Η τελευταία πτήση προς τη Λευκωσία

 

Η τελευταία πτήση προς τη Λευκωσία

Το χρονικό των τελευταίων ωρών πριν από την εισβολή του 1974

 

 

Το αεροδρόμιο που σίγησε το καλοκαίρι του 1974

 

Για δεκαετίες το αεροδρόμιο της Λευκωσίας υπήρξε η βασική πύλη της Κύπρου προς τον κόσμο. Από τους διαδρόμους του περνούσαν καθημερινά επιβάτες, τουρίστες, επιχειρηματίες και διπλωμάτες που συνέδεαν το νησί με την Ευρώπη και τη Μέση Ανατολή.

Το αεροδρόμιο δημιουργήθηκε κατά την περίοδο της βρετανικής αποικιοκρατίας και μετά την ανεξαρτησία της Κύπρου το 1960 εξελίχθηκε στο σημαντικότερο αεροπορικό κέντρο της χώρας. Στη δεκαετία του 1960 και στις αρχές του 1970, η αεροπορική κίνηση αυξανόταν συνεχώς, καθώς η Κύπρος αναπτυσσόταν οικονομικά και τουριστικά.

 

Όλα αυτά έμελλε να αλλάξουν δραματικά το καλοκαίρι του 1974.

 

 

Στις 15 Ιουλίου εκδηλώθηκε πραξικόπημα στην Κύπρο από δυνάμεις της Εθνικής Φρουράς που υποστηρίζονταν από τη στρατιωτική χούντα της Αθήνας, με στόχο την ανατροπή του Αρχιεπισκόπου Μακαρίου του 3^ου Προέδρου τότε της Κυπριακής Δημοκρατίας.

Η πολιτική κρίση που ακολούθησε έδωσε στην Τουρκία το πρόσχημα να προχωρήσει σε στρατιωτική επέμβαση. Τα ξημερώματα της 20ής Ιουλίου 1974 ξεκίνησε η επιχείρηση που έμεινε γνωστή ως Τουρκική Εισβολή στην Κύπρο.

Λίγες ώρες και ενώ εξελισσόταν η εισβολή, ένα επιβατικό αεροσκάφος των Κυπριακών Αερογραμμών προσγειωνόταν στο αεροδρόμιο της Λευκωσίας. Ήταν η τελευταία πολιτική πτήση που έφτασε ποτέ εκεί.

 

Ένα νησί σε αναβρασμό

 

 

Οι ημέρες μετά το πραξικόπημα ήταν γεμάτες αβεβαιότητα. Στη Λευκωσία η πολιτική κατάσταση ήταν ρευστή, ενώ η διεθνής κοινότητα παρακολουθούσε με ανησυχία τις εξελίξεις.

Παρά το τεταμένο κλίμα, η καθημερινότητα δεν είχε ακόμη διακοπεί ολοκληρωτικά. Το αεροδρόμιο της Λευκωσίας συνέχιζε να λειτουργεί και οι πτήσεις πραγματοποιούνταν, αν και πολλοί επιβάτες έσπευδαν να εγκαταλείψουν το νησί.

Η τουριστική περίοδος βρισκόταν στο αποκορύφωμά της και χιλιάδες επισκέπτες βρίσκονταν στην Κύπρο. Για αρκετούς από αυτούς, οι πολιτικές εξελίξεις δημιούργησαν την ανάγκη να επιστρέψουν στις πατρίδες τους το συντομότερο δυνατό. 

 

Η πτήση που έφευγε από την Κύπρο

 

 

Στις 18 Ιουλίου 1974 ένα αεροσκάφος των Κυπριακών Αερογραμμών (πτήση CY326) απογειώθηκε από τη Λευκωσία με προορισμό το Λονδίνο και ενδιάμεσο σταθμό την Αθήνα.

Η πτήση ήταν σχεδόν γεμάτη. Ανάμεσα στους επιβάτες βρίσκονταν πολλοί Βρετανοί τουρίστες που ήθελαν να εγκαταλείψουν το νησί όσο το δυνατόν γρηγορότερα. Η ανησυχία ήταν διάχυτη.

Η μεγάλη πληρότητα δημιούργησε ακόμη και πρακτικά προβλήματα. Το αεροσκάφος δεν μπορούσε να μεταφέρει πλήρη ποσότητα καυσίμων και έτσι το πλήρωμα αποφάσισε να πραγματοποιήσει ανεφοδιασμό στο αεροδρόμιο του Ελληνικού στην Αθήνα.

Για τους περισσότερους επιβάτες ήταν ένα ταξίδι επιστροφής. Για το πλήρωμα, όμως, η αίσθηση ότι η περιοχή πλησίαζε σε μια κρίσιμη στιγμή ήταν έντονη.

