Κώστας Σαραντίδης: Ο Έλληνας που έγινε ήρωας του Βιετνάμ
Από τη ναζιστική κατοχή στη Λεγεώνα των Ξένων και στον αγώνα για την ανεξαρτησία ενός λαού
Η συγκλονιστική διαδρομή ενός παιδιού από τη Θεσσαλονίκη, που γνώρισε τη βία του πολέμου, βρέθηκε στις τάξεις της γαλλικής Λεγεώνας των Ξένων και τελικά εγκατέλειψε τον στρατό της αποικιακής δύναμης για να πολεμήσει στο πλευρό των Βιετναμέζων. Το όνομα με το οποίο τον γνώρισε η δεύτερη πατρίδα του ήταν Nguyễn Văn Lập. Το 2013 έγινε ο πρώτος και, σύμφωνα με τις επίσημες βιετναμέζικες ανακοινώσεις, ο μοναδικός αλλοδαπός που τιμήθηκε με τον τίτλο του Ήρωα των Λαϊκών Ενόπλων Δυνάμεων.
Η παιδική ηλικία στη Θεσσαλονίκη και η δοκιμασία της Κατοχής
Ο Κώστας Σαραντίδης γεννήθηκε το 1927 στη Θεσσαλονίκη, σε οικογένεια με μικρασιατική προσφυγική καταγωγή. Μεγάλωσε σε δύσκολες οικονομικές συνθήκες, σε μια εποχή κατά την οποία η προσφυγιά, η ανεργία και η κοινωνική ανασφάλεια αποτελούσαν καθημερινή πραγματικότητα για πολλές ελληνικές οικογένειες.
Η παιδική του ηλικία δεν του άφησε πολλά περιθώρια για μια συνηθισμένη σχολική και οικογενειακή ζωή. Η γερμανική εισβολή στην Ελλάδα και η Κατοχή επιδείνωσαν δραματικά τις συνθήκες διαβίωσης. Η πείνα, οι διώξεις και η βία σημάδεψαν μια ολόκληρη γενιά νέων ανθρώπων, ανάμεσά τους και τον Σαραντίδη.
Το 1943, όταν ήταν μόλις δεκαέξι ετών, συνελήφθη από τους Ναζί και οδηγήθηκε προς την Κεντρική Ευρώπη για καταναγκαστική εργασία.
Κατάφερε να δραπετεύσει στη διάρκεια της μεταφοράς του και να διαφύγει προς τη Γιουγκοσλαβία. Στη συνέχεια έφτασε στη Βιέννη, όπου προσπάθησε να επιβιώσει κάνοντας διάφορες περιστασιακές εργασίες.
Ήταν ακόμη έφηβος, μακριά από την οικογένειά του και από την Ελλάδα, μέσα σε μια Ευρώπη που προσπαθούσε να βγει από τα ερείπια του πολέμου. Η περιπέτειά του, όμως, δεν είχε τελειώσει.
Η αδυναμία επιστροφής στην Ελλάδα και η κατάταξη στη Λεγεώνα των Ξένων
Μετά το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου το 1945, ο Σαραντίδης κατευθύνθηκε προς την Ιταλία, ελπίζοντας ότι θα μπορούσε να επιστρέψει στην πατρίδα του.
Η έλλειψη χρημάτων και ταξιδιωτικών εγγράφων στάθηκε σοβαρό εμπόδιο. Βρέθηκε στη Ρώμη, όπου ήρθε σε επαφή με ανθρώπους που στρατολογούσαν νέους για τη Γαλλική Λεγεώνα των Ξένων.
Η Λεγεώνα ήταν ένα σώμα του γαλλικού στρατού στο οποίο κατατάσσονταν άνδρες διαφόρων εθνικοτήτων. Στην Ευρώπη του 1945, όπου πολλοί νέοι βρίσκονταν χωρίς εργασία, χωρίς οικογένεια ή χωρίς σαφή προοπτική, η κατάταξη μπορούσε να εμφανίζεται ως μια διέξοδος από την ανέχεια και την αβεβαιότητα.
Ο νεαρός Έλληνας δέχθηκε να καταταγεί τον Αύγουστο του 1945. Αρχικά μεταφέρθηκε στην Αλγερία, όπου βρισκόταν σημαντικό κέντρο εκπαίδευσης της Λεγεώνας.
Εκεί άρχισε να αντιλαμβάνεται τη σκληρότητα της στρατιωτικής ζωής, αλλά και τη διαφορά ανάμεσα σε όσα είχε φανταστεί και στην πραγματικότητα που αντιμετώπιζε. Δεν ήταν ακόμη σε θέση να γνωρίζει ότι η απόφασή του θα τον οδηγούσε στην άλλη άκρη του κόσμου.
Το Βιετνάμ και η γαλλική αποικιοκρατία
Για να κατανοήσουμε την απόφαση του Σαραντίδη, πρέπει να δούμε τι συνέβαινε εκείνη την εποχή στην Ινδοκίνα.
Το Βιετνάμ αποτελούσε μέρος της Γαλλικής Ινδοκίνας, του αποικιακού συγκροτήματος που περιλάμβανε επίσης το Λάος και την Καμπότζη. Η γαλλική κυριαρχία είχε διαμορφώσει μια κοινωνία με μεγάλες ανισότητες, ενώ η αποικιακή οικονομία εξυπηρετούσε σε σημαντικό βαθμό τα συμφέροντα της μητρόπολης.
Το εθνικό κίνημα ανεξαρτησίας στο Βιετνάμ ενισχύθηκε ιδιαίτερα κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Η ιαπωνική παρουσία στην περιοχή, η αποδυνάμωση των ευρωπαϊκών αποικιακών δυνάμεων και οι κοινωνικές αναταραχές δημιούργησαν τις προϋποθέσεις για μια μεγάλη πολιτική αλλαγή.
Κεντρικό ρόλο σε αυτή τη διαδικασία έπαιξε ο Χο Τσι Μινχ, ηγέτης του βιετναμέζικου κομμουνιστικού κινήματος και του εθνικοαπελευθερωτικού μετώπου Βιετμίνχ (Việt Minh).
Στις 2 Σεπτεμβρίου 1945, ο Χο Τσι Μινχ διακήρυξε την ανεξαρτησία της Λαοκρατικής Δημοκρατίας του Βιετνάμ. Η διακήρυξη, ωστόσο, δεν σήμαινε ότι η γαλλική αποικιακή κυριαρχία είχε τερματιστεί οριστικά.
Η Γαλλία επιχείρησε να ανακτήσει τον έλεγχο της περιοχής. Η αντιπαράθεση κλιμακώθηκε και οδήγησε στον Πρώτο Πόλεμο της Ινδοκίνας, ο οποίος διήρκεσε από το 1946 έως το 1954.
Τον Φεβρουάριο του 1946 ο Σαραντίδης βρέθηκε στη Σαϊγκόν, τη σημερινή πόλη Χο Τσι Μινχ, ως μέλος της Γαλλικής Λεγεώνας των Ξένων. Η μονάδα του αποτελούσε μέρος των γαλλικών δυνάμεων που είχαν σταλεί για να αντιμετωπίσουν το κίνημα ανεξαρτησίας.
Η απόφαση που άλλαξε τη ζωή του
Σύμφωνα με τις μαρτυρίες του, η επαφή του με την πραγματικότητα του αποικιακού πολέμου τον οδήγησε σε βαθιά αμφισβήτηση του ρόλου του.
Είχε ήδη βιώσει ο ίδιος τη βία της κατοχής και τον εξαναγκασμό. Τώρα βρισκόταν στις τάξεις ενός στρατού που πολεμούσε έναν λαό ο οποίος διεκδικούσε την ανεξαρτησία του.
Σημαντική υπήρξε και η γνωριμία του με άλλους λεγεωνάριους που αμφισβητούσαν την αποστολή τους. Ανάμεσά τους αναφέρεται ο Ισπανός κομμουνιστής Σάντος Μερίνος, ο οποίος επηρέασε τον νεαρό Έλληνα και συνέβαλε στην απόφασή του να εγκαταλείψει τη Λεγεώνα.
Η ακριβής χρονολόγηση της αυτομόλησής του διαφέρει σε ορισμένες δημοσιευμένες αφηγήσεις. Οι πηγές, ωστόσο, συμφωνούν ότι την άνοιξη του 1946 πέρασε στην πλευρά των Βιετμίνχ.
Η απόφαση αυτή δεν ήταν μια απλή αλλαγή στρατιωτικής μονάδας. Σήμαινε ότι εγκατέλειπε τον στρατό στον οποίο υπηρετούσε και εντασσόταν στις δυνάμεις εναντίον των οποίων είχε σταλεί να πολεμήσει.
Ο ίδιος δεν επέστρεψε αμέσως στην Ελλάδα. Έμεινε στο Βιετνάμ και εντάχθηκε στον αγώνα για την ανεξαρτησία του.
Nguyễn Văn Lập: Το όνομα μιας νέας ζωής
Μετά την ένταξή του στις βιετναμέζικες δυνάμεις, ο Κώστας Σαραντίδης απέκτησε το βιετναμέζικο όνομα Nguyễn Văn Lập.
Το όνομα αυτό δεν έμεινε μια απλή προσφώνηση. Έγινε η ταυτότητα με την οποία θα τον γνώριζαν οι συμπολεμιστές του, οι άνθρωποι με τους οποίους συνεργάστηκε και, αργότερα, οι πολίτες της χώρας που τον τίμησε.
Ο Σαραντίδης υπηρέτησε στον Λαϊκό Στρατό του Βιετνάμ και συμμετείχε στις επιχειρήσεις της περιόδου του πολέμου κατά της Γαλλίας. Οι βιετναμέζικες πηγές αναφέρουν την υπηρεσία του σε στρατιωτικούς σχηματισμούς του κινήματος και τη συμβολή του στον αγώνα ανεξαρτησίας.
Δεν ήταν απλώς ένας ξένος παρατηρητής που είχε επιλέξει να υποστηρίξει πολιτικά το βιετναμέζικο αίτημα. Είχε ενταχθεί οργανικά στις δυνάμεις του και είχε αναλάβει στρατιωτικές ευθύνες.
Το 1949 έγινε μέλος του Κομμουνιστικού Κόμματος του Βιετνάμ. Η πολιτική του ένταξη συνδέθηκε με την πεποίθησή του ότι ο αγώνας για την ανεξαρτησία του Βιετνάμ αποτελούσε και αγώνα εναντίον της αποικιακής κυριαρχίας.
Η περίπτωσή του ήταν ιδιαίτερη. Οι περισσότεροι Ευρωπαίοι στρατιώτες που είχαν φτάσει στην Ινδοκίνα υπηρετούσαν στις αποικιακές δυνάμεις. Εκείνος είχε περάσει στην αντίθετη πλευρά, συμμετέχοντας ενεργά στην προσπάθεια ανατροπής της γαλλικής κυριαρχίας.
Ο πόλεμος της Ινδοκίνας και η ήττα της Γαλλίας
Ο Πρώτος Πόλεμος της Ινδοκίνας υπήρξε πολυετής, με μεγάλες απώλειες και σοβαρές συνέπειες για τον πληθυσμό. Οι στρατιωτικές επιχειρήσεις διεξάγονταν σε δύσκολες γεωγραφικές συνθήκες, ενώ οι συγκρούσεις επηρέασαν εκτεταμένες περιοχές της χώρας.
Καθοριστική στιγμή υπήρξε η μάχη του Ντιεν Μπιεν Φου, την άνοιξη του 1954. Η συντριπτική ήττα των γαλλικών δυνάμεων εκεί αποτέλεσε σημείο καμπής για ολόκληρο τον πόλεμο.
Οι συμφωνίες της Γενεύης, τον Ιούλιο του 1954, οδήγησαν στην παύση των εχθροπραξιών και στην προσωρινή διαίρεση του Βιετνάμ κοντά στον 17ο παράλληλο. Η χώρα δεν απέκτησε τότε την οριστική πολιτική ενότητα που επιδίωκε το εθνικό της κίνημα.
Ακολούθησε μια νέα περίοδος αντιπαράθεσης, η οποία οδήγησε αργότερα στον πόλεμο του Βιετνάμ με την εκτεταμένη αμερικανική στρατιωτική εμπλοκή.
Ο Κώστας Σαραντίδης παρέμεινε στο Βιετνάμ και μετά την ήττα της Γαλλίας. Υπηρέτησε στις ένοπλες δυνάμεις και εργάστηκε σε άλλους τομείς, διατηρώντας τους δεσμούς του με τη χώρα.
Η στρατιωτική του υπηρεσία ολοκληρώθηκε με τον βαθμό του λοχαγού. Η μακρά παραμονή του στο Βιετνάμ είχε πλέον μετατρέψει τη χώρα αυτή σε αναπόσπαστο κομμάτι της προσωπικής του ιστορίας.
