Πέτρος Θέμελης : Το ανάγλυφο στο Λούβρο από τη Μεσσήνη

Το ανάγλυφο στο Λούβρο από τη Μεσσήνη

Είναι το μόνο γλυπτό που μετέφεραν οι Γάλλοι αρχαιολόγοι στο Παρίσι, μάλλον χωρίς άδεια της πρώτης, υπό τον Iωάννη Kαποδίστρια, ελληνικής κυβέρνησης

Από τον Πέτρο Θέμελη, 

Καθηγητή Κλασικής Αρχαιολογίας, 

πρόεδρος Εταιρίας Μεσσηνιακών Αρχαιολογικών Σπουδών

Tα μέλη της Γαλλικής Επιστημονικής Αποστολής του Mωρέως, που εργάστηκαν στην αρχαία Mεσσήνη το 1828 επί έναν μήνα, προχώρησαν σε λεπτομερή τοπογράφηση της αρχαίας πόλης και πραγματοποίησαν περιορισμένης έκτασης ανασκαφικές τομές σε διάφορα σημεία, όπως στο Στάδιο - Γυμνάσιο, στο Aσκληπιείο και το Θέατρο. Ιδιαίτερα ασχολήθηκαν με την αποτύπωση των πύργων της οχύρωσης και της Aρκαδικής Πύλης που τους εντυπωσίασε, όπως ακριβώς είχε συμβεί με τον περιηγητή του 2ου αι. μ.Χ. Παυσανία.

Mετέγραψαν επίσης οι Γάλλοι ορισμένες επιγραφές. Tο μόνο γλυπτό που μετέφεραν από τη Mεσσήνη στο Παρίσι «par ordre du gouvernement francais», όπως δηλώνουν, και μάλλον χωρίς άδεια της πρώτης, υπό τον Iωάννη Kαποδίστρια, ελληνικής κυβέρνησης, είναι το γνωστό στη βιβλιογραφία λίθινο ανάγλυφο (σήμερα στο Λούβρο αρ. 8558) που εικονίζει πιθανώς τον Αλέξανδρο σε κυνήγι λέοντος, έργο του 3ου αι. π.Χ. (εικ. 1).

Η προέλευση του ανάγλυφου που εκτίθεται στο Μουσείο του Λούβρου (αρ. εύρ. ΜΑ 858, ύψ. 0,595 μ., πλ. 1,205 μ.) από το Στάδιο της Μεσσήνης, οι διαστάσεις του, η καμπυλότητά του, που αντιστοιχεί σε διάμετρο κύκλου 4,50-5 μέτρων, η λειτουργία του ως πλίνθου ανάγλυφης ζωφόρου με περισσότερες σκηνές βασιλικού κυνηγιού όχι μόνο λιονταριού οδηγούν στο συμπέρασμα ότι προέρχεται από μνημείο του Σταδίου.

Πέρα από το πρόβλημα της απόδοσής του σε συγκεκριμένο κυκλικό ταφικό μνημείο ή θόλο, ιδιαίτερη σημασία έχει το γεγονός ότι στην αποθήκη του μουσείου της αρχαίας Μεσσήνης φυλάσσεται θραύσμα ανάγλυφου, που ανήκει χωρίς αμφιβολία σε μια δεύτερη πλάκα της ίδιας λίθινης ζωφόρου (εικ. 2). Το θραύσμα του ανάγλυφου σώζει πέρας στην αριστερή πλευρά για επαφή με παρακείμενη ανάγλυφη πλάκα.

Σώζεται ο κορμός ελαφιού ή αντιλόπης, πεσμένης στο έδαφος με αναδιπλωμένα τα πόδια, που έχει χτυπηθεί θανάσιμα από κυνηγούς και έχει δεχτεί την επίθεση κυνηγόσκυλων.

Η τεχνοτροπία και το βάθος του, τα περιγράμματα του τραυματισμένου ζώου και η μορφή των οπλών του, το είδος του λίθου καθιστούν βέβαιη τη σύνδεσή του με την ανάγλυφη πλάκα του Λούβρου και την απόδοση αμφότερων στην ίδια ζωφόρο, η οποία έφερε παραστάσεις κυνηγιού λιονταριού, ελαφιού και άλλων, πιθανότατα άγριων, ζώων, όπως αρκούδας και κάπρου, κατά το παράδειγμα της γραπτής ζωφόρου από τον μακεδονικό τάφο ΙΙ του Φιλίππου στη Βεργίνα. Η ζωφόρος πρέπει να ανήκε σε κυκλικό ταφικό μνημείο ή σε ένα κυκλικό οικοδόμημα, μια θόλο.

