Translate -TRANSLATE -

Πέμπτη, 18 Ιουνίου 2020

Ο Roderick Beaton σχολιάζει την Ελληνική κουλτούρα και τους Έλληνες



Ο Roderick Beaton σχολιάζει την Ελληνική κουλτούρα και τους Έλληνες

«Γιατί ακόμη και σήμερα η τόση εμμονή στους "αρχαίους προγόνους";»

Της Άννας Γριμάνη

Η ελληνικότητα είναι αίσθημα ή συνείδηση;
Είναι -ας μου συγχωρεθεί που το λέω!- ψευδαίσθηση. Συμφωνώ με την άποψη του Γιώργου Σεφέρη ότι αυτό που καθορίζει τον Έλληνα, την ελληνική ιστορία και τον ελληνικό πολιτισμό, καθ' όλη τη διάρκεια της μακρόχρονης ιστορίας του, δεν είναι η λεγόμενη «ελληνικότητα» αλλά ο ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΣ. Ο ελληνισμός είναι γεγονός, είναι κάτι υπαρκτό στον κόσμο, για το οποίο μπορεί ο κάθε Έλληνας να περηφανεύεται και οι άλλοι να τον θαυμάζουν. Ενώ η «ελληνικότητα» είναι εφεύρεση του ρομαντισμού, στίγμα μιας εθνικιστικής ιδιαιτερότητας που εμφανίζεται πρώτα, αν θυμάμαι καλά, στο έργο του Σπυρίδωνος Ζαμπέλιου στα 1852, έφτασε στο σημείο της κατάχρησης με την επιδεικτική αυτοκτονία του θιασάρχη της, Περικλή Γιαννόπουλου (1910), και αργότερα βλάστησε κάτω από τη θωπευτική αιγίδα δικτατορικών καθεστώτων (του Μεταξά και της χούντας).
Τι πιο μικρό ελληνικό αγάπησα:
Το ηπειρώτικο μοιρολόγι για σόλο κλαρίνο. Η υπέροχη εκδοχή του Έλληνα. Ο αυτοσχεδιασμός. Ξεκινώ από τη μουσική, που αγαπώ, αλλά δεν σταματώ εκεί. Και το πείσμα (έννοια αμετάφραστη στη γλώσσα μου - όπως και το αγγλικό «χιούμορ» στη δική σας).
Αυτό που με «χαλάει»:
Καλά, καιρός να υπενθυμίσω ότι δεν είμαι Έλληνας. Ο φιλοξενούμενος δεν μεμψιμοιρεί! Ε, λοιπόν: σε τουριστικά κέντρα (και όχι μόνο) οι κράχτες που σου φωνάζουν στην είσοδο. Και ο ταξιτζής που σε περνάει για ξένο και προσποιείται ότι «χάλασε» το ταξίμετρο.
Προσόν ή μειονέκτημα να είσαι Έλληνας σήμερα;
Ανάλογα, αν ζεις στην Ελλάδα ή στο εξωτερικό. Θυμάμαι όταν ήμουνα φοιτητής και μάθαινα τα ελληνικά στην Ελλάδα, κάποτε μ' έβλεπαν καχύποπτα -γιατί τα θες αυτά; Στο Λονδίνο, βρίσκομαι πολλές φορές σε ελληνόφωνο περιβάλλον, με συναδέλφους, φοιτητές, φίλους, και δεν πιστεύω ότι αισθανόμαστε διαφορετικά οι ξένοι από τους Έλληνες.
Παράγει πολιτισμό ο Έλληνας της νέας εποχής ή μένει κολλημένος σε μια ρητορική ελληνικότητα;
Δεν είμαι βέβαιος τι σημαίνει «παράγω πολιτισμό» - ο μέσος Άγγλος, για παράδειγμα, παράγει; Υπάρχει, βέβαια, ακόμα και στις μέρες μας ένα είδος ρητορικής (περί ελληνικότητας, π.χ., όπως ανέφερα πιο πάνω) που ακούγεται κούφια. Μου κάνει εντύπωση, ωστόσο, πως ο τόνος αυτός λείπει σχεδόν εντελώς από τους φοιτητές που έχω γνωρίσει τα τελευταία 15 χρόνια. Περιέργως τον ακούς πιο πολύ σήμερα στην Αμερική από ό,τι στην Ελλάδα ή την Αγγλία.
Με ποια ταυτότητα οι Έλληνες περιέρχονται στον σύγχρονο κόσμο;
Με πολλές - κυριολεκτικά! Τελευταία, ήμουν για πρώτη φορά στην Αυστραλία. Εκεί γνώρισα Έλληνες (ή και Αυστραλούς της ομογένειας - ποιος μπορεί να τους διακρίνει;) και άρχισα να καταλαβαίνω τι τεράστια υπόθεση είναι η Διασπορά.
Το ελληνικό μου «γιατί» κι ένα «πρέπει» που πέταξα.
Ας το ρισκάρω γιατί πραγματικά με απασχολεί χρόνια και δεν ξέρω κι αν το έχω καταλάβει ακόμα καλά: γιατί ακόμη και σήμερα η τόση εμμονή στους «αρχαίους προγόνους»; Και πρέπει να αναγνωριστούν ως διεθνής επιστήμη οι ΝΕΟελληνικές σπουδές, όπως πιστεύω ακράδαντα ότι αξίζουν.
Ο Έλληνας ποιητής μου.
Ο Καβάφης, φυσικά. Αλλά αφού είναι ο μόνος, όπως φαίνεται, που σήμερα τον εκτιμούν οι ξένοι, να πούμε και τον αγαπημένο μου Σεφέρη - τον κρυπτογράφο του λυρισμού. Τον καιρό που έγραφε το γνωστό «Περιγιάλι», ο Σεφέρης εργαζόταν στο κρυπτογραφικό τμήμα του υπουργείου Εξωτερικών. Και σε μια συζήτηση τελευταία, ξαφνικά αναρωτήθηκα αν έχω πιάσει ποτέ τι ακριβώς θέλει να πει ο ποιητής με το μικρό του αριστούργημα αυτό.
Η αδιαπραγμάτευτη ελληνική αλήθεια μου.
Αυτή που εκφράζει το δημοτικό τραγούδι. Άλλοι το έχουν πει καλύτερα αυτό από μένα, αλλά εκεί βρίσκεις ολόκληρη μια κοσμοθεωρία μέσα σε λίγες γραμμές. (Ο Διγενής και ο Χάρος, π.χ.) Και πού αλλού;
Η Οδός των Ελλήνων στον παγκόσμιο χάρτη-ορίστε την.
Διστάζω να δεχτώ ότι ο κάθε λαός έχει τον δικό του προορισμό στον κόσμο, άρα και τη δική του... οδό. Προσωπικά αισθάνομαι πιο πολύ απ' όλα Ευρωπαίος, και μέσα σε μια μελλοντική ενιαία Ευρώπη θα είμαστε       όλοι συμπατριώτες. Αλλά η «παγκοσμιοποίηση» είναι απαιτητική, κάποτε και ελκυστική - και ο κόσμος δεν τελειώνει. Μην ξεχνάμε, τέλος, την προφητεία του Μάρκου Βαμβακάρη, ότι το μπουζούκι το ρωμαίικο      θα φτάσει μέχρι και τον... Άρη!  
           
