Τετάρτη, 23 Νοεμβρίου 2016

Ξενοφών: «Για να υποτάξεις κάποιον φτωχοποίησε τον»




Ξενοφών: «Για να υποτάξεις κάποιον φτωχοποίησε τον»
Είναι φορές που και η τυραννία γίνεται ακόμη και για τους τυράννους σκέτη τυραννία. Ο Ιέρων λόγου χάρη. Τύραννος των Συρακουσών, δυόμισι χιλιάδες χρόνια πριν. Ο πρώτος που εφάρμοσε δίκτυο κατασκοπείας. Μίσθωνε τακτικά κατασκόπους και πληροφοριοδότες χρησιμοποιώντας τους λεγόμενους “ωτακουστές”….
Ο Αριστοτέλης μας λέει ότι ο Ιέρων έστελνε για να ακούσουν τις ομιλίες και τις απόψεις των ανθρώπων στην πόλη («και ους ωτακουστάς εξέπεμπεν Ιέρων»: Πολιτικά Ε’, 1313β11). Ο Αριστοτέλης γνώριζε ότι ίσως ο Ιέρων είχε δανειστεί το πρότυπο των ωτακουστών από την Περσία.
Ας πάμε να διαβάσουμε ένα απόσπασμα από τον Ξενοφώντα από το έργο του “Ιέρων” ή Τυραννικός, που αναλύει εξαιρετικά απλά και ουσιαστικά τον λόγο που κυβερνούν οι άδικοι και διώκονται οι δίκαιοι…
“Θα σου πω κι ένα άλλο από τα δυσάρεστα που παθαίνουν οι τύραννοι, Σιμωνίδη. Αυτοί, παρ’ όλο που αναγνωρίζουν τους γενναίους, τους σοφούς και τους δίκαιους όχι λιγότερο απ’ ότι οι ιδιώτες, τους φοβούνται μάλλον παρά τους θαυμάζουν.
Τους ανδρείους, μήπως και τολμήσουν κάτι για χάρη της ελευθερίας· τους σοφούς μήπως και μηχανευτούν κάτι· τους δίκαιους, μήπως τους θελήσει το πλήθος για κυβερνήτες του. Κι όταν οι τύραννοι από το φόβο τους τούς ξεπαστρέψουν αυτούς, ποιοι άλλοι θα τους μείνουν για να τους χρησιμοποιούν εκτός από τους άδικους, τους έκλυτους και τους δουλοπρεπείς;
Τους άδικους τους εμπιστεύονται, γιατί κι αυτοί φοβούνται, όπως οι τύραννοι, μήπως η πόλη κάποια μέρα γίνει ελεύθερη και ασκήσει πάνω τους την εξουσία της· τους έκλυτους εξαιτίας της ελευθερίας δράσης που έχουν προς το παρόν και τους δουλοπρεπείς, επειδή αυτοί δεν έχουν καμιά αξίωση να είναι ελεύθεροι.
Μου φαίνεται λοιπόν δυσάρεστο κι αυτό το πάθημα: άλλους να θεωρείς χρηστούς άνδρες κι άλλους να είσαι αναγκασμένος να χρησιμοποιείς.
Επιπλέον, ο τύραννος είναι αναγκασμένος να αγαπά την πόλη του· γιατί χωρίς αυτή δεν μπορεί ούτε να υπάρχει ούτε να ευτυχεί· η τυραννία όμως αναγκάζει τους τυράννους να εγκαλούν την ίδια την πατρίδα τους. Γιατί, δεν χαίρονται κάνοντας τους πολίτες πιο γενναίους ή εξοπλίζοντας τους καλύτερα αλλά ευχαριστιούνται περισσότερο καθιστώντας τους ξένους ισχυρότερους για να τους χρησιμοποιούν μετά ως φρουρούς τους.
Ακόμη κι όταν έρχονται καλές χρονιές για τις σοδειές και υπάρχει αφθονία αγαθών, ούτε τότε χαίρεται ο τύραννος· γιατί πιστεύει πως όσο πιο φτωχοί είναι οι άνθρωποι τόσο πιο υποταγμένοι είναι ώστε να τους χρησιμοποιεί.”
Χαλεπν δ’ ρ σοι κα λλο πθημα, Σιμωνδη, τν τυρννων. γιγνσκουσι μν γρ οδν ττον τν διωτν τος λκμους τε κα σοφος κα δικαους. τοτους δ’ ντ το γασθαι φοβονται, τος μν νδρεους, μ τι τολμσωσι τς λευθερας νεκεν, τος δ σοφος, μ τι μηχανσωνται, τος δ δικαους, μ πιθυμσ τ πλθος π’ ατν προστατεσθαι. ταν δ τος τοιοτους δι τν φβον πεξαιρνται, τνες λλοι ατος καταλεπονται χρσθαι λλ’ ο δικο τε κα κρατες κα νδραποδδεις; ο μν δικοι πιστευμενοι, διτι φοβονται σπερ ο τραννοι τς πλεις μποτε λεθεραι γενμεναι γκρατες ατν γνωνται, ο δ’κρατες τς ες τ παρν ξουσας νεκα, ο δ’ νδραποδδεις, διτι οδ’ ατο ξιοσιν λεθεροι εναι. χαλεπν ον κα τοτο τ πθημα μοιγε δοκε εναι, τ λλους μν γεσθαι γαθος νδρας, λλοις δ χρσθαι ναγκζεσθαι. τι δ φιλπολιν μν νγκη κα τν τραννον εναι· νευ γρ τς πλεως οτ’ ν σζεσθαι δναιτο οτ’ εδαιμονεν· δ τυραννς ναγκζει κα τας αυτν πατρσιν νοχλεν. οτε γρ λκμους οτ’ εὐόπλους χαρουσι τος πολτας παρασκευζοντες, λλ τος ξνους δεινοτρους τν πολιτν ποιοντες δονται μλλον κα τοτοις χρνται δορυφροις. λλ μν οδ’ ν εετηριν γενομνων φθονα τν γαθν γγνηται, οδ ττε συγχαρει τραννος. νδεεστροις γρ οσι ταπεινοτροις ατος οονται χρσθαι.
Μτφρ. Λ. Τρουλινού

Δεν υπάρχουν σχόλια: