Η Ελλάδα με τα μάτια του Παυσανία

 

Λεπτομέρεια τον ανάγλυφου της Πύλης των λεόντων, στις Μυκήνες. Τον Παυσανία ενδιαφέρει πολύ η θρησκεία και άλλα στοιχεία της αρχαίας ζωής. Πολύτιμος αποδεικνύεται σε θέματα εικονογραφίας, μνημείων και χώρων, για τους οποίους δεν υπάρχουν αυτές οι λεπτομέρειες από άλλους, αλλά και δεν σώζονται τα μνημεία.

 

Η Ελλάδα με τα μάτια του Παυσανία

 

Ένας αλλοδαπός αρχαιολόγος καθηγητής παλιά στο King’s College του Λονδίνου και συγγραφέας του βιβλίου «Η Ελλάδα του Παυσανία» ο Dr. Karim Arafat ερμηνεύει της στάση του Παυσανία απέναντι στα παλιά μνημεία, στη θρησκεία και στις παραδόσεις και μας προβάλλει τη νοοτροπία του Παυσανία ως περιηγητή στην Αρχαία Ελλάδα. O καθηγητής απελευθερωμένος από παλιές ερμηνείες σε πλήθος πλευρών του Παυσανία δίνει μια εξαιρετικά πειστική εικόνα του αρχαίου περιηγητή για θέματα που δεν έχουν ερμηνευθεί σωστά ή δεν έχουν διόλου εξετασθεί.

Ο Παυσανίας είναι ο συγγραφέας του βιβλίου «Ελλάδος περιήγησις». Το πιο σημαντικό του βιβλίου του Παυσανία είναι το ότι το κείμενο του σώζεται ολόκληρο, ενώ από άλλους αρχαίους περιηγητές έχουμε μόνο αποσπάσματα. 

Ο Παυσανίας ενδιαφερόταν ιδιαίτερα για τη γλυπτική και τη ζωγραφική, ενώ είχε μικρότερο ενδιαφέρον για  την αρχιτεκτονική. Τον ενδιέφερε πολύ η θρησκεία και άλλα στοιχεία της αρχαίας ζωής. Αποδεικνύεται κυριολεκτικά πολύτιμος σε θέματα εικονογραφίας μνημείων και χώρων, για τα οποία δεν έχουμε αυτές τις λεπτομέρειες από άλλους, αλλά και γιατί δεν σώζονται πολλά από τα μνημεία που αναφέρει  στο έργο του. Χωρίς εκείνον π.χ. δεν θα γνωρίζαμε τα θέματα των αετωμάτων του Παρθενώνα. Αξίζουν επίσης πολύ οι περιγραφές του, που πραγματεύονται τοιχογραφίες της κλασικής περιόδου. Δεν μιλάει ποτέ για επισκευές νεώτερες των μνημείων, πράγμα που δεν μοιάζει να τον ενδιέφερε. Επίσης μας δίνει την ευκαιρία να πλησιάσουμε στενά τους μεγάλους καλλιτέχνες της αρχαιότητας, που δεν έχουν σωθεί τα έργα τους.

Ο κ. Arafat βρίσκει ότι είναι πολύ δύσκολο να σχολιάσει κανείς επάξια τον Παυσανία, εφόσον ο Παυσανίας δίνει πλήθος από πληροφορίες: λατρείας θρησκευτικής, τοπικούς μύθους, κανονισμούς των ιερών, ανέκδοτα καθώς επίσης πληροφορίες για αθλητές και καλλιτέχνες, που δεν έχουν αφήσει ίχνη στην αρχαιολογική έρευνα.

Δεν μιλάει για τον εαυτό του ο περιηγητής. Έζησε τον 2ο αιώνα μ.Χ. κατά τους χρόνους του Αδριανού και του Μάρκου Αυρήλιου. Είναι ιδιαίτερα γνωστός για το σύγγραμά του «Ελλάδος περιήγησις», ένα εκτενές έργο που περιγράφει την αρχαία Ελλάδα με μαρτυρίες από πρώτο χέρι και αποτελεί σοβαρό σημείο σύνδεσης μεταξύ της κλασικής φιλολογίας και της σύγχρονης αρχαιολογίας. Ταξίδεψε στην ηπειρωτική Ελλάδα στο δεύτερο και το τρίτο τέταρτο του 2ου αι. μ.Χ. Έφτασε, εκτός από την Αττική και την Πελοπόννησο, ως τους Δελφούς που περιγράφονται στο τελευταίο του βιβλίο. 

