Οι Αγιατολάχ του Τρόμου: Από τη Βηρυτό του 1983 στο Ιράν του 21ου αιώνα

 

Οι Αγιατολάχ του Τρόμου: Από τη Βηρυτό του 1983 στο Ιράν του 21ου αιώνα

Στις 23 Οκτωβρίου 1983, λίγο πριν ξημερώσει στη Βηρυτό, ένα φορτηγό γεμάτο εκρηκτικά διέσπασε την πύλη του στρατοπέδου των Αμερικανών πεζοναυτών και ανατινάχθηκε, σκοτώνοντας 241 στρατιώτες. Λίγα λεπτά αργότερα, παρόμοια επίθεση έπληξε τη γαλλική δύναμη, αφήνοντας πίσω της 58 νεκρούς αλεξιπτωτιστές. Οι επιθέσεις αποδόθηκαν σε σιιτική εξτρεμιστική οργάνωση που συνδεόταν με το επαναστατικό καθεστώς της Τεχεράνης.

Για πολλούς στη Δύση, εκείνη η ημέρα υπήρξε το πρώτο σοκ. Για άλλους, ήταν η αρχή της συνειδητοποίησης ότι η Ισλαμική Επανάσταση του 1979 δεν περιοριζόταν στα σύνορα του Ιράν.

Σήμερα, πάνω από τέσσερις δεκαετίες μετά, το ερώτημα παραμένει επίκαιρο: πόσο επικίνδυνο είναι το ιρανικό καθεστώς – όχι μόνο για τη Δύση, αλλά και για τον ίδιο τον ιρανικό λαό;

Η Επανάσταση που έγινε καθεστώς

 

Η ανατροπή του Σάχη το 1979 παρουσιάστηκε ως λαϊκή εξέγερση κατά της διαφθοράς και της αυταρχικότητας. Σύντομα όμως μετατράπηκε σε θεοκρατικό σύστημα απόλυτης εξουσίας, με επικεφαλής τον Αγιατολάχ Ρουχολάχ Χομεϊνί.

Το νέο καθεστώς οικοδομήθηκε πάνω σε τρεις βασικούς πυλώνες:

1.      Θεοκρατικός έλεγχος της πολιτικής εξουσίας

2.      Επαναστατική ιδεολογία εξαγωγής της “Ισλαμικής Επανάστασης”

3.      Σύστημα εσωτερικής καταστολής μέσω Φρουρών της Επανάστασης και παραστρατιωτικών σωμάτων

Κατά τη δεκαετία του ’80, η Τεχεράνη στήριξε και εκπαίδευσε ένοπλες οργανώσεις στον Λίβανο, στο Ιράκ και αλλού. Από εκείνη την περίοδο γεννήθηκε και η Χεζμπολάχ, που εξελίχθηκε σε στρατηγικό εργαλείο της ιρανικής περιφερειακής πολιτικής.

Η έννοια των «δικτύων θανάτου», όπως περιγραφόταν τότε, σήμερα μεταφράζεται σε ένα πλέγμα ένοπλων οργανώσεων και πολιτοφυλακών – από τον Λίβανο και τη Συρία μέχρι την Υεμένη – που λειτουργούν ως προέκταση της ιρανικής ισχύος.

Από τον Χομεϊνί στον Χαμενεΐ

Μετά τον θάνατο του Χομεϊνί το 1989, ο Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ ανέλαβε την ανώτατη ηγεσία. Το σύστημα όχι μόνο δεν χαλάρωσε, αλλά σταδιακά έγινε πιο σύνθετο και πιο σκληρό.

Η Ισλαμική Δημοκρατία ανέπτυξε:

• Πυραυλικό πρόγραμμα μεγάλης εμβέλειας
• Πυρηνικό πρόγραμμα που προκάλεσε διεθνείς κυρώσεις
• Ισχυρό μηχανισμό κυβερνοπολέμου
• Δίκτυα επιρροής σε όλη τη Μέση Ανατολή

Παράλληλα, στο εσωτερικό, κάθε κύμα αμφισβήτησης αντιμετωπίστηκε με καταστολή:

• Φοιτητικές εξεγέρσεις το 1999
• Μαζικές διαδηλώσεις το 2009 («Πράσινο Κίνημα»)
• Διαμαρτυρίες για την οικονομική κρίση το 2017–2019
• Η εξέγερση «Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία» το 2022 μετά τον θάνατο της Μαχσά Αμινί

Οι εικόνες Ιρανών γυναικών που αφαιρούσαν δημόσια τη μαντίλα τους έδειξαν ότι η σύγκρουση δεν είναι μόνο γεωπολιτική – είναι βαθιά κοινωνική και πολιτισμική.

 Η Δύση ανάμεσα σε αποτροπή και συμβιβασμό

 

Ένα παλαιό άρθρο της δεκαετίας του ’80 με τίτλο "Οι Ιρανοί Αγιατολαχ του τρόμου" του NATHAN M. ADAMS κατηγορούσε τις ΗΠΑ για αδράνεια. Σήμερα η εικόνα είναι πιο περίπλοκη.

Από τις βαριές κυρώσεις της δεκαετίας του 2010 μέχρι τη συμφωνία για τα πυρηνικά (JCPOA) το 2015 και την αποχώρηση των ΗΠΑ το 2018, η δυτική πολιτική ταλαντεύεται μεταξύ πίεσης και διαπραγμάτευσης.

Η ρητορική περί «μέγιστης πίεσης» δεν κατέρριψε το καθεστώς. Οι διαπραγματεύσεις δεν το μεταμόρφωσαν. Αντιθέτως, η ηγεσία της Τεχεράνης απέδειξε αξιοσημείωτη ικανότητα επιβίωσης.

Το ερώτημα παραμένει:
Μπορεί η διεθνής κοινότητα να περιορίσει ένα θεοκρατικό καθεστώς που στηρίζεται τόσο στην ιδεολογία όσο και στην καταστολή;

Η εσωτερική ρωγμή

 

Το πιο κρίσιμο στοιχείο σήμερα δεν είναι ίσως η εξωτερική απειλή, αλλά η εσωτερική φθορά.

• Ο πληθωρισμός και η ανεργία πλήττουν τη νεολαία.
• Μεγάλο μέρος του πληθυσμού είναι κάτω των 35 ετών και δεν έχει βιώματα από την Επανάσταση του 1979.
• Η κοινωνία είναι περισσότερο μορφωμένη και συνδεδεμένη ψηφιακά από ποτέ.

Οι Ιρανοί που διαδηλώνουν δεν ζητούν απαραίτητα δυτική επιρροή· ζητούν κανονικότητα, ελευθερίες και οικονομική προοπτική.

Η αντίφαση είναι εμφανής:
Ένα καθεστώς που μιλά στο όνομα του Θεού, αλλά κυβερνά με μηχανισμούς φόβου.

 Από τη Βηρυτό στο σήμερα

 

Οι επιθέσεις του 1983 υπήρξαν σημείο καμπής. Έδειξαν ότι η νέα ιρανική ηγεσία ήταν διατεθειμένη να χρησιμοποιήσει ασύμμετρες μεθόδους πολέμου.

Σήμερα, το μοντέλο αυτό έχει εξελιχθεί:

• Δίκτυα πολιτοφυλακών αντί για άμεση σύγκρουση
• Υβριδικός πόλεμος αντί για παραδοσιακή αναμέτρηση
• Περιφερειακή επιρροή μέσω πληρεξουσίων

Ωστόσο, η μεγαλύτερη πρόκληση για το καθεστώς ίσως να μην έρχεται από έξω, αλλά από μέσα.

Το ανοιχτό ερώτημα

 

Το παλαιό άρθρο κατέληγε με προειδοποίηση: αν δεν υπάρξει αποφασιστική στάση, η τρομοκρατία θα εξαπλωθεί.

Σήμερα, το δίλημμα είναι πιο σύνθετο:

• Πίεση χωρίς διάλογο μπορεί να ενισχύσει τη σκληροπυρηνική πτέρυγα.
• Διάλογος χωρίς όρους μπορεί να νομιμοποιήσει την καταστολή.

