Ένας πραγματικός αντιήρωας· τον έλεγαν Γιώργο Κηρύκο

Ένας πραγματικός αντιήρωας· τον έλεγαν Γιώργο Κήρυκο

Ποιος είναι αυτός που ανεμίζει με καμάρι τη ΓΑΛΑΝΟΛΕΥΚΗ;

Ούτε εθνικιστής, ούτε ψώνιο, ούτε αστός βολεμένος, ούτε προσκυνημένος, ούτε πατριδοκάπηλος... είναι ένας πραγματικός ήρωας από τους χιλιάδες που ήταν εκεί και επέλεξαν να σιωπήσουν

"Ο προβολέας του τεθωρακισμένου που στεκόταν μπροστά στην πύλη του Πολυτεχνείου το βράδυ της 17ης Νοεμβρίου 1973 φώτισε το πρόσωπό του. Εκείνη τη νύχτα, μα και τα επόμενα χρόνια..."

«όχι αδέλφια, δεν μπορείτε να το κάνετε αυτό» φώναζε τη στιγμή που ανέμιζε την ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΗΜΑΙΑ σκαρφαλωμένος στην κεντρική πύλη του Πολυτεχνείου ..

Το καρέ στο περιώνυμο φιλμ της εισβολής του τεθωρακισμένου στο Πολυτεχνείο, όπου διακρίνεται να καταρρέει να χάνεται δίπλα από τις ερπύστριες του τανκ, ήταν το τελευταίο που ήθελε να αποτυπώνει την παρουσία του, τον αγώνα, τνη προσφορά του όπως αυτός τουλάχιστον τη θεωρούσε και τη μετρούσε...ΔΕΝ ΠΙΣΤΕΥΕ ΣΕ ΕΞΑΡΓΥΡΩΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΝΤΙΠΑΡΟΧΕΣ

Ο αντιήρωας

Ο αντιήρωας Η ιστορία του αγωνιστή που κάηκε το 1993 στη φωτιά της Ικαρίας Μετά τα γεγονότα του Πολυτεχνείου τον Νοέμβριο του 1973, πολλοί εκ των συμμετεχόντων στην εξέγερση έσπευσαν να διεκδικήσουν τις δάφνες για την παρουσία τους, να ζητήσουν στον πολιτικό και κοινωνικό στίβο το «αντίτιμο» για τον ρόλο που είχαν στη σύγκρουση με τις δυνάμεις του δικτατορικού καθεστώτος.

Β. Γ. ΛΑΜΠΡΟΠΟΥΛΟΣ

Μετά τα γεγονότα του Πολυτεχνείου τον Νοέμβριο του 1973, πολλοί εκ των συμμετεχόντων στην εξέγερση έσπευσαν να διεκδικήσουν τις δάφνες για την παρουσία τους, να ζητήσουν στον πολιτικό και κοινωνικό στίβο το «αντίτιμο» για τον ρόλο που είχαν στη σύγκρουση με τις δυνάμεις του δικτατορικού καθεστώτος.

Υπήρξε όμως και ένα πλήθος πρωταγωνιστών των δραματικών γεγονότων ­ κυρίως εκτός του φοιτητικού χώρου ­ που συνειδητά έμειναν στην αφάνεια, που δεν επεδίωξαν να καταγραφούν σε καμιά λίστα «ηρώων του Πολυτεχνείου». Αποφεύγοντας την αποπληρωμή της δημοσιότητας και την απαίτηση «αναγνώρισης» της προσφοράς τους.

Άνθρωποι που, όπως έδωσαν το παρών τον Νοέμβριο του ’73 στο Πολυτεχνείο, έτσι διακριτικά αποχώρησαν. Για πάντα! Έχοντας μόνο την αίσθηση ότι έπραξαν το καθήκον τους. Γι’ αυτούς, για τη δική τους δημοκρατία, για κανένα αντάλλαγμα, για καμιά ίσως καπηλεία.