Δεν γνωρίζουμε με βεβαιότητα τον ακριβή τόπο γέννησης του. Λέγεται ότι καταγόταν από το Σίπυλο της Μαγνησίας - δεν μιλάει σχετικά γι' αυτό και πιστεύεται ότι απλώς έζησε εκεί, και γνώριζε πολύ καλά την τοπογραφία, τις λατρείες και τα μνημεία  της Μικράς Ασίας. Ήταν πιθανώς γηγενής της Λυδίας και γνώριζε τη δυτική ακτή της Μικράς Ασίας, αλλά τα ταξίδια του επεκτάθηκαν αρκετά πέρα από τα όρια της Ιωνίας. Πριν επισκεφθεί την Ελλάδα φαίνεται πως επισκέφθηκε την Αντιόχεια και την Ιερουσαλήμ, καθώς και τις όχθες του ποταμού Ιορδάνη. Στην Αίγυπτο είδε τις πυραμίδες, ενώ στον ναό του Άμμωνα του επιδείχθηκε ο ύμνος που έστειλε κάποτε ο Πίνδαρος. Στη Μακεδονία είναι σχεδόν βέβαιο ότι είχε δει τον παραδοσιακό τάφο του Ορφέα. Διασχίζοντας την Ιταλία, είδε την Καμπανία και τα θαύματα της Ρώμης. Ήταν ένας από τους πρώτους που είδε ή έγραψε για τα ερείπια της Τροίας, των Μυκηνών και της Αλεξάνδρειας Τρωάδος.

Διαβάζοντας  τον Παυσανία δεν πρέπει να μας διαφεύγει πως στον 2ο μ.Χ. αι. η μορφή των πόλεων της Μ. Ασίας ήταν κατασκευή των Ρωμαίων, γι' αυτό και πολλά θέματα και λεπτομέρειες κοινές στην εποχή του, δεν αναφέρονται στο έργο του, ενώ για την κλασική Ελλάδα είχαν σημασία ως πρωτότυπες. Π.χ. δεν μιλάει για τον Κορινθιακό κιονόκρανο στο ναό της Φιγαλείας, γιατί σύμφωνα με τη γνώμη τού κ. Arafat ήταν πλήθος τα μνημεία σε κορινθιακό ρυθμό στην εποχή του.

Στα χρόνια του η Μ. Ασία είχε μεγάλες βιβλιοθήκες (σαν της Περγάμου) και μεγάλο ενδιαφέρον για τη σοφιστική. Παραλείπει επίσης την Πύλη του Αδριανού στην Αθήνα γιατί παρόμοια μνημεία υπήρχαν πλήθος στη Μ. Ασία. Ενδιαφέρεται πάντως περισσότερο για τα παλαιότερα απ' ό,τι για τα νεώτερα. Παραλείπει π.χ. στην Ολυμπία το Νυμφαίο του Ηρώδη Αττικού, ίσως γιατί το βρήκε πολύ χτυπητό ως κτίριο ή το θεώρησε ακατάλληλη προσθήκη σε ένα σεβάσμιο Ιερό, σαν την Ολυμπία. Αν και ήταν το πρώτο κανονικό υδραγωγείο εκεί, δεν τον ενδιαφέρει, γιατί γνώριζε πολλά μνημεία του είδους από τη Μ. Ασία.

Το ίδιο συμβαίνει και για την Οδό του Λεχαίου στην αρχαία Κόρινθο. Για τον περιηγητή αυτόν οι Ρωμαίοι ήταν νεοφερμένοι στην Ελλάδα και δεν τους συγχωρούσε την καταστροφή της Κορίνθου από τον Μόμμιο, το 146 π.Χ. Συμπαθεί αντίθετα τους Ρωμαίους αυτοκράτορες που έκαμαν έργα στην Ελλάδα.

