλωματική πίεση, προβάλλοντας ταυτόχρονα μια ιδεολογία υπέρ της κυριαρχίας και της εθνικής ανεξαρτησίας. Η πλειοψηφία των πολιτών σε κάθε πλευρά επηρεάζεται από αυτές τις κυρίαρχες αφηγήσεις, ενώ η πραγματική συμμετοχή της στη λήψη στρατηγικών αποφάσεων είναι περιορισμένη.

Αυτά τα παραδείγματα δείχνουν ότι η ιδεολογία λειτουργεί όχι μόνο ως σύστημα αξιών αλλά και ως εργαλείο αυτοσυντήρησης. Οι κοινωνικοί θεσμοί και οι ελίτ χρησιμοποιούν την ιδεολογία για να διατηρήσουν τη δύναμή τους, να νομιμοποιήσουν τις ενέργειές τους και να ελέγξουν τον τρόπο που η κοινωνία κατανοεί και συμμετέχει στις κρίσεις. Σε πολέμους και διεθνείς συγκρούσεις, η ιδεολογία είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τη στρατηγική, την προπαγάνδα και την επιβίωση των κρατικών και κοινωνικών δομών.

Συμπερασματικά οι πολιτικοί και στρατιωτικοί θεσμοί λειτουργούν με βασικό στόχο την αυτοσυντήρηση τους: τη διατήρηση της ισχύος, της επιρροής και της σταθερότητας του συστήματος που εκπροσωπούν. Η κυρίαρχη ιδεολογία χρησιμοποιείται για να νομιμοποιήσει αποφάσεις, να περιορίσει τις αντιδράσεις και να καθοδηγήσει την κοινωνία, η οποία συμμετέχει κυρίως ως αποδέκτης αυτών των αφηγήσεων.

Έτσι, οι πόλεμοι δεν είναι μόνο στρατιωτικές συγκρούσεις, αλλά και συγκρούσεις ιδεολογιών. Μέσα από αυτές, γίνεται φανερό ότι η ιδεολογία αποτελεί βασικό εργαλείο για τη διατήρηση της εξουσίας και της κοινωνικής τάξης, ιδιαίτερα σε περιόδους κρίσης και αβεβαιότητας.

Σε έναν κόσμο όπου οι πληροφορίες διακινούνται με ταχύτητα και οι συγκρούσεις πολλαπλασιάζονται, η κατανόηση του ρόλου της ιδεολογίας γίνεται πιο κρίσιμη από ποτέ. Το ερώτημα δεν είναι μόνο ποιος έχει δίκιο, αλλά ποιος διαμορφώνει το πλαίσιο μέσα στο οποίο ορίζεται το «δίκαιο». Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η κριτική σκέψη αποτελεί ίσως το μόνο εργαλείο που διαθέτει η κοινωνία για να μην παραμένει απλώς αποδέκτης, αλλά να μετατρέπεται σε ενεργό παράγοντα των εξελίξεων.

κγ

#Ιδεολογία #ΜΜΕ #Εξουσία #Πόλεμος #Γεωπολιτική #Επικαιρότητα #Κοινωνία #Ανάλυση #ΚριτικήΣκέψη

 

Το Κίεβο της ειρήνης και του πολέμου

 

Το άγαλμα του έφιππου Κοζάκου ήρωα Bohdan Khmelnitsky.

Το Κίεβο της ειρήνης και του πολέμου

Κίεβο η πόλη με τους χρυσούς τρούλους

Η αρχοντική πρωτεύουσα της Ουκρανίας, με τους χρυσούς τρούλους των ναών της και την πλούσια ιστορία της, είναι μια καταπράσινη πόλη νωχελικά απλωμένη στις όχθες του Δνείπερου, που τα τελευταία χρόνια έχει καταφέρει να μας είναι γνωστή όχι για τα θαυμάσια τουριστικά της μέρη αλλά για τον πόνο και την καταστροφή που υφίσταται από ένα παράλογο πόλεμο.

Η Ουκρανία, ως γνωστόν, είναι μια χώρα με πλούσιο εθνικό-λαϊκό πολιτισμό, που ξέρει να συντηρεί μέσα στον χρόνο τα ήθη, τα έθιμα, τις παραδόσεις και τις ποικίλες εκφάνσεις της τοπικής λαϊκής καλλιτεχνικής δημιουργίας. Σύμφωνα λοιπόν με μια ουκρανική παράδοση, οι ιδρυτές του Κιέβου ήταν τρία αδέλφια, που ο καθένας έκτισε τον δικό του οικισμό σε διαφορετικό λόφο. Με την πάροδο του χρόνου, οι τρεις οικισμοί ενώθηκαν και η μικρή πόλη που προέκυψε πήρε την ονομασία της από το όνομα του μεγαλύτερου αδελφού, του Κίε.

