Η Σαντορίνη καταστράφηκε νωρίτερα

 

Η Θήρα καταστράφηκε νωρίτερα

Έναν αιώνα νωρίτερα απ' ό,τι πιστεύαμε τοποθετούν δύο ανεξάρτητες επιστημονικές μελέτες την ηφαιστειακή έκρηξη στη Θήρα, δηλαδή μεταξύ 1660 π.Χ. και 1613 π.Χ. Η ανάλυση βασίστηκε εν μέρει σε δείγματα από κλαδιά και φύλλα ελιάς, η οποία θάφτηκε κάτω από ηφαιστειακή λάβα. Τα συνολικά 127 δείγματα έδειξαν ότι η Ύστερη Εποχή του Χαλκού διήρκεσε από το 1700 π.Χ. ώς το 1400 π.Χ., κοινώς ξεκίνησε έναν αιώνα νωρίτερα απ' ό,τι θεωρούσαν μέχρι πρότινος οι επιστήμονες.

 

Πιο παλαιοί οι αρχαίοι πολιτισμοί

 

 Νέα στοιχεία οδηγούν σε αναθεώρηση κρίσιμων ιστορικών χρονολογιών 

 

Φανταστείτε ότι η χρονολογία της πρώιμης αμερικανικής ιστορίας ήταν εκατό χρόνια νωρίτερα και πως στην πραγματικότητα ο Κολόμβος ανακάλυψε την Αμερική το 1392 και όχι το 1492. Οι επιστήμονες επί μακρόν επέμεναν ότι είναι πιθανό να υπάρχει μία παρόμοια πλάνη κατά την κρίσιμη περίοδο στην Ύστερη Εποχή του Χαλκού στην Ελλάδα. Νέα επιστημονικά στοιχεία επιβεβαιώνουν τη θεωρία ότι η Υστερη Εποχή του Χαλκού στο Αιγαίο ξεκίνησε τον 17ο αιώνα π.Χ., τουλάχιστον δηλαδή έναν αιώνα νωρίτερα απ’ ό,τι πίστευαν μέχρι σήμερα οι αρχαιολόγοι. Δείγματα, που εξετάσθηκαν με τη μέθοδο της ραδιοχρονολόγησης και τη βοήθεια του άνθρακα 14, έδειξαν ότι διήρκεσε από το 1700 π.Χ. ώς το 1400 π.Χ. Αν είναι σωστή η εκτίμηση αυτή, απαιτείται συνολική επανεξέταση πολιτισμικών και εμπορικών σχέσεων σε μία περίοδο μεταξύ της Μινωικής Κρήτης, της Μυκηναϊκής Ελλάδας και Κύπρου από τη μία και τους πολιτισμούς της Αιγύπτου και της υπόλοιπης Μέσης Ανατολής από την άλλη.

 

Σαντορίνη: Τεκτονικό σκηνικό και νησιωτικός χάρτης με φωτο-στατιστικές δειγματοληπτικές τοποθεσίες. Εμφάνιση επάνω αριστερής εσοχής δείχνει την ανάπτυξη των προ-μινωικών μοντέλων καλντέρας της Σαντορίνης6,10,12–17. Οι μονάδες Α έως D αναφέρονται στις διαπιστώσεις των τεσσάρων φάσεων της μινωικής έκρηξης (1)

Έναν αιώνα νωρίτερα

Αυτό θα σήμαινε ότι η Κρήτη με τα περίτεχνα παλάτια της, που προσελκύει ορδές τουριστών κάθε χρόνο και με τους θρύλους του Βασιλιά Μίνωα έφτασε στο απόγειό της έναν αιώνα νωρίτερα απ’ ό,τι νομίζαμε μέχρι σήμερα. Ειδικότερα, δύο ανεξάρτητες μελέτες τοποθέτησαν έναν αιώνα νωρίτερα την ηφαιστειακή έκρηξη στη Θήρα, ευρέως γνωστή σήμερα ως Σαντορίνη, που με τη σειρά της προκάλεσε σειρά από τσουνάμι και σκόρπισε στάχτη σε ολόκληρη την περιοχή του Αιγαίου και της Μεσογείου.

Η καταστροφή πιστεύεται ότι επιτάχυνε την παρακμή του Μινωικού πολιτισμού στην Κρήτη, σε απόσταση εβδομήντα μιλίων, και ίσως άνοιξε τον δρόμο για την εμφάνιση της Μυκηναϊκής Ελλάδας ως κυρίαρχης δύναμης στο Αιγαίο.

Μία επιστημονική ομάδα υπό τον αρχαιολόγο του Κορνέλ, Σταρτ Μάνινγκ, ανέφερε στο τεύχος Vol 312, Issue 5773 της επιθεώρησης Science ότι η έκρηξη σημειώθηκε μεταξύ 1660 π.Χ. και 1613 π.Χ. Η χρονολογία καθορίστηκε από την ανάλυση 127 δειγμάτων, πολλά εκ των οποίων ελήφθησαν στη Σαντορίνη και την Κρήτη. Στο ίδιο τεύχος του περιοδικού άλλη ερευνητική ομάδα περιόρισε περαιτέρω το χρονικό διάστημα, μεταξύ 1627 π.Χ. και 1600 π.Χ. Η ανάλυση βασίστηκε εν μέρει σε δείγματα από τα κλαδιά και τα φύλλα μιας ελιάς, θαμμένης κάτω από ηφαιστειακή λάβα.