«Κ» της Καθημερινής 7.6.2009
             


* Ο Roderick Beaton είναι από το 1988 μέχρι σήμερα καθηγητής στην Έδρα Κοραή Νεοελληνικής και Βυζαντινής Ιστορίας, Γλώσσας και Φιλολογίας στο King’s College London (του Πανεπιστημίου Λονδίνου) και από το 2012 διευθυντής του Κέντρου Ελληνικών Σπουδών στο ίδιο πανεπιστήμιο.
Έχει συγγράψει οκτώ βιβλία: Folk poetry of Modern Greece, 1980· Η ερωτική μυθιστορία του ελληνικού μεσαίωνα, 1996 [The Medieval Greek Romance, 1989]· Εισαγωγή στη νεότερη ελληνική λογοτεχνία, 1996 [An Introduction to Modern Greek Literature, 1994 και 1999]· Γιώργος Σεφέρης: Περιμένοντας τον άγγελο, 2003 [George Seferis: Waiting for the Angel. A Biography, 2003· τιμήθηκε με το βραβείο Runciman 2003]· Ο Καζαντζάκης μοντερνιστής και μεταμοντέρνος, 2009· Η ιδέα του έθνους στην ελληνική λογοτεχνία: από το Βυζάντιο στη σύγχρονη Ελλάδα, 2015· και τελευταία Ο πόλεμος του Μπάιρον: ρομαντική εξέγερση, ελληνική Επανάσταση, 2015 [Byron’s War: Romantic Rebellion, Greek Revolution, 2013· βραβείο Runciman 2014).
Έχει επιμεληθεί τους συλλογικούς τόμους The Making of Modern Greece: Nationalism, Romanticism and the Uses of the Past, 2009 (σε συνεργασία με τον David Ricks) και Εισαγωγή στο έργο του Καζαντζάκη: Επιλογή κριτικών κειμένων, 2011.
Έχει δημοσιεύσει πολλά άρθρα σε επιστημονικά περιοδικά και συλλογικούς τόμους για την ελληνική λογοτεχνία και τον ελληνικό πολιτισμό από τον 12ο αιώνα μέχρι σήμερα. Ασχολείται επίσης με την πεζογραφία και τη λογοτεχνική μετάφραση· έχει γράψει το μυθιστόρημα Τα παιδιά της Αριάδνης, 1998 [Ariadne’s Children, 1995]· έχει μεταφράσει το μυθιστόρημα της Μάρως Δούκα, Αρχαία σκουριά (Fool’s Gold, 1991), αποσπάσματα από τις Μέρες του Γιώργου Σεφέρη (A Levant Journal, 2007), και το 2016 κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Αιώρα, σε δίγλωσση έκδοση, η μετάφραση επιλογής από την ποίηση του νομπελίστα (George Seferis, Novel and Other Poems, 2016). Το 2013 εκλέχτηκε μέλος της Βρετανικής Ακαδημίας [Fellow of the British Academy] και το 2018 του King's College [Fellow of King's College]. 

https://www.hist.auth.gr/el/mfc18/2829

Δεν υπάρχουν σχόλια: