Οι εκλογές του 1958 και η νίκη της EPE

 

 

Οι εκλογές του 1958 και η νίκη της EPE

Η ΕΔΑ αναδείχθηκε σε αξιωματική αντιπολίτευση - Η ήττα των Φιλελευθέρων

Πριν από 65 χρόνια μέρες Μαίου, η χώρα βάδιζε σε εκλογές, Η εκλογική αναμέτρηση του 1958 ήταν από τις πιο ενδιαφέρουσες των μεταπολεμικών χρόνων, για τις συνθήκες υπό τις οποίες έγιναν και γιατί σε όλο το πολιτικό φάσμα κυριαρχούσαν εξέχουσες φυσιογνωμίες του πολιτικού κόσμου, αλλά και επειδή το εκλογικό αποτέλεσμα ήταν μια έκπληξη για ορισμένες πλευρές. Θα πρέπει να σημειωθεί ότι από το 1957, υπήρχε επαφή ανάμεσα στην κυβέρνηση της ΕΡΕ και στην ηγεσία του κόμματος των Φιλελευθέρων για τη σύνταξη νέου εκλογικού νόμου.

Βασική γραμμή του νέου νομοσχεδίου ήταν η εφαρμογή της «ενισχυμένης αναλογικής», αλλά με ποσοστά για τη συμμετοχή στη δεύτερη κατανομή απαγορευτικά για τα μικρά κόμματα.

Ο συναρχηγός των Φιλελευθέρων Γ. Παπανδρέου, ο οποίος συνεργαζόταν επί πολλές εβδομάδες για το θέμα αυτό με τον υπουργό Εσωτερικών Δημ. Μακρή, επέμενε ιδιαίτερα να είναι μεγάλα τα ποσοστά για τη συμμετοχή στη β' κατανομή των συνασπισμών κομμάτων, επειδή φοβόταν ότι τα μικρά κεντρώα κόμματα και ο Μαρκεζίνης ήταν πιθανό να συναπισθούν με την ΕΔΑ και να διεκδικήσουν αν όχι την πρώτη, τουλάχιστον τη δεύτερη θέση, ώστε να απωθήσουν τους Φιλελευθέρους στην τρίτη.

Όταν λοιπόν μονογραφήθηκε η συμφωνία ΕΡΕ - Φιλελευθέρων για τον εκλογικό νόμο, ο Κ. Καραμανλής κάλεσε έκτακτο υπουργικό συμβούλιο, στο οποίο ανακοίνωσε ότι το ίδιο βράδυ, ο Μακρής θα κατέθετε στη Βουλή το νέο εκλογικό νομοσχέδιο της «ενισχυμένης αναλογικής». Λέγεται ότι ένας από τους λόγους που έκαναν τον Καραμανλή να ανακοινώσει αιφνιδιαστικά το νέο εκλογικό σύστημα, ήταν ότι ήξερε πως θα αντιμετώπιζε αντιδράσεις από ορισμένους παράγοντες του κόμματος του και βουλευτές, που δεν τους ευνοούσε το σύστημα αυτό.

Εκείνος όμως -με το σωστό πολιτικό του κριτήριο- δεν ανησυχούσε για την ΕΡΕ, γνωρίζοντας ότι είχε «ρεύμα», αλλά ενδιαφερόταν να μην καταποντισθεί το κόμμα των Φιλελευθέρων από την Αριστερά. Ο Γ. Ράλλης, όταν άκουσε στο υπουργικό συμβούλιο τις λεπτομέρειες του εκλογικού νόμου, έπεσε από τα σύννεφα, Σε μια στιγμή, πετάχτηκε και είπε:  

— Κύριε Πρόεδρε, έχω αντιρρήσεις... Ο Καραμανλής τον κοίταξε έκπληκτος:

— Τι αντιρρήσεις;

— Μ' αυτόν το νόμο, υπάρχει κίνδυνος να έλθει δεύτερη η ΕΔΑ και τρίτο το Κόμμα των Φιλελευθέρων... Μην ξεχνάτε ότι οι Φιλελεύθεροι είναι πολύ πεσμένοι...

Ο Καραμανλής όμως επέμενε στη δική του άποψη. Η οξεία στιχομυθία με τον πρωθυπουργό είχε δυσαρεστήσει τον Γ. Ράλλη, ο οποίος το απόγευμα έστειλε την παραίτηση του. Το ίδιο έκαναν και οι Παναγής Παπαληγούρας και Ανδρ. Αποστολίδης. Και οι τρεις συνυπέγραψαν την άρση της εμπιστοσύνης από την κυβέρνηση, πιστεύοντας ότι μ' αυτόν τον τρόπο θα ναυαγούσε η ψήφιση του εκλογικού νόμου.

 

Γράφει στις αναμνήσεις του ο κ. Γ. Ράλλης: «Επρόκειτο για μια μεγάλη ανοησία, την οποία και σήμερα ακόμη, ύστερα από τόσα χρόνια, δεν μπορώ να συγχωρήσω στον εαυτό μου...». Προτού παραιτηθεί, ο κ. Ράλλης προσπάθησε να μεταπείσει τον Σοφ. Βενιζέλο, επισημαίνοντας του ότι το Κόμμα των Φιλελευθέρων μ' αυτόν τον εκλογικό νόμο, υπέγραφε την καταδίκη του Κέντρου. Τον συνάντησε στο σπίτι του βουλευτή της ΕΡΕ Νομικού, όπου ο συναρχηγός των Φιλελευθέρων έπαιζε μπριτζ. Ο Βενιζέλος τον άκουσε με δυσπιστία και θεώρησε τους φόβους του Ράλλη υπερβολικούς.

Αντιδράσεις για τον νόμο

Τα «μικρά» κόμματα της αντιπολιτεύσεως αντέδρασαν έντονα για τον εκλογικό νόμο και κατηγόρησαν την ΕΡΕ και την ηγεσία των Φιλελευθέρων για «συνωμοσία». Ο ηγέτης του «Δημοκρατικού Κόμματος» Στέλιος Αλλαμανής εδήλωσε ότι το νομοσχέδιο: «Κατατείνει κατά τρόπον απροσχημάτιστον εις την νόθευσιν του λαϊκού φρονήματος και τον στραγγαλισμόν της θελήσεως του εκλογικού σώματος...». Υπό αυτές τις συνθήκες, ο Αλλαμανής, η ΕΠΕΚ του Σάββα Παπαπολίτη, το «Αγροτικό Κόμμα» του Αλ. Μπαλτατζή και οι «Προοδευτικοί» του Μαρκεζίνη, άρχισαν συνεννοήσεις μεταξύ τους, αλλά και με την ΕΔΑ για το ενδεχόμενο συνεργασίας.