Ο Ουόλτερ Λ. Φρίντριχ, γεωλόγος στο Πανεπιστήμιο Ααρχους της Δανίας, και συνάδελφοί του υπογράμμισαν ότι επρόκειτο για την πρώτη λεπτομερή εξέταση ενός αντικειμένου, που θάφτηκε ζωντανό κατά την έκρηξη. Σύμφωνα με τους επιστήμονες, το εύρημα προστίθεται στις υπάρχουσες σοβαρές ενδείξεις ότι η έκρηξη χρονολογείται από τα τέλη του 17ου αιώνα. Σε email του από την Αγγλία ο δρ Μάνινγκ επισήμανε ότι «οι δύο ανεξάρτητες μελέτες ενισχύουν περαιτέρω τη συνολική νέα χρονολόγηση». Έτερο άρθρο στην επιθεώρηση επικαλείται τον αρχαιολόγο στο Κέμπριτζ, Κόλιν Ρένφρου, ο οποίος διατείνεται ότι τα ευρήματα «επιλύουν με πειστικό τρόπο το πρόβλημα της ημερομηνίας της ηφαιστειακής έκρηξης».

 

Το βέλος σηματοδοτεί την τοποθεσία όπου βρέθηκε θαμμένη μια ελιά κάτω από το στρώμα ελαφρόπετρας πάχους G60 m της μινωικής έκρηξης στην κορυφή του τοίχου της καλντέρας στη Τέρρα. (2)

Διχογνωμούν για τη χρονολόγηση

Μέχρι πρότινος οι αρχαιολόγοι τοποθετούσαν την έκρηξη γύρω στο 1500 π.Χ. Οι υπολογισμοί αυτοί βασίζονταν κυρίως στη σύγκριση αγγείων και άλλων αντικειμένων τέχνης από την περιοχή του Αιγαίου με ανάλογα ευρήματα στην Αίγυπτο και τη Μεσοποταμία, τα οποία έχουν συγκεκριμένες, τεκμηριωμένες χρονολογίες. Αν επιβεβαιωθεί η αναθεωρημένη χρονολόγηση, αυτό σημαίνει ότι ο Μινωικός πολιτισμός στο αποκορύφωμά του δεν ήταν σύγχρονος με το Νέο Βασίλειο της Αιγύπτου του 16ου αιώνα π.Χ. Αντ’ αυτού συνέπεσε χρονικά με την ηγεμονία της ξένης δυναστείας των Υξώς. Ο Μάνινγκ διευκρίνισε ότι «οι ημερομηνίες που παρατίθενται στα ιστορικά βιβλία γι’ αυτές τις περιόδους ανέκαθεν βασίζονταν σε ερμηνείες και εκτιμήσεις με ελάχιστες αποδείξεις». Πάντως οι οπαδοί του παλαιότερου τρόπου χρονολόγησης δεν υποχωρούν με βασικό επιχείρημα ότι η αιγυπτιακή ιστορική χρονολόγηση προέρχεται από γραπτά τεκμήρια καθώς και αγγεία και απεικονίσεις. Επιμένουν, λοιπόν, ότι είναι αδύνατον η χρονολόγηση να αποκλίνει έναν ολόκληρο αιώνα από την πραγματικότητα.

(1) Santorini: tectonic setting and island map with photo-statistical sampling sites. Upper left inset shows the development of Santorini’s pre-Minoan caldera models. Units A to D refer to the deposits of the four phases of the Minoan eruption.

(2)  Fig. 1. (A) The arrow marks the site where an olive tree was found buried under the G60-m-thick pumice layer of the Minoan eruption on  top of the caldera wall on Thera. (B) 14C dates of the four segments of the olive section wiggle-matched to the calibration curve IntCal04. The relative position of the segments in the branch is indicated by the bars. BP, years before the present. Error bars indicate 1 SD. (C) X-ray tomography of a section of the olive branch, with yellow lines indicating identified growth rings. The four dated segments are indicated by arrows

Πηγές:

ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ 4/5/2006

The New York Times

www.sciencemag.org  28 APRIL 2006 VOL 312

https://citeseerx.ist.psu.edu/viewdoc/download?doi=10.1.1.507.8930&rep=rep1&type=pdf

https://www.researchgate.net/publication/223835898_Geoarchaeological_Tsunami_Deposits_at_Palaikastro_Crete_and_the_Late_Minoan_IA_Eruption_of_Santorini

Παρέα με τα δεινοθήρια και τους μαχαιρόδοντες

 

Παρέα με τα δεινοθήρια και τους μαχαιρόδοντες

Άραγε γνωρίζουμε κάτι για τα ζώα που έζησαν στο Αιγαίο πριν από 23.000.000 χρόνια;  

Δεινοθήρια, τεράστια γομφοθήρια, φοβεροί μαχαιρόδοντες, ψηλόλαιμες, αλλά και κοντόλαιμες καμηλοπαρδάλεις, τριδάκτυλα ιππάρια, γαζέλες με ποικιλόμορφα κέρατα, περίεργα χαλικοθήρια, τριχωτοί ρινόκεροι, νάνοι ιπποπόταμοι, είναι τα ζώα που κυριαρχούσαν πριν από 23.000.000 χρόνια στον χώρο του Αιγαίου. Τα  μοναδικά αυτά απολιθώματα θηλαστικών του Αιγαίου, ήλθαν στο φως από ανασκαφές, που έγιναν στον Ελλαδικό χώρο την τελευταία εικοσαετία. Μάλιστα το 2011 έγινε σχετική έκθεση με τίτλο «Απολιθώματα στο Αιγαίο - Βιοποικιλότητα θηλαστικών: Από το δεινοθήριο της Λέσβου στον άνθρωπο των Πετραλώνων». Η έκθεση υλοποιήθηκε σε συνεργασία με το Μουσείο Παλαιοντολογίας του Τμήματος Γεωλογίας του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και το Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Κρήτης και παρουσιάστηκε στις 30 Αυγούστου 2011 στο Μουσείο Φυ­σικής Ιστορίας Απολιθωμένου Δάσους Λέσβου, στο Σίγρι.

Συγκεκριμένα, παρουσιάστηκαν περισσότερα από 40 εντυπωσιακά απολιθώματα θηλαστικών ζώων που έχουν ζήσει στην ευρύτερη περιοχή του Αιγαίου κατά τον Καινοζωικό αιώνα. Οι επισκέπτες ταξίδευσαν στο μακρινό παρελθόν και γνώρισαν από κοντά, μέσω απολιθωμάτων, φωτογραφικού υλικού και αναπαραστάσεων, και πολλά άλλα ζώα, που έζησαν στα τροπικά και υποτροπικά δάση, τις ξηρές σαβάνες ή τις παγωμένες τούνδρες, που αντιπροσωπεύουν οικοσυστήματα τα οποία διαδοχικά κυριάρχησαν στην ανατολική Μεσόγειο στη διάρκεια των τελευταίων 23.000.000 ετών. Παράλληλα, έγινε ειδική αναφορά στα πρωτεύοντα θηλαστικά, βασισμένη στα παλαιοντολογικά ευρήματα του βορειοελλαδικού χώρου.

Με τον τρόπο αυτό έγινε γνωριμία με την τεράστια ποικιλία των ζώων που έζησαν στην περιοχή του Αιγαίου από την εποχή του απολιθωμένου δάσους της Λέσβου μέχρι την εξάπλωση του ανθρώπου, που αντιπροσωπεύεται από το κρανίο του ανθρώπου των Πετραλώνων, το οποίο ανακαλύφθηκε στα μέσα του 20ού αιώνα στη Χαλκιδική και αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα παλαιοανθρωπολογικά ευρήματα παγκοσμίως.

 

Με περίπου 5.000 είδη, τα θηλαστικά αντιπροσωπεύουν σήμερα ένα μικρό μόνο τμήμα της βιοποικιλότητας, ωστόσο παίζουν εξαιρετικά σημαντικό ρόλο στις βιοκοινωνίες ολόκληρου του Καινοζωικού αιώνα. Δηλαδή του αιώνα που ξεκίνησε πριν από 65.000.000 χρόνια, μετά την εξαφάνιση πολλών πρωτόγονων μορφών ζωής (πχ. δεινοσαύρων). Τα θηλαστικά θεωρούνται η πιο εξελιγμένη μορφή ζωής, αφού εμφανίστηκαν τελευταία στον γεωλογικό χρόνο. Έδειξαν μεγάλη ποικιλομορφία και εξάπλωση σε όλα τα περιβάλλοντα, τόσο τα ηπειρωτικά όσο και τα θαλάσσια. Η σημαντικότητα τους οφείλεται, μεταξύ άλλων, σε έναν κύριο λόγο: είναι η ομάδα ζώων που περιλαμβάνει και τον άνθρωπο. Έτσι, οι έρευνες για την προέλευση και εξέλιξη των θηλαστικών μπορούν να οδηγήσουν στη γνώση της δικής μας προέλευσης και στη συνειδητοποίηση της θέσης μας στο ζωικό βασίλειο.

Ο ελλαδικός χώρος είναι πολύ πλούσιος σε απολιθώματα θηλαστικών. Από την αρχαιότητα ακόμη, περίεργα οστά άγνωστων ζώων τραβούσαν την προσοχή των κατοίκων της περιοχής του Αιγαίου. Η ύπαρξη τους έδωσε το έναυσμα για τη γένεση πληθώρας μύθων για γίγαντες και αμαζόνες, για τέρατα και μεγαλόσωμους ήρωες.

Πολλοί από τους πρωταγωνιστές της αρχαίας ελληνικής μυθολογίας ήταν δημιουργήματα της φαντασίας των αρχαίων λαών της ανατολικής Μεσογείου, στην προσπάθεια τους να εξηγήσουν την παρουσία τεράστιων οστών μέσα στα πετρώματα. Όσον αφορά τον ρόλο του Μουσείου Φυσικής Ιστορίας Απολιθωμένου Δάσους Λέσβουνα πούμε ότι στο Σίγρι της Λέσβου βρίσκεται ένα από τα μοναδικότερα μνημεία της φύσης σε παγκόσμια κλίμακα, το απολιθωμένο δάσος. Δημιουργήθηκε πριν από περίπου 20 εκατομμύρια χρόνια, την περίοδο του Κάτω Μειόκαινου, όταν ηφαιστειακά υλικά κάλυψαν και απολίθωσαν το ζωντανό δάσος που κάλυπτε τότε τη δυτική Λέσβο. Το απολιθωμένο δάσος Λέσβου ανακηρύχθηκε διατηρητέο μνημείο της φύσης, με προστατευόμενη περιοχή έκτασης 150.000 στρεμμάτων. Χάρη στην ίδρυση του Μουσείου Φυσικής Ιστορίας Απολιθωμένου Δάσους Λέσβου το 1994, μεγάλο μέρος του σπάνιου αυτού φυσικού μνημείου είναι σήμερα επισκέψιμο.

Το μουσείο αποτελεί μοχλό πολιτιστικής, οικονομικής και κοινωνικής ανάπτυξης της περιοχής, καθώς στις εγκαταστάσεις του πραγματοποιούνται κάθε χρόνο διεθνή επιστημονικά συνέδρια, πολιτιστικές εκδηλώσεις, εκθέσεις, διαλέξεις και προβολές. Ιδιαίτερη βαρύτητα έχει δοθεί στην υλοποίηση εκπαιδευτικών προγραμμάτων και τη δημιουργία υλικού για όλες τις βαθμίδες εκπαίδευσης.

 

Στο Μουσείο υπάρχει έκθεση «Tα ζώα του Απολιθωμένου Δάσους» για την οποία αναγράφονται τα παρακάτω στην ιστοσελίδα του Μουσείου: 

Στην έκθεση παρουσιάζονται τα αποτελέσματα των ερευνητικών εργασιών του Μουσείου για τα ζώα του Απολιθωμένου Δάσους Λέσβου, τα οποία ήρθαν στο φως από τις ερευνητικές εργασίες του Μουσείου στην περιοχή της Άντισσας Λέσβου.