Κάπως έτσι θέλει η λαϊκή αφήγηση να ξεκινά τη ζωή της η θαυμαστή παραποτάμια ουκρανική πρωτεύουσα, που υπήρξε για αιώνες το σημαντικότερο θρησκευτικό κέντρο της Ουκρανίας και διετέλεσε την πνευματική πρωτεύουσα των Ρώσων - δεν είναι τυχαίο που το Κίεβο αποκαλείται απλά «Η Μητέρα των Ρώσικων Πόλεων».

Από την άλλη πλευρά, υπάρχει φυσικά και η Ιστορία, που στηρίζεται σε αληθινά, τεκμηριωμένα γεγονότα. Έτσι, στα ιστορικά κιτάπια το Κίεβο εμφανίστηκε στα μέσα περίπου του 6ου αιώνα μ.Χ., όταν σλαβικά φύλα κατέφθασαν στις όχθες του ποταμού Δνείπερου και εγκαταστάθηκαν εδώ.

 

Ο ποταμός ΔΝΕΙΠΕΡΟΣ είναι πλωτός και διαρρέει το Κίεβο

 

Ιερό σταυροδρόμι

Επιλεγμένο για την εξαιρετική γεωγραφική τοποθεσία του, το Κίεβο σύντομα εξελίχθηκε σ' ένα σημαντικό σταυροδρόμι που ένωνε τη Βόρεια Ευρώπη με το Βυζάντιο. Η υδάτινη αρτηρία του Δνείπερου έμελλε να γίνει ο ομφάλιος λώρος μεταξύ των δύο κόσμων και πολιτισμών, ενώ ο χριστιανισμός και η ορθόδοξη πίστη βοήθησαν το Κίεβο να καταστεί γρήγορα μια ισχυρή και ανεξάρτητη πόλη που μάλιστα στο απόγειο της δόξας του (10^ο-11^ο αιώνα) φιλοξενούσε περισσότερες από 400 λαμπρές ορθόδοξες εκκλησίες.

Ένα μικρό δείγμα από τον τεράστιο υλικό και ιστορικό πλούτο εκείνης της ένδοξης εποχής» αποτελούν σήμερα οι μεγαλοπρεπείς εκκλησίες και τα μοναστήρια που συναντάει κανείς σχεδόν παντού στην ουκρανική πρωτεύουσα. Διάσπαρτοι στα όρια της παλαιάς πόλης, οι εμβληματικοί ναοί του Κιέβου συνιστούν εξαίσια δείγματα εκκλησιαστικής αρχιτεκτονικής», που συνδυάζουν αρμονικά την πρώιμη ρωσοβυζαντινή αρχιτεκτονική με τον μπαρόκ ρυθμό του 18ου αιώνα.

Αυτός είναι άλλωστε ο κυριότερος λόγος που το Κίεβο προβάλλεται ως ο ιδανικός προορισμός για τους οπαδούς του... θρησκευτικού τουρισμού. Με τέσσερις περίλαμπρες ορθόδοξες εκκλησίες (Αγία Σοφία, Άγιος Ανδρέας, Άγιος Μιχαήλ και Μονή Λαύρας των Σπηλαίων), ο επισκέπτης θα θυσιάσει τον περισσότερο χρόνο του θαυμάζοντας υπέροχες αγιογραφίες και χρυσούς τρούλους.

Το Κίεβο, ωστόσο, δεν είναι αποκλειστικά και μόνο εκκλησιαστικά μνημεία και θρησκευτική κληρονομιά. Κτισμένη πάνω σε ήρεμους λόφους με προσανατολισμό προς τον Δνείπερο, η ουκρανική πρωτεύουσα έχει έντονη οικονομική και κοινωνική ζωή και διαθέτει μια γοητευτική πολεοδομική όψη, η οποία «ενισχύεται» από τα δεκάδες κατάφυτα και γαλήνια πάρκα, τα πλούσια περιαστικά δάση και τα ασάλευτα νερά του ποταμού Δνείπερου.

Μέσα σ' αυτό το άκρως λυρικό και ποιητικό περιβάλλον, κρατικά κτίρια σοβιετικής αρχιτεκτονικής, πολύβουες κεντρικές πλατείες, καθεδρικοί ναοί, ανηφορικά καλντερίμια, ιστορικά μνημεία, δενδροφυτεμένες λεωφόροι και παραποτάμιες αριστοκρατικές γειτονιές «αναδύονται» με τρόπο μαγευτικό και αναδεικνύουν στη ματιά του επισκέπτη μια καταπράσινη ανατολικοευρωπαϊκή πολιτεία με έντονη πολιτιστική και πνευματική λάμψη.