Η ΕΡΕ, όμως, δέχθηκε εσωκομματικό πλήγμα, διότι συνολικά 15 βουλευτές της υπέγραψαν δήλωση ότι αποχωρούν από το κόμμα.

Ο Καραμανλής είχε χάσει την πλειοψηφία. Παρ' όλ' αυτά, θα μπορούσε να διατηρήσει την εξουσία για ένα διάστημα, αφού ορισμένοι από τους 15 δυσαρεστημένους έδειξαν διάθεση να επιστρέψουν στην ΕΡΕ, ενώ ο Σάββας Παπαπολίτης, που προτιμούσε να αποφύγει εκείνη τη στιγμή τις εκλογές, πρότεινε στον πρωθυπουργό, να τον στηρίξει με τους 14 βουλευτές του της ΕΠΕΚ.

Ο Καραμανλής όμως δεν δεχόταν συμβιβασμούς. Έτσι, το πρωί της Κυριακής 2 Μαρτίου του 1958, ανέβηκε στα ανάκτορα και υπέβαλε στον βασιλέα Παύλο την παραίτηση της κυβερνήσεως του, εισηγούμενος διάλυση της Βουλής και εκλογές. Ο Παύλος φαινόταν καλά πληροφορημένος για όσα είχαν μεσολαβήσει και ρώτησε τον πρωθυπουργό:

— Γιατί αυτή η παραίτησις; Και γιατί να διαλυθεί η Βουλή; Δεν είσθε εις θέσιν να επανακτήσετε την πλειοψηφία της;

Ο Καραμανλής όμως είχε πάρει την απόφαση του:

— Μπορεί, αλλά αυτό θα εσήμαινε να προπορευθούμε μιας νέας πολιτικής κρίσεως πλέον σοβαράς. Οι αριθμοί δεν είναι το παν στην πολιτική. Η αλήθεια είναι ότι ο πολιτικός μας βίος είναι νοσηρός, δηλητηριασμένος. Πρέπει να κοπούν τελειωτικά αυτές οι ύπουλες μηχανορραφίες που υφαίνονται αδιακόπως κατά της κυβερνήσεως...

Ο Παύλος κάλεσε τότε τον πρόεδρο του Ερυθρού Σταυρού Κ. Γεωργακόπουλο, του έδωσε εντολή να σχηματίσει υπηρεσιακή κυβέρνηση και αφού εξασφαλίσει την εμπιστοσύνη της Βουλής, να προχωρήσει σε εκλογές...

 

 

Ζυμώσεις και μέτωπα

Μόλις έπεσε η κυβέρνηση Καραμανλή, άρχισαν οι ζυμώσεις για να διαμορφωθούν εκλογικές παρατάξεις στην αντιπολίτευση. Ο Γ. Παπανδρέου προσπάθησε να προσεταιρισθεί τα μικρά κόμματα του Κέντρου, αλλά με τον όρο ότι θα συγχωνεύονταν με τους Φιλελεύθερους. Ο όρος δεν έγινε δεκτός. Επιπλέον, οι άλλοι αρχηγοί εφοβούντο ότι μετά την αποκάλυψη της συνεργασίας ΕΡΕ-Φιλελευθέρων, ενδεχομένη συνεργασία τους με τον Παπανδρέου και τον Βενιζέλο θα γινόταν αφορμή, να χάσουν ψηφοφόρους από τα αριστερά.

Ο Παν. Κανελλόπουλος, με τον Κων. Τσαλδάρη, τον Στέφ. Στεφανόπουλο, τον Θεόδ. Τουρκοβασίλη και τον Σωτ. Κοτζαμάνη, συγκρότησαν την «Ενωση Λαϊκού Κόμματος».

Ο Στέλιος Αλλαμανής, ο Σάββας Παπαπολίτης και ο Στ. Μαρκεζίνης, θα σχηματίσουν την ΠΑΔΕ. Με την ΕΔΑ θα συνεργασθούν ο Ηλίας Τσιριμώκος, ο Σταύρος Κανελλόπουλος, ο Στρατής Σωμερίτης, ο Σταμάτης Μερκούρης, ο Πεπές Αργυρόπουλος, ο Μιχάλης Κύρκος, κ.ά. Σε δηλώσεις του, ο Ηλ. Τσιριμώκος κατήγγειλε τον Μαρκεζίνη ότι διέσπασε το ευρύ μέτωπο κεντροαριστερών και δεξιών κομμάτων, που μαζί με την ΕΔΑ, θα είχαν δυνατότητες να κερδίσουν τις εκλογές.

«Αιφνιδίως το κοινόν επληροφορήθη ότι το μέτωπον εματαιώθη εκ μέρους του κ. Μαρκεζίνη, άνευ οιασδήποτε δικαιολογίας, ως απέδειξαν αι σχετικοί δηλώσεις του», είπε ο Τσιριμώκος και πρόσθεσε: «Όσοι πολιτευταί, ως εγώ, επίστευσαν εις το μέτωπον και ειργάσθησαν ειλικρινών υπέρ αυτού, απεφάσισαν μετά την ματαίωσιν του ευρέος μετώπου, να πράξουν το μόνον που επιτρέπει πλέον ο εκλογικός νόμος, δηλαδή να συνεργασθούν κατ' άτομον εκλογικώς μετά της ΕΔΑ, επί τη βάσει της επιστολής που απηύθυνε ο Πρόεδρος αυτής προς τον αρχηγόν των Προοδευτικών, διατηρούντες την ιδίαν των γραμμήν επί της εσωτερικής και εξωτερικής πολιτικής της χώρας...».

