Τα ψυχογενή χαρακτηριστικά της παθολογικής ενασχόλησης με τα τυχερά παιχνίδια. Από την εξάρτηση στην απελευθέρωση
Γράφει ο Κ. Γραικιώτης
Στην εποχή της αβεβαιότητας, της οικονομικής πίεσης και της συνεχούς αναζήτησης «μιας εύκολης λύσης», τα τυχερά παιχνίδια παρουσιάζονται συχνά ως μια γρήγορη διέξοδος. Για πολλούς ανθρώπους αποτελούν μια αθώα μορφή διασκέδασης. Για άλλους, όμως, μετατρέπονται σε μια σιωπηλή, ύπουλη παγίδα που διαβρώνει σταδιακά την ψυχική ισορροπία, τις σχέσεις, την οικονομική σταθερότητα και τελικά την ίδια την αυτοεκτίμηση.
Η παθολογική ενασχόληση με τα τυχερά παιχνίδια δεν είναι «κακή συνήθεια». Είναι μια ψυχολογική κατάσταση που απαιτεί κατανόηση, γνώση και υποστήριξη. Στο άρθρο αυτό εξετάζουμε τα βασικά ψυχογενή χαρακτηριστικά της, αλλά και τα βήματα που μπορούν να οδηγήσουν στην απελευθέρωση από αυτήν.
Η ψυχολογία πίσω από την παρόρμηση
1. Η αδυναμία αντίστασης
Ο παθολογικός παίκτης δεν παίζει επειδή θέλει απλώς να κερδίσει. Παίζει επειδή δεν μπορεί να μην παίξει.
Η παρόρμηση λειτουργεί σαν εσωτερική πίεση που ζητά εκτόνωση. Ακόμη κι όταν γνωρίζει ότι βλάπτει τον εαυτό του ή τους γύρω του, η ανάγκη υπερισχύει της λογικής.
Η σκέψη της ζημιάς υποχωρεί μπροστά στην προσδοκία της στιγμιαίας ηδονής.
2. Η τελετουργία της πράξης
Η συμπεριφορά αποκτά συχνά τελετουργικό χαρακτήρα:
• «Τυχερές μέρες»
• συγκεκριμένα πρακτορεία
• επαναλαμβανόμενες διαδρομές
• μικρές προσωπικές δεισιδαιμονίες
Ακόμη και ένα τυχαίο ερέθισμα — μια πινακίδα, ένα πρακτορείο στο δρόμο — μπορεί να ενεργοποιήσει την επιθυμία του για τον τζόγο.
3. Η συναισθηματική καμπύλη: ένταση – ηδονή – θυμός
Πριν από το παιχνίδι, το άτομο βιώνει έντονη ψυχική διέγερση.
Κατά τη διάρκεια, νιώθει ευχαρίστηση, μια μορφή ψυχολογικής «λύτρωσης».
Μετά, όμως, εμφανίζονται:
• απογοήτευση
• θυμός
• αναζήτηση εξωτερικών ενόχων
• η ψευδαίσθηση ότι «την επόμενη φορά θα αλλάξει η τύχη»
Ο παίκτης σπάνια αναλαμβάνει ευθύνη για τις πράξεις του. Η αυτοκριτική αντικαθίσταται από την ελπίδα της επόμενης «ευκαιρίας».
Η παθολογική χαρτοπαιξία και ο τζόγος ως μορφή εξάρτησης
Η συμπεριφορά αυτή δεν διαφέρει ουσιαστικά από άλλες εξαρτήσεις, όπως το αλκοόλ ή το κάπνισμα.
Κοινά χαρακτηριστικά:
• έντονη παρόρμηση
• ψευδαίσθηση ελέγχου
• πρόσκαιρη ευχαρίστηση
• μακροχρόνια αυτοκαταστροφή
Και στις τρεις περιπτώσεις, το άτομο πιστεύει ότι «κρατάει το τιμόνι», ενώ στην πραγματικότητα το τιμόνι το κρατά η παρόρμηση.
Πώς αντιμετωπίζεται – τα βασικά στάδια αλλαγής
1. Αναγνώριση του προβλήματος
Το πρώτο βήμα είναι και το πιο δύσκολο.
Η ειλικρινής παραδοχή ότι υπάρχει πρόβλημα ανοίγει τον δρόμο για την αλλαγή.
Η καταγραφή σκέψεων και συμπεριφορών σε ημερολόγιο βοηθά το άτομο να δει καθαρά τα μοτίβα του.
2. Ανάλυση των συνθηκών που οδηγούν στο παιχνίδι
Ποιες καταστάσεις πυροδοτούν την παρόρμηση;
Ποια συναισθήματα προηγούνται;
Η συζήτηση με ανθρώπους εμπιστοσύνης μπορεί να προσφέρει πολύτιμη ενόραση.
3. Απόφαση για αντίσταση
Η αλλαγή απαιτεί σταθερή απόφαση και επιμονή.
Τα οφέλη — οικονομικά, ψυχολογικά, κοινωνικά — είναι σημαντικά, αλλά χρειάζονται χρόνο για να φανούν.
4. Ζήτηση βοήθειας
Η προσπάθεια δεν είναι μοναχική υπόθεση.
Η υποστήριξη από οικογένεια, φίλους ή ειδικούς ψυχικής υγείας αυξάνει θεαματικά τις πιθανότητες επιτυχίας.
5. Τα τρία πρακτικά βήματα εφαρμογής
• Διακοπή και συνεχής αυτοπαρατήρηση
• Αλλαγή συνηθειών και απομάκρυνση από ερεθίσματα (παρέες, περιοχές, αντικείμενα)
• Συνειδητή αποχή από περιβάλλοντα που ενισχύουν την παρόρμηση
Η παθολογική ενασχόληση με τα τυχερά παιχνίδια δεν είναι ζήτημα αδυναμίας χαρακτήρα. Είναι μια ανθρώπινη μάχη ανάμεσα στην παρόρμηση και την αυτογνωσία.
Κάθε άνθρωπος που παλεύει με αυτή τη δυσκολία αξίζει κατανόηση, όχι κριτική.
Αξίζει υποστήριξη, όχι απομόνωση.
Και πάνω απ’ όλα, αξίζει την ευκαιρία να ξαναχτίσει τη ζωή του με σταθερά θεμέλια.
Η αλλαγή δεν έρχεται απότομα. Έρχεται βήμα-βήμα, με ειλικρίνεια, επιμονή και τη δύναμη να ζητήσεις βοήθεια όταν τη χρειάζεσαι.
Και αυτό, τελικά, είναι πράξη γενναιότητας.
κγ