 

Οι πληροφορίες που άλλαξαν το κλίμα

 

Όταν το αεροσκάφος έφθασε στο Λονδίνο, ο κυβερνήτης της πτήσης Αδάμος Μαρνέρος ενημερώθηκε από δημοσιογραφικές και διπλωματικές πηγές ότι η Τουρκία συγκέντρωνε στρατιωτικές δυνάμεις στα νότια παράλια της Μικράς Ασίας.

Τα δημοσιεύματα μιλούσαν για έντονη στρατιωτική κινητικότητα γύρω από την Αττάλεια. Πλοία και αποβατικές δυνάμεις προετοιμάζονταν για πιθανή επιχείρηση στην Κύπρο.

Ο πιλότος επικοινώνησε με τις αρμόδιες αρχές και με τη διοίκηση των Κυπριακών Αερογραμμών. Η πρότασή του ήταν απλή και λογική: να ακυρωθεί η επόμενη πτήση προς τη Λευκωσία μέχρι να ξεκαθαρίσει η κατάσταση.

Η απάντηση ήταν αρνητική. Το πρόγραμμα πτήσεων θα συνεχιζόταν κανονικά.

 

Ένα σχεδόν άδειο αεροσκάφος

 

 

Το πρωί της 19ης Ιουλίου το αεροπλάνο της πτήσης CY317 απογειώθηκε από το Λονδίνο με προορισμό τη Λευκωσία.

Σε πλήρη αντίθεση με την προηγούμενη πτήση, αυτή τη φορά οι επιβάτες ήταν ελάχιστοι. Μόλις πέντε άνθρωποι επέβαιναν στο αεροσκάφος: δύο Ελληνοκύπριοι, δύο Τουρκοκύπριοι και ένας ακόμη Ελληνοκύπριος.

Το αεροπλάνο έκανε στάση στη Ρώμη για ανεφοδιασμό και συνέχισε το ταξίδι του προς την Ανατολική Μεσόγειο.

Η πτήση εξελισσόταν ομαλά, όμως στο πιλοτήριο η ατμόσφαιρα ήταν βαριά. Ο κυβερνήτης δεν μπορούσε να αποβάλει την αίσθηση ότι η κατάσταση στην Κύπρο βρισκόταν στο χείλος μιας μεγάλης κρίσης.

 

Τα στίγματα στο ραντάρ

 

 

Καθώς το αεροπλάνο πετούσε πάνω από το Αιγαίο, κοντά στη Ρόδο, ο πιλότος παρατήρησε στο ραντάρ του αεροσκάφους αρκετά στίγματα στη θάλασσα.

Με προσεκτικότερη εξέταση συνειδητοποίησε ότι επρόκειτο για πλοία. Η πορεία τους φαινόταν να ξεκινά από την περιοχή της Αττάλειας και να κατευθύνεται προς την Κύπρο.

Η εικόνα αυτή δεν άφηνε πολλά περιθώρια αμφιβολίας. Όλα έδειχναν ότι μια στρατιωτική επιχείρηση βρισκόταν σε εξέλιξη.

Ο κυβερνήτης ευρισκόμενος πάνω από την Λευκωσία ζήτησε άδεια να κατέβει σε χαμηλότερο ύψος ώστε να καταγράψει καλύτερα τις θέσεις των πλοίων. Σημείωσε τις συντεταγμένες τους στον χάρτη του αεροσκάφους.

Ήταν μια εικόνα που έδειχνε ότι τα γεγονότα είχαν ήδη δρομολογηθεί.

 

Η τελευταία προσπάθεια

 

 

Καθώς το αεροσκάφος πλησίαζε να προσγειωθεί στο Αεροδρόμιο της Λευκωσίας, ο κυβερνήτης έκανε μια τελευταία προσπάθεια να επικοινωνήσει με τη διοίκηση της εταιρείας.

Ζήτησε οδηγίες για πιθανή εκτροπή της πτήσης προς άλλο αεροδρόμιο, προειδοποιώντας ότι η κατάσταση στην περιοχή φαινόταν επικίνδυνη.

Η απάντηση, όμως, ήταν σαφής: η πτήση έπρεπε να συνεχιστεί κανονικά προς τη Λευκωσία. Ο Πύργος ελέγχου του αεροδρομίου βρισκόταν υπό τον έλεγχο των χουντικών και ο ελεγκτής εναέριας κυκλοφορίας βρισκόταν με το πιστόλι στον κρόταφο του.

Το αεροσκάφος άρχισε την τελική προσέγγιση προς τον διάδρομο του αεροδρομίου.

 

Η τελευταία προσγείωση

 

 

Ήταν περίπου τέσσερις το πρωί της 20ής Ιουλίου 1974 όταν το αεροπλάνο προσγειώθηκε στο αεροδρόμιο της Λευκωσίας.

Η πτήση αυτή έμελλε να μείνει στην ιστορία ως η τελευταία πολιτική πτήση που έφτασε στο αεροδρόμιο πριν από την έναρξη της εισβολής.

Λίγες ώρες αργότερα ξεκινούσε η στρατιωτική επιχείρηση της Τουρκίας, γνωστή ως  «Επιχείρηση Αττίλας».

Τουρκικά αποβατικά πλοία προσέγγιζαν τις ακτές της Κερύνειας, ενώ αλεξιπτωτιστές ρίχνονταν στην περιοχή της Λευκωσίας. Ο πόλεμος είχε αρχίσει.

 

Το αεροδρόμιο στη μέση των μαχών

 

 

Το αεροδρόμιο της Λευκωσίας βρέθηκε πολύ γρήγορα στο επίκεντρο των συγκρούσεων.

Η στρατηγική του σημασία ήταν μεγάλη, καθώς αποτελούσε βασικό σημείο ελέγχου της πρωτεύουσας και σημαντική υποδομή για μεταφορές και ανεφοδιασμό.

Στις πρώτες ημέρες των συγκρούσεων σημειώθηκαν σφοδρές μάχες στην περιοχή. Αεροπορικοί βομβαρδισμοί προκάλεσαν σοβαρές ζημιές στις εγκαταστάσεις.

Τελικά το αεροδρόμιο πέρασε υπό τον έλεγχο της ειρηνευτικής δύναμης του ΟΗΕ, της United Nations Peacekeeping Force in Cyprus.

Έκτοτε βρίσκεται μέσα στη λεγόμενη «νεκρή ζώνη» που χωρίζει τις δύο πλευρές του νησιού.

 

Ένα αεροδρόμιο παγωμένο στον χρόνο

 

 

Μετά τα γεγονότα του 1974, η Κύπρος δημιούργησε νέα διεθνή αεροδρόμια, κυρίως στη Λάρνακα και αργότερα στην Πάφο.

Το αεροδρόμιο της Λευκωσίας όμως δεν λειτούργησε ποτέ ξανά.

Τα κτίρια, οι διάδρομοι και τα εγκαταλειμμένα αεροσκάφη παρέμειναν εκεί όπου τα άφησε η ιστορία. Μέσα στη νεκρή ζώνη, ο χρόνος φαίνεται να έχει σταματήσει.

Οι σκουριασμένες πινακίδες αφίξεων, οι άδειες αίθουσες αναμονής και τα ξεθωριασμένα σήματα των αεροπορικών εταιρειών θυμίζουν την εποχή που το αεροδρόμιο ήταν γεμάτο ζωή.

 

Μια πτήση που έγινε ιστορία

 

 

Η τελευταία πτήση προς τη Λευκωσία αποτελεί σήμερα ένα μικρό αλλά χαρακτηριστικό επεισόδιο της μεγάλης τραγωδίας που βίωσε η Κύπρος το 1974.

Μέσα από τη μαρτυρία του πιλότου αναδεικνύονται οι τελευταίες ώρες πριν από την καταιγίδα: η αγωνία, η αβεβαιότητα και η αίσθηση ότι κάτι ιστορικό επρόκειτο να συμβεί.

Η προσγείωση εκείνη, λίγο πριν χαράξει η 20ή Ιουλίου, σηματοδότησε το τέλος μιας εποχής.

Λίγες ώρες αργότερα, η ιστορία της Κύπρου θα έμπαινε σε μια νέα, δραματική περίοδο — τα σημάδια της οποίας παραμένουν ορατά μέχρι σήμερα.

Πηγές :

https://simerini.sigmalive.com/article/2023/7/17/to-khroniko-tes-teleutaias-pteses-sto-aerodromio-leukosias/

https://en.protothema.gr/2025/11/23/the-abandoned-nicosia-airport-after-51-years-time-frozen-since-1974-photos

File:Airplane on nicosia airport.JPG - Wikimedia Commons

https://el.wikipedia.org/wiki/Διεθνής_Αερολιμένας_Λευκωσίας

https://city.sigmalive.com/article/2016/10/24/ntokimanter-gia-aerodromio-tis-leykosias/

ΤΟ ΜΑΥΡΟ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ

 

ΤΟ ΜΑΥΡΟ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ

 

Γράφει ο Παύλος Παπαδημητρόπουλος,

ΤΡΕΙΣ ΦΟΡΕΣ

Τρεις φορές η Ελλάδα προσέτρεξε στην Κύπρο:

Η πρώτη βοήθεια ήρθε το 450 π.Χ. από τον Στρατηγό Κίμωνα (γιος του ήρωα του Μαραθώνα, Μιλτιάδη).

Την δεύτερη φορά, όταν ο Μέγας στρατηλάτης Αλέξανδρος, το 333 π.Χ. απάλλαξε την Κύπρο από την περσική κυριαρχία..