Ο πρόεδρος της ΕΔΑ Ιω. Πασαλίδης, κηρύσσοντας την έναρξη της προεκλογικής μάχης της ΕΔΑ, σε μήνυμα του προς το λαό, τόνιζε μεταξύ άλλων: «Η ΕΔΑ αγωνίσθηκε με όλες της τις δυνάμεις για να εκφρασθεί και στην κορυφή της ηγεσίας, η ενότητα που πραγματοποιήθηκε μέσα στο λαό, γύρω από τα κοινά πανεθνικά προβλήματα. Με βαθιά αντίληψη της ευθύνης της μπροστά στις ιστορικές στιγμές που αντιμετωπίζει το έθνος, προχώρησε σε κάθε παραχώρηση, σε κάθε κομματική θυσία, που θα μπορούσε να διευκολύνει την πατριωτική συνεργασία. Και απευθύνεται και τη στιγμή αυτή ακόμη προς όλους για μια πανεθνική συμπαράταξη στα σημεία που ενώνουν το έθνος...». Οι συγκεντρώσεις όλων των κομμάτων ήσαν ογκώδεις και με παλμό. Η Κυριακή 11 Μαΐου πλησίαζε.

 

 

Μήνυμα Καραμανλή

Σε μήνυμα του προς το λαό. ο Κων. Καραμανλής ανέφερε: «Η Εθνική Ριζοσπαστική Ενωσις διεκδικεί την ψήφον του ελληνικού λαού, επί τη βάσει ορισμένων τίτλων: Πρώτον, αντιμετωπίσαμεν κατά τας τελευταίας εκλογάς το Λαϊκόν Μέτωπον, η επικράτησις του οποίου θα ωδήγη την χώραν εις περιπέτειαν με απροβλέπτους συνεπείας. Δεύτερον, επεδείξαμεν αυστηράν προσήλωσιν εις τας αρχάς μας και σεβασμόν προς τον λαόν, εν αντιθέσει προς όλα τα άλλα κόμματα, τα οποία, προδίδοντα τας αρχάς των, συναλλάσσονται και με τον Κομμουνισμόν ακόμη, προκειμένου να εξοικονομήσουν εκλογικάς ανάγκας. Τρίτον, αντιμετωπίσαμεν με θαρραλέον, έντιμον και δημοκρατικόν τρόπον την τελευταίαν πολιτικήν κρίσιν, προστατεύοντες εναντίον των παρασκηνίων τα δικαιώματα του λαού. Τέταρτον, επετελέσαμεν γόνιμον έργον, το οποίον έτυχε και διεθνούς αναγνωρίσεως και παρόμοιον του οποίου δεν δύνανται να παρουσιάσουν τα άλλα κόμματα. Αυτούς τους τίτλους αντιπαρατάσσει η Εθνική Ριζοσπαστική Ενωσις εις τα ύβρεις και τας ψευδείς επαγγελίας των αντιπάλων της...».

 

Τα αποτελέσματα

Τα αποτελέσματα των εκλογών της 11ης Μαΐου αποτέλεσαν οδυνηρή έκπληξη κυρίως για το Κόμμα των Φιλελευθέρων, που κατέλαβε την τρίτη θέση. Το ποσοστό ψήφων που πήρε η  ΕΡΕ (1.583.885 ψήφους) θεωρήθηκε μεγάλη επιτυχία, αφού κράτησε τον βασικό όγκο των ψηφοφόρων της και χάρη στο εκλογικό σύστημα, κέρδισε μεγαλύτερη πλειοψηφία σε έδρες. Η «Ένωση Λαϊκού Κόμματος» μόλις και πλησίασε το 3% των ψήφων. Μεγαλύτερη σχετικά επιτυχία είχε η ΠΑΔΕ, η οποία έλαβε 10 έδρες. Αλλά η μεγάλη έκπληξη των εκλογών ήταν η ΕΔΑ, που ήρθε δεύτερο κόμμα με 24,43% των ψήφων και κατέλαβε την θέση της αξιωματικής αντιπολιτεύσεως. Η άνοδος της Αριστεράς οφειλόταν σε πολλούς λόγους. Κυρίως στο αντιδυτικό ρεύμα, στη φιλική στάση της ΕΣΣΔ απέναντι στην πολύπαθη Κύπρο και στην πεποίθηση πολλών ψηφοφόρων του Κέντρου ότι η ΕΔΑ θα μπορούσε να παίξει θετικό ρόλο στις πολιτικές εξελίξεις. Ο αρχηγός της ΕΡΕ και νικητής των εκλογών, Κ. Καραμανλής, μόλις πληροφορήθηκε τα τελικά αποτελέσματα, προέβη στην ακόλουθη δήλωση: «Η ανανέωση της εμπιστοσύνης του ελληνικού λαού προς την Εθνικήν Ριζοσπαστικήν Ενωσιν αποτελεί δικαίωσιν της πολιτικής της. Έχομεν πλήρη συνείδησιν της επηυξημένης ευθύνης, την οποίαν δημιουργεί δι' ημάς το αποτέλεσμα της χθεσινής εκλογής. Θα καταβάλωμεν κάθε προσπάθειαν διά ν' ανταποκριθώμεν εις τας προσδοκίας του ελληνικού λαού»...

Οι Φιλελεύθεροι δεν περίμεναν τέτοια ήττα. Το επόμενο πρωί, ο Σοφ. Βενιζέλος τηλεφώνησε στον Γ. Ράλλη. Τώρα θυμόταν τις προειδοποιήσεις και τις εκτιμήσεις του πρώην υπουργού, στις οποίες δεν είχε δώσει βάση.

—   Γιώργο, λυπάμαι που δεν σε άκουσα...

— Ο,τι έγινε, έγινε κ. πρόεδρε... Ο Βενιζέλος επέμεινε:

— Δεν μπορείς να κάμεις κάτι να διορθωθεί η κατάσταση;

— Δεν διορθώνονται αυτά τα πράγματα, κ. πρόεδρε.

Ο συναρχηγός των Φιλελευθέρων είχε μια ιδέα:

—  Να βγεις να αρθρογραφήσεις, υποστηρίζοντας ότι η ΕΔΑ είναι συνασπισμός κομμάτων και όχι αυτοτελές κόμμα και συνεπώς, ως δεύτερο, θα έπρεπε κατά τον εκλογικό νόμο να θεωρηθεί κάποιο κόμμα αυτοτελές.