Στην Ακρόπολη της Αθήνας παραλείπει το Ναό της Ρώμης και του Αυγούστου. Και αυτό γιατί πιθανότατα δεν συμπαθεί τις αυτοκρατορικές λατρείες. Δεν βλέπει με καλό μάτι το Νέρωνα, γιατί πήρε 500 αγάλματα από τους Δελφούς, χάλασε του Ολυμπιακούς Αγώνες, κ.α.δ. Τον ενδιαφέρει περισσότερο το ελεύθερο άγαλμα από το ανάγλυφο. Κι αν κάποτε αναφέρει λανθασμένα κάποιες λεπτομέρειες αυτό πρέπει να οφείλεται στις εσφαλμένες πληροφορίες που του έχουν δώσει οι τοπικοί οδηγοί. 

Από κάποιους υποστηρίχθηκε πως ποτέ δεν ήρθε στην Ελλάδα ο Παυσανίας. Όμως ο καθηγητής κ. Arafat απορρίπτει αυτή την άποψη γιατί θεωρεί ότι ήταν συνήθεια της εποχής για τους καλλιεργημένους νέους, όπως ο Παυσανίας, να ταξιδεύουν στην Ελλάδα. 

Ο Τζέιμς Φρέιζερ, ο οποίος έκανε μια από τις διάφορες αγγλικές μεταφράσεις του έργου (6 τομ., 1898), παρατηρεί για τον Παυσανία ότι: «χωρίς αυτόν τα ερείπια της Ελλάδας θα ήταν ως επί το πλείστον ένας λαβύρινθος χωρίς ενδείξεις, ένα αίνιγμα χωρίς απάντηση.»

Το έργο του Παυσανία παραδοσιακά χωρίζεται σε 10 βιβλία:

Βιβλίο 1: Αττικά

Βιβλίο 2: Κορινθιακά

Βιβλίο 3: Λακωνικά

Βιβλίο 4: Μεσσηνιακά

Βιβλίο 5: Ηλιακών Α

Βιβλίο 6: Ηλιακών Β

Βιβλίο 7: Αχαϊκά

Βιβλίο 8: Αρκαδικά

Βιβλίο 9: Βοιωτικά

Βιβλίο 10: Φωκικά, Λοκρών Οζόλων

Στα νέα ελληνικά έχει κυκλοφορήσει, μεταξύ των άλλων, από την Εκδοτική Αθηνών, με σχόλια σε μορφή αρχαιολογικού οδηγού, από το Νίκο Παπαχατζή. Επίσης έχουν κυκλοφορήσει και από τις εκδόσεις «Κάκτος».

Πηγές

ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ 15.2.1997

https://el.wikipedia.org/wiki/ Παυσανίας

 

ΑΡΗΣ Ο ΚΟΚΚΙΝΟΣ ΠΛΑΝΗΤΗΣ

 

 Η Ζωή στον Κόκκινο Πλανήτη

Η ονομασία του πλανήτη Άρη προέρχεται από τον Ολύμπιο θεό του πολέμου της Ελληνικής Μυθολογίας τον Άρη. Οι ονομασίες των δύο δορυφόρων του δόθηκαν από τούς δύο γιους του μυθολογικού Άρη, τον Δείμο και τον Φόβο.

Ο Άρης είναι γνωστός ήδη από την προϊστορία, καθώς είναι ο πρώτος πλανήτης που παρατηρούμενος με τηλεσκόπιο αποκάλυψε, λόγω εγγύτητας, τα γενικά χαρακτηριστικά της μορφολογίας του, τα οποία θεωρήθηκαν (σωστά ως ένα βαθμό) ότι είναι παρόμοια με αυτά της Γης. Η ομοιότητα αυτή έδωσε βάση αφενός σε μια εκτεταμένη συζήτηση για την ύπαρξη ζωής σε αυτόν, αφετέρου σε σκέψεις μελλοντικής αποίκισής του. Ακόμα, είναι εύκολα προσεγγίσιμος από τις εξερευνητικές μας διαστημοσυσκευές, καθώς ένα ταξίδι προς τον Κόκκινο Πλανήτη απαιτεί (με την σημερινή τεχνολογία) χρόνο έξι μηνών όταν οι θέσεις Γης και Άρη είναι ευνοϊκές, κάτι που συμβαίνει ανά δυο χρόνια. Για τους λόγους αυτούς ο Άρης είναι ο καλύτερα εξερευνημένος πλανήτης έως σήμερα.