Και στο μεταξύ, οι απλοί Ιρανοί συνεχίζουν να πληρώνουν το τίμημα.

Η ιστορία δείχνει ότι τα καθεστώτα που στηρίζονται αποκλειστικά στον φόβο μπορεί να διαρκέσουν – αλλά δεν μένουν αλώβητα από τον χρόνο.

Το αν το μέλλον του Ιράν θα καθοριστεί από εξωτερικές πιέσεις ή από εσωτερική μεταμόρφωση παραμένει ανοιχτό.

Ένα είναι βέβαιο:
Το 1983 ήταν μόνο η αρχή μιας ιστορίας που δεν έχει ακόμη τελειώσει.

 

 

📚 Ενδεικτική Βιβλιογραφία

Βιβλία

·         Abrahamian, Ervand. A History of Modern Iran. Cambridge University Press, 2008.

·         Axworthy, Michael. Revolutionary Iran: A History of the Islamic Republic. Penguin, 2013.

·         Milani, Abbas. The Shah. Palgrave Macmillan, 2011.

·         Takeyh, Ray. Guardians of the Revolution: Iran and the World in the Age of the Ayatollahs. Oxford University Press, 2009.

·         Kepel, Gilles. Jihad: The Trail of Political Islam. Harvard University Press, 2002.

·         Wehrey, Frederic. The Burning Shores: Inside the Battle for the New Libya and the Rise of ISIS. (για το περιφερειακό πλαίσιο ισλαμιστικών κινημάτων)

Εκθέσεις & Αναλύσεις

·         U.S. State Department – Country Reports on Terrorism (ετήσιες εκθέσεις)

·         International Crisis Group – Αναλύσεις για Ιράν & Μέση Ανατολή

·         Amnesty International – Εκθέσεις για τα ανθρώπινα δικαιώματα στο Ιράν

·         Human Rights Watch – Ετήσιες αναφορές για το Ιράν

Ακαδημαϊκά Περιοδικά

·         Middle East Journal

·         International Security

·         Foreign Affairs

·         Survival (IISS Journal)

 

Παρακάτω σας δίνουμε για λόγους ιστορικούς και μια περίληψη του άρθρου «Οι Ιρανοί Αγιατολάχ του Τρόμου», του Nathan M. Adams

 Οι Ιρανοί Αγιατολάχ του Τρόμου

Μια αναδρομή στο άρθρο που προειδοποιούσε τη Δύση τη δεκαετία του ’80

Στα μέσα της δεκαετίας του 1980, ένα εκτενές δημοσίευμα με τίτλο «Οι Ιρανοί Αγιατολάχ του Τρόμου» επιχειρούσε να χαρτογραφήσει την ανερχόμενη απειλή που, κατά τον συγγραφέα, αντιπροσώπευε η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν για τη Δύση και τη Μέση Ανατολή.

Αφετηρία του άρθρου ήταν οι πολύνεκρες επιθέσεις της 23ης Οκτωβρίου 1983 στη Βηρυτό, όταν βομβιστικές ενέργειες αυτοκτονίας έπληξαν το στρατόπεδο των Αμερικανών Πεζοναυτών και τη γαλλική ειρηνευτική δύναμη, προκαλώντας εκατοντάδες θύματα. Οι επιθέσεις παρουσιάζονται ως μέρος ενός ευρύτερου σχεδίου «εξαγωγής της Ισλαμικής Επανάστασης», που καθοδηγούνταν από το καθεστώς του Αγιατολάχ Ρουχολάχ Χομεϊνί.

Το άρθρο υποστηρίζει ότι το ιρανικό καθεστώς δεν περιοριζόταν στην εσωτερική του ανασυγκρότηση μετά την ανατροπή του Σάχη το 1979, αλλά επιδίωκε ενεργά τη δημιουργία διεθνούς δικτύου επιρροής και ένοπλης δράσης. Στο πλαίσιο αυτό, περιγράφονται τρομοκρατικές επιθέσεις, απαγωγές και αεροπειρατείες της εποχής ως εκφάνσεις ενός οργανωμένου συστήματος που αξιοποιούσε ιδεολογική κατήχηση, στρατόπεδα εκπαίδευσης και διασυνδέσεις με άλλες εξτρεμιστικές οργανώσεις.