Τα απολιθωμένα ζώα αποτελούν μοναδικά τεκμήρια του γεωλογικού χρόνου και μας αποκαλύπτουν την ιστορία του Απολιθωμένου Δάσους ενώ παράλληλα αποτελούν μοναδικούς μάρτυρες της γεωλογικής εξέλιξης του Αιγαίου Πελάγους.

Πρόκειται για μοναδικής αξίας απολιθώματα ζώων τα οποία δίνουν νέες πληροφορίες για το οικοσύστημα της περιοχής πριν 18-20 εκατομμύρια χρόνια και συνθέτουν την εικόνα του Απολιθωμένου Δάσους. Η μεγάλη σημασία των ευρημάτων πιστοποιεί ότι:

Πρόκειται για τα παλαιότερα απολιθώματα σπονδυλωτών ζώων στην Ελλάδα

Έχουμε νέες πληροφορίες για τις μεταναστεύσεις των ζώων αυτών από τον τόπο καταγωγής τους (Ασία) προς την Ευρώπη. Η Λέσβος - τμήμα της Αιγηίδας χέρσου - αποτέλεσε γέφυρα μετανάστευσης για μεγάλο αριθμό ειδών

Επιβεβαιώνεται το υποτροπικό κλίμα που επικρατούσε στην περιοχή του Αιγαίου την περίοδο εκείνη και η ύπαρξη πυκνού υποτροπικού δάσους γύρω από τοπική μεγάλη λίμνη

Πρώτη φορά  αναγνωρίζονται απολιθώματα αλιγάτορα στην Ελλάδα

Αρχίζουμε τώρα να γνωρίζουμε τα ζώα που ζούσαν στο μεγάλο υποτροπικό δάσος της Λέσβου κατά το Πρώιμο Μειόκαινο

Το Απολιθωμένο Δάσος Λέσβου αποτελεί ένα ολοκληρωμένο οικοσύστημα που διατηρήθηκε σκεπασμένο από τη στάχτη των ηφαιστείων. ​Ένα μοναδικό αρχείο Φυσικής Ιστορίας που μόλις τώρα άρχισε να μας παρουσιάζει τα κρυμμένα μυστικά του.

Η έκθεση περιλαμβάνει ειδικές αφίσες με πλούσιο φωτογραφικό υλικό και πληροφορίες για τα ζώα που ζούσαν στο πλούσιο δάσος της δυτικής Λέσβου πριν 19 εκατομμύρια χρόνια. Αλιγάτορες, χάμστερ, τυφλοπόντικες, εντομοφάγα θηλαστικά, μυωξοί αλλά και νυχτερίδες που πετούσαν στο νυχτερινό ουρανό του υποτροπικού δάσους που έσφυζε από ζωή αλλά και αμφίβια, ασπόνδυλα και ψάρια που ζούσαν σε μεγάλες λίμνες θα ταξιδέψουν τους επισκέπτες στο γεωλογικό χρόνο και θα τους γνωρίσουν τα κρυμμένα μυστικά των μικρών ζώων του Απολιθωμένου Δάσους.

Πηγές:

Εφημερίδα «Δημοκρατία» 28.5.2011 άρθρο του ΔΗΜΗΤΡΗ ΚΥΡΙΑΚΟΠΟΥΛΟΥ

https://www.lesvosmuseum.gr/periodikes-ektheseis/ta-zoa-toy-apolithomenoy-dasoys

 

 

Ανατομία ενός σεισμού

Ανατομία ενός σεισμού

«Έχουμε συνηθίσει τόσο πολύ να ζούμε πάνω σε σταθερό έδαφος ώστε όταν αυτό αρχίζει να κουνιέται το μυαλό κυριεύεται από σύγχυση».—«Η βίαιη γη» (“Τhe violent earth”).

«ΟΙ ΣΕΙΣΜΟΙ συγκαταλέγονται στις πιο καταστροφικές και ισχυρές δυνάμεις της φύσης», αναφέρει η Παγκόσμια Εγκυκλοπαίδεια του Βιβλίου (The World Book Encyclopedia). Αυτή η παρατήρηση δεν είναι υπερβολική, εφόσον η ενέργεια που εκλύεται σε έναν μεγάλο σεισμό μπορεί να είναι 10.000 φορές μεγαλύτερη από αυτήν που απελευθέρωσε η πρώτη ατομική βόμβα!

Κάτι που επιτείνει το φόβο είναι το γεγονός ότι σεισμοί μπορούν να συμβούν σε οποιοδήποτε κλίμα, σε οποιαδήποτε εποχή και οποιαδήποτε ώρα της ημέρας. Μολονότι δε οι επιστήμονες ίσως πιθανολογούν σχετικά με το πού θα σημειωθούν κάποιες ισχυρές δονήσεις, δεν μπορούν να προσδιορίσουν το πότε.

Σεισμοί συμβαίνουν όταν μετακινούνται μάζες πετρωμάτων κάτω από την επιφάνεια της γης. Τέτοιου είδους δραστηριότητα λαβαίνει χώρα αδιάκοπα. Συνήθως τα κρουστικά κύματα που δημιουργούνται δεν είναι τόσο ισχυρά ώστε να γίνουν αισθητά στην επιφάνεια της γης, αλλά μπορούν να ανιχνευτούν και να καταγραφούν από έναν σεισμογράφο. Άλλες φορές, οι ρήξεις των πετρωμάτων και οι μετακινήσεις που λαβαίνουν χώρα αρκούν για να προκαλέσουν ισχυρές δονήσεις στην επιφάνεια.

Γιατί, όμως, λαβαίνει χώρα αυτή η διαρκής κίνηση στο φλοιό της γης; «Μια εξήγηση μπορεί να δοθεί με βάση την τεκτονική των πλακών, μια θεωρία που έφερε επανάσταση στον τομέα των επιστημών της Γης», λέει το Εθνικό Κέντρο Πληροφοριών για τους Σεισμούς (NEIC) των ΗΠΑ.