 

 

Την 22 Νοεμβρίου 2016, η NASA ανέφερε ότι βρήκε μεγάλες ποσότητες υπόγειων υδάτων στον Άρη και ο όγκος του νερού που εντόπισαν ισοδυναμούσε με τον υδατικό όγκο της Λίμνης Σουπίριορ. Τον Ιούλιο 2018, ιταλοί επιστήμονες ανέφεραν ότι ανακάλυψαν μία υποπαγετώδη λίμνη στον Άρη, 1,5 χλμ. κάτω από το νότιο πολικό παγοκάλυμμα και πλευρικά εκτεινόμενη κατά 20 χλμ., το πρώτο γνωστό σταθερό σώμα ύδατος στον πλανήτη.

Η κατανόηση της έκτασης και της κατάστασης του νερού στον Άρη είναι ζωτικής σημασίας για την αξιολόγηση της βιωσιμότητας του πλανήτη και για την εξεύρεση πόρων που μπορούν να αξιοποιηθούν για μελλοντική ανθρώπινη εξερεύνηση. Για το λόγο αυτό, το επιστημονικό θέμα του Προγράμματος Εξερεύνησης του Άρη της NASA κατά την πρώτη δεκαετία του 21ου αιώνα ήταν «Ακολουθήστε το Νερό». Τα ευρήματα από το διαστημικό εγχείρημα «Αρειανή Οδύσσεια 2001» (2001 Mars Odyssey Orbiter) που αποκτήθηκαν  από τα τρία επιστημονικά εργαλεία που μετέφερε: το THEMIS (Thermal Emission Imagine System],το GRS (Gamma Ray Spectrometer) και το MARIE (Mars Radiation Environment Experiment) έδωσαν στους επιστήμονες την δυνατότητα να αντλήσουν πολλά στοιχεία για τη μορφολογία, τη χημική σύσταση και τη ραδιενέργεια του Κόκκινου Πλανήτη, ώστε η επικείμενη αποστολή ανθρώπων εξερευνητών στον Άρη να είναι το λιγότερο δυνατό επισφαλής. Είχαν επίσης καθοριστικό ρόλο στην απάντηση των βασικών ερωτήσεων για την αφθονία και την κατανομή του νερού στον πλανήτη.  

Παρακάτω σας  παρουσιάζω μια σειρά από διαδικτυακές σελίδες που σας δίνουν την ευκαιρία να μάθετε περισσότερα για όσα συμβαίνουν στον κόκκινο πλανήτη του ηλιακού μας συστήματος και να δείτε χάρτες και υπέροχες φωτογραφίες του.

 

 

Και ξεκινώ με την παρουσίαση του https://spaceref.com/tag/mars/ . Πρόκειται για ένα  κατάλογο διευθύνσεων που κατορθώνει, ως ένα σημείο, να συγκεντρώσει όλες τις πληροφορίες που υπάρχουν στο Διαδίκτυο σχετικά με τον Κόκκινο Πλανήτη. Μέσα από τα ετήσια archive του και τα links και τις πληροφορίες ανάλογα με το "θέμα" τους, ο οδηγός του Space Reference θα σας... πάρει από το χέρι για ένα ταξίδι στα υπέροχα μυστικά του Άρη. 

 

 

Το https://nssdc.gsfc.nasa.gov/photo_gallery/photogallery-mars.html είναι κατά πάσα πιθανότητα η πιο πλούσια σε φωτογραφικό υλικό διεύθυνση από τις διαστημικές αποστολές αλλά και τις έρευνες της NASA για το πλανητικό μας σύστημα. Το NSSDC Photo Gallery έχει δημιουργηθεί για να εξυπηρετήσει κυρίως ένα βασικό στόχο: την παροχή πρόσβασης σε όλους μας στις πιο δημοφιλείς φωτογραφίες της NASA. Οι εντυπωσιακές φωτογραφίες από διαστημικές επιχειρήσεις, όπως το Viking Lander, και οι "κοντινές" απόψεις ανεξερεύνητων περιοχών, όπως το Olympus Mons (το μεγαλύτερο γνωστό ηφαίστειο στο Γαλαξία μας), μαζί με τις απαραίτητες αναλύσεις (για το πού, το πως και το πότε κάθε φωτογραφικού στιγμιότυπου), θα ανοίξουν τις "πύλες" του μυαλού σας και θα σας ταξιδέψουν κάπου εκεί... στον Κόκκινο Πλανήτη.

 

 

Στην σελίδα https://www.marssociety.org/ παρουσιάζεται όλη η  φιλολογία που έχει αναπτυχθεί γύρω από τον Κόκκινο Πλανήτη, ιδίως όπως αυτή αποτυπώνεται σε παλαιότερες αλλά και νέες κινηματογραφικές παραγωγές και, φυσικά, σε βιβλία επιστημονικής φαντασίας. Οι συζητήσεις αυτές έγινε αφορμή για τη συγκρότηση μικρών κοινοτήτων ατόμων που ασχολούνται ενεργά με την έρευνα και τη συλλογή στοιχείων για τον Άρη. To Mars Society είναι απλά μία έκφανση αυτού του αποτελέσματος, αποτελώντας παράλληλα μία από τις αρτιότερες "μη NASA" διευθύνσεις σχετικά με τον Κόκκινο Πλανήτη. Ο σκοπός της πληρέστατης σε πληροφορίες και φωτογραφικό υλικό διεύθυνσης είναι να "ενθαρρύνει" τις έρευνες της NASA στον Άρη, απαιτώντας, ως ένα βαθμό, την πιο "επιθετική" εξερεύνηση του πλανήτη. Υπάρχει συνεχής ενημέρωση με νέα στοιχεία για τον Κόκκινο Πλανήτη, όπως προκύπτουν από επιστημονικές παρατηρήσεις και διαστημικές έρευνες, καθώς και ανάλυση ακραίων θεωριών (π.χ.  πως υπάρχει ακόμα ζωή στον Άρη!) και ανακοινώσεις επικείμενων projects τηςs NASA.

 

 

Το  https://solarviews.com/eng/mars.htm είναι ένα τμήμα του Solar Views, μιας διεύθυνσης που συγκαταλέγεται μεταξύ των πιο γνωστών αστρονομικών sites. Στο Mars Introduction, λοιπόν, έχετε την ευκαιρία ήδη από την κεντρική σελίδα του να "ξεσκονίσετε" τις γνώσεις σας (από το μάθημα της Κοσμολογίας στο Λύκειο – αν συνεχίζει να υπάρχει) για τον Άρη, αλλά και να διαβάσετε μια συνοπτική, πλην όμως μεστή σε πληροφορίες, ανασκόπηση για τις έρευνες και τις διαστημικές αποστολές που έχουν γίνει στον πλανήτη.

Η ξενάγηση και η αποκάλυψη των "μυστικών" του Κόκκινου Πλανήτη δεν τελειώνει όμως σε μια σελίδα του Mars Introduction, αφού έχετε ακόμα την ευκαιρία να μελετήσετε στοιχεία και θεωρίες για την επιφάνεια, το υπέδαφος αλλά και την ύπαρξη νερού στον Άρη. Από τα πιο ενδιαφέροντα τμήματα του site είναι η φωτογραφική gallery, όπου θα βρείτε στατικές εικόνες του Άρη αλλά και εντυπωσιακά animations.

Θα ήθελα να επισημάνω ότι όλες οι διευθύνσεις που σας παρουσίασα είναι στα αγγλικά.

Στα ελληνικά θα βρείτε δύο εισαγωγικές σελίδες που είναι η σελίδα  https://el.wikipedia.org/wiki/Άρης_(πλανήτης) και η σελίδα που μας παρουσιάζει την αναζήτηση νερού στον Άρη https://el.wikipedia.org/wiki/Νερό_στον_Άρη

 

 

Ο Άρης στο Διαδίκτυο

Literature.org: Edgar Rice Burroughs Το πλήρες κείμενο στα αγγλικά τεσσάρων μυθιστορημάτων με τις περιπέτειες του Captain John Carter στον Άρη.  https://literature.org/authors/burroughs-edgar-rice/the-warlord-of-mars/

Mars in Popular Culture : Μελέτη για την "παρουσία" του Κόκκινου Πλανήτη στην τέχνη και τον πολιτισμό. https://mars.nasa.gov/allaboutmars/mystique/