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στον ρόλο των Φρουρών της Επανάστασης και των παραστρατιωτικών σωμάτων, καθώς και στη θεοκρατική δομή εξουσίας που επέτρεπε στους Αγιατολάχ και τους μουλάδες να ελέγχουν πολιτικά, κοινωνικά και δικαστικά την ιρανική κοινωνία. Το καθεστώς περιγράφεται ως σύστημα απόλυτης ιδεολογικής πειθαρχίας, όπου η αντιπολίτευση καταστέλλεται και η έννοια του «μαρτυρίου» προβάλλεται ως ύψιστη αρετή.

Παράλληλα, το δημοσίευμα ασκεί έντονη κριτική στη στάση των Ηνωμένων Πολιτειών και των ευρωπαϊκών χωρών, κατηγορώντας τες για αδράνεια και αντιφατική πολιτική. Υποστηρίζει ότι η συνέχιση εμπορικών συναλλαγών και η απουσία αποφασιστικής αντίδρασης ενίσχυαν, αντί να περιορίζουν, τη γεωπολιτική αυτοπεποίθηση της Τεχεράνης.

Το άρθρο κλείνει με την προειδοποίηση ότι, εάν η Δύση δεν αναπτύξει ενιαία και σταθερή στρατηγική απέναντι στο ιρανικό καθεστώς, η επιρροή του θα εξαπλωθεί περαιτέρω. Μέσα στο κλίμα του Ψυχρού Πολέμου, το κείμενο αποτυπώνει τον φόβο μιας εποχής που έβλεπε στην Ισλαμική Δημοκρατία όχι απλώς έναν περιφερειακό δρώντα, αλλά έναν ιδεολογικό και γεωπολιτικό αντίπαλο με παγκόσμιες φιλοδοξίες.

Σήμερα, δεκαετίες μετά, το άρθρο παραμένει ένα χαρακτηριστικό ντοκουμέντο της δυτικής αντίληψης για το Ιράν των πρώτων επαναστατικών χρόνων – και ταυτόχρονα ένα σημείο αναφοράς για τη συζήτηση γύρω από τη διαχρονική στρατηγική και τη φύση του καθεστώτος της Τεχεράνης.

Περίληψη από το ομότιτλο άρθρο στο περιοδικό «ΕΠΙΛΟΓΕΣ από το RD» 09/85

 

 

Η έννοια του Δικαίου στο Τρίτο Ράιχ και ο δικαστής Georg Konrad Morgen

 

Η έννοια του Δικαίου στο Τρίτο Ράιχ

Ο Georg Konrad Morgen και η τραγωδία της νομικής συνείδησης

 

I. Εισαγωγή: Όταν ο νόμος υπηρετεί το έγκλημα

Το Τρίτο Ράιχ υπήρξε ένα από τα πιο τρομακτικά παραδείγματα του πώς ένα κράτος μπορεί να μετατρέψει το δίκαιο σε εργαλείο βίας. Δεν επρόκειτο για κατάρρευση του νόμου, αλλά για μεθοδική νομιμοποίηση του εγκλήματος.

Στο πλαίσιο αυτό, η μορφή του Georg Konrad Morgen, δικαστή των SS, λειτουργεί ως καθρέφτης μιας ολόκληρης εποχής. Ήταν ο άνθρωπος που πίστεψε ότι μπορούσε να υπηρετήσει τη δικαιοσύνη εντός ενός εγκληματικού καθεστώτος• ότι το δίκαιο μπορούσε να διατηρήσει την ουσία του, ακόμη και όταν είχε αποκοπεί από κάθε ανθρώπινη αξία.