Έχω προ ετών ζητήσει από τη διεύθυνση του Μουσείου του Λούβρου στο Παρίσι ένα γύψινο αντίγραφο προκειμένου να εκτεθεί στο Αρχαιολογικό Μουσείο της Μεσσήνης μαζί με το νέο ανάγλυφο θραύσμα από το Στάδιο, χωρίς δυστυχώς ανταπόκριση μέχρι σήμερα. Πρόσφατα ενδιαφέρθηκε προσωπικά ο νέος διευθυντής της Γαλλικής Αρχαιολογικής Σχολής κ. Φαρνό να μεσολαβήσει για την κατασκευή και την αποστολή του γύψινου αντιγράφου από το Λούβρο στην αρχαία Μεσσήνη. Αναμένω και ευελπιστώ.

http://www.dimokratianews.gr/content/84258/anaglyfo-sto-loyvro-apo-ti-messini

Πέτρος Θέμελης : Βρεφοκρατούσα Ίσιδα

Αρχαία Μεσσηνία

Βρεφοκρατούσα Ίσιδα

Το εξελληνισμένο άγαλμα της αιγυπτιακής θεότητας που βρέθηκε στην Αρχαία Μεσσήνη

Γράφει ο Πέτρος Θέμελης*

Ο τρόπος με τον οποίο η μεσσηνιακή κοινωνία αντιμετώπισε κατά καιρούς τα πολυπληθή έργα γλυπτικής από ορείχαλκο ή μάρμαρο που κοσμούσαν τα δημόσια οικοδομήματα της πόλης τους δεν ήταν ενιαίος, ιδιαίτερα στην ύστερη ρωμαϊκή περίοδο, όταν ο χριστιανισμός είχε επεκταθεί σε ευρύτερα κοινωνικά στρώματα. Ορισμένα από τα πρώιμα έργα άλλαξαν θέση, ταυτότητα, χρήση, μορφή, ακόμη και φύλο, με μερική ή ολική επεξεργασία στο πλαίσιο μιας διεργασίας που αποκαλείται ανακύκλωση.

Υπάρχουν, βεβαίως, και περιπτώσεις ολικής καταστροφής μαρμάρινων έργων με κατακερματισμό για λόγους θρησκευτικούς, άλλα κυρίως για λόγους μετατροπής τους σε οικοδομικό υλικό και κυρίως ασβέστη. Ωστόσο, δεν είναι σπάνιο το φαινόμενο της consecratio cristiana, του καθαγιασμού και «εκχριστιανισμού» παγανιστικών αγαλμάτων με την εγχάραξη σταυρών ή άλλων χριστιανικών συμβόλων στο πρόσωπο ή σε αθέατα σημεία του κεφαλιού ή του κορμιού τους.

 Αριστερά : Παναγία Βρεφοκρατουσα, Δεξιά: Παναγία Γαλακτοτροφούσα

Μονή Χιλανδαρίου

Από τα έργα που αποκαλύφθηκαν στις ανασκαφές της Αρχαίας Μεσσήνης ιδιαίτερα σημαντικό, παρά τα σπασίματα και τις ελλείψεις, είναι το άγαλμα της θεάς Ισιδας, που καθισμένη θηλάζει το παιδί της, τον Ωρο(***). Αυτό το πρωτότυπο σε σύλληψη και πλήρως εξελληνισμένο άγαλμα της πανάρχαιας αιγυπτιακής θεότητας αποτελεί έργο άριστης τέχνης των πρώιμων ρωμαϊκών χρόνων. Το πρότυπό του ανάγεται πιθανότατα στην πτολεμαϊκή Αλεξάνδρεια του 3ου αι. π.Χ.