WIKIPEDIA : Mars in Fiction Bibliography etc.  Bιβλία επιστημονικής φαντασίας, των οποίων η υπόθεση εκτυλίσσεται στον Άρη. https://en.wikipedia.org/wiki/Mars_in_fiction

Mars Global Surveyor: Η επίσημη διεύθυνση μιας πολύ επιτυχημένης διαστημικής αποστολής στον Κόκκινο Πλανήτη. https://mars.nasa.gov/mgs/

Live from Earth and Mars:  Εκπαιδευτικού χαρακτήρα, για παιδιά ηλικίας κάτω των 12 ετών. Εγκυκλοπαιδικές πληροφορίες για τον Άρη, προσφερόμενες με απλό τρόπο. https://www-k12.atmos.washington.edu/k12/LFEM_proj_desc.html

Mars Today : Όλες οι τελευταίες ειδήσεις από τις έρευνες για τον Αρη. https://mars.nasa.gov/explore/mars-now/

 

Πηγές:

Διαδίκτυο

PC Magazine

Ελληνική wikipedia

 

Η υπεράσπιση της θεουργίας από τον πλατωνικό Πρόκλο

 

Πρόκλος: Ο μεγάλος Νεοπλατωνικός που σημάδευσε το Μεσαίωνα και την Αναγέννηση

 

Η υπεράσπιση της θεουργίας από τον πλατωνικό Πρόκλο

 

Του Σπυρου Ραγκου*

Η πεποίθηση ότι μέσω μυστηριακών τελετών μπορούσε να έρθει κανείς σε επαφή με τη θεότητα ήταν πανάρχαιη. Όμως, στην ελληνική φιλοσοφία εμφανίστηκε όψιμα. Το πρώτο ολοκληρωμένο σύγγραμμα που μας διέσωσε η αρχαιότητα για την υπεράσπιση των μεθόδων αυτών (γνωστών υπό τον όρο θεουργία) είναι το Περί των αιγυπτίων μυστηρίων του Ιάμβλιχου (3ος – 4ος αι. μ. Χ.). Στην παράδοση που εγκαινίασε το έργο αυτό εγγράφεται και ένα μικρό σωζόμενο πόνημα του Πρόκλου, το οποίο κάποιος χριστιανός συμπιλητής, πιθανότατα ο Μιχαήλ Ψελλός, επέγραψε Περί της καθ’ Έλληνας ιερατικής τέχνης.

Καταγόμενος από τη Λυκία της Μ. Ασίας, ο Πρόκλος (412 – 485 μ. Χ.), επικεφαλής της πλατωνικής σχολής στην Αθήνα (διάδοχος), ήταν ένας ακαταπόνητος σχολιαστής των πλατωνικών διαλόγων και ταυτοχρόνως ένα συνθετικό και συστηματικό πνεύμα. Ήταν επίσης βαθύτατα ευσεβής. Στόχος του φιλοσόφου ήταν, κατά τη γνώμη του, όχι η ενατένιση και ψυχρή γνώση (θεωρία) των θείων δυνάμεων που διοικούν το σύμπαν, αλλά η ένωση της ανθρώπινης ψυχής μαζί τους. Τη θεουργία ως επιστήμη των τελετουργικών μεθόδων έλλαμψης του νου αποκαλούσε ο Πρόκλος ιερατική τέχνη. Για να την θεμελιώσει θεωρητικά, επικαλείται, ήδη στον πρόλογο του έργου του, την στωικής διάρθρωσης αρχή της κοσμικής συμπάθειας:

«Όπως ακριβώς οι ερωτικοί άνθρωποι, ακολουθώντας τον δρόμο που οδηγεί από τις ομορφιές των αισθητών σε αυτή τούτη τη μία αρχή όλων των ωραίων και νοητών, έτσι και οι ιερατικοί, ξεκινώντας από τη συμπάθεια που ενυπάρχει σε όλα τα φαινόμενα, τόσο μεταξύ τους όσο και προς τις αφανείς δυνάμεις, και κατανοώντας έτσι ότι τα πάντα ενυπάρχουν στα πάντα, συνέστησαν την ιερατική επιστήμη».