«Τώρα γνωρίζουμε ότι υπάρχουν εφτά μεγάλες τεκτονικές πλάκες που διαιρούνται σε αρκετές μικρότερες», προσθέτει το NEIC, «και όλες κινούνται διαρκώς μετατοπίζοντας η μία την άλλη, σε αποστάσεις που κυμαίνονται από 10 ως 130 χιλιοστόμετρα το χρόνο». Οι περισσότεροι σεισμοί, λέει το NEIC, περιορίζονται στις στενές ζώνες που αποτελούν τα όρια των πλακών. Σε αυτά τα σημεία είναι πιθανό να σημειωθεί το 90 τοις εκατό των μεγάλων σεισμών.

Μέγεθος και Ένταση

Η σφοδρότητα ενός σεισμού μπορεί να υπολογιστεί από το μέγεθός του ή από την έντασή του. Τη δεκαετία του 1930, ο Τσαρλς Ρίχτερ επινόησε μια κλίμακα για τον υπολογισμό του μεγέθους των σεισμών. Καθώς ο αριθμός των σεισμογραφικών σταθμών αυξανόταν, επινοήθηκαν νέες κλίμακες με βάση την ιδέα του Ρίχτερ. Το λεγόμενο μέγεθος ροπής, λόγου χάρη, υπολογίζει την ενέργεια που απελευθερώνεται στην εστία του σεισμού.

Ασφαλώς, αυτές οι κλίμακες δεν αποκαλύπτουν πάντα την έκταση των ζημιών που προκαλεί ένας σεισμός. Σκεφτείτε ότι ο σεισμός που έγινε στη βόρεια Βολιβία τον Ιούνιο του 1994, μεγέθους 8,2 βαθμών, αναφέρθηκε ότι σκότωσε μόνο πέντε ανθρώπους, ενώ ο σεισμός που έγινε το 1976 στην Τανγκ-σαν της Κίνας —με μικρότερο μέγεθος, 8 βαθμούς— προκάλεσε εκατοντάδες χιλιάδες θανάτους!

Σε αντίθεση με το μέγεθος, η καταγραφή της έντασης δείχνει τις επιπτώσεις που έχει ένας σεισμός στους ανθρώπους, στα κτίρια και στο περιβάλλον. Πρόκειται για έναν πιο περιγραφικό υπολογισμό της σφοδρότητας ενός σεισμού από την ανθρώπινη σκοπιά.

Δονήσεις συνέβαιναν και θα συμβαίνουν διαρκώς χωρίς να προκαλούν πάντα ζημιές. Όμως η καταστροφή έρχεται ως επί το πλείστον από τις κακές κατασκευές και τον πανικό. Μετά από μια πολύ ισχυρή δόνηση είναι δυνατό και τοίχοι να καταρρεύσουν και δίκτυα να υποστούν ζημιές αλλά και αντικείμενα να πέσουν μέσα στα σπίτια μας. Αυτά τα τελευταία είναι που προκαλούν τους περισσότερους τραυματισμούς και θανάτους ακόμα και αν η σεισμική δόνηση δεν προκαλέσει καταρρεύσεις.

Ένας από τους στόχους των σεισμολόγων είναι να μπορούν να δίνουν έγκαιρες προειδοποιήσεις για τη σεισμική δραστηριότητα. Η προσπάθεια των επιστημόνων τείνει στην ανακάλυψη ενός συστήματος έγκαιρης πρόβλεψης αλλά ακόμα και έγκαιρης προειδοποίησης σεισμού. Αυτό το σύστημα —σε συνδυασμό με την ταχύτερη πρόσβαση στα δεδομένα και τις πιο αποτελεσματικές εφαρμογές λογισμικού— θα βοηθήσει τους αρμοδίους να «είναι σε θέση να εντοπίζουν σχεδόν αμέσως τις περιοχές που έχουν πληγεί περισσότερο από έναν σεισμό». Και  θα διευκολύνει έτσι τις αρχές στο έργο της αποστολής βοήθειας στις πληγείσες περιοχές.

Είναι ολοφάνερο πως μια προετοιμασία για σεισμό μπορεί να μειώσει τους τραυματισμούς, να ελαχιστοποιήσει τις ζημιές σε περιουσίες και —το κυριότερο— να σώσει ζωές. Βεβαίως σεισμοί εξακολουθούν να συμβαίνουν και οι επιστήμονες προσπαθούν με τους σεισμογράφους και άλλα όργανα και μεθόδους που ανακαλύπτουν και χρησιμοποιούν να ελαχιστοποιήσουν τις ανθρώπινες απώλειες από σεισμούς.

Πηγή : Διαδίκτυο

Σεισμοί: Σωτήριο SMS προειδοποιεί για τα Ρίχτερ

Σεισμοί: Σωτήριο SMS προειδοποιεί για τα Ρίχτερ

Πόσο πολύτιμα μπορούν να αποδειχτούν 8-20 δευτερόλεπτα για να σωθούν εκατοντάδες, αν όχι χιλιάδες, ανθρώπινες ζωές από έναν ισχυρό σεισμό; Την απάντηση τη δίνει ένα πρωτοποριακό σύστημα, το οποίο έχει δοκιμαστεί με επιτυχία σε χώρες του εξωτερικού, όπως η Ιαπωνία και η Αμερική, και βρίσκει πλέον τον δρόμο του και για την Ελλάδα και το Ηράκλειο χάρη στον επιστημονικό υπεύθυνο του προγράμματος και επικεφαλής του Γεωδυναμικού Ινστιτούτου κ. Άκη Τσελέντη, ο οποίος και θα προτείνει τη μεγαλύτερη πόλη της Κρήτης για ένταξη σε αυτό. Το όνομα της πολύτιμης αυτής “ασπίδας” απέναντι στον Εγκέλαδο είναι ARIS, χαρακτηρίζεται ως σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης σεισμού και η ελληνική εκδοχή του έχει γεννηθεί και αναπτύσσεται από το Γεωδυναμικό Ινστιτούτο του Αστεροσκοπείου Αθηνών, το Πανεπιστήμιο Αθηνών, το πρώην ΤΕΙ Κρήτης και ιδιώτες με συντονιστή την εταιρεία “Μοτορόιλ”.