Η θεά φορά μακρύ χιτώνα με κοντά μανίκια, ζωσμένο ψηλά κάτω από το στήθος που αφήνει ακάλυπτο τον αριστερό μαστό της. Τα σανδαλοφόρα πέλματά της πατούν λοξά στο χαμηλό υποπόδιο, μόνο τα άκρα δάχτυλα εξέχουν από τις πτυχές του χιτώνα της. Πάνω από τον χιτώνα φορά ένα πλούσια πτυχωμένο ιμάτιο που καλύπτει το δεξί μέρος του κορμού και τους μηρούς της, ενώ ανά δύο ελικοειδείς πλόκαμοι από την πλούσια κόμη της πέφτουν στους ώμους δεξιά και αριστερά από τον λαιμό. Με το αριστερό χέρι αγγίζει τρυφερά την πλάτη του παιδιού της ενώ εκείνο, καθισμένο στην αγκαλιά της μητέρας του, ακουμπά το υψωμένο δεξί χέρι του στο αριστερό γυμνό στήθος της θεάς.

Η εικονογραφική συγγένεια της Ισιδας που θηλάζει το βρέφος με τη βρεφοκρατούσα Θεοτόκο, την Παναγία της δικής μας θρησκείας, είναι προφανής. Η μυριώνυμος θεά του Νείλου ταυτίστηκε με πολυάριθμες θεότητες του αρχαίου ελληνικού πανθέου, συμπεριλαμβανομένης της Δήμητρας, σύμφωνα με μαρτυρία του Ηρόδοτου (2.59) και θεωρήθηκε εφευρέτης του σίτου και όλων των καρπών της γης.

Αγαπήθηκε με πάθος και λατρεύτηκε από τους κατοίκους της ελλαδικής χερσονήσου και των νησιών έως την ύστερη αρχαιότητα, ενώ πολλές από τις υποστάσεις της, όπως εκείνη της Ίσιδας Πελαγίας**, προστάτιδας των ναυτικών, ενσωματώθηκαν στη χριστιανική πίστη. Ένας σταυρός χαραγμένος διακριτικά στην κάτω παρυφή του ιματίου της μεσσηνιακής βρεφοκρατούσας Ισιδας αναγνωρίζεται ως σύμβολο καθαγιασμού, μια consecratio cristiana που μεταβάλλει την υπόσταση του έργου, το «εκχριστιανίζει».

* Καθηγητής Κλασικής Αρχαιολογίας, πρόεδρος Εταιρίας Μεσσηνιακών Αρχαιολογικών Σπουδών

http://www.dimokratianews.gr/content/79093/vrefokratoysa-isida

**  Άγαλμα Ίσιδος Πελαγίας

(αρ. ευρ. 12000, μεγ. ύψ. 1,699μ.). Mαρμάρινο άγαλμα της Ίσιδος Πελαγίας. Λείπει το ιστίο, καθώς και τα άκρα χέρια της θεάς. Tο κεφάλι με το λαιμό είναι ένθετα. Εικονίζεται όρθια σε κίνηση προς δεξιά. Πατάει με το αριστερό προτεταμένο πόδι σε έμβολο πλοίου και κρατούσε με τα δύο χέρια το φουσκωμένο από τον άνεμο πρόσθιο πανί (ιστίο) που λείπει, λειτουργώντας η ίδια η θεά ως το μεγάλο κατάρτι του πλοίου. Σώζονται μόνο δύο στριφογυριστές μαλλιαρές μάζες από τις παρυφές του ιστίου, καθώς και δύο στηρίγματα συμφυή με το γόνατο και την κνήμη της. Tο πλούσια πτυχωμένο ιμάτιο κολλάει στους μηρούς ενώ το πάνω μέρος του καμπυλώνεται σαν τόξο πίσω από την πλάτη της. Oι πτυχές είναι ιδιαίτερα πυκνές και λεπτές, σχεδόν κοφτερές στις ακμές τους. Kατάσαρκα, κάτω από το ιμάτιο φοράει χειριδωτό ποδήρη χιτώνα, ζωσμένο ψηλά και πορπωμένο στον δεξί ώμο. Στο κεφάλι έχει διάδημα. Oι κυματοειδείς υγροί βόστρυχοι της κόμης περιβάλλουν το νεανικό σφριγιλό πρόσωπο της θεάς και ρέουν ελεύθεροι στον τράχηλο και την πλάτη. Λοξά από το αριστερό της ώμο προς τα κάτω φέρεται ανθοπλόκαμος, στοιχείο χαρακτηριστικό της αιγυπτιακής αυτής θεότητας, που λατρεύτηκε και αγαπήθηκε τα μέγιστα από τους πιστούς στην ύστερη αρχαιότητα σε ολόκληρη τη Mεσόγειο. Tην Ίσιδα με τις ποικίλες υποστάσεις της διαδέχτηκε κατά μια άποψη η Θεοτόκος. Περίοπτο άγαλμα Ίσιδος Πελαγίας, αντίστοιχο με αυτό της Mεσσήνης δεν υφίσταται. Ίσις Πελαγία και Φαρία σε ανάλογο τύπο, εμφανίζεται σε νομίσματα πλείστων πόλεων, βασιλέων και αυτοκρατόρων. Aνάλογα εικονίζεται η Ίσιδα και σε ανάγλυφο της Δήλου, καθώς και στο δίσκο λύχνων.