Την τρίτη φορά όταν Έλληνες κομάντος τον Ιούλιο του 1974 πέταξαν στην Κύπρο σε μια αποστολή αυτοκτονίας.

ΣΑΝ ΝΑ ΗΤΑΝ ΧΘΕΣ

Ιούλιος 2025- Ήταν ένα από εκείνα τα καλοκαιρινά απογεύματα που στο Αλεποχώρι μοιάζει να κυλάει πιο αργά ο χρόνος. Ο ήλιος βυθιζόταν αργά πίσω από τα βουνά, βάφοντας τον ουρανό και την θάλασσα μπροστά μας με αποχρώσεις πορτοκαλί και χρυσού. Με τον Γιώργο, καθισμένοι στην υπέροχη βεράντα του, σιωπηλοί , ακούγαμε μόνο τη θάλασσα να μας μουρμουρίζει.

Βαθιά μέσα στον Κορινθιακό κόλπο αχνοφαίνονταν οι βράχινοι σχηματισμοί των Αλκυονίδων νήσων και τα ρουμελιώτικα βουνά να φράζουν σαν απροσπέλαστο τείχος τον ορίζοντα. Ένα αεροπλάνο πετούσε ανατολικά. Κοιτώντας το, με πλημμύρισαν αναμνήσεις.

-«Θυμάσαι τον Ιούλιο του 1974 ;», τον ρώτησα, «Πριν από 52 χρόνια; Εκείνο το βράδυ της 21ης Ιουλίου βγαίνοντας από το κέντρο επιχειρήσεων της 115 ΠΜ για λίγο φρέσκο αέρα, είδα τα λεωφορεία με τους καταδρομείς να φθάνουν. Συγκλονίστηκα ακούγοντας τους να φωνάζουν με δύναμη, πάθος και θέρμη, ρυθμικά: «Πάμε για την νίκη, πάμε για την νίκη…». Παρακολούθησα -πολύ συγκινημένος την -πολύ δύσκολη- απογείωση των Noratlas”

 

 

«ΜΠΕΣ ΟΠΟΥ ΝΑ΄ΝΑΙ»

Ο Γιώργος δεν απάντησε. Δεν ήξερα αν με άκουσε . Τα μάτια του είχαν σκοτεινιάσει, σαν να βυθίστηκε ξαφνικά σε έναν ωκεανό αναμνήσεων. Ένοιωσα ότι δεν ήταν δίπλα μου. Ήταν αλλού. Ποτέ δεν μου είχε μιλήσει για εκείνες τις ημέρες, για την συμμετοχή του, για το πέρασμα μέσα από τον θάνατο. Εκείνη την στιγμή μου άνοιξε την καρδιά του. Μου μίλησε για την αποστολή των κομάντος , για την «Επιχείρηση ΝΙΚΗ», για τις κραυγές και τις σιωπές, για το αεροδρόμιο της Λευκωσίας που δεν έπεσε. Μου έδωσε μια αποκλειστική συνέντευξη για τα «Τα Δικά μας Φτερά», που δεν ήταν απλώς μαρτυρία – ήταν κατάθεση ψυχής.

«20 Ιουλίου 1974. Ημέρα που δεν θα ξεχάσω ποτέ. Η επιστράτευση είχε ήδη ξεκινήσει. Ήμουν στην Α΄ Μοίρα Καταδρομών, υπεύθυνη για την άμυνα των νησιών του Ανατολικού Αιγαίου. Το πρωί της Κυριακής, μάθαμε ότι επιτάσσονται λεωφορεία των ΚΤΕΛ. Το μεσημέρι υπήρχε μεγάλη υπερένταση . Μας είπαν μόνο:

“Φεύγουμε.”»

Ο υπολοχαγός Πλάτων Αριστοτέλης με στέλνει στο 2ο γραφείο. Ο ταγματάρχης Βασίλης Μανουράς μου δίνει εντολή να πάρω ένα ΡΕΟ και να πάω στη Σούδα να παραλάβω τη νέα σειρά από το Μεγάλο Πεύκο. Τρεις ώρες μετά, επιστρέφουμε. Το στρατόπεδο βουίζει: “Πάμε Κύπρο.”

Φθάσαμε στην 115 Πτέρυγα Μάχης. Λόγω της αποστολής μου είχα καθυστερήσει. Δεν βρίσκω τον λόχο μου. Ένας αξιωματικός μου λέει: «Μπες όπου να ’ναι.» Μπαίνω στο πρώτο διαθέσιμο Noratlas ( στο «ΝΙΚΗ 6»)

Μπήκα τελευταίος. Ζήτησα από τους υπόλοιπους να μετακινηθούν κατά μία θέση. Εκείνη η μικρή αλλαγή… άλλαξε τη μοίρα όλων μας».

Ο Γιώργος σταματά για λίγο. Ύστερα συνεχίζει:

«Η πτήση χαμηλή, σχεδόν ξυστά πάνω από τη θάλασσα. Ξαφνικά, το αεροπλάνο χτυπιέται. Διαμπερείς τρύπες ανοίγουν στο σκάφος. Σταθήκαμε όρθιοι μέσα στο απόλυτο σκοτάδι ώστε να ελαχιστοποιηθεί ο όγκος και να μειωθούν οι πιθανότητες να χτυπηθούμε. Οι σφαίρες έμπαιναν από κάτω και διαπερνούσαν την άτρακτο.

Ήμασταν φορτωμένοι με χειροβομβίδες και εκρηκτικά και υπήρχε κίνδυνος να τιναχθούμε όλοι στον αέρα. Ξαφνικά ο διπλανός μου, ο Σπύρος Νόμπελης, μου λέει: «Σειρά, πονάω. Χτυπήθηκα.» Του απαντώ: «Κουράγιο. Φθάνουμε.»

Λίγα λεπτά αργότερα, ο Σπύρος θα αφήσει την τελευταία του πνοή. Ένας από τους δύο νεκρούς του «ΝΙΚΗ 6». Δύο από εκείνους που έπεσαν υπέρ πατρίδος, χωρίς δισταγμό, χωρίς δεύτερη σκέψη. Το όνομά τους, όπως και των άλλων, γράφτηκε με αίμα στο βιβλίο της Ιστορίας. Στο βιβλίο των ηρώων του Έθνους.

 

 

«Προσγειωθήκαμε, πηδήξαμε έξω από το Noratlas που καιγόταν και καλυφθήκαμε όπου βρήκαμε. Πιστεύαμε ότι το αεροδρόμιο ήταν κατειλημμένο από τους Τούρκους, λόγω των πυρών που είχαμε δεχθεί. Το πρωί βγήκαμε από το αεροδρόμιο για να ανασυνταχθούμε.

Πιάσαμε τον δρόμο δεξιά, όπως ήταν σύνηθες, αλλά δεν σκεφθήκαμε στην πίεση που είχαμε ότι στην Κύπρο οδηγούν ανάποδα και το ασθενοφόρο με τους τραυματίες έπεσε επάνω μας με αποτέλεσμα ένας καταδρομέας να σπάσει και τα δυο του πόδια. Πήγαμε και καταλύσαμε στον κήπο της αρχιεπισκοπής όλη την ημέρα κάτω σε ένα λεμονόκηπο. Το απόγεμα στις 17:00 φθάσαμε σε ένα χώρο με λαμαρινένια καταλύματα σε προάστειο της Λευκωσίας. Μπήκαμε στα ΤΟΛ που ήταν διάτρητα από ριπές. Το δάπεδο, οι τοίχοι, τα στρώματα ήταν ματωμένα από τις σφοδρές εμφύλιες μάχες που ακολούθησαν το πραξικόπημα της 15ης Ιουλίου 1974. (σημείωση: Εκεί διέμενε το «Εφεδρικό Σώμα», η προσωπική φρουρά του Μακαρίου. Οι αδικοχαμένοι νεκροί ανήλθαν σε 82 (οι 5 από την Ελλάδα). Ασχοληθήκαμε με οργανώσεις άμυνας (ορύγματα, φυλάκια, περιπόλους και πολυβολεία) για να εποπτεύουμε όχι μόνο το στρατόπεδό μας αλλά και την ευρύτερη περιοχή.

Νωρίς το πρωί της 23ης Ιουλίου επιστρέψαμε στο αεροδρόμιο για να μην πέσει στα χέρια των Τούρκων. Δώσαμε σκληρή μάχη και δεν επιτρέψαμε στον εχθρό να πετύχει τον στόχο του.

Στις 11 Αυγούστου μετακινηθήκαμε στο στρατόπεδο Σταυροβουνίου. Σταδιακά σταμάτησαν οι εχθροπραξίες, δημιουργήθηκε η νεκρή ζώνη που ισχύει μέχρι και σήμερα. Άρχισε η απόσυρση βάσει απολυτηρίου και νέα επάνδρωση. Η 35 ΜΚ είναι ακόμη εκεί».