 

Η εκκλησία του Αγίου Αν­δρέα ανεγέρθηκε από την αυτοκράτειρα Ελισάβετ, σε σχέδια του Ιτα­λού αρχιτέκτο­να Μπαρτολομέο Ραστρέλι.

 

Η θρησκευτική πρωτεύουσα της Ανατολικής Ευρώπης

Αν και υπάρχουν ενδείξεις πως η ευρύτερη τοποθεσία του Κιέβου κατοικούνταν από την Παλαιολιθική εποχή, ο συστηματικό» εποικισμός της περιοχής ξεκίνησε τον 6ο μ.Χ. αιώνα, με την άφιξη σλαβικών φυλών.

Έτος ορόσημο στη μετέπειτα ιστορική διαδρομή της παραποτάμιας πολιτείας αποτέλεσε το 988, όταν οι κάτοικοι της ασπάστηκαν την ορθόδοξη χριστιανική θρησκεία. Το Κίεβο δεν άργησε να γίνει το σημαντικότερο θρησκευτικό κέντρο της Ανατολικής  Ευρώπης προσελκύοντας χιλιάδες προσκυνητές, ενώ οι εμπορικές συναλλαγές με τους Βυζαντινούς «απογείωσαν» την πόλη του Δνείπερου, που εξελίχθηκε σ' έναν σπουδαίο εμπορικό και οικονομικό κόμβο και διετέλεσε πρωτεύουσα του κράτους των Ρως. Η εποχή της μεγάλης ακμής του Κιέβου είχε μόλις ξεκινήσει.

Με εντυπωσιακούς καθεδρικούς ναούς, ισχυρές αμυντικές οχυρώσεις, εμπορικές αγορές και δρόμους γεμάτους ζωή, το Κίεβο ήταν πλέον μια πλούσια πολιτιστική-θρησκευτική πρωτεύουσα της Ανατολικής Ευρώπης, που ανταγωνιζόταν ακόμη και την Κωνσταντινούπολη.

 

Η Χρυσή Πύλη χρονολογείται από τον 11ο αιώνα και κατασκευάστηκε από τον πρίγκιπα Γιαροσλάβο τον Σοφό.

 

Επιδρομές και επαναστάσεις

Κάπου εδώ όμως, γύρω στο 1240, εμφανίστηκαν οι Μογγόλοι - όχι φυσικά με τις καλύτερες προθέσεις. Οι αιμοσταγείς επιδρομείς της ασιατικής στέπας ισοπέδωσαν την πόλη, προκαλώντας» μία από τις μεγαλύτερες καταστροφές στην παγκόσμια πολιτιστική ιστορία. Οι Μογγόλοι παρέμειναν τα αφεντικά της πόλης μέχρι το 1362, όταν και τα ηνία της εξουσίας πέρασαν στους Λιθουανούς. Ακολούθησε μια ταραχώδης ιστορική διαδρομή με πολλές ανατροπές και εξελίξεις. Τους Λιθουανούς διαδέχτηκαν οι Πολωνοί (1569), ενώ οι Ρώσοι ενσωμάτωσαν το Κίεβο στη Ρωσική Αυτοκρατορία το 1686. Στα τέλη του 19ου αιώνα, μια δεύτερη περίοδο ακμής ξεκίνησε για την πόλη του Δνείπερου, όταν αναδείχθηκε σε σημαντικό κέντρο της ρωσικής βιομηχανικής επανάστασης.

Το Κίεβο συμμετείχε ενεργά στην Οκτωβριανή Επανάσταση (1917) και το 1934 -με τον σχηματισμό της Σοβιετικής Ένωσης- πήρε τη θέση της πόλης Kharkiv ωw πρωτεύουσα της Σοβιετικής Σοσιαλιστικής Δημοκρατίας της Ουκρανίας. Στη διάρκεια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, τα γερμανικά στρατεύματα κατέλαβαν το Κίεβο για περίπου δύο χρόνια (1941-1943). Στη διάρκεια της γερμανικής κατοχής, η πόλη υπέστη σοβαρές καταστροφές και πάνω από 200.000 κάτοικοι της σκοτώθηκαν, καθώς οι ναζί προέβησαν σε μαζικές σφαγές και εκτελέσεις. Μετά το τέλος του πολέμου, το Κίεβο ανοικοδομήθηκε, παίρνοντας και πάλι τη θέση του ανάμεσα στις σημαντικότερες πόλεις της Σοβιετικής Ένωσης - μετά τη Μόσχα και την Αγία Πετρούπολη, ήταν η τρίτη σπουδαιότερη πόλη της ΕΣΣΔ στη μεταπολεμική εποχή.

Μετά τη διάσπαση και την κατάρρευση της ΕΣΣΔ (1991), το Κίεβο ανακηρύχθηκε πρωτεύουσα της ανεξάρτητης Ουκρανίας. Το 2017, με πληθυσμό περίπου 2.650.000 κατοίκους εκτός από κέντρο πολιτισμού των Ουκρανών, αποτελεί επίσης το σημαντικότερο συγκοινωνιακό και εμπορικό-αγροτικό κέντρο της χώρας, με παράδοση στη βαριά βιομηχανία.

 

Βόλτα στα σοκάκια των θρύλων

Ένα καλό σημείο για να ξεκινήσετε την περιήγηση σας στην αρχόντισσα του Δνείπερου είναι η Άνω Παλαιά Πόλη (γνωστή ως Verkhny Gorod), που απλώνεται βορειοανατολικά της κεντρικής λεωφόρου  Volodymyrska. Για αρχή, επισκεφθείτε τη Χρυσή Πύλη (Zoloti Vorota), που χρονολογείται από τον 11ο αιώνα και συγκαταλέγεται στα σημαντικότερα μνημεία που υπάρχουν σ' αυτήν την περιοχή της πρωτεύουσας. Η Χρυσή Πύλη, από τα ελάχιστα οχυρωματικά έργα που έχουν διασωθεί σήμερα, κατασκευάστηκε από τον πρίγκιπα Παροσλάβο τον Σοφό (1017-1024) και αποτελούσε την κύρια πύλη εισόδου στο Κίεβο.

Λίγα μόνο βήματα χωρίζουν τη Χρυσή Πύλη από τον καθεδρικό ναό της Αγίας Σοφίας  (Sobor Sviatoyi Sofiyi).Εργο -κι αυτό- του πρίγκιπα Γιαροσλάβου του Σοφού (ο ίδιος είναι θαμμένος μέσα στην εκκλησία), η εκκλησία έχει 13 εξαίσιους τρούλους, που συμβολίζουν τον Χριστό και τους μαθητές του. Ο Παροσλάβος έκτισε την εκκλησία της Αγίας Σοφίας σε ανάμνηση της νίκης του ενάντια των Πετσενέγων και της έδωσε το όνομα της αντίστοιχης της Κωνσταντινούπολης. Για πολλούς αιώνες, η εκκλησία της Αγίας Σοφίας αποτελούσε ιερό τόπο προσκυνήματος στην ευρύτερη περιοχή. Στο εσωτερικό της εκκλησίας, που είναι διακοσμημένο με υπέροχες τοιχογραφίες, μωσαϊκά και χρυσά σκαλισμένα τέμπλα, λειτούργησε η πρώτη Βιβλιοθήκη και το πρώτο Σχολείο της πόλης.

 

Ουκρανές με παραδοσιακές ενδυμασίες  (φώτο: © Anna Senik)

Παραδόσεις και μύθοι

Μέσα στο κτιριακό συγκρότημα της Αγίας Σοφίας λειτουργεί επίσης ένα ενδιαφέρον μουσείο με σπάνιους εκκλησιαστικούς και αρχαιολογικούς θησαυρούς, ενώ στον προαύλιο χώρο κυριαρχεί η πανύψηλη «κορμοστασιά» ενός τετραώροφου (76 μ. ύψος) κωδωνοστασίου (1744-1752). Το 1990 η Αγία Σοφία ανακηρύχθηκε Μνημείο της Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς της  UNESCO..

Αφού φωτογραφηθείτε στην πλατεία Καθεδρικού, μπροστά στο άγαλμα του έφιππου Κοζάκου ήρωα Bohdan Khmelnitsky, περπατήστε κατόπιν μέχρι το κοντινό μοναστηριακό συγκρότημα του Αγίου Μιχαήλ  (Mykhailivsky Zolotoverkhyi). Κτισμένο τον 12ο αιώνα (1108-1113), το μοναστήρι του Αγίου Μιχαήλ σώθηκε από τις επιδρομές των Μογγόλων, των Πολωνών και των Λιθουανών, για να καταστραφεί όμως με τον πιο άδοξο τρόπο από τους Σοβιετικούς το 1934-35.

Με επτά χρυσούς τρούλους, εξωτερικό μπαρόκ διάκοσμο και υπέροχες τοιχογραφίες, το μοναστήρι του Αγίου Μιχαήλ δικαίως θεωρείται σήμερα από τα πιο αναγνωρίσιμα θρησκευτικά αξιοθέατα της πόλης. Η τωρινή αρχιτεκτονική μορφή του είναι σε ουκρανικό μπαρόκ του 18ου αιώνα, ενώ στους χώρους του μοναστηριακού συγκροτήματος λειτουργούν παράλληλα η Θεολογική Ακαδημία και το Μουσείο Εκκλησιαστικής και Κοινωνικής Ζωής των Ουκρανών.

Σύμφωνα με τη λαϊκή παράδοση, εκεί που βρίσκεται τώρα ο Δνείπερος, υπήρχε θάλασσα. Όταν ο Άγιος Ανδρέας επισκέφθηκε το Κίεβο, ακούμπησε τον σταυρό του στο σημείο που είναι κτισμένη σήμερα η εκκλησία του Αγίου Ανδρέα και η θάλασσα χάθηκε μεμιάς. Κάτω όμως από τους λόφους του Κιέβου υπάρχουν ακόμα τα νερά της θάλασσας, που θα πλημμυρίσουν την πόλη όταν χτυπήσει η πρώτη καμπάνα της εκκλησίας.

Έτσι εξηγεί ο λαϊκός μύθος τον λόγο που η εκκλησία του Αγίου Ανδρέα (Anariyivska Tserkva)δεν έχει καμπάνες. Από τα πιο πολυφωτογραφημένα κτίρια μπαρόκ ρυθμού στην Ουκρανία, ο Άγιος Ανδρέας ανεγέρθηκε από την αυτοκράτειρα Ελισάβετ (1749-1754), σε σχέδια του Ιταλού αρχιτέκτονα Μπαρτολομέο Ραστρέλι. Κτισμένος σε μια καταπράσινη περιοχή με πανοραμική θέα, ο κομψός ναός του Αγίου Ανδρέα, μ' έναν κεντρικό τρούλο και πέντε χαμηλότερους, αποτελεί ένα αρχιτεκτονικό κόσμημα για την πόλη του Κιέβου.

 

 

Το Κίεβο του πολέμου

Στο πλαίσιο της Ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία το 2022 οι ρωσικές δυνάμεις εισέβαλαν ταχύτατα το πρωί της 24ης Φεβρουαρίου από τα σύνορα της Ουκρανίας με την Λευκορωσία με σκοπό την περικύκλωση του Κιέβου. Ο ρωσικός στρατός κατέλαβε βασικές περιοχές στα βόρεια και δυτικά του Κιέβου, οδηγώντας σε διεθνείς εικασίες για επικείμενη πτώση της πόλης. Ωστόσο η σκληρή αντίσταση της Ουκρανίας μείωσε την δυναμική της Ρωσίας και μετά από ένα μήνα παρατεταμένων μαχών, οι ουκρανικές δυνάμεις έκαναν επιτυχημένες αντεπιθέσεις. Ο ρωσικός στρατός άρχισε να αποχωρεί από το Κίεβο στις 29 Μαρτίου 2022,ενώ στις 2 Απριλίου οι ουκρανικές αρχές δήλωσαν ότι το Κίεβο και η γύρω επαρχία ήταν και πάλι υπό τον έλεγχο της Ουκρανίας. Η εξέλιξη αυτή θεωρήθηκε ως μεγάλη οπισθοχώρηση της Ρωσίας καθώς η κατάληψη του Κιέβου ήταν ένας από τους κύριους στόχους της Ρωσικής εισβολής.

 

Στον απόηχο όμως της εισβολής οι βομβαρδισμοί, οι μάχες και οι ρωσικές επιθέσεις από γης και αέρος έχουν μετατρέψει σε συντρίμμια και κτίρια – «φαντάσματα» ολόκληρα συγκροτήματα κατοικιών και δημόσιες εγκαταστάσεις, που έσφυζαν από ζωή.

Αποκαλυπτικά του μεγέθους της καταστροφής είναι φωτορεπορτάζ του BBC, του CNN και άλλων ειδησεογραφικών πρακτορείων που αποτυπώνουν «το πριν και το μετά» σε γειτονιές της ουκρανικής πρωτεύουσας, του Κιέβου, καθώς και άλλων μεγάλων πόλεων που βρίσκονται στη δίνη του πολέμου.

 

Πηγές

ΕΘΝΟΣ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ 2.4.2017 (ΚΩΝ. ΜΗΤΣΑΚΗ : Η πόλη με τους χρυσούς τρούλους)

https://www.naftemporiki.gr/kosmos/1305310/i-oukrania-prin-kai-meta-ton-polemo-fotografies/

Kathimerini.gr