Tο άγαλμα της Ίσιδας Πελαγίας ήταν τοποθετημένο σε κόγχη της σκηνής του ρωμαϊκού θεάτρου και είχε διακοσμητική λειτουργία. Δεν αποκλείεται εντούτοις να είχε μεταφερθεί εκεί από το ιερό της Ίσιδας και του Σάραπη που βρίσκεται νότια από το Θέατρο

*** Ίσις θηλάζουσα τον Ώρο 

(αρ.ευρ. 13545, ύψ. 1,135μ.). Άγαλμα Ίσιδας κατασκευασμένο από ένα κομμάτι μάρμαρο μαζί με την πλίνθο. Η θεά κάθεται σε μυστική κίστη (cista mystica) και θηλάζει το παιδί τον Ώρο, αλλιώς Αρποκράτη (Har-pe-card). Το κεφάλι της, ο δεξιός βραχίονας και το κεφάλι του Ώρου λείπουν. Η θεά φορά ποδήρη χιτώνα με κοντές χειρίδες ζωσμένο ψηλά κάτω απ το στήθος με Ηράκλειο άμμα που αφίνει ακάλυπτο τον αριστερό μαστό. Τα σαναδαλοφόρα πέλματά της πατούν λοξά στο συμφυές χαμηλό υποπόδιο, μόνο τα άκρα δάχτυλα προεξέχουν έξω από τις πτυχές του χιτώνα της. Πάνω από τον χιτώνα φορά ένα πλούσια πτυχωμένο ιμάτιο που καλύπτει το δεξί μέρος του κορμού της και τους μηρούς, ενώ δύο ελικοειδείς πλόκαμοι πέφτουν εκατέρωθεν του λαιμού της. Με το αριστερό χέρι αγγίζει τρυφερά την πλάτη του παιδιού της ενώ εκείνο κάθεται στην αγκαλιά της και με το υψωμένο δεξί του αγκουμπά στον αριστερό γυμνό μαστό της θεάς έτοιμο να θηλάσει.

Αυτό το πρωτότυπο σε σύλληψη και πλήρως εξελληνισμένο άγαλμα της θηλάζουσας Ίσιδας αποτελεί έργο τέχνης των πρώιμων Ρωμαϊκών χρόνων. Το πρότυπό του ανάγεται πιθανώς στην πτολεμαϊκή Αλεξάνδρεια του -3ου αι.

https://aristomenismessinios.blogspot.gr/2017/01/blog-post_23.html

Τα Μυστήρια της Ανδανίας και τα Κάρνεια

Χορός προς τιμήν του Κάρνειου Απόλλωνα

Τα Μυστήρια της Ανδανίας και τα Κάρνεια

Ο Michael Petterson υποστηρίζει ότι τα Υακίνθεια, οι Γυμνοπαιδιές και τα Κάρνεια της Σπάρτης συγκροτούσαν έναν τελετουργικό κύκλο, ο οποίος σχετιζόταν με τα τρία στάδια της μυητικής παίδευσης των ανδρών

Από τον Πέτρο Θέμελη*

Τον Αύγουστο του 2001 μία ασβεστολιθική στήλη που ήλθε στο φως στον χώρο του προσκηνίου του Θεάτρου της αρχαίας Μεσσήνης φέρει ίχνη στήριξης αναθήματος χάλκινου αγαλμάτιου, το οποίο εικόνιζε πιθανότατα τον Απόλλωνα Κάρνειο, όπως εικάζεται από το κείμενο της εξάστιχης επιγραφής στην πρόσθια όψη: «Ο Καρνειαστής Λέων και έξι ιεροί, ο Παλίσσκιος, ο Τελέσστας, ο Φίλων, ο Θάλων, ο Ξενόλας και ο Νικόστρατος, ανέθεσαν στον Κάρνειο».