Γιατί επέστρεψε στην Ελλάδα το 1965;
Το 1965, ύστερα από περίπου δεκαεννέα χρόνια στο Βιετνάμ, ο Σαραντίδης επέστρεψε στην Ελλάδα.
Η επιστροφή του δεν σήμαινε ότι εγκατέλειψε τους δεσμούς που είχε δημιουργήσει με τη δεύτερη πατρίδα του. Αντίθετα, συνέχισε να ενδιαφέρεται για την πορεία της και για τις σχέσεις ανάμεσα στους δύο λαούς.
Στην Ελλάδα εργάστηκε και διατήρησε την πολιτική του δραστηριότητα. Ήταν μέλος του ΚΚΕ και συνέχισε να υποστηρίζει πρωτοβουλίες αλληλεγγύης προς το Βιετνάμ.
Η ζωή του είχε διαγράψει μια διαδρομή που δύσκολα θα μπορούσε να προβλέψει κανείς το 1943, όταν ο ίδιος ήταν ένας έφηβος που προσπαθούσε να επιβιώσει μέσα στην κατεχόμενη Ευρώπη.
Η επιστροφή του στην Ελλάδα δεν διέγραψε το βιετναμέζικο κεφάλαιο της ζωής του. Το αντίθετο: τον έκανε έναν από τους πιο ασυνήθιστους ανθρώπινους συνδέσμους ανάμεσα στις δύο χώρες.
Η βιετναμέζικη υπηκοότητα και η αναγνώριση του 2013
Η εκτίμηση που έτρεφαν οι βιετναμέζικες αρχές και η κοινωνία για τον Σαραντίδη αποτυπώθηκε με τον πιο επίσημο τρόπο τα τελευταία χρόνια της ζωής του.
Το 2010 τού απονεμήθηκε η βιετναμέζικη υπηκοότητα. Η απόφαση αυτή είχε ιδιαίτερη συμβολική σημασία, καθώς αναγνώριζε τη μακρά σχέση του με τη χώρα και τη συμμετοχή του στον αγώνα ανεξαρτησίας της.
Τρία χρόνια αργότερα, στις 30 Αυγούστου 2013, του απονεμήθηκε ο τίτλος «Ήρωας των Λαϊκών Ενόπλων Δυνάμεων» (Hero of the People's Armed Forces).
Η σχετική απόφαση είχε υπογραφεί από τον πρόεδρο του Βιετνάμ, Trương Tấn Sang, τον Μάιο του 2013. Η απονομή πραγματοποιήθηκε στο Ανόι από τις αρμόδιες στρατιωτικές και κρατικές αρχές.
Σύμφωνα με το κρατικό ειδησεογραφικό πρακτορείο VietnamPlus, ο Σαραντίδης ήταν ο πρώτος και μοναδικός αλλοδαπός που τιμήθηκε με τη συγκεκριμένη διάκριση.
Αυτό είναι το πραγματικό γεγονός πίσω από τον εντυπωσιακό ισχυρισμό που κυκλοφορεί στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Χρειάζεται, ωστόσο, μια μικρή αλλά ουσιαστική διευκρίνιση: ο επίσημος τίτλος δεν είναι απλώς μια γενική ανακήρυξη σε «εθνικό ήρωα». Πρόκειται για συγκεκριμένη βιετναμέζικη στρατιωτική τιμητική διάκριση, η οποία απονέμεται για εξαιρετική προσφορά στις ένοπλες δυνάμεις.
Η σημασία της περίπτωσης του Σαραντίδη δεν βρίσκεται σε έναν εντυπωσιακό τίτλο μόνο. Βρίσκεται στο γεγονός ότι ένα κράτος αναγνώρισε επίσημα την προσφορά ενός ανθρώπου που δεν είχε γεννηθεί στην επικράτειά του, αλλά είχε επιλέξει να συμμετάσχει στον αγώνα του.
Για το Βιετνάμ, ο Κώστας Σαραντίδης δεν ήταν απλώς ένας Έλληνας που είχε πολεμήσει στο πλευρό του. Ήταν ο Nguyễn Văn Lập, ένας άνθρωπος που είχε συνδέσει τη ζωή του με την ιστορική διαδρομή της χώρα.
Ο άνθρωπος πίσω από τον ήρωα
Η δημόσια εικόνα του Σαραντίδη συνδέθηκε κυρίως με τη στρατιωτική του δράση και την επίσημη τιμητική διάκριση που έλαβε. Ωστόσο, η σχέση του με το Βιετνάμ δεν περιορίστηκε στο πεδίο του πολέμου.