Η περίπτωση που παρουσίασε «Το Βήμα» στις 24.11.2008, του Γιώργου Κηρύκου, ενός ανθρώπου που πρωτοστάτησε στην εξέγερση, βασανίστηκε στα κρατητήρια της ΕΣΑ και ύστερα φρόντισε να μην «πουλήσει» τίποτε από τις «ημέρες της επανάστασης», είναι συμβολική. Και η ζωή του, η κατοπινή θυσία του, δείγμα της αντίληψής του.

Της γενιάς των «αντιηρώων» του Πολυτεχνείου…

Ο προβολέας του τεθωρακισμένου που στεκόταν μπροστά στην πύλη του Πολυτεχνείου εκείνο το βράδυ της 17ης Νοεμβρίου 1973 ήταν ο μόνος που φώτισε το πρόσωπό του. Εκείνη τη νύχτα, μα και τα επόμενα χρόνια…

Η στεντόρεια κραυγή «όχι αδέλφια, δεν μπορείτε να το κάνετε αυτό» τη στιγμή που ανέμιζε την ελληνική σημαία σκαρφαλωμένος στην κεντρική πύλη του Πολυτεχνείου το μοναδικό άκουσμα της ύπαρξής του. Η πρώτη και η τελευταία «δήλωση» ως το απροσδόκητο τέλος…

Το καρέ στο περιώνυμο φιλμ της εισβολής του τεθωρακισμένου στο Πολυτεχνείο, όπου διακρίνεται να καταρρέει και να χάνεται δίπλα από τις ερπύστριες του τανκ, ήταν το τελευταίο που ήθελε να αποτυπώνεται η παρουσία του, ο αγώνας, η προσφορά του. Όπως αυτός τουλάχιστον τη θεωρούσε και τη μετρούσε…

Πιστεύοντας ότι τίποτε δεν χρειαζόταν εξαργύρωση. Μόνο η ίδια του η ζωή χαμένη πάντα σ’ ένα παρανάλωμα.

Ο Γιώργος Κηρύκου, ο άνθρωπος που φαίνεται να «καταπίνει» το στρατιωτικό άρμα όταν εισβάλλει στο Πολυτεχνείο και του οποίου ουδείς γνώριζε για πολλά χρόνια μετά τα γεγονότα του 1973 το όνομά του, επέζησε, συνελήφθη, βασανίστηκε, αποσύρθηκε, σιώπησε, επέλεξε, κάηκε ζωντανός στην καταστρεπτική φωτιά της Ικαρίας το 1993 προσπαθώντας να απεγκλωβίσει από τον πύρινο κλοιό μια γερόντισσα που κουβαλούσε στην πλάτη του.

Είκοσι χρόνια μετά, η νέα, η τελευταία θυσία.

Ο 39χρονος Γιώργος Κηρύκου, ένα από τα πέντε παιδιά μιας φτωχής οικογένειας από τα Λιόσια, είχε επιλέξει τον δρόμο της φωτιάς ως το τέλος.

Σαν εκείνη της ψυχής του, που σιγόκαιε τον Νοέμβριο του ’73 για ελευθερία, σαν αυτή που κατέκαιε, που αποψίλωνε, 20 χρόνια μετά, ολόκληρο το νησί…

Η διαδρομή του αφανούς

Κανένα αρχείο, κανένα βιβλίο δεν κατέγραψε την παρουσία του στο Πολυτεχνείο. Ποτέ κανένας επισήμως δεν έμαθε το όνομα του νεαρού που φαίνεται να πέφτει κάτω από τις ερπύστριες του τεθωρακισμένου κρατώντας την ελληνική σημαία. Σαν ο ίδιος να ήθελε μ’ αυτή την πτώση, το χάσιμό του κάτω από το τανκ να κλείσει τη μικρή «επαναστατική» του ιστορία.

Σαν να επεδίωκε όλοι αυτοί που «εισέπραξαν» το αντίτιμο της συμμετοχής τους στα γεγονότα του Νοεμβρίου να τον θεωρούν «νεκρό».

Ο Γιώργος Κηρύκου ζούσε όλα αυτά τα χρόνια μετά το Πολυτεχνείο από τα λίγα λεφτά που έβγαζε από μαθήματα κιθάρας, από κάποιες πρόσκαιρες δουλειές στην Αθήνα και από το μπάρκο του ­ στα τέλη της δεκαετίας του ’70 ­ σε γκαζάδικα.