Δεν υπάρχουν φιλολογικές επιγραφές ούτε και βεβαιωμένες απεικονίσεις του Καρνείου που θα μπορούσαν να συμβάλουν στην αποκατάσταση του εικονογραφικού τύπου του αγαλμάτιου που έφερε η στήλη. Ο Παυσανίας αναφέρει εικόνες, λατρευτικά αγάλματα και ξόανα του Καρνείου Απόλλωνα στο Γύθειο, στο όρος Κνακάδιον κοντά στην πόλη Λας, στην αγορά του Οιτύλου, στα Λεύκτρα και στην Καρδαμύλη, κατασκευασμένα «καθά Δωριεύσιν επιχώριον». Ο Σουηδός ερευνητής Michael Petterson υποθέτει ότι ο δωρικός επιχώριος τρόπος απόδοσης του θεού παραπέμπει σε θηριομορφική σύλληψή του ως κριού, και αναφέρεται σε δύο έργα προκειμένου να υποστηρίξει την υπόθεσή του, που θα μπορούσαν όμως να παριστάνουν και τον Ερμή.

Μυθικός ιδρυτής των Μυστηρίων της Ανδανίας θεωρούνταν ο Καύκων, γιος του Κελαινού και εγγονός του Φλύου, επωνύμου του αττικού δήμου της Φλύας, όπου τελούνταν μυστικά δρώμενα της Δήμητρας και της Ρέας-Κυβέλης. Σύμφωνα με την παράδοση, ο Καύκων είχε μεταφέρει τα μυστήρια από την Ελευσίνα στην Ανδανία, όταν κυβερνούσε τον τόπο η προδωρική βασίλισσα Μεσσήνη, κόρη του Τριόπα, η οποία μυήθηκε στα μυστήρια. Το ιερό του Καρνείου στην εύφορη πεδιάδα του Στενυκλάρου, που τη διέσχιζε ο ποταμός Βαλύρας, σημερινό ποτάμι της Μαυροζούμενας, βρισκόταν σε ακμή τουλάχιστον τα χρόνια της επίσκεψης του Παυσανία, μολονότι η κώμη Ανδανία, οκτώ στάδια μακριά από το άλσος, κειτόταν ήδη σε ερείπια.

Όταν ο Παυσανίας επισκέφθηκε (μεταξύ των ετών 155-160 μ.Χ.) το Καρνάσιον ή Καρνειάσιον άλσος, το ιερό δηλαδή άλσος του Καρνείου με τα κυπαρίσσια, τελούνταν ακόμη τα περίφημα Μυστήρια της Ανδανίας. Εκεί αντίκρισε μεταξύ άλλων τα αγάλματα του Απόλλωνα Καρνείου και του Ερμή με κριάρι. Στο Καρνάσιον φυλαγόταν η λεγομένη παρακαταθήκη του Αριστομένη, το τελετουργικό δηλαδή των Μυστηρίων της Ανδανίας, που ο Μνασίστρατος παρέδιδε κατά την τέλεση των Μυστηρίων στους ιερούς. Το άκρως σημαντικό τελετουργικό αυτό κείμενο, άρρηκτα δεμένο με την αναγέννηση του μεσσηνιακού έθνους, είχε αντιγραφεί σε ειλιτάριο παπύρου, από το ενεπίγραφο έλασμα κασσιτέρου, που είχε ανακαλύψει το 369 π.Χ., φυλαγμένο σε χάλκινη υδρία και θαμμένο στην Ιθώμη, ο Αργείος στρατηγός και οικιστής της Μεσσήνης Επιτέλης, σύμμαχος του Θηβαίου Επαμεινώνδα.

Σύμφωνα με τον Παυσανία όλοι οι Δωριείς λάτρευαν τον Κάρνειο Απόλλωνα και δεν είναι αναγκαίο να αποδώσουμε σε σπαρτιατική ή αθηναϊκή προπαγάνδα την εγκαθίδρυση της λατρείας του στο Καρνάσιον άλσος, κοντά στην Ανδανία, όπως υποστηρίζουν ορισμένοι ερευνητές, χωρίς να λαμβάνουν υπόψη τη λατρευτική «κοινή» μεταξύ Μεσσηνίων και Σπαρτιατών. Υπάρχουν άλλωστε ισχυρά επιχειρήματα υπέρ της άποψης ότι τα Κάρνεια ως αγροτική-ποιμενική γιορτή αρχικά προϋπήρχαν της καθόδου των Δωριέων στην Πελοπόννησο, οι οποίοι την υιοθέτησαν και της έδωσαν πολεμικό χαρακτήρα. Τα Κάρνεια γιορτάζονταν στη Σπάρτη και σε άλλες δωρικές πόλεις επί εννέα ημέρες κατά τον μήνα Καρνείον (μέσα Αυγούστου - μέσα Σεπτεμβρίου) με θυσία κριαριού, πομπή, χορό, αγώνες μουσικούς και γυμνικούς.