Η περίπτωση του Morgen δεν είναι απλώς βιογραφική. Είναι φιλοσοφικό σύμπτωμα. Δείχνει πώς η νομιμότητα μπορεί να αποκοπεί από τη νομιμοποίηση, και ο τύπος του νόμου να επιβιώσει ως κενό κέλυφος, χωρίς δικαιοσύνη.

II. Η νομική «τάξη» των SS: Ηθική χωρίς ανθρωπισμό

Ο Heinrich Himmler είχε κατανοήσει ότι η εξουσία των SS δεν μπορούσε να στηριχθεί μόνο στη βία αλλά χρειαζόταν εσωτερική νομιμότητα. Έτσι οικοδόμησε ένα αυτόνομο σύστημα Δικαίου, το SS-Gerichtsbarkeit, που διέθετε δικούς του δικαστές, ανακριτές και κώδικες.

Η αποστολή του δεν ήταν να περιορίσει τη βαρβαρότητα, αλλά να την πειθαρχήσει. Στο ναζιστικό φαντασιακό, ο στρατιώτης των SS όφειλε να είναι άτεγκτα ηθικός — όχι απέναντι στον άνθρωπο, αλλά απέναντι στη «φυλή» και στο «καθήκον». Η διαφθορά, η προσωπική ιδιοτέλεια ή η ανεξέλεγκτη σκληρότητα θεωρούνταν παρεκκλίσεις, όχι επειδή ήταν ανήθικες, αλλά επειδή απειλούσαν τη συλλογική αποστολή της εξόντωσης.

Μέσα σ’ αυτό το σύστημα, ο Morgen ανέλαβε τον ρόλο του ανακριτή της “καθαρότητας”, ενός νομικού δηλαδή που υπερασπιζόταν όχι την ανθρώπινη ζωή, αλλά τη συνέπεια του μηχανισμού.

 

 

III. Ο Georg Konrad Morgen: Η γραφειοκρατία της ηθικής

Η περίπτωση του Morgen ενσαρκώνει τον τύπο του νομικού λειτουργού χωρίς ηθικό πυρήνα, του ανθρώπου που αντικαθιστά το ερώτημα «τι είναι δίκαιο;» με το ερώτημα «τι είναι νόμιμο;».

Η δράση του ως ανακριτή σε στρατόπεδα συγκέντρωσης —όπως το Μπούχενβαλντ, το Άουσβιτς και το Λούμπλιν— είχε ως στόχο να εντοπίσει παραβάσεις πειθαρχίας, όχι εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας. Για τον Morgen, η μαζική θανάτωση ήταν θεσμοθετημένη, άρα «νόμιμη» όμως η κλοπή ενός δαχτυλιδιού από έναν νεκρό κρατούμενο ήταν παράνομη.

Έτσι, το δίκαιο απογυμνώθηκε από το περιεχόμενό του και μετατράπηκε σε κανονιστική τεχνική — ένα σύστημα κανόνων που δεν υπερασπιζόταν την ανθρώπινη αξιοπρέπεια, αλλά τη λειτουργική αποτελεσματικότητα της εξουσίας.

IV. Η φιλοσοφική διάσταση: Από τον Kant στον Carl Schmitt

Η μεταμόρφωση του νόμου στο Τρίτο Ράιχ δεν ήταν τυχαία. Αντλούσε φιλοσοφικά θεμέλια από δύο αντίρροπες πηγές:

1.         Τον καντιανό τύπο του καθήκοντος, αποκομμένο από την ηθική αυτονομία του υποκειμένου.

Στα χέρια των SS, η έννοια του καθήκοντος μεταστράφηκε σε απόλυτη υπακοή — όχι στον ηθικό νόμο, αλλά στον Φύρερ.

2.         Τη θεωρία του Carl Schmitt, ο οποίος όριζε το δίκαιο ως απόφαση του κυρίαρχου («κυρίαρχος είναι όποιος αποφασίζει για την εξαίρεση»).

Ο Schmitt προσέφερε τη νομική λογική που επέτρεψε την εξαίρεση να γίνει κανόνας. Μέσα σ’ αυτό το πλαίσιο, το κράτος δεν παραβίαζε τον νόμο γιατι…. ήταν ο νόμος.

Ο Morgen υπήρξε προϊόν αυτής της σύνθεσης. Ένας δικαστής που πίστευε στην απόλυτη μορφή του νόμου, αλλά αγνόησε ότι η μορφή είχε αποκοπεί από το περιεχόμενο της δικαιοσύνης.

 

 

V. Το «παράδοξο του δικαστή των SS»

Ο Georg Konrad Morgen είναι ίσως ο πιο δραματικός εκπρόσωπος του παράδοξου του ναζιστή δικαστή. Ενός ανθρώπου που επιχείρησε να επιβάλει το «δίκαιο» σε ένα καθεστώς που είχε καταργήσει κάθε έννοια δικαιοσύνης.

Η δράση του δεν ήταν πράξη αντίστασης αλλά πράξη συστηματικής εξορθολόγισης του εγκλήματος. Η νομική του πίστη δεν στάθηκε φραγμός στο κακό αλλά έγινε ο μηχανισμός που το έκανε λογικό.

Όταν ο Morgen έφερε ενώπιον του στρατοδικείου τον Karl-Otto Koch, δεν αμφισβήτησε τη λειτουργία του Μπούχενβαλντ — απλώς επιδίωξε να αποκαταστήσει την «καλή του φήμη». Το δίκαιο έγινε τελετουργία εξαγνισμού της εξουσίας.

VI. Μετά τη Νυρεμβέργη: Η αθώωση ως ιστορικό σύμπτωμα

Μετά τον πόλεμο, ο Morgen κατέθεσε στη Δίκη της Νυρεμβέργης ως μάρτυρας κατηγορίας. Εμφανίστηκε ως ο δικαστής που είχε προσπαθήσει να «πολεμήσει την αδικία από μέσα».

Η αφήγηση αυτή βρήκε απήχηση στη μεταπολεμική Γερμανία, που είχε ανάγκη από μια εικόνα “καλών” λειτουργών μέσα στο κακό. Ο Morgen δεν καταδικάστηκε. Τελικά εργάστηκε ξανά ως νομικός.

Η αθώωσή του, ωστόσο, φωτίζει τη βαθύτερη τραγωδία. Η φιλελεύθερη δικαιοσύνη, αδυνατώντας να συλλάβει τη νομική φύση του ναζισμού, αντιμετώπισε ανθρώπους όπως ο Morgen ως «επαγγελματίες του δικαίου» και όχι ως υπηρέτες μιας παραμορφωμένης νομιμότητας.

Έτσι, το μεταπολεμικό κράτος δικαίου, για να επανιδρυθεί, χρειάστηκε να ξαναβρεί το χαμένο θεμέλιο του νόμου: την ανθρώπινη αξιοπρέπεια.

 

 

VII. Το δίλημμα του νόμου και η σιωπή του δικαστή

Η ιστορία του Georg Konrad Morgen μάς υπενθυμίζει ότι το δίκαιο δεν είναι ποτέ ουδέτερο. Μπορεί να λειτουργήσει ως μέσο προστασίας ή ως όπλο εξόντωσης, ανάλογα με το ποιον υπηρετεί και ποιον αναγνωρίζει ως άνθρωπο.

Το Τρίτο Ράιχ δεν κατέρρευσε επειδή παραβίασε τον νόμο. Κατέρρευσε επειδή έκανε τον νόμο συνεργό του εγκλήματος. Κι ο Morgen, πιστός στον τύπο του δικαστή, παρέμεινε βουβός μπροστά στην ουσία της δικαιοσύνης.

Στην εποχή μας, όπου η νομιμότητα συχνά επιστρατεύεται για να νομιμοποιήσει την αυθαιρεσία, η μορφή του Morgen στέκει ως προειδοποίηση ότι το δίκαιο χωρίς ηθική συνείδηση δεν είναι παρά η πιο επικίνδυνη μορφή αδικίας.