Μετά την επιστροφή του στην Ελλάδα, διατήρησε ενδιαφέρον για τα προβλήματα της χώρας και υποστήριξε δράσεις αλληλεγγύης προς το βιετναμέζικο λαό.
Ιδιαίτερη σημασία είχε η υποστήριξη των θυμάτων του λεγόμενου «Πορτοκαλί Παράγοντα» (Agent Orange), ενός αποφυλλωτικού μείγματος που χρησιμοποιήθηκε εκτεταμένα από τις αμερικανικές δυνάμεις κατά τη διάρκεια του πολέμου του Βιετνάμ. Η χρήση του συνδέθηκε με σοβαρές και μακροχρόνιες επιπτώσεις στην υγεία και στο περιβάλλον.
Ο Σαραντίδης συνέβαλε στην προσπάθεια συγκέντρωσης χρημάτων για την υποστήριξη των πληγέντων, συνεχίζοντας με αυτόν τον τρόπο τη σχέση αλληλεγγύης που είχε αναπτύξει με τη χώρα.
Το 2008 συμμετείχε στην επίσημη επίσκεψη του τότε Προέδρου της Ελληνικής Δημοκρατίας, Κάρολου Παπούλια, στο Βιετνάμ. Η παρουσία του ανέδειξε τον ιδιαίτερο ρόλο του ως ανθρώπινου συνδέσμου ανάμεσα στις δύο χώρες.
Για τους Βιετναμέζους, ήταν ένας παλιός συμπολεμιστής που είχε επιστρέψει στην Ελλάδα, χωρίς να απομακρυνθεί ποτέ ουσιαστικά από τη χώρα τους.
Ο Κώστας Σαραντίδης πέθανε στην Αθήνα στις 25 Ιουνίου 2021, σε ηλικία 94 ετών. Άφησε πίσω του μια ζωή που συνδέει δύο διαφορετικούς κόσμους: την Ελλάδα της Κατοχής και το Βιετνάμ του αγώνα για ανεξαρτησία.
Ο αποχαιρετισμός του έγινε με δύο σημαίες
Η κηδεία του είχε ιδιαίτερο συμβολισμό. Το φέρετρό του καλύφθηκε διαδοχικά με τις εθνικές σημαίες της Ελλάδας και του Βιετνάμ.
Ήταν ένας αποχαιρετισμός που εξέφραζε τις δύο πατρίδες που σημάδεψαν τη ζωή του: τη χώρα στην οποία γεννήθηκε και εκείνη στην οποία επέλεξε να αγωνιστεί, να ζήσει και να συνδέσει το όνομά του με την ιστορία της.
Ήταν πράγματι ένας Έλληνας που έγινε ο μοναδικός ξένος ήρωας του Βιετνάμ;
Η απάντηση χρειάζεται ιστορική ακρίβεια.
Η επίσημη τιμητική διάκριση που έλαβε ο Σαραντίδης είναι πραγματική και τεκμηριώνεται από βιετναμέζικες κρατικές πηγές. Το ίδιο ισχύει για τη βιετναμέζικη υπηκοότητά του, τη στρατιωτική του υπηρεσία και την πολυετή παραμονή του στη χώρα.
Αντίθετα, οι διατυπώσεις ότι «έσωσε αμέτρητες ζωές αμάχων» ή ότι έγινε «ο απόλυτος εφιάλτης των αποικιοκρατών» χρειάζονται συγκεκριμένα ιστορικά τεκμήρια για να χρησιμοποιηθούν ως κυριολεκτικές διαπιστώσεις. Δεν αρκεί η επανάληψή τους σε μια ανάρτηση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Επίσης, το Βιετνάμ δεν διεξήγαγε έναν ενιαίο πόλεμο που διήρκεσε από το 1946 έως το 1975. Ο Σαραντίδης συμμετείχε στον Πρώτο Πόλεμο της Ινδοκίνας εναντίον της Γαλλίας, ενώ επέστρεψε στην Ελλάδα το 1965, πριν από την τελική επικράτηση του Βόρειου Βιετνάμ και την ενοποίηση της χώρας το 1975.
Αυτές οι διευκρινίσεις δεν μειώνουν τη σημασία της ιστορίας του. Αντίθετα, την προστατεύουν από την υπερβολή και της επιτρέπουν να αναδειχθεί μέσα από τα πραγματικά γεγονότα.