Ο μήνας Καρνείος, ιερός για τους Δωριείς, κατά τον Θουκυδίδη, μαρτυρείται σε πόλεις της Πελοποννήσου, της Κρήτης, της Δωδεκανήσου και της Σικελίας. Το κυρίως δρώμενο των Καρνείων τελούνταν από άγαμους νέους άνδρες (που δεν είχαν ακόμη κλείσει τα 30 ώστε να έχουν αποκτήσει πλήρη πολιτικά δικαιώματα), πέντε από κάθε φυλή, που ονομάζονταν Καρνεάται ή Καρνιασταί και πρόσφεραν τις υπηρεσίες τους στην οργάνωση της εορτής για μία περίοδο τεσσάρων ετών. Ένας από τους Καρνεάτες, ονομαζόμενος και σταφυλοδρόμος, έτρεχε στεφανωμένος με ταινίες, οι υπόλοιποι τον κυνηγούσαν, αν τον έπιαναν ήταν καλό σημάδι για την πόλη, αν όχι ήταν κακό. Η γιορτή των Οσχοφορίων στην Αττική περιλάμβανε τελετουργικά στοιχεία παρόμοια με αυτά των Καρνείων, όπως η πομπή με σταφύλια και ο αγώνας δρόμου. Ο Michael Petterson υποστηρίζει ότι τα Υακίνθεια, οι Γυμνοπαιδιές και τα Κάρνεια της Σπάρτης συγκροτούσαν μια λατρευτική ενότητα, έναν τελετουργικό κύκλο, ο οποίος σχετιζόταν με τα τρία στάδια της μυητικής παίδευσης των ανδρών.

 Αρκαδική Πύλη (Αρχαία Μεσσήνη)

Οι ιεροί, σύμφωνα με όσα περιλαμβάνονται στην επιγραφή των Μυστηρίων της Ανδανίας, ήταν νέοι άνδρες, μυημένοι στα μυστήρια, εκλεγμένοι με κλήρο, ανάμεσα στους επιφανείς άνδρες της Μεσσήνης. Ήταν υποχρεωμένοι να δεχτούν την εκλογή τους και σε περίπτωση άρνησης πλήρωναν υψηλότατο πρόστιμο 1.000 δραχμών. Χρίζονταν ιεροί δίνοντας όρκο κατά τον ενδέκατο μήνα πριν από τα μυστήρια, ενώπιον του Γραμματέως των Συνέδρων, αφού προηγουμένως είχαν προσφέρει σπονδή αίματος και κρασιού στους βωμούς των θεών, πάνω στους οποίους καίγονταν τα ιερά σφάγια. Εκτός από τους άνδρες, εκλέγονταν και γυναίκες ιερές, με αντίστοιχες υποχρεώσεις και δικαιοδοσίες. Έδιναν τον ίδιο όρκο με τους ιερούς άνδρες, με την προσθήκη «πεποίημαι δε και ποτί τον άνδρα ταν συμβίωσιν οσίως και δικαίως». Ιεροί και ιερές φορούσαν στο κεφάλι λευκούς πίλους και φρόντιζαν για την οργάνωση και την ομαλή λειτουργία των μυστηρίων θεοπρεπώς και δικαίως, έχοντας επικεφαλής τους Δέκα (μια μικρή γερουσία, που εκλεγόταν μεταξύ όλων των πολιτών ηλικίας άνω των 40 ετών). Πόσο σημαντικός ήταν για έναν πολίτη ο τίτλος του ιερού γίνεται φανερό και από το γεγονός ότι μεταξύ των μεγάλων τιμών που απονέμουν στον περίφημο γλύπτη Δαμοφώντα Φιλίππου οι Λυκουράσιοι συμπεριλαμβάνεται και ο τίτλος του πρώτου μεταξύ των ιερών.