Όπως φαίνεται στο ανωτέρω παράθεμα, η μετάφραση του Παύλου Καλλιγά (= Π. Κ.), ενός εμβριθούς μελετητή του Πλωτίνου, διαθέτει ακρίβεια και σαφήνεια. Μάλιστα, επειδή δεν διαστρεβλώνει τη γλώσσα υποδοχής, μπορεί να λειτουργήσει ως αψευδής οδηγός για τον αναγνώστη που δεν γνωρίζει αρχαία ελληνικά ή δυσκολεύεται με το αντικριστά τυπωμένο πρωτότυπο κείμενο.

Στη σύντομη εισαγωγή του τόμου, ο Π. Κ. παρουσιάζει το ιδεολογικό πλαίσιο μέσα στο οποίο εγγράφεται το μικρό αυτό έργο, καθώς και την ιστορία του μοναδικού χειρόγραφου κώδικα που το περισώζει. Στις φειδωλές αλλά καίριες σημειώσεις, ο επιμελητής υπομνηματίζει το πονημάτιο με αναφορά σε πλατωνικές πηγές και παράλληλα χωρία από άλλα σωζόμενα έργα του Πρόκλου. Ως παραπλήρωμα της μικρής θεωρητικής πραγματείας, τυπώνονται και μεταφράζονται στη νέα ελληνική οι επτά σωζόμενοι Ύμνοι που συνέθεσε ο φιλόσοφος για να τιμήσει θεούς όπως ο Ήλιος, η Αφροδίτη, οι Μούσες και η Αθηνά. Στα ποιήματα αυτά, γραμμένα σε δακτυλικό εξάμετρο, αναγνωρίζει κανείς τη χρήση υμνητικών μοτίβων και λογοτυπικών εκφράσεων της παράδοσης προς όφελος ενός νέου σωτηριολογικού περιεχομένου. Το ύφος της μετάφρασης του Π. Κ. είναι εδώ δικαίως διαφορετικό, καθώς μιμείται επιτυχώς την πηγαία έξαρση και τον ενθουσιώδη τόνο του ποιητικού πρωτοτύπου.

Στο ολιγοσέλιδο νέο βιβλίο των αισθητικά άρτιων εκδόσεων «Στιγμή» έχουμε την ευκαιρία να διαβάσουμε ένα δυσεύρετο έργο της ελληνικής φιλοσοφικής παράδοσης, να βρούμε τις κύριες φιλολογικές διορθώσεις που έγιναν από τον J. Bidez, τον πρώτο εκδότη του (1928), να διεισδύσουμε στην ιδιότυπη πνευματική ατμόσφαιρα της ύστερης αρχαιότητας και να απολαύσουμε ποιητικές ενοράσεις σαν την ακόλουθη:

«Τα πάντα, επομένως, προσεύχονται ανάλογα με την τάξη τους και υμνούν τους ηγεμόνες ολόκληρων των σειρών τους, είτε νοητικά, είτε λογικά, είτε φυσικά, είτε αισθητά. Έτσι, λοιπόν, και το ηλιοτρόπιο κινείται σύμφωνα με εκείνο προς το οποίο είναι συνηρτημένο και, αν κανείς μπορούσε να το ακούσει να κρούει τον αέρα κατά την περιφορά του, ίσως να αφουγκραζόταν έναν ύμνο να αναπέμπεται με τον ήχο αυτό προς τον βασιλέα του (τον Ήλιο), όσο μπορεί ένα φυτό να υμνήσει».

Με την αναμόχλευση των θρησκευτικών ορθοδοξιών, την αναζήτηση του αυθεντικού παρελθόντος και τον οικολογικό προβληματισμό που χαρακτηρίζουν τον 21ο αιώνα, κείμενα σαν αυτό μπορούν να συμβάλουν στη νέα αυτοσυνειδησία για τη θέση του ανθρώπου στον κόσμο που απαιτεί, άλλοτε ηπιότερα και άλλοτε πιο επιτακτικά, η εποχή μας.

