Μονεμβασιά, η κρυμμένη Πολιτεία του Βράχου

 

Μονεμβασιά

Η κρυμμένη Πολιτεία του Βράχου

 

Στην τοπική διάλεκτο, ο τόπος αυτός είναι γνωστός απλώς ως Κάστρο. Επισήμως ονομάζεται Μονεμβασιά, δηλαδή «ο τόπος με μία μόνο είσοδο». Για τους γερμανικής καταγωγής Φράγκους, που την πολιόρκησαν αποτυχημένα επί τρία ολόκληρα χρόνια στα μέσα του 13ου αιώνα, ήταν η Μαλβουαζία. Για τους Άγγλους, που έτρεφαν ιδιαίτερη αδυναμία στο ντόπιο κρασί, ήταν το Μάλμζι. Κι όμως, με την πρώτη ματιά, οι περισσότεροι επισκέπτες που διασχίζουν το στενό ανάχωμα προς αυτή την αρχαία καστροπολιτεία, χτισμένη πάνω σε μια νησίδα στα νοτιοανατολικά του Μοριά, δύσκολα φαντάζονται την ομορφιά που θα ανακαλύψουν.

Ίσως ταιριαστά, ήταν όσα έγραψε ο αρχαίος Έλληνας φιλόσοφος Αριστοτέλης, στην Ιστορία των Ζώων (Τῶν περὶ τὰ ζῷα ἱστοριῶν) τον 4ο αιώνα π.Χ όπου  σε μία από τις πρώτες παρατηρήσεις του για το καμουφλάζ των ζώων στη  φύση, περιγράφει την ικανότητα του χταποδιού να αλλάζει χρώμα και να χάνεται μέσα στο περιβάλλον του για να προστατευθεί. Κάπως ανάλογη είναι και η εικόνα που προβάλλει στον επισκέπτη η Μονεμβασιά μιας και εμφανίζεται ως μια γροθιά από βράχο. Μια επιβλητική γροθιά από πέτρα, που αποσπάσθηκε το 365 μ. Χ. από τη στεριά έπειτα από σεισμό ΚΑΙ διαμορφώθηκε ο βράχος όπως τον βλέπουμε σήμερα. Ο βράχος αποκόπηκε από την ξηρά και η περιοχή υπέστη καθίζηση. 

 

Αγέρωχος και τραχύς, ο βράχος υψώνει τους οδοντωτούς γκρεμούς του εκατοντάδες πόδια πάνω από τα διάφανα νερά του Αιγαίου, όπου, τις μέρες της κακοκαιρίας, τα πρασινογάλαζα αλμυρά κύματα χτυπούν και αφρίζουν με μανία κάτω από τα τείχη, σαν τις ίδιες τις Ερινύες. Και οι ντόπιοι, εκείνες τις μέρες, παρακαλούν ο καιρός να φέρει και βροχή. Γιατί το γλυκό νερό είναι σπάνιο αγαθό στη Μονεμβασιά και οι καταιγίδες — ή έστω η βροχή — είναι εδώ περισσότερο ευπρόσδεκτες απ’ ό,τι σε άλλα νησιά του Αιγαίου.

Από το ανάχωμα, ένας μακρύς δρόμος με στροφές οδηγεί τελικά σε λίγα απομονωμένα κτίσματα και σε ένα τεράστιο εξωτερικό πέτρινο τείχος, αυστηρό και απειλητικό στην όψη. Μια στενή καμάρα αποτελεί τη μοναδική πύλη της πόλης. Τόσο μικρή όσο χρειάζεται για να περάσει ένας γάιδαρος με τον αναβάτη του και μοιάζει σαν να είναι αποφασισμένη να αποθαρρύνει κάθε αμύητο από το να προχωρήσει πιο μέσα. Κι όμως, μόλις διαβεί κανείς αυτό το ταπεινό άνοιγμα, ξεδιπλώνεται μπροστά του μια αρχιτεκτονική σπηλιά του Αλαντίν· ένας οικισμός διπλός και σχεδόν έξω από τον χρόνο, του οποίου το κάτω μέρος κατοικείται αδιάκοπα ήδη από τον 12ο αιώνα.

 

Η κάτω πολιτεία διατηρεί ακόμη τις αυθεντικές οχυρώσεις της, τα ελικοειδή καλντερίμια, τις εκκλησίες, τα μοναστηριακά κτίσματα και τα πέτρινα σπίτια του Μεσαίωνα. Πλάι τους στέκουν τα ίχνη μεταγενέστερων εποχών — ανάμεσά τους ένα παλιό οθωμανικό τέμενος του 16ου αιώνα — καθώς και κομψά αρχοντικά εμπόρων του 19ου αιώνα με μπαλκόνια από σφυρήλατο σίδερο. Ψηλότερα, πάνω στην απότομη πλαγιά, απλώνεται η εγκαταλελειμμένη Άνω Πόλη, βυθισμένη κατά μεγάλο μέρος σε μια μεγαλόπρεπη ερείπωση, με μόνη εξαίρεση τον θαυμάσια διατηρημένο βυζαντινό ναό της Αγία Σοφία Μονεμβασιάς.

Κάποτε τόπος μεγάλης στρατηγικής, στρατιωτικής και εμπορικής σημασίας, η Μονεμβασιά είναι ένα αληθινό παλίμψηστο της ιστορίας, όπου τα ίχνη της βυζαντινής, της ενετικής, της παπικής, της οθωμανικής και της νεότερης ελληνικής κυριαρχίας — ακόμη και της κατοχικής περιόδου του πολέμου — διακρίνονται από τοίχο σε τοίχο και από δρόμο σε δρόμο. 

 

 

Το γεγονός ότι τα αυτοκίνητα δεν μπόρεσαν ποτέ να διαπεράσουν τα πανάρχαια εξωτερικά της τείχη θα μπορούσε εύκολα να είχε οδηγήσει την πόλη σε παρακμή μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Αντίστοιχα, ο μαζικός τουρισμός των τελευταίων δεκαετιών θα μπορούσε να είχε αλλοιώσει ολοκληρωτικά τον χαρακτήρα της. Αντί γι’ αυτό, οι περιορισμοί στην κυκλοφορία των οχημάτων ενίσχυσαν την ανάπτυξη της Γέφυρα Μονεμβασιάς απέναντι από το πέρασμα — ως τόπου κατοικίας για τον ντόπιο πληθυσμό αλλά και ως σύγχρονης κωμόπολης με τον απαραίτητο χώρο για τουριστικές υποδομές — αφήνοντας τη Μονεμβασιά να αφοσιωθεί στη διατήρηση της κληρονομιάς πάνω στην οποία σήμερα στηρίζεται και ευημερεί· μιας κληρονομιάς που εξακολουθεί να φυλάσσεται προσεκτικά, κρυμμένη πίσω από τα τείχη της.

Διασκευή από το ομότιτλο άρθρο του TRAVIS ELBOROUGH από το βιβλίο του ATLAS OF UNEXPECTED PLACES