Ο Γ. Ράλλης όμως δεν συμφώνησε. Απάντησε στον Βενιζέλο ότι την άποψη αυτή, μεν, θα μπορούσε να την υποστηρίξει κανείς, αλλά θα ήταν ντροπή γι' αυτόν που θα το επιχειρούσε, δηλαδή με νομικά τεχνάσματα να αφαιρέσει έδρες που είχε κερδίσει η ΕΔΑ. Και επανέλαβε:

— Ο,τι έγινε, έγινε κ. πρόεδρε. Φροντίστε να μη συμβούν τα ίδια και στις άλλες εκλογές...

Την ψυχική κατάσταση του Σοφ. Βενιζέλου, την επομένη των εκλογών, περιέγραψε πολύ παραστατικά ο βιογράφος του, Γρηγ. Δαφνής, ο οποίος μεταξύ άλλων σημείωνε: «Το πρωινό της 12ης Μαΐου ήτο ζεστό, από εκείνην την πρώιμη ανοιξιάτικη ζέστη που κάμνει τα μάτια να λάμπουν, δυσκολεύει την αναπνοήν και χαρίζει μιαν χαυνωτικήν μέθην. Ο Σοφ. Βενιζέλος εκάθητο μόνος εις το γραφείον του, που ήτο μισοσκότεινον, διότι είχε ημίκλειστα τα παραθυρόφυλλα διά να εμποδίζει την είσοδον των ακτινών του ηλίου. Ένοιωθε μεγάλην απογοήτευσιν. Οι φίλοι του, πολιτικοί και μη, εθεώρησαν προτιμότερον να απουσιάσουν. Ητο η τρίτη, εις διάστημα μικρότερον των εξι ετών, εκλογική αποτυχία. Τα στελέχη των κομμάτων αισθάνονται δυσάρεστα, όταν παραμένουν επί μακρόν διάστημα εκτός της εξουσίας κι επιρρίπτουν την ευθύνην εις τους αρχηγούς των...».

Στις 9 Ιουνίου, άρχισε τις εργασίες της η νέα Βουλή με το λόγο του θρόνου. Ο Ιω. Πασαλίδης, εγκαινιάζοντας το ρόλο του αρχηγού της αξιωματικής αντιπολίτευσης, ζήτησε να γίνει ιδιαίτερη συζήτηση στη Βουλή για τις ωμότητες των Τουρκοκυπρίων στην Κύπρο. Στο μεταξύ, η άνοδος της ΕΔΑ έδωσε το πρόσχημα για να εντείνουν τη συνωμοτική τους δραστηριότητα μέσα στο Στρατό οι φιλοδικτατορικές ομάδες. Τότε ακριβώς, η οργάνωση ΕΕΝΑ, με επικεφαλής τον Γ. Παπαδόπουλο, συγκρότησε «επιτροπάτο» για να προχωρήσει μεθοδικά στα σκοτεινά της σχέδια. Στις κινήσεις τους οι συνωμότες ευνοήθηκαν και από τις αμερικανικές «ανησυχίες» για την αύξηση της δυνάμεως της Αριστεράς...

Πηγή:

Από άρθρο του Γ.Α. Λεονταρίτη στην Καθημερινή της 7.5.1994

Εκλογές 2023 : Κυνισμός VS ρομαντισμού

 

Κυνισμός VS ρομαντισμού

Σέβομαι απολύτως τις δημοσκοπήσεις. Μαζί όμως με τα εργαλεία των μετρήσεων διαθέτω συνήθως πανοραμική άποψη των τάσεων της κοινής γνώμης. Στην παρούσα συγκυρία διακρίνω δύο οριζόντια κοινωνικά, πολιτικά και ιδεολογικά ρεύματα τα οποία θα κονταροχτυπηθούν για τον έλεγχο της ατζέντας των εκλογών.

-Το ρεύμα του κυνισμού, των υλικών αγαθών που αποτιμά τη ζωή σε τιμές και ευρώ. Το ρεύμα που δίδει απόλυτη προτεραιότητα στις ατομικές επιθυμίες και τις ατομικές ελευθερίες. Οι άυλες αξίες έπονται, προηγούνται οι υλικές. Πρόκειται στην πραγματικότητα για ένα φιλελεύθερο ρεύμα ελληνικής κοπής. Διότι ο γνήσιος κοινωνικός φιλελευθερισμός εμπεριέχει ισχυρότατα στοιχεία ηθικής μέσα του. Ο νόθος, όχι.

- Το δεύτερο ρεύμα (το ρεύμα των ρομαντικών) που διατρέχει την ελληνική κοινωνία ασφαλώς ενδιαφέρεται το ίδιο με το πρώτο για το ύψος του ατομικού και του οικογενειακού του εισοδήματος, για το προς το ζην γενικώς, αλλά αποτιμά τη ζωή σε συναισθήματα. Ανυψώνεται κατά βάση με άυλες αξίες. Αναζητά τις απαντήσεις στην ψυχή του, όχι μόνο στην τσέπη του. Ανυψώνεται με την πίστη της ατομικής επιτυχίας μέσα στο σύνολο, την πίστη στη συλλογική μοίρα, στο χριστιανικό δόγμα, στην εντιμότητα, στην πνευματική πληρότητα, στην παράδοση, στην άδολη αγάπη για την πατρίδα και το έθνος.

Ο κυνισμός και οι αξίες σε ευρώ είναι τα κυρίαρχα στοιχεία του πρώτου ρεύματος που απλώνεται τόσο σε ανώτερα όσο και σε κατώτερα στρώματα. Δίπλα όμως στους χιλιάδες κυνικούς υπάρχουν και νομιμόφρονες φιλήσυ­χοι άνθρωποι που δεν θέλουν κλέφτες να τους κυβερνούν και δεν είναι κυνικοί. Ωστόσο, είναι άνθρωποι που κοιτούν αποκλειστικώς το καλώς νοούμενο «συμφέρον» τους.

Το δεύτερο ρεύμα των ρομαντικών που αποτελείται από επίσης σκεπτόμενους πολίτες αγαπά το χρήμα αλλά δεν ορίζεται μόνο από το χρήμα αλλά και από ανώτερες αξίες. Η υπόθεση της ατιμίας των υποκλοπών έχει μεγάλη αξιακή σημασία για τη ζωή τους όσο και το ευρώ. Δεν την απαξιούν όπως έπραξε διάσημος εισαγγελέας με τη φράση «πάντοτε γίνονταν αυτά». Το να έχει βουλευτής εταιρία πλειστηριασμών της ιδιωτικής περιουσίας πολιτών και να σπάνε την πόρτα συνταξιούχου για να γίνει πλειστηριασμός πρώτης κατοικίας τους εξοργίζει. Η εμμονή της κυβέρνησης στην ανάδειξη της ατζέντας αιτημάτων των ΛΟΑΤΚΙ σε συνδυασμό με τις διαρκώς αναδυόμενες υποθέσεις σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών από ΜΚΟ, κομματικούς παράγοντες, πρώην βουλευτές και παιδοβιαστές τους αναστατώνει και δημιουργεί ένα έδαφος πολιτικά ολισθηρό, έτοιμο να υποχωρήσει από τη διάβρωση. Το δημογραφικό πρόβλημα, το μέλλον της οικογένειας που περνά κρίση και οι πολιτικές στήριξης της παραμεθορίου αποτελούν ζήτημα διαρκούς προβληματισμού για εκείνους. Όπως και η πνευματική απογοήτευση από την Εκκλησία, που κάποτε ήταν το στήριγμα τους. Πρόκειται για ένα ρεύμα που δίδει προτεραιότητα στη μεγάλη κοινωνία, στη συλλογική μοίρα, στο δόγμα, στις άυλες αξίες, στον ρομαντισμό. Δεν είναι όλα λεφτά σε αυτή τη ζωή. Εκτός από τις τιμές, υπάρχουν και οι αξίες. Εκτός από τον κυνισμό, υπάρχει και ο ρομαντισμός.

Στην πραγματικότητα, λοιπόν, οδεύοντας προς τις εκλογές, συναντάμε δύο Ελλάδες. Η Ελλάδα των τιμών, που αποτιμάται σε ευρώ, από τη μία, και η Ελλάδα των αξιών, που δεν αποτιμάται σε τρέχουσες τιμές, η άλλη. Η Ελλάδα του κυνισμού και η Ελλάδα του ρομαντισμού. Η Ελλάδα του ατόμου και η Ελλάδα της συλλογικής μοίρας. Στο λεκανοπέδιο και σε μερικά αστικά κέντρα κυριαρχεί πλειοψηφικά στα στρώματα αυτά ο κυνισμός, ο οποίος διαθέτει και γνωστό αρχηγό. Στην ελληνική περιφέρεια, όπου ο κόσμος νιώθει πλούσιος ακόμη κι αν ζει με λιγότερα, κυριαρχούν ο ρομαντισμός και οι αξίες. Χωρίς εγκόσμιο αρχηγό.

Ο μέσος Έλλην αναζητά να βρει το χαμένο κιμπαριλίκι του. Μεταξύ αυτών των λεπτών γραμμών και της κονταρομαχίας των δύο αυτών ρευμάτων θα διαμορφωθεί ο τελικός συσχετισμός στις προσεχείς εκλογές. Εάν οι κυνικοί είναι περισσότεροι, η Ελλάδα θα κυβερνηθεί με αυτοδυναμία. Αν παρ' ελπίδα είναι οι ρομαντικοί, τότε η χώρα θα κυβερνηθεί με συνεργασίες.

Περίληψη από άρθρο του Μ. Κοττάκη στην κυριακάτικη δημοκρατία

 

Ο Γ.Α. Καρτάλης, η αγωνιστική προσφορά του και η απλή αναλογική

 

Ο Γ.Α. Καρτάλης, η αγωνιστική προσφορά του και η απλή αναλογική

Σήμερα που η απλή αναλογική δέχεται τα πυρά των υποστηρικτών των αυτοδύναμων κυβερνήσεων καλό θα ήταν οι αρχηγοί αλλά και οι οπαδοί των κομμάτων της μείζονος αλλά και της ελάσσονος αντιπολίτευσής να θυμηθούν και να μελετήσουν την ιστορία του κόμματος «Δημοκρατικό Κόμμα Εργαζομένου Λαού (Δ.Κ.Ε.Λ.)» και του Γεωργίου Καρτάλη που υπήρξε υπέρμαχος της καθιέρωσης της απλής αναλογικής ως του δικαιότερου συστήματος στις εκλογικές αναμετρήσεις γιατί όπως υπεστήριζε «Το αναλογικόν είναι το σχετικώς δικαιότερον σύστημα, το οποίο επιτρέπει την έκφρασιν ποικίλων τάσεων και ροπών».

Το Δημοκρατικό Κόμμα Εργαζομένου Λαού (Δ.Κ.Ε.Λ.) ήταν ένα πολιτικό κόμμα στο χώρο της κεντροαριστεράς, που ιδρύθηκε από τον Γεώργιο Καρτάλη και τον Αλέξανδρο Σβώλο. Το κόμμα ανέστειλε τη λειτουργία του το 1961 μετά τη συμμετοχή του στην ίδρυση της Ενώσεως Κέντρου.

Το Δ.Κ.Ε.Λ ιδρύθηκε την 1 Σεπτεμβρίου 1953. Προήλθε από τη συγχώνευση του Δημοκρατικού Κόμματος και των στελεχών που είχαν διαγραφεί από την Εθνική Προοδευτική Ένωση Κέντρου, και του Σοσιαλιστικού Κόμματος-Ένωση Λαϊκής Δημοκρατίας.  Του τελευταίου ηγέτης ήταν ο Αλέξανδρος Σβώλος ενώ από το Δημοκρατικό κόμμα δέσποζε η προσωπικότητα του Γ.Α. Καρτάλη.

Σε σύσκεψη στελεχών του Δημοκρατικού Κόμματος Εργαζόμενου Λαού που έγινε στον Βόλο τον Απρίλιο του 1956, ο Γεώργιος Καρτάλης ανέπτυξε τις θέσεις του κόμματος. Επιγραμματικά ανέφερε, "για την εσωτερική πολιτική, γενική πολιτική αμνηστία, κατάργηση των πιστοποιητικών κοινωνικών φρονημάτων, παροχή συνδικαλιστικών ελευθεριών. Για τον οικονομικό τομέα, δικαία κατανομή φορολογικών βαρών, λύση αγροτικού προβλήματος δια της αναπτύξεως εμπορικών σχέσεων με τα ανατολικά κράτη. Για την εξωτερική πολιτική, ίση φιλία προς όλους, ευθυγράμμιση της πολιτικής της Ελλάδας με την πολιτική της ενεργού συνυπάρξεως".