 

ΨΗΛΑ ΤΑ ΠΡΑΣΙΝΑ ΜΠΕΡΕ

 

 

«Η Α΄ ΜΚ και οι καταδρομείς της Γ΄ΜΑΚ (συνολικά 344 άνδρες) θα ήταν τελικά η μόνη παρουσία της Ελλάδας στην Κύπρο. Είχαν συμμετοχή στις σφοδρές- νικηφόρες μάχες του αεροδρομίου της Λευκωσίας την 23 Ιουλίου και στο ύψωμα 190 ή «Κολοκασίδη» στις 16/17 Αυγούστου, με αποτέλεσμα την αποτροπή των σχεδίων της Τουρκίας για κατάληψη του στρατηγικού στόχου του αεροδρομίου, και την αποκοπή/απομόνωση της Λευκωσίας. Η παρουσία των Ελλήνων λοκατζήδων, αναπτέρωσε στο πιο κρίσιμο σημείο το ηθικό των Κυπρίων πολεμιστών, που μάχονταν για τρεις ημέρες, με μηδαμινό οπλισμό, ένα πάνοπλο «Αττίλα 2»».

Στο Αλεποχώρι, εκείνο το καλοκαίρι του 2025, η θάλασσα ήταν βουβή, σαν να άκουγε κι αυτή τα λόγια του Γιώργου. Κάθε λέξη του ήταν μια σφαίρα στη λήθη. Κάθε ανάμνηση, μια προσευχή για τους πεσόντες. Για αυτούς που δεν γύρισαν. Για τους άνδρες του «ΝΙΚΗ 4», που θυσιάστηκαν πριν καν πατήσουν στη γη. Για όλους εκείνους που κράτησαν το μετερίζι τους, την τιμή, την Ιστορία. Ποτέ, κανείς δεν αναφέρθηκε σε κάποια ξεχωριστή προσφορά του προς την Πατρίδα, ούτε επιδίωξε κάποια διαφορετική τιμή ή διάκριση, από αυτή των άλλων συμπολεμιστών του. Γνωρίζουν βαθιά μέσα τους, πολύ καλά, ότι δεν ενεργούσαν μεμονωμένα, αλλά σαν ένας Καταδρομέας σε μία συντεταγμένη Μοίρα Καταδρομών

Οι καταδρομείς (όλοι έφεδροι) μετά την τραγική άφιξη τους στην Κύπρο έχοντας υποστεί τεράστιες απώλειες, δεν έχασαν καθόλου το ηθικό τους και την μαχητική τους ικανότητα.

Χωρίς να χάσουν ούτε ένα μικρό μέρος της ορμητικότητας τους ενεπλάκησαν σε μάχη με υπέρτερες και επίλεκτες τουρκικές δυνάμεις στο αεροδρόμιο της Λευκωσίας και τις κατανικούν, προκαλώντας τους βαρύτατες απώλειες.

Οι Μοίρες Καταδρομών δεν ήταν απλώς στρατιωτικές μονάδες. Ήταν η ψυχή της Ελλάδας, σε μια στιγμή που όλα έμοιαζαν χαμένα. Και η μνήμη των ηρώων που χάθηκαν, όπως η φλόγα του ήλιου που χάνεται πίσω από το πέλαγος, δεν θα σβήσει ποτέ.

Ξημερώματα της 20ης Ιουλίου. Ήταν νύχτα ακόμα, όταν έφθασα σε ένα από τα πολυβολεία που ήταν περιμετρικά του αεροδρομίου. Διέκρινα ένα αεροσκάφος της ΟΑ. Πρόσεξα ότι ήταν σε περίεργη θέση «υπό γωνία» στον άξονα του διαδρόμου. Δεν ήξερα τι είχε συμβεί. Ξαφνικά, από το πουθενά, παρουσιάστηκε μπροστά μου ένας βαθμοφόρος καταδρομέας με στολή παραλλαγής. Με χαιρέτησε πρώτος στρατιωτικά, συστηθήκαμε και στην συνέχεια είδα έκπληκτος τους θάμνους να «ζωντανεύουν». Περικυκλωθήκαμε από καταδρομείς. Εντυπωσιάστηκα! Ούτε που τους είχα αντιληφθεί ή ακούσει! Οι πυροβολητές του φυλακίου φίλεψαν τους φίλους μας με ότι υπήρχε στο φυλάκιο από το συσσίτιο, γλυκά, φρούτα, νερό και τσιγάρα.

Σχέδιο «ΟΛΥΜΠΙΑ» (επιστράτευση προσωπικού της ΟΑ και επίταξη αεροσκαφών BOEING 707 και ελικοπτέρων).