Η λαμπρή πομπή προς το Καρνάσιον άλσος, όπου βρίσκονταν το ιερό με τον Ναό των Μεγάλων Θεών, τα αγάλματα του Καρνείου και του Ερμή καθώς και η Κρήνη Αγνή και το άγαλμά της, πρέπει να ξεκινούσε σε τακτά διαστήματα (πιθανότατα ανά τέσσερα χρόνια), την ίδια (γενέθλιο του θεού) ημέρα του ενδέκατου μήνα από τη Μεσσήνη, διανύοντας μια απόσταση περίπου 10 χιλιομέτρων, με βόρεια-βορειοδυτική κατεύθυνση προς τα σύνορα Μεσσηνίας - Μεγαλοπολίτιδας. Οι διαμορφωμένοι από τη γεωμετρική - αρχαϊκή περίοδο πόλοι, η πόλις και η εδαφική της επικράτεια εξέφραζαν συμβολικά την πολιτική και κοινωνική ένωσή τους με τη μεγάλη και πολύωρη αυτή πομπική πορεία, που ξεκινούσε κάθε χρόνο από το αστικό κέντρο, την πρωτεύουσα Μεσσήνη, και κατευθυνόταν προς το ιερό, στις παρυφές της πεδιάδας, προκειμένου να τιμήσει εκεί τον Κάρνειο, τους Μεγάλους Θεούς και τις συλλατρευόμενες θεότητες. Η πομπή των Μεσσηνίων περνούσε μέσα από την Αρκαδική Πύλη, κατηφόριζε προς την πεδιάδα της Στενυκλάρου, διάβαινε το ποτάμι της Βαλύρας πάνω από την τριπλή αρχαία γέφυρα και έπαιρνε την ευθεία βορειοδυτικά προς το Καρνάσιον.

Επικεφαλής της πομπής βρισκόταν ο μέγας ιεροφάντης Μνασίστρατος φορώντας άμφια, διαφορετικά από εκείνα των ιερέων και των ιερειών. Ακολουθούσαν ο ιερέας και η ιέρεια των θεών «οις τα μυστήρια γίνεται», έπονταν οι αγωνοθέτες, οι ιεροθύτες και οι αυλητές. Μετά έρχονταν οι παρθένες ιερές που μετέφεραν τις κίστεις με τα «ιερά μυστικά», ακολουθούσαν η Θοιναρμόστρια της Δήμητρας και οι Υποθοιναρμόστριες, σε συνέχεια η ιέρεια της Δήμητρος «τας εφ' ιπποδρόμω», έπειτα η ιέρεια της Δήμητρος «εν Αιγίλαι», μετά οι λοιπές ιερές σε σειρά ανά μία (που όριζε με κλήρο ο γυναικονόμος), έπειτα οι ιεροί, με τη σειρά που όριζαν οι Δέκα. Στο τέλος φέρονταν τα ζώα της θυσίας, ανάλογα με τη σειρά που θυσιάζονταν στους βωμούς της Δήμητρας, του Ερμή, των Μεγάλων Θεών, του Απόλλωνα Καρνείου και της Αγνής.

Ο Παυσανίας αναφέρει την κώμη Αιγίλα και το εκεί ιερό της Δήμητρας με αφορμή τη σύλληψη του Αριστομένη και την απελευθέρωσή του από την Αρχιδάμεια, ιέρεια της Δήμητρας. Φαίνεται ότι εις μνήμην αυτής ακριβώς της παράδοσης τιμούσαν οι Μεσσήνιοι την ιέρεια της Δήμητρας «εν Αιγίλαι», προσφέροντάς της διακεκριμένη θέση στην πομπή των Μυστηρίων.

* Καθηγητής Κλασικής Αρχαιολογίας, Πρόεδρος Εταιρίας Μεσσηνιακών Αρχαιολογικών Σπουδών.

http://www.dimokratianews.gr/content/79865/ta-mystiria-tis-andanias-kai-ta-karneia

Ο Πολεμιστής της Πύλου θα αποκτήσει ξανά μορφή

Ο λακκοειδής τάφος του Πολεμιστή της Πύλου εντοπίστηκε το καλοκαίρι, κοντά στο μυκηναϊκό ανάκτορο του Νέστορος, στον Άνω Εγκλιανό