ΒΙΟΓΡΑΦΙΑ

Georg Konrad Morgen (8 Ιουνίου 1909 – 4 Φεβρουαρίου 1982)

 

 

Ο Georg Konrad Morgen ήταν Γερμανός νομικός και δικαστής των SS, γνωστός κυρίως για τη δράση του ως ανακριτής εγκλημάτων διαφθοράς και εγκλημάτων πολέμου μέσα στα στρατόπεδα συγκέντρωσης κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Πρόκειται για μια από τις πιο αμφιλεγόμενες φυσιογνωμίες του ναζιστικού καθεστώτος — ένας άνθρωπος που υπηρέτησε το σύστημα, αλλά και ερεύνησε εγκλήματα που διαπράχθηκαν από στελέχη του.

Σύντομο βιογραφικό

•          Γέννηση: Φρανκφούρτη, 1909.

•          Σπουδές: Νομικά σε Φρανκφούρτη, Ρώμη και Βερολίνο.

•          Σταδιοδρομία: Εισήλθε στο δικαστικό σώμα το 1939 και εντάχθηκε στα SS.

•          Θέση: Δικαστής στο SS-Gerichtsbarkeit, το σύστημα στρατιωτικής δικαιοσύνης των SS.

Ανακριτική δράση

Από το 1943 ο Morgen διορίστηκε ανακριτής για υποθέσεις διαφθοράς στα στρατόπεδα συγκέντρωσης. Ερεύνησε περιπτώσεις κλοπής, κατάχρησης, απιστίας, και μη εξουσιοδοτημένων δολοφονιών — όχι επειδή αμφισβητούσε τη νομιμότητα των στρατοπέδων ή των εκτελέσεων, αλλά επειδή οι πράξεις αυτές θεωρούνταν παραβιάσεις της πειθαρχίας των SS.

Κατά τη διάρκεια της έρευνάς του:

•          Ερεύνησε τον διοικητή του Μπούχενβαλντ, Karl-Otto Koch, και τη σύζυγό του Ilse Koch, γνωστή για τη φήμη της ότι κρατούσε τρόπαια από δέρμα κρατουμένων (αν και αυτό δεν αποδείχθηκε νομικά).

•          Οδήγησε σε καταδίκη και εκτέλεση του Karl-Otto Koch από στρατοδικείο των SS το 1945.

•          Εξέτασε επίσης υποθέσεις στο Άουσβιτς, στο Λούμπλιν (Majdanek) και αλλού, και φέρεται να είχε ανακρίνει μέχρι και τον Rudolf Höss, διοικητή του Άουσβιτς.

 Ιδιότυπη στάση

Ο Morgen δεν ήταν αντιναζιστής. Ενεργούσε μέσα στο πλαίσιο της ναζιστικής νομοθεσίας. Πίστευε ότι τα SS έπρεπε να παραμείνουν «ηθικά καθαρά» και ότι εγκλήματα όπως η ιδιοποίηση περιουσιών ή οι «ανεπίσημες» δολοφονίες έβλαπταν το κύρος τους.

Ωστόσο, η δράση του είχε παράδοξα αποτελέσματα:

Μερικές έρευνες αποκάλυψαν την πραγματική φύση των στρατοπέδων εξόντωσης, κάτι που οδήγησε στην παύση των ερευνών του από ανώτερους. Το 1944 μετατέθηκε σε δευτερεύουσα θέση.

Μετά το τέλος του πολέμου

Μετά το 1945:

•          Συνελήφθη από τους Αμερικανούς και κατέθεσε ως μάρτυρας στη Δίκη της Νυρεμβέργης.

•          Εκεί περιέγραψε τα εγκλήματα που είχε διαπιστώσει, ισχυριζόμενος ότι προσπάθησε να τα αποκαλύψει.

•          Δεν καταδικάστηκε, καθώς θεωρήθηκε ότι ενεργούσε ως νομικός εντός του συστήματος.

•          Επέστρεψε στην πολιτική ζωή της Δυτικής Γερμανίας και εργάστηκε ξανά ως δικηγόρος.

•          Πέθανε το 1982.