 

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ «ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ 1»

Μεταφορά το βράδυ της 20ης Ιουλίου, της Β’ ΜΚ από την Θεσσαλονίκη στην Λευκωσία, μέσω «Δαίδαλου» (κωδικός της Σούδας) για ανεφοδιασμό, με τέσσερα BOEING 707 της ΟΑ, με στόχο να προσβάλλει το προγεφύρωμα των Τούρκων στο Πεντεμίλι / Κυρήνεια. Η αποστολή ματαιώθηκε όταν λίγο πριν από την απογείωση, το Β707 (SX–DBA) λόγω του πολύ μεγάλου βάρους (μετέφερε και τον βαρύ οπλισμό των καταδρομέων), της υπάρχουσας κατηφόρας στον τροχόδρομο, μιας βλάβης που παρουσιάστηκε (διαρροή της metering valve του συστήματος φρένων) κύλησε στα χαλίκια και χτύπησε στους ανασχετήρες (barriers) με αποτέλεσμα να εκραγούν δύο ελαστικά του και να βγει εκτός πτητικής ικανότητας. Η ουρά του βρισκόταν στον διάδρομο απογείωσης, εμποδίζοντας τα υπόλοιπα αεροπλάνα. Η αποστολή ακυρώθηκε λόγω παρέλευσης της ώρας. Τρία α/φη με τους καταδρομείς επέστρεψαν στην Θεσσαλονίκη. Το τέταρτο α/φ μετά την επισκευή απογειώθηκε για το Ελληνικό.

1. «Αλέξανδρος 1» / SX–DBO (Λίνδος): C1 Μυσσίρης Ιωάννης, C2 Αθανάσιος Φούντας, Ι/M Μεταξάς Διονύσιος.

2. «Αλέξανδρος 2» / SX–DBF (Μυκήναι): C1 Γεώργιος Τζουτζουράκης , C2 Ευθύμιος Αποστολόπουλος , Ι/M Ηλίας Καραστατήρης.

3. «Αλέξανδρος 3» / SX–DBA (Αθήναι): C1 Βασίλειος Ρουσσίδης, C2 Αντώνιος Γιαλούρης , Ι/M Σπυρίδων Κορακιανίτης , Μ/E Πρόδρομος Παπαϊωάννου.

4. «Αλέξανδρος 4» / SX–DBE (Πέλλα): C1 Νικόλαος Ανδριανάκης, C2 Λουκάς Γραμματικός, Ι/M Νικόλαος Καϊμάκης, Μ/E Νικόλαος Χρυσικόπουλος.

 

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ «ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ 2»

Στις 21 Ιουλίου, στο Β707 που είχε προσγειωθεί στο Ελληνικό, έγινε αλλαγή πληρώματος με : C1 Ιωάννης Καλεντέρης, C2 Δημήτρης Δουκάκης, Ι/Μ Δημήτριος Καλιπόζης. Για αντικατάσταση των πληρωμάτων που ήταν στην Θεσσαλονίκη, αποφασίσθηκε η αποστολή ενός YS-11 με τους : C1 Σπύρος Κατσιλέρος ( λόγω αρχαιότητος ορίσθηκε αρχηγός σχηματισμού) C2 Γιώργος Κοντέας, C1 Σπύρος Χωραφάς, C2 Γιώργος Αλεβιζάκης, C1 Μιλτιάδης ΄Ητουνας, C2 Διονύσιος Ρομποτής-Μαυροκέφαλος, Ι/Μ Χρήστος Οικονόμου, Ιωάννης Καλεντέρης, Δημήτριος Δουκάκης

Η δεύτερη αποστολή για την Κύπρο, ματαιώθηκε το βράδυ της ίδιας ημέρας ενώ τα αεροσκάφη ήταν έτοιμα για απογείωση, λόγω θέσης εκτός ενέργειας του μεγαλύτερου σε μήκος διαδρόμου προσγείωσης του αεροδρομίου Λευκωσίας, από βομβαρδισμό της Τουρκικής Αεροπορίας.

 

 

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ «ΣΜΥΡΝΗ»

Αμέσως με την έναρξη της εισβολής των Τούρκων στην Κύπρο, στην ΟΑ σήμανε συναγερμός. Ματαιώνονται οι πτήσεις ΟΑ-259 (Λονδίνο) & ΟΑ-201 (Παρίσι) και δύο Β707 (SX-DBA & SX-DBC) απογειώνονται στις 13:50 για την Σμύρνη με αποστολή την παραλαβή των ανδρών του Διπλωματικού Σώματος και των αξιωματικών του εκεί κλιμακίου του ΝΑΤΟ με τις οικογένειες τους. Πληρώματα: Στο SX-DBA, Κ1/Γρηγόριος Ζορμπάς Κ2/Μ. Καβάσιλας, Ι/Μ Θύμιος Καρδάσης και στο SX-DBC, Κ1/Πούλιος Ζαφειρόπουλος Κ2/Μίλτος Χατζηγιαννάκης, Ι/Μ Γιώργος Φιλιππίδης. Το απόγευμα τα δυο α/φη επέστρεψαν στο Ελληνικό με 275 επιβάτες.