Πρόκλος: Ο μεγάλος Νεοπλατωνικός που σημάδευσε το Μεσαίωνα και την Αναγέννηση

Ο σημαντικότερος φιλόσοφος της νεοπλατωνικής σχολής των Αθηνών κατά τον πέμπτο αιώνα, ακάματος υπομνηματιστής του Πλάτωνα και των Χαλδαϊκών λογίων, θεουργός, ποιητής, μαθηματικός, αστρονόμος και, κυρίως, απαράμιλλος συστηματοποιητής. Τα έργα του καθόρισαν τον τρόπο πρόσληψης της πλατωνικής φιλοσοφίας μέχρι και την Αναγέννηση.

Χάρη στη αγιολογική βιογραφία Πρόκλος ἢ περὶ εὐδαιμονίας που συνέθεσε ο μαθητής του Μαρίνος γνωρίζουμε αρκετά στοιχεία για τη ζωή και την προσωπικότητα του σημαντικότερου εκπροσώπου της νεοπλατωνικής σχολής των Αθηνών κατά τον πέμπτο αιώνα, του Πρόκλου.

Ο Πρόκλος γεννήθηκε στην Κωνσταντινούπολη το 412 από γονείς εθνικούς με καταγωγή από τη Λυκία. Μετά από σπουδές ρητορικής, αριστοτελικής λογικής και μαθηματικών στην Αλεξάνδρεια, ο Πρόκλος έφτασε στην Αθήνα, σε ηλικία δεκαοκτώ ετών, για να σπουδάσει φιλοσοφία. Σχολάρχης της νεοπλατωνικής σχολής των Αθηνών ήταν τότε ο Πλούταρχος ο Αθηναίος, ο οποίος εντυπωσιάστηκε από την προικισμένη φύση του νέου και προθυμοποιήθηκε να του διδάξει το Περί ψυχής του Αριστοτέλη και τον Φαίδωνα του Πλάτωνα. Μετά τον θάνατο του Πλουτάρχου το 432, την ηγεσία της σχολής ανέλαβε ο Συριανός , ο οποίος άσκησε βαθιά και μόνιμη επιρροή στην φιλοσοφική ανέλιξη του Πρόκλου . Από τον Πλούταρχο και τον Συριανό ο Πρόκλος μυήθηκε στην και πείστηκε για την εσωτερική συμφωνία της διδασκαλίας του Ορφέα, του Πυθαγόρα και των Χαλδαϊκών λογίων με την φιλοσοφία του Πλάτωνα. Μετά τον θάνατο του Συριανού το 437, ο Πρόκλος έγινε, σε ηλικία μόλις είκοσι πέντε ετών, ο επικεφαλής της σχολής: εξ ου και το προσωνύμιο διάδοχος (ενν. του Πλάτωνα) που συνοδεύει το όνομά του στα χειρόγραφα των έργων του.

Στην αρχηγία της σχολής ο Πρόκλος έμεινε μέχρι τον θάνατό του το 485. Κατά τη διάρκεια αυτής της πεντηκονταετούς σχεδόν σταδιοδρομίας ο Πρόκλος αναγκάστηκε να αυτοεξοριστεί από την Αθήνα για ένα χρόνο προκειμένου να αποφύγει επιθέσεις χριστιανών.  

Στο αυστηρό καθημερινό πρόγραμμα του Πρόκλου περιλαμβάνονταν προσευχές στον ανατέλλοντα, μεσουρανούντα και δύοντα ήλιο, πέντε ή και περισσότερες φιλοσοφικές διαλέξεις, σεμινάρια, συζητήσεις με μαθητές και άλλα μέλη της σχολής, καθώς και συγγραφή επτακοσίων γραμμών υπομνηματιστικού ή συστηματικού κειμένου .

Απόσπασμα από  βιογραφικό κείμενο για τον Πρόκλο του κ. Σπύρου Ράγκου.

https://cognoscoteam.gr/πρόκλος-ο-μεγάλος-νεοπλατωνικός-που-σ/

Προκλος : Η ιερατική τέχνη – Οι ύμνοι [εισαγωγή – μετάφραση: Παύλος Καλλιγάς (Βιβλιοθήκη αρχαίων συγγραφέων αρ. 50) εκδ. Στιγμή, Αθήνα 2009}

* Ο κ. Σπύρος Ράγκος είναι επίκουρος καθηγητής στο Τμήμα Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Πατρών (rangos@upatras. gr).

https://www.kathimerini.gr/culture/387846/i-yperaspisi-tis-theoyrgias-apo-ton-platoniko-proklo/