Το Δημοκρατικό Κόμμα Εργαζόμενου Λαού υποστήριξε ανοιχτά τη συνεργασία με την Ενιαία Δημοκρατική Αριστερά το 1954 μετά την ψήφιση του εκλογικού νόμου που έφερε ο Ελληνικός Συναγερμός. Ο Καρτάλης με τα δέκα σημεία του "ελάχιστου προγράμματος" που προτείνει προωθεί την συμπαράταξη όλων των κομμάτων της αντιπολίτευσης και θέτει τα θεμέλια δημιουργίας της "Δημοκρατικής Ενώσεως".

Στις εκλογές της 19ης Φεβρουαρίου 1956 η Δημοκρατική Ένωσις λαμβάνει το 48,15 % των ψήφων ενώ η Εθνική Ριζοσπαστική Ένωσις λαμβάνει το 47,38%. Εντούτοις, λόγω του εκλογικού συστήματος και των εκλογικών περιφερειών, τις περισσότερες έδρες καταλαμβάνει η Ε.Ρ.Ε., με τη Δημοκρατική Ένωση να παίρνει 132 έδρες. Εκ των 132 εδρών της Δημοκρατικής Ένωσης, το Δημοκρατικό Κόμμα Εργαζόμενου Λαού λαμβάνει 20 έδρες. Λαμβάνει δηλαδή το 7 % των εδρών, ποσοστό μεγαλύτερο από την πραγματική του εκλογική δύναμη. Τούτο οφείλεται στο γεγονός ότι η Ε.Δ.Α. ενίσχυσε τους υποψηφίους του κόμματος.

Λίγες μέρες μετά τις εκλογές απεβίωσε αιφνιδίως ο Αλέξανδρος Σβώλος, και ο Γεώργιος Καρτάλης παραμένει ο μόνος αρχηγός του Δημοκρατικού Κόμματος Εργαζόμενου Λαού. Μετά το θάνατο και του Καρτάλη, την ηγεσία του κόμματος ανέλαβε ο Στυλιανός Αλλαμανής.

Θα πρέπει να επισημάνουμε ότι ο θάνατος ενός καθαρού πνεύματος όπως ήταν ο Καρτάλης στέρησε την πατρίδα μας από μια αξιόλογη πολιτική φυσιογνωμία.

Ενόψει των εκλογών του 1958, έγιναν συζητήσεις για εκλογική συνεργασία με την Ενιαία Δημοκρατική Αριστερά, οι οποίες δεν καρποφόρησαν, με αποτέλεσμα επτά βουλευτές (Ζάκκας, Μπραδήμας, Βουλόδημος, Σκυλλάκος, Παπαβασιλείου, Γαληνός, Στρατής) και στελέχη, μεταξύ άλλων ο Ηλίας Τσιριμώκος και ο Κομνηνός Πυρομάγλου, να αποχωρήσουν από το κόμμα και να συνεργαστούν με την Ε.Δ.Α.. Τελικά το Δ.Κ.Ε.Λ. συμμετείχε στο συνασπισμό της Προοδευτικής Αγροτικής Δημοκρατικής Ενώσεως και κατέκτησε μία μόνον έδρα. Το έτος 1961 απετέλεσε ένα από τα πολλά κόμματα του Κέντρου που συγχωνεύθηκαν για την ίδρυση της Ενώσεως Κέντρου.

 

 

Ο Καρτάλης ήταν γόνος παλιάς οικογένειας αγωνιστών και πολιτικών του Βόλου και έφυγε από κοντά μας πάρα πολύ νέος, μόλις 49 ετών το φθινόπωρο του 1957. Στα τελευταία χρόνια της ζωής του, συνεργαζόμενος με τον Αλέξ. Σβώλο, συνέτεινε αποφασιστικά στην ενότητα των προοδευτικών δυνάμεων και στην εδραίωση ενός σοσιαλιστικού κινήματος στη χώρα μας. Βέβαια, εκείνη η προσπάθεια δεν ήταν δυνατόν να αποδώσει μεγάλα αποτελέσματα, γιατί όπως σωστά επισήμανε ο Ηλ. Τσιριμώκος, «Οι ανάγκες της Δημοκρατίας που είναι ανάγκες ζωής, στοιχειώδους αναπνοής για τον σοσιαλισμό, αξιούσαν το μέγιστο δυνατό πλάτος. Μα η ιδεολογική συνέπεια απαιτούσε την περίσκεψη. Έτσι το πρώτο βήμα του Σβώλου ήταν μικρό. Δέχθηκε τη συγχώνευση με μόνη την ομάδα Καρτάλη, που είχε ονομασθεί "Δημοκρατικό Κόμμα" και αξίωσε να ονομασθεί το ενιαίο κόμμα, «Δημοκρατικό Κόμμα Εργαζομένου Λαού», για να δείξει καθαρά τι πάει να κάνει...»

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι κι ο Σβώλος κι ο Καρτάλης κατέβαλαν προσπάθεια σε μια δύσκολη περίοδο να επιτύχουν την ενότητα στο χώρο του Κέντρου. Την αιτία της αποτυχίας επισήμανε ο Ηλ. Τσιριμώκος: «Γενικότερη ενότητα στο χώρο του Κέντρου και δημιουργία ενός μόνου κόμματος, ούτε σαν απώτερος σκοπός δεν μπορούσε να θεωρηθεί πραγματοποιήσιμη την εποχή εκείνη. Πάντως, για τον Σβώλο, θα ήταν μια απίθανη και ξένη προς τις διαθέσεις του προοπτική. Πολύ αργότερα -τέλος 1956, αρχές 1957- έκανε μια τέτοια προσπάθεια ο Καρτάλης, με αποτέλεσμα να ενωθούν οι "δύο πτέρυγες των Φιλελευθέρων" αφήνοντας έξω από την ενότητα το ΔΚΕΛ. Τούτο σημαίνει πως τα συνειδητά συντηρητικά στοιχεία και άλλες αδυναμίες του Κέντρου δεν μπορούσαν ακόμη τότε να κατανικηθούν...»