Αν και αρχικά αποσκοπεί στην προστασία μεγάλων βιομηχανικών μονάδων, το σύστημα είναι εύκολα επεκτάσιμο στην προστασία ευρύτερων αστικών ζωνών. Συνοπτικά το σύστημα ανιχνεύει τη γένεση ενός σεισμού, εκτιμά αστραπιαία το μέγεθος και το επίκεντρό του, υπολογίζει τον χρόνο κατά τον οποίο θα φτάσουν σε κάποια περιοχή, με βάση την απόσταση από το επίκεντρο, τα πιο επικίνδυνα από τα σεισμικά κύματα, εκτιμά το αποτέλεσμά τους και ενημερώνει για την επερχόμενη καταστροφή. Με τον χρόνο προειδοποίησης να ποικίλλει και να εκτιμάται με βάση τα ελληνικά δεδομένα συνήθως από 8 έως 20 δευτερόλεπτα, αλλά ακόμα πολύ περισσότερα για μακρινούς σεισμούς, το περιθώριο αντίδρασης είναι σωτήριο για τις ανθρώπινες ζωές, που σε διαφορετική περίπτωση θα κινδύνευαν. «Ακόμα και λίγα δευτερόλεπτα μπορούν να κάνουν τη διαφορά», σημειώνει χαρακτηριστικά ο επιστημονικός υπεύθυνος του έργου για το Γεωδυναμικό, διευθυντής Ερευνών δρ Βασίλης Καραστάθης, εξηγώντας ότι σε αυτά τα λίγα δευτερόλεπτα οι πολίτες μπορούν να καλυφθούν, να ενεργοποιηθούν αυτόματα συστήματα προστασίας, να κλείσουν διακόπτες ρεύματος ή φυσικού αερίου, μεγάλες εταιρείες να διακόψουν παροχές εύφλεκτων υλικών, τρένα να σταματήσουν και να αποφευχθούν τα χειρότερα.

Η πολύτιμη πείρα από το εξωτερικό δείχνει ότι το σύστημα όχι απλά λειτουργεί επιτυχημένα, αλλά αποδεικνύεται σωτήριο: Στις 7 Σεπτεμβρίου 2017, 32 χρόνια από τη σεισμική δόνηση που συνέτριψε το Μεξικό, τα κινητά των κατοίκων χτύπησαν προειδοποιώντας τον κόσμο ότι ο Εγκέλαδος θα χτυπήσει με σφοδρότητα σε λίγα δευτερόλεπτα, ενώ παράλληλα το σήμα συναγερμού έφτασε σε όλες τις κρίσιμες υποδομές της χώρας, νοσοκομεία και άλλες ευαίσθητες δομές, μονάδες παραγωγής ενέργειας και Αρχές, δίνοντάς τους τον απαραίτητο χρόνο για να προφυλαχτούν και να λάβουν τα στοιχειώδη μέτρα. Χάρη σε αυτή την προειδοποίηση σώθηκαν χιλιάδες ζωές, καθώς είχαν τον χρόνο να δράσουν.

Αντίστοιχες εικόνες σε τηλεοπτικούς δέκτες ή κινητά αποτελούν πια μια βασική πινελιά στον καμβά των μέτρων αντισεισμικής θωράκισης χωρών που ζουν στην αγκαλιά του Εγκέλαδου, όπως η Ιαπωνία, η Ταϊβάν αλλά και η ανατολική ακτή των ΗΠΑ, που περιμένει το επόμενο χτύπημα από το ρήγμα του Αγίου Ανδρέα.

Και τώρα η πρωτοποριακή αυτή εφαρμογή, γνωστή ως shake alert στην Καλιφόρνια, δοκιμάζεται πιλοτικά και στην Ελλάδα, έχοντας ήδη δώσει τα πρώτα δείγματα γραφής στον πρόσφατο σεισμό που ταρακούνησε την Αθήνα και έβγαλε τον κόσμο στους δρόμους.

Η πρώτη παρουσίαση της ερευνητικής, επί του παρόντος, δουλειάς γίνεται στη Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης και όλα δείχνουν ότι είναι πολλά υποσχόμενη. Η ερευνητική - πιλοτική επί του παρόντος - δουλειά “τρέχει” στα πλαίσια του προγράμματος ARIS, και εστιάζει στην περιοχή του ανατολικού Κορινθιακού Κόλπου, που διακρίνεται για την εξαιρετικά υψηλή σεισμικότητά της. Για την υλοποίησή της αναπτύχθηκαν ειδικά σχεδιασμένοι αισθητήρες, με στόχο την πυκνή κάλυψη της περιοχής. Το λογισμικό βασίζεται σε υπερσύγχρονους αλγορίθμους, οι οποίοι αναπτύχθηκαν εντός του Πανεπιστημίου Μπέρκλεϊ της Καλιφόρνιας, που “υπογράφει” το σύστημα που καλύπτει τις δυτικές ακτές των Ηνωμένων Πολιτειών. «Η βοήθεια που είχαμε από το Πανεπιστήμιο του Μπέρκλεϊ ήταν σημαντική», τόνισε ο κ. Καραστάθης. Παράλληλα, μας εξήγησε ότι γίνεται ανάπτυξη και νέων αλγορίθμων με προσαρμογή τους στο σεισμοτεκτονικό καθεστώς της περιοχής, αλλά και διερεύνηση της επίδρασης των τοπικών εδαφολογικών συνθηκών στη διαμόρφωση της τελικής σεισμικής έντασης. Ο τελικός στόχος του προγράμματος είναι η υλοποίηση ενός Ολοκληρωμένου Συστήματος Έγκαιρης Προειδοποίησης και Διαχείρισης Σεισμικού Κινδύνου, κατάλληλα σχεδιασμένο για βιομηχανικές υποδομές, με πιλοτική εφαρμογή στις εγκαταστάσεις του διυλιστηρίου της ΜotorOil Hellas στους Αγίους Θεοδώρους.