Κληρονομιά και αποτίμηση

Ο Georg Konrad Morgen παραμένει μια διφορούμενη μορφή:

•          Για κάποιους, ένας νομικός που προσπάθησε να διατηρήσει το «δίκαιο» ακόμα και μέσα σε ένα εγκληματικό καθεστώς.

•          Για άλλους, συνένοχος που ερεύνησε επιλεκτικά και δεν αμφισβήτησε ποτέ την ουσία της ναζιστικής γενοκτονίας.

Συχνά περιγράφεται ως το «παράδοξο του ναζιστικού δικαστή»:

ένας άνθρωπος που, ενώ υπερασπιζόταν τη νομιμότητα, αγνόησε το γεγονός ότι ο ίδιος ο νόμος είχε γίνει όργανο του εγκλήματος.

 

ΠΗΓΕΣ

Α. Georg Konrad Morgen – Βιογραφία & Ρόλος στα SS

Κύριες μελέτες

1. Herbert, Ulrich. Best: Biographische Studien über Radikalismus, Weltanschauung und Vernunft 1903–1989. Bonn: J.H.W. Dietz, 1996.
   → Περιλαμβάνει εκτενή ανάλυση για το νομικό πλαίσιο των SS και το περιβάλλον στο οποίο έδρασε ο Morgen.
2. Allen, Michael Thad. The Business of Genocide: The SS, Slave Labor, and the Concentration Camps. Chapel Hill: University of North Carolina Press, 2002.
   → Αναφέρεται στις έρευνες του Morgen για διαφθορά στα στρατόπεδα.
3. Longerich, Peter. Heinrich Himmler: A Life. Oxford: Oxford University Press, 2012.
   → Αναφορές στον Morgen στο πλαίσιο της εσωτερικής «πειθαρχίας» των SS.
4. Wachsmann, Nikolaus. KL: A History of the Nazi Concentration Camps. London: Little, Brown, 2015.
   → Εξετάζει τον ρόλο του Morgen στις έρευνες για το Μπούχενβαλντ.
5. Browning, Christopher R. The Origins of the Final Solution. Lincoln: University of Nebraska Press, 2004.
   → Παρέχει ευρύτερο πλαίσιο για το σύστημα εξόντωσης μέσα στο οποίο λειτούργησε ο Morgen.

6. Trial of the Major War Criminals before the International Military Tribunal (Nuremberg), Vol. 20–22.
   → Καταθέσεις του Morgen ως μάρτυρα.
7. U.S. National Archives (NARA) – Καταθέσεις και ανακριτικό υλικό σχετικό με τις εσωτερικές έρευνες των SS.

Β. Η έννοια του Δικαίου στο Τρίτο Ράιχ – Νομική & Φιλοσοφική Προσέγγιση

1. Fraenkel, Ernst. The Dual State: A Contribution to the Theory of Dictatorship. New York: Oxford University Press, 1941 (ανατύπ.).
   → Θεμελιώδες για την κατανόηση του «κανονικού» και «προνομιακού» κράτους.
2. Neumann, Franz. Behemoth: The Structure and Practice of National Socialism. New York: Harper & Row, 1942.
   → Ανάλυση του ναζιστικού κράτους ως αποδομημένου νομικού συστήματος.
3. Rüthers, Bernd. Die unbegrenzte Auslegung. Tübingen: Mohr Siebeck, 1968.
   → Για την ιδεολογική εργαλειοποίηση της ερμηνείας του δικαίου.
4. Müller, Ingo. Hitler's Justice: The Courts of the Third Reich. Cambridge, MA: Harvard University Press, 1991.
   → Καίρια μελέτη για τη λειτουργία των δικαστηρίων στο Ράιχ.
5. Stolleis, Michael. A History of Public Law in Germany, 1914–1945. Oxford: Oxford University Press, 2004.
   → Συστηματική ανάλυση του δημοσίου δικαίου της περιόδου.
6. Schmitt, Carl. Political Theology (1922) και The Concept of the Political (1932).
   → Θεμελιώδη για την κατανόηση της θεωρίας της κυριαρχίας και της «εξαίρεσης».