Όμως ο Καρτάλης κατέβαλε μια σημαντική προσπάθεια συνεργασίας των αριστερών δυνάμεων. Είχε προτείνει δέκα σημεία «ελάχιστου προγράμματος» για να συμπαραταχθούν όλα τα κόμματα της αντιπολίτευσης   συμπεριλαμβανομένης και της ΕΔΑ. Άλλωστε, Σβώλος και Καρτάλης είχαν ήδη αρχίσει επαφές και συζητήσεις με τον Ιω. Πασαλίδη, για την οργάνωση κοινού αγώνα κατά της Δεξιάς. Και προκάλεσε αίσθηση το γεγονός ότι ο Νίκος Ζαχαριάδης, με άρθρο του που μετέδωσε ο ραδιοσταθμός «Ελεύθερη Ελλάδα», επήνεσε τα «δέκα σημεία» και τα αποδέχθηκε. Αυτή η σύμπτωση απόψεων ΔΚΕΛ - ΕΔΑ - ΚΚΕ προκάλεσε άμεσες κυβερνητικές αντιδράσεις. Οι κύκλοι του «Ελληνικού Συναγερμού» του Παπάγου εκμεταλλεύτηκαν το γεγονός, για να επικρίνουν ολόκληρη την αντιπολίτευση ότι «συνεργαζόταν με το ΚΚΕ». Οι ψυχώσεις εκείνων των χρόνων ήσαν πολύ έντονες και ο Γ. Παπανδρέου έσπευσε να διαχωρίσει τη θέση του κόμματος των Φιλελευθέρων, μ' αυτή τη δήλωση: «Το άρθρον του Ζαχαριάδη βοηθεί προς αποσαφήνισιν της πολιτικής καταστάσεως. Υπάρχουν πλέον εις την χώραν τρεις πολιτικοί σχηματισμοί. Συναγερμός, Κέντρον και "Λαϊκόν Μέτωπον", το οποίον σημαίνει συνοδοιπορίαν με το ΚΚΕ. Έκαστος πλέον καλείται να λάβει σαφή θέσιν...»

Η ένωση του 1956

Στις εκλογές του 1956 όλα τα κόμματα της αντιπολίτευσης κατήλθαν σε ενιαίο σχηματισμό, την «Δημοκρατική Ένωση», για να αντιμετωπίσουν τη νεοϊδρυθείσα ΕΡΕ. Το ΔΚΕΛ έπαιξε σημαντικό ρόλο στην προσπάθεια που κατεβλήθη για να υλοποιηθεί η ενότητα στο χώρο της αντιπολίτευσης. Ιστορική στα πολιτικά χρονικά της Λάρισας έμεινε η συγκέντρωση που πραγματοποιήθηκε την Κυριακή 12 Φεβρουαρίου του 1956 στην πόλη, όπου μίλησαν ο Γ. Καρτάλης και ο στρατηγός Στέφ. Σαράφης. Πολύ πριν από τις 11 το πρωί, χιλιάδες κόσμου είχαν συρρεύσει μέσα κι έξω από το κινηματοθέατρο «Ορφεύς» και αποθέωσαν τους δυο πολιτικούς. Ο Καρτάλης στην ομιλία του είπε μεταξύ άλλων ότι: «Όπως ο ελληνικός λαός έδωσε πρώτος το παράδειγμα της καθολικής αντιστάσεως εναντίον του εχθρού, έτσι τώρα ο ελληνικός λαός δίδει πρώτος το παράδειγμα της ενώσεως όλων των πραγματικώς δημοκρατικών δυνάμεων...» Και εξέφρασε την ικανοποίηση του, διότι «μέγα ρόλον διά την δημιουργίαν αυτής της Δημοκρατικής Ενώσεως, έπαιξε το Δημοκρατικόν Κόμμα...»

Ο Γ. Καρτάλης πίστευε ότι ήταν ανάγκη να καθιερωθεί η Απλή Αναλογική, σαν μόνιμο εκλογικό σύστημα. Όπως είχε τονίσει σε συνέντευξη του στο περιοδικό «Εικόνες» της Ελ. Βλάχου, «Η πολιτική εξέλιξις της Ελλάδος, που είναι εισέτι ρευστή, δεν επιτρέπει το πλειοψηφικόν, το οποίον προϋποθέτει, κατά το κλασικόν παράδειγμα της Αγγλίας και των ΗΠΑ, δικομματικόν σύστημα. Το αναλογικόν είναι το σχετικώς δικαιότερον σύστημα, το οποίο επιτρέπει την έκφρασιν ποικίλων τάσεων και ροπών, αι οποίαι δημιουργούνται εκ της οικονομικής εξελίξεως της Ελλάδος από αγροτικής εις βιομηχανικήν οικονομίαν. Αναμφισβήτητα και ανεξαρτήτως μονίμου εκλογικού συστήματος, αι προσεχείς εκλογαί πρέπει να διενεργηθούν με την απλήν αναλογικήν...»

Όταν τότε ο Καρτάλης μιλούσε για τις «προσεχείς εκλογές», δεν μπορούσε να φαντασθεί πως κατά την εκλογική αναμέτρηση του 1958, εκείνος δεν θα βρισκόταν πια στη ζωή... Πάντως, την άποψη του εκείνη την δικαιολογούσε, επειδή «ο θάνατος των δύο ισχυρών προσωπικοτήτων Πλαστήρα και Παπάγου έχουν δημιουργήσει συμβατικάς απλώς πολιτικάς δυνάμεις και ως εκ τούτου, η απλή αναλογική θα επιτρέψει την ορθήν απογραφήν των πολιτικών τάσεων...»