Ο Πολεμιστής της Πύλου θα αποκτήσει ξανά μορφή

Πλούσιος, με αίγλη και εξουσία, πολεμιστής, νέος, είναι όσα γνωρίζουμε για τον λεγόμενο Πολεμιστή της Πύλου, τον νεκρό του πολύχρυσου τάφου που αποκαλύφθηκε την περασμένη χρονιά. Πώς έμοιαζε άραγε; Ίσως να το μάθουμε και αυτό, καθώς, σύμφωνα με πληροφορίες, στην ανασκαφική ομάδα υπάρχουν σκέψεις για ανάπλαση του κρανίου του, κάτι που έχει γίνει και στην Ελλάδα, με το κεφαλάκι της Μύρτιδας, του κοριτσιού που πέθανε από λοιμό στην Αθήνα του Πελοποννησιακού πολέμου, αλλά και στο εξωτερικό.

Το κρανίο και η λεκάνη του νεκρού μεταφέρθηκαν για αξονική στο νοσοκομείο Καλαμάτας. Όπως αναφέρει η εφημερίδα «Φωνή» της Μεσσηνίας, αυτό έγινε επειδή με το πέρασμα των αιώνων είχαν ενσωματωθεί σε πετρώματα. Όπως διασπιστώθηκε, κάτω από το οστεολογικό υλικό υπάρχουν μεταλλικά ευρήματα, τα οποία θα αποκολληθούν σιγά σιγά και με προσοχή.

Εφόσον όμως έγινε αυτή η εξέταση, η σκέψη για ανάπλαση του κρανίου έρχεται φυσιολογικά. Κι έτσι, εφόσον το πρόγραμμα εγκριθεί και βρεθούν χρήματα, θα μπορέσουμε να δούμε πώς ήταν ο αρχαίος πολεμιστής που τάφηκε με περισσότερα από 1.400 αντικείμενα. Η μελέτη του σκελετού μπορεί να δώσει το ύψος του και άλλες μελέτες είναι δυνατόν να δείξουν τη διατροφή του, τον τρόπο θανής ή ακόμα και την καταγωγή του. Εξαρτάται πόσο πρόσφορο υλικό υπάρχει και πόσα κονδύλια.

Από τα κτερίσματα κανένα δεν ήταν πήλινο. Όλα ήταν μεταλλικά, ακόμα και τα αγγεία, ή από άλλα ακριβά υλικά, όπως το ελεφαντόδοντο, από το οποίο είχαν κατασκευαστεί επτά χτένες. Επίσης, εντοπίστηκαν δόντια αγριογούρουνου. Τα υπόλοιπα ήταν χάλκινα, ασημένια ή χρυσά και μερικοί σφραγιδόλιθοι (ένδειξη ισχύος και κύρους) από πέτρα - κάποιοι άλλοι από χρυσό.

Ο ηλικίας 3.500 ετών τάφος που εντοπίστηκε στην Πύλο ανήκει σε πολεμιστή, χρονολογείται περίπου το 1500 π.Χ. (Υστεροελλαδική ΙΙ περίοδος) και αποτελεί την πιο εντυπωσιακή περίπτωση επίδειξης προϊστορικού πλούτου σε ταφικά μνημεία της ηπειρωτικής Ελλάδας που έχει έρθει στο φως τα τελευταία εξήντα πέντε χρόνια. Καθώς ήταν ασύλητος, μας δίνει πάμπολλες πληροφορίες. Φαίνεται ότι ανήκε σε επιφανή άνδρα της εποχής και διαψεύδει την πεποίθηση ότι κοσμήματα είχαν μόνο οι γυναικείοι τάφοι. Ανάμεσα στα ευρήματα είναι και μια μοναδική χρυσή αλυσίδα, για την πλήρη και σωστή ανασκαφή της οποίας απαιτήθηκε πολύς καιρός.

Ο λακκοειδής τάφος εντοπίστηκε από τους Jack L. Davis και Sharon R. Stocker του Πανεπιστημίου του Σινσινάτι κατά το καλοκαίρι, πλησίον του μυκηναϊκού ανακτόρου του Νέστορος, στον Άνω Εγκλιανό, στη Χώρα του Δήμου Πύλου - Νέστορος.

ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΚΩΤΤΗ

akotti@otenet.gr

http://www.ethnos.gr/politismos/arthro/o_polemistis_tis_pylou_tha_apoktisei_ksana_morfi-64335190/