Ένα ιστορικό παράδειγμα που ξεπερνά τα σύνορα
Τι είναι, τελικά, εκείνο που κάνει την ιστορία του Κώστα Σαραντίδη τόσο ξεχωριστή;
Δεν είναι μόνο το γεγονός ότι ένας Έλληνας πολέμησε σε έναν πόλεμο στην άλλη άκρη του κόσμου. Ούτε μόνο ότι έλαβε μια σπάνια κρατική τιμητική διάκριση.
Είναι η διαδρομή από τον εξαναγκασμό στην επιλογή.
Ως έφηβος, ο Σαραντίδης βίωσε την κατοχή, τη σύλληψη και την απομάκρυνση από την πατρίδα του. Αργότερα βρέθηκε στις τάξεις ενός στρατού που συμμετείχε σε έναν αποικιακό πόλεμο. Εκεί, όμως, αποφάσισε ότι δεν ήθελε να συνεχίσει να υπηρετεί την πλευρά στην οποία είχε ενταχθεί.
Η απόφασή του να περάσει στους Βιετμίνχ δεν μπορεί να αποσυνδεθεί από το πολιτικό περιβάλλον της εποχής, από τις ιδέες που ασπάστηκε και από την προσωπική του εμπειρία. Ήταν μια επιλογή με συνέπειες, την οποία ακολούθησε επί σχεδόν δύο δεκαετίες.
Η ζωή του δεν χρειάζεται να μετατραπεί σε μύθο για να αποκτήσει ιστορική αξία. Αρκεί να εξεταστεί με προσοχή και να τοποθετηθεί στο πλαίσιο της εποχής της.
Ο Κώστας Σαραντίδης γεννήθηκε Έλληνας, πολέμησε ως Βιετναμέζος στρατιώτης, επέστρεψε στην Ελλάδα και παρέμεινε δεμένος με τη δεύτερη πατρίδα του μέχρι το τέλος της ζωής του.
Το όνομα Nguyễn Văn Lập δεν αντικατέστησε απλώς το ελληνικό του όνομα. Έγινε το σύμβολο μιας ζωής που ξεπέρασε τα γεωγραφικά σύνορα και τις συνηθισμένες κατηγορίες της ιστορίας.
Και ίσως αυτό να είναι το σημαντικότερο δίδαγμα της διαδρομής του: ότι οι δεσμοί ανάμεσα στους ανθρώπους δεν καθορίζονται πάντοτε από τον τόπο γέννησης ή την εθνικότητά τους, αλλά και από τις επιλογές που κάνουν όταν βρίσκονται αντιμέτωποι με την ιστορία.
Πηγές και περαιτέρω ανάγνωση
• VietnamPlus – Greek citizen receives Vietnamese honour (30 Αυγούστου
2013). Επίσημη βιετναμέζικη ειδησεογραφική πηγή για την
απονομή του τίτλου.
https://en.vietnamplus.vn/greek-citizen-receives-vietnamese-honour/48623.vnp
• Το Βήμα – Κώστας Σαραντίδης: Η
Οδύσσεια του Έλληνα που έγινε ήρωας στο Βιετνάμ (10 Ιουλίου 2021).
https://www.tovima.gr/2021/07/10/politics/kostas-sarantidis-i-odysseia-tou-ellina-pou-egine-iroas-sto-vietnam/
• ΕΡΤ – «Βιέτ Κώστας. Υπηκοότης:
Ακαθόριστος». Παρουσίαση του ντοκιμαντέρ του Γιάννη Τριτσιμπίδα.
https://www.ertnews.gr/ert-protaseis/doc-on-ert-viet-kostas-ipikootis-akathoristos-a-tileoptiki-metadosi-stin-ert2/
• Η Καθημερινή – Η μυθιστορηματική
ζωή του «Νγκουέν Βαν Λαπ» από την Τούμπα (3 Ιουλίου 2021).
https://www.kathimerini.gr/opinion/561421267/i-mythistorimatiki-zoi-toy-ngkoyen-van-lap-apo-tin-toympa/
• VietnamPlus – Cựu chiến binh gốc Hy Lạp được phong tặng Anh hùng (7 Ιουνίου 2013).
https://www.vietnamplus.vn/cuu-chien-binh-goc-hy-lap-duoc-phong-tang-anh-hung-post205615.vnp