Πώς δουλεύει το σύστημα

Το πρωτότυπο πιλοτικό σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης σεισμού, με το όνομα ARIS, ακολουθεί τις βασικές αρχές των συστημάτων που ήδη λειτουργούν σε διάφορες χώρες με επιτυχία. Η βασική αρχή λειτουργίας του είναι απλή: Όταν γίνεται ένας σεισμός το πρώτο κύμα που “φεύγει” από την εστία είναι εκείνο των λεγόμενων κυμάτων Ρ, γνωστά ως πρώτα ή διαμήκη, τα οποία “τρέχουν” με ταχύτητα παρόμοια με εκείνης του ήχου στα στερεά περί τα 6 χιλιόμετρα το δευτερόλεπτο. Ακολουθούν τα σεισμικά κύματα S, γνωστά ως δεύτερα ή εγκάρσια, τα οποία ταξιδεύουν μεν πιο αργά, με ταχύτητα μικρότερη των 4 χιλιομέτρων την ώρα, ωστόσο είναι τα πλέον καταστρεπτικά. Αυτά ακριβώς επιχειρεί και πετυχαίνει να προλάβει το σύστημα ειδοποιώντας τον πληθυσμό για την έλευσή τους. Και πώς γίνεται αυτό; Ειδικοί υπερσύγχρονοι σεισμογράφοι με ταχύτατη μετάδοσης της πληροφορίας ανιχνεύουν τα πρώτα ασθενή κύματα Ρ της σεισμικής δόνησης. Με τη χρήση ειδικών αλγορίθμων γίνεται εκτίμηση του μεγέθους και του επίκεντρου του σεισμού μέσα σε ελάχιστα δευτερόλεπτα και ακολούθως υπολογισμός του χρόνου και της έντασης, με τα οποία αναμένεται η έλευση των καταστροφικών κυμάτων S σε κάποια περιοχή. Το σύστημα στη συνέχεια αναλαμβάνει να μεταδώσει ακαριαία την πληροφορία στην περιοχή, ώστε να υπάρχει όσο το δυνατόν πιο επαρκής χρόνος αντίδρασης για το διάστημα που απομένει έως την άφιξη των κυμάτων. Ο χρόνος αυτός εξαρτάται από την απόσταση της περιοχής σε σχέση με το επίκεντρο, ενώ υπάρχει η δυνατότητα, όπως έχει αποδείξει το πρωτότυπο σύστημα ShakeAlert της Καλιφόρνιας, που “τρέχει” από το 2018, ταχύτατης αναθεώρησης βελτίωσης του προσδιορισμού των στοιχείων του σεισμού κατά τη διάρκεια της διαδικασίας.

Για τα ελληνικά δεδομένα ο χρόνος αυτός συνήθως είναι από 8 έως 20 δευτερόλεπτα από τη στιγμή που θα ξεκινήσουν τα κύματα Ρ έως την άφιξη των S. Δεν πρόκειται για σύστημα πρόγνωσης των σεισμών, γιατί η προειδοποίηση γίνεται ακριβώς με τη γένεση του σεισμού, διευκρινίζει πάντως ο κ. Καραστάθης, προσθέτοντας ότι κερδίζουμε τα δευτερόλεπτα μέχρι τον ερχομό του σεισμικού κύματος. Σημειώνει επίσης ότι απαιτείται και κάποιος χρόνος πειραματικής λειτουργίας ώσπου το σύστημα να αξιοποιηθεί επιχειρησιακά.

Μάχη με τον χρόνο

Το μεγάλο στοίχημα των επιστημόνων είναι να κερδηθεί η μάχη του χρόνου στην ταχύτητα μετάδοσης των σημάτων στο κεντρικό σύστημα, καθώς αυτός πρέπει σχεδόν να μηδενιστεί. Ακολούθως πρέπει να συνδεθεί με μια σειρά από αυτοματοποιημένους δέκτες όπως κινητά ή γενικά μονάδες διάδοσης της πληροφορίας, ώστε να είναι πρακτικά αξιοποιήσιμο, ενημερώνοντας άμεσα μεγάλες εργοστασιακές μονάδες, νοσοκομεία, άλλες ευαίσθητες δομές και Αρχές για τον χρόνο της επέλασης της καταστροφικής μανίας του Εγκέλαδου. Και βέβαια, πριν το τελικό στάδιο, θα πρέπει να έχει ολοκληρωθεί μια περίοδος επαληθεύσεων και τροποποιήσεων με εξαντλητικές δοκιμές προκειμένου να επιτευχθεί αξιοπιστία του συστήματος στο 100%. Και αυτό προκειμένου η πληροφορία να είναι έγκυρη και να αποφευχθεί ο λάθος συναγερμός και η αποστολή μηνυμάτων χωρίς λόγο.

Όπως μας εξήγησε ο δρ. Βασίλης Καραστάθης, το πρωτότυπο αυτό πιλοτικό σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης σεισμού, ARIS, το οποίο έχει στόχο την επιχειρησιακή και εμπορική αξιοποίησή του από τη βιομηχανία, σχεδιάστηκε και υλοποιείται από το Γεωδυναμικό Ινστιτούτο του Αστεροσκοπείου Αθηνών, από κοινού με έναν από τους μεγαλύτερους βιομηχανικούς φορείς στην εγχώρια και ευρωπαϊκή βιομηχανία, τη “Μοτορόιλ”, δύο εξειδικευμένα σεισμολογικά εργαστήρια (ΕΚΠΑ, ΕΛΜΕΠΑ), αλλά και μιας εταιρείας εξειδικευμένης στην ανάπτυξη τεχνολογιών για θέματα ασφάλειας (Satways).