 

 

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ: «ΑΝΥΠΑΡΚΤΗ ΠΤΗΣΗ»

Τέλη Ιουλίου 1974: Το Αεροσκάφος NAMC YS-11-220 «Νήσος Σαμοθράκη» (SX-BBI) φορτώνεται ασφυκτικά με μυστικότητα στην περιοχή «χαμομήλια» του Α/Σ Ελληνικού, με υγειονομικό υλικό και με τους έμπειρους –βετεράνους κυβερνήτες (K1/Παναγιώτης Κυρτάτος, K/2 Παύλος Ιωαννίδης) και Ι/Σ την Σταυρούλα Αγτζιόγλου- Στεφάνου, θα πετάξουν «αγγίζοντας την θάλασσα» σε απόρρητη πτήση για την Κύπρο. Προσγειώθηκαν στο στρωμένο με σιδηρόπλεγμα (P.S.P.), αεροδρόμιο της Λακατάμιας, διατρέχοντας θανάσιμο κίνδυνο να χτυπηθούν από ελεύθερους σκοπευτές. Εκεί το α/φ ξεφορτώθηκε ταχύτατα από το δακρυσμένο προσωπικό του αεροδρομίου της Λευκωσίας. Τον πρώτο τους καφέ οι κυβερνήτες τον απόλαυσαν μόλις μπήκαν στον εναέριο χώρο της Ελλάδας. (Η Ι/Σ νομίζουμε ότι ήταν η μοναδική γυναίκα από την Ελλάδα, που συνέδραμε στα τραγικά γεγονότα).Ο αριθμός της πτήσης : 000 (όπως λέμε: It never happened)

 

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ «ΝΙΚΗ»

Την επόμενη μέρα της εισβολής της Τουρκίας στη Κύπρο, με την ανοχή των ΗΠΑ και της Μεγάλης Βρετανίας, η Ελλάδα με τον χουντικό στρατιωτικό βερμπαλισμό που είχε ανοίξει το «κουτί της Πανδώρας», σε συντριβή, ενεργεί σπασμωδικά για να «βοηθήσει» την Κύπρο, που ήταν βαθιά πολιτικά διχασμένη, βαρύτατα τραυματισμένη από το εμφύλιο πραξικόπημα, αδύναμη να αντιμετωπίσει μόνη της ένα πόλεμο σε εξέλιξη στο έδαφος της. Αρχικά σχεδιάστηκε να σταλεί μία Μοίρα Καταδρομών με επιταγμένα αεροσκάφη της Ολυμπιακής Αεροπορίας. Η σκέψη δεν έγινε πράξη και μέσα σε συνθήκες πανικού, ο τραγικός κλήρος της θυσίας έπεσε στη Α’ Μοίρα Καταδρομών που έδρευε στο Μάλεμε της Κρήτης και της Γ’ Μοίρας Αμφίβιων καταδρομών (περίπου 40 άνδρες). Πέταξαν στην Κύπρο με 15 Nord N2501D Noratlas ( κατασκευής της δεκαετίας του 1940- είχαν δοθεί στην Ελλάδα από την Γερμανία το 1968 στα πλαίσια των πολεμικών αποζημιώσεων-) σε μια μοναδική ασυνόδευτη αεροαποβατική επιχείρηση –«κατακόρυφη υπερκέραση» στην στρατιωτική ορολογία- που αποτέλεσε «θέμα ειδικής μελέτης» για στρατιωτικά επιτελεία άλλων χωρών. Λέχθηκε ότι υπήρξε προπομπός της επιχείρησης στο Εντέμπε των Ισραηλινών δύο χρόνια μετά. Μια αποστολή θανάτου που η Ελληνική πολιτεία για δεκαετίες, υποκρινόταν ότι δεν έγινε ποτέ και οι τραυματίες πήραν μια σύνταξη για ένα πόλεμο που ήταν αγέννητοι (1940-1949) !!

 

 

ΕΠΙΛΟΓΟΣ

Σήμερα ζούμε σε μια εποχή στην οποία καταβάλλεται ενεργή προσπάθεια για παραχάραξη της Ιστορίας – είτε για να κολακεύσει, είτε να εξαπατήσει, είτε για να εξυπηρετήσει επιμέρους σκοπιμότητες. Καμία ωφέλεια δεν μπορεί να προκύψει από τέτοιες στρεβλώσεις, ακόμη κι όταν αυτές απορρέουν από ανιδιοτελή κίνητρα. Η Ιστορία είναι η συλλογική μνήμη και αν αντιληφθούμε το κοινωνικό σώμα κατ’ αναλογία προς το ανθρώπινο σώμα, τότε η απουσία της ισοδυναμεί με αμνησία, ενώ η παραμορφωμένη Ιστορία συνιστά νεύρωση. Στην χώρα μας η επέτειος του Ιουλίου 1974 σημαίνει την κατάρρευση της Χούντας- αποσιωπώντας το γεγονός ότι η δημοκρατία μας θεμελιώθηκε στις στάχτες της Κύπρου.

Tα δικά μας φτερά - Τεύχος 219 | Ιανουάριος - Φεβρουάριος 2026 |