 

 

Η είδηση του θανάτου

Ο Καρτάλης υπέφερε από την καρδιά του και στις αρχές Σεπτεμβρίου του 1957 έφυγε για το Λονδίνο, χωρίς να υποψιάζεται ότι δεν θα ξαναγύριζε ζωντανός στην Ελλάδα. Στις εφημερίδες της 28ης Σεπτεμβρίου, μεγάλοι τίτλοι ανήγγειλαν το τραγικό γεγονός και πληροφορούσαν το λαό, ότι: «Νυκτερινά τηλεγραφήματα από το Λονδίνο μετέδωσαν ότι απέθανε χθες εκεί ο Γεώργιος Καρτάλης, αρχηγός του "Δημοκρατικού Κόμματος". Ο θάνατος επήλθε από συγκοπή της καρδίας. Παρά το πλευρόν του μεταστάντος ευρίσκετο η σύζυγος του. Η σορός του Γεωργ. Καρτάλη μεταφέρεται σήμερα το πρωί στας Αθήνας με ειδικό αεροπλάνο της Ολυμπιακής Αεροπορίας. Η κηδεία του θα γίνει δημοσία δαπάνη, η ημέρα της κηδείας του θα ορισθεί μετά την επάνοδο στας Αθήνας και της συζύγου του μεταστάντος. Όπως είναι γνωστόν, ο Γεώργ. Καρτάλης προ πέντε μηνών έπαθε έμφραξιν του μυοκαρδίου, ενοοηλεύθη δε επί μακρόν στον Ευαγγελισμό. Μετά την έξοδο του από το νοσοκομείο απεσύρθη προς ανάπαυσιν σε προάστιο των Αθηνών, από όπου δεν έπαυε να παρακολουθεί την πολιτικήν κίνησιν. Προ 10 ημερών ανεχώρησε, συνοδευόμενος από τη σύζυγόν του, στη βρετανική πρωτεύουσα, προκειμένου να εξετασθεί από ιατρούς και να υποβληθεί σε συστηματικότερη θεραπεία...»

Προτού αναχωρήσει για το εξωτερικό, ο Καρτάλης προήδρευσε κοινής συσκέψεως των μελών της Κεντρικής Επιτροπής και της Κοινοβουλευτικής Ομάδος του «Δημοκρατικού Κόμματος», έχοντας δίπλα του τον στενό του συνεργάτη και «υπαρχηγό» του κόμματος, τον Στέλιο Αλλαμανή. Σ' εκείνη τη σύσκεψη ο Καρτάλης εξέθεσε δια μακρών τις απόψεις του για την πολιτική κατάσταση και χάραξε προοπτικές. Αυτή υπήρξε η τελευταία πολιτική του πράξη...

Σε ανακοίνωση που εξέδωσε την ίδια μέρα η ΕΔΑ τόνισε ότι: «Ο ξαφνικός θάνατος του Γ. Καρτάλη στερεί την παράταξιν της Δημοκρατίας από ένα συνεπή αγωνιστή και την πολιτική ζωή της χώρας από ένα εκ των επιφανέστερων ανδρών. Η Διοικούσα Επιτροπή της ΕΔΑ εκφράζει προς την οικογένειαν του και το Δημοκρατικόν Κόμμα την βαθύτατη λύπη της και ειλικρινώς συμμετέχει στο πένθος τους». Ο αρχηγός της ΕΠΕΚ Σάββας Παπαπολίτης επισήμανε μεταξύ άλλων ότι ο εκλιπών «ως υπουργός του Συντονισμού της κυβερνήσεως Πλαστήρα έθεσε τα θεμέλια της εξυγιάνσεως της οικονομίας της χώρας. Η αγωνιστική του ωσαύτως ικανότης τον ανεβίβασεν εις την πρώτην γραμμήν των πολιτικών ανδρών του τόπου. Η ΕΠΕΚ, από την οποίαν προήρχετο, μαζί με τα συλλυπητήρια της προς την οικογένειάν του εκφράζει την βαθυτάτην οδύνην της διά την απώλειαν ενός εξόχου πολιτικού ανδρός, όπως ήτο ο Γ. Καρτάλης...»

Δηλώσεις για να εξάρουν την προσωπικότητα του αρχηγού του «Δημοκρατικού Κόμματος» έκαναν όλοι οι πολιτικοί αρχηγοί. Ο Σπ. Μαρκεζίνης γράφει στη «Σύγχρονη Πολιτική Ιστορία» του, ότι ο Γ. Καρτάλης «εμφανώς απογοητευμένος από τις μέχρι τότε πολιτικές εξελίξεις και αισθανόμενος ορφανός μετά τον θάνατο του Αλεξ. Σβώλου, συναρχηγού του "Δημοκρατικού Κόμματος Εργαζομένου Λαού", μου εξωμολογήθη την πρόθεσίν του να αποσυρθεί από την πολιτική ζωή». Η συνάντηση αυτή των Καρτάλη - Μαρκεζίνη είχε πραγματοποιηθεί λίγο καιρό προτού αρχηγός του ΔΚΕΛ αναχωρήσει για το Λονδίνο, στην Εκάλη όπου παραθέριζε. Πράγματι, ο Καρτάλης ένιωθε κουρασμένος εξαιτίας των προβλημάτων που είχε με την υγεία του, αλλά του είχε κοστίσει πολύ ο θάνατος του Σβώλου, με τον οποίο τον συνέδεε αδελφική φιλία και για τον οποίον έλεγε ότι «η παρουσία του σκόρπιζε μια παρηγορητική θαλπωρή, δημιουργούσε γύρω του μιαν ατμόσφαιρα συναισθηματικής βεβαιότητος».

Ο θάνατος που άρπαξε βίαια, απότομα, τόσο τον Σβώλο όσο και τον Καρτάλη, σε διάστημα ενός χρόνου, τον έναν από τον άλλο, στέρησε τη χώρα από τη δυνατότητα να προωθηθεί ένα μεγάλο σοσιαλιστικό κίνημα. Όπως τόνιζε χαρακτηριστικά ο Κ. Δεσποτόπουλος σ' ένα άρθρο του στην «Ελευθερία», αφιερωμένο στον Καρτάλη, «Ανηρπάγη ο έξοχος ανήρ, πριν φθάσει το ήμισυ του αιώνος η ζωή του. Και έχασεν η Ελλάς την μεγαλυτέραν ελπίδα της διά πολιτικήν ηγεσίαν, αξίαν της ιστορίας της...»

Πηγή:

Με βάση το άρθρο «Η αγωνιστική προσφορά του Καρτάλη» του Γ.Α Λεονταρίτη στην ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ της 22ας ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 1997 και διασκευή-εμπλουτισμός του με στοιχεία από το διαδίκτυο.