Προτεραιότητα η έγκαιρη προειδοποίηση από τα Ρίχτερ

Σύμφωνα με τον δρ. Βασίλη Καραστάθη, «είναι σαφές ότι την τελευταία δεκαετία το θέμα των συστημάτων έγκαιρης προειδοποίησης έχει τεθεί στις προτεραιότητες χωρών που έχουν μεγάλη σεισμική επικινδυνότητα, όπως η Ιαπωνία, οι ΗΠΑ και άλλες. Από το 2016, η Ιαπωνία και η Ταϊβάν είναι οι δύο χώρες με ολοκληρωμένα συστήματα, που λειτουργούν επιχειρησιακά σε εθνικό επίπεδο. Μόλις πρόσφατα και η Καλιφόρνια αποφάσισε να επεκτείνει τα αντίστοιχα συστήματά της σε επιχειρησιακό επίπεδο. Η ανάπτυξη των συστημάτων έγκαιρης προειδοποίησης είναι σήμερα τεχνολογικά ώριμη, αφού πέρασε ένα πολυετές στάδιο έρευνας και ανάπτυξης, κυρίως σε ό,τι αφορά τους αλγόριθμους άμεσης επεξεργασίας και ανάλυσης σεισμικής κίνησης σε πραγματικό χρόνο και αφού ενσωμάτωσε τις νέες τεχνολογίες επικοινωνιών και αισθητήρων. Δημιουργήθηκε έτσι ένας νέος τομέας στη σεισμολογική έρευνα, η “Σεισμολογία Πραγματικού Χρόνου”. Ωστόσο, σημαντική τροχοπέδη στην ανάπτυξη και ευρεία εφαρμογή τέτοιων συστημάτων παραμένει ακόμα το οικονομικό κόστος, μιας και απαιτείται ανάπτυξη πυκνού δικτύου αισθητήρων με συγκεκριμένες απαιτήσεις. Στα πλαίσια αυτά, το Γεωδυναμικό Ινστιτούτο του Αστεροσκοπείου Αθηνών, σε συνεργασία με τους διεθνείς αυτούς φορείς, αφομοιώνει, προσαρμόζει και εξελίσσει τις σύγχρονες αυτές τεχνολογίες προς όφελος της ελληνικής κοινωνίας δημιουργώντας και εξελίσσοντας το πρωτότυπο πιλοτικό σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης σεισμού, σύστημα ARIS».

Το ελληνικό σύστημα αξιοποιεί την τεχνογνωσία που έχει αναπτυχθεί στο Πανεπιστήμιο Μπέρκλεϊ της Καλιφόρνιας, το οποίο οχυρώνει τη δυτική ακτή των Ηνωμένων Πολιτειών από τον Εγκέλαδο, με έμφαση, αρχικά, στις ζωτικές υποδομές όπως οι μονάδες ηλεκτροπαραγωγής, και στη συνέχεια στην προειδοποίηση των πολιτών στην ευρύτερη περιοχή του σεισμού, οι οποίοι θα παίρνουν ένα μήνυμα στο κινητό τηλέφωνό τους.

Το εν λόγω σύστημα τελεί υπό την αιγίδα της πασίγνωστης Γεωλογικής Υπηρεσίας των ΗΠΑ (USGS), έχει ως χρόνο προειδοποίησης κατά μέσο όρο τα 10 δευτερόλεπτα και αναμένεται να επεκταθεί καλύπτοντας όλη την περιοχή που βρίσκεται στο “κόκκινο” λόγω του επικίνδυνου ρήγματος του Αγίου Ανδρέα.

«Θα το προτείνω για το Ηράκλειο»

Το πρωτοποριακό αυτό σύστημα, το οποίο, όπως σημείωσε στην εφημερίδα “Νέα Κρήτη” ο κ. Άκης Τσελέντης, αναπτύσσει για πρώτη φορά στην Ελλάδα το Γεωδυναμικό Ινστιτούτο, αποτελεί μια καινοτομία για την αντισεισμική προστασία του τόπου. Και μάλιστα, όπως μας εξήγησε ο ίδιος, θα το προτείνει για το Ηράκλειο. «Μας δίνει πολλές δυνατότητες», σημείωσε ο κ. Τσελέντης, εξηγώντας ότι ήδη έχει τοποθετηθεί στο Ηράκλειο ένα πυκνό δίκτυο σεισμογράφων που μπορεί να ενισχυθεί και να αξιοποιηθεί και στους σκοπούς της έγκαιρης προειδοποίησης, όπως και πολλές άλλες περιοχές της Κρήτης. Το σύστημα, το οποίο βασίζεται στην ταχύτητα διάδοσης των σεισμικών κυμάτων, θα τοποθετηθεί σε περιοχές με έντονη σεισμικότητα, κατηγορία στην οποία εντάσσεται και το Ηράκλειο.

Όσο για τον χρόνο προειδοποίησης, ο κ. Τσελέντης ανέφερε ότι αυτός εξαρτάται από την απόσταση της κατοικημένης περιοχής από το επίκεντρο - όσο πιο μακριά τόσο περισσότερος. Σύμφωνα με τον διευθυντή του Γεωδυναμικού, ήδη υπάρχουν και σκέψεις με την Πολιτική Προστασία για τη μετάδοση του σήματος με κινητά, όχι όμως επί του παρόντος προς τους πολίτες, καθώς, σύμφωνα με τον κ. Τσελέντη, δεν υπάρχει ακόμα η ωριμότητα για σωστή αντίδραση του κόσμου αφού υπάρχει ο κίνδυνος του πανικού, ο οποίος πρέπει να εξαλειφθεί.

https://www.neakriti.gr/article/kriti/1554994/seismoi-sotirio-sms-proeidopoiei-gia-ta-rihter/