Το όνομά του στον κατάλογο των 13 νεκρών του τραγικού περιστατικού της Ικαρίας, όπου έμενε δίπλα στη μητέρα του για πολλά χρόνια, δεν σήμαινε σε κανέναν τίποτε. Κανένας δεν μπορούσε να γνωρίζει το τερτίπι της μοίρας. Η αλληλεγγύη στον αγώνα των φοιτητών η ίδια που καθόριζε όλες τις επιλογές του, ακόμη και τη μοιραία, την τελευταία. Δεν είχε επιτρέψει σε κανέναν, παρά μόνο σε λίγους συγγενείς και φίλους, να γνωρίζει, να θρηνήσει, να καταλάβει.

Να γνωρίζει την ιστορία του ήρωα δίχως ταυτότητα. Του συμβόλου της «άγνωστης» γενιάς του Πολυτεχνείου.

Ο πατέρας του Γιώργου, που δούλευε σε μια χαρτοβιομηχανία, πέθανε το 1970 από πνευμονία στέλνοντάς τον από τα 16 χρόνια του στον αγώνα για το μεροκάματο. Η μάνα του έφυγε για την Ικαρία όπου ήταν το πατρικό της σπίτι και ο Γιώργος για να βοηθήσει όλους δούλευε σε οικοδομές, ελαιοχρωματιστής, κλητήρας σε διάφορες εταιρείες. Μόνο αποκούμπι η κιθάρα του, οι μπαλάντες που δημιουργούσε και τραγουδούσε στον λίγο ελεύθερο χρόνο του.

«Ο Γιώργος το μόνο που ήξερε ήταν να αγωνίζεται. Με τον πιο αγνό τρόπο. Για τα ιδανικά του. Χωρίς να πουλάει τίποτε» θυμάται η αδελφή του Κωνσταντίνα, που εξακολουθεί να ζει στη γειτονιά όπου μεγάλωσε. Το άλλο κορίτσι, η Όλγα, ζει στην Πετρούπολη, ο ένας αδελφός του, ο Θόδωρος, στο Μενίδι και ο Φώτης μόνιμα στην Αυστραλία.

Ο αγώνας για την ελευθερία μα και η αγάπη του για μια φοιτήτρια, τη Μαρία, που έχασε μέσα στη δίνη των γεγονότων, τον έφεραν στα 19 του χρόνια στο Πολυτεχνείο.

«Τον θυμάμαι συνέχεια πάνω στην πύλη, να κρατάει τη σημαία, να φωνάζει συνθήματα. Ήταν με μια παρέα φίλων από την Ικαρία και γειτονόπουλων από τα Λιόσια. Δεν ήταν στο μπλοκ των φοιτητών, δεν γνώριζε κανέναν, όμως αυτό δεν τον εμπόδισε να είναι μαχητικός, να παρασέρνει τους υπόλοιπους» ξαναφέρνει στη μνήμη της η Θάλεια Φράγκου, φοιτήτρια τότε της ΑΣΟΕΕ, που καταγόταν από την Ικαρία και ήξερε τον Γιώργο.

Ο Γιώργος Κηρύκου κατέρρευσε μπροστά στα μάτια της. Εκείνη στεκόταν λίγα βήματα πιο πίσω. Χαθήκανε. Η Θάλεια οδηγήθηκε στο Αστυνομικό Τμήμα του Γκύζη και βασανίστηκε. Ο Γιώργος κρατήθηκε ένα μήνα στο ΚΕΒΟΠ και στην ΕΣΑ, όπου ξυλοκοπήθηκε δίχως έλεος.

«Δεν ξέραμε πού βρισκόταν. Όταν πήγαμε στο Χαϊδάρι, μας είπαν ότι δεν είχαν κανένα κρατούμενο με το όνομα αυτό. Όταν ήλθε σπίτι μας, τα ρούχα του ήταν γεμάτα αίματα. Τον χτυπούσαν με δύναμη στο στομάχι και αυτό του δημιούργησε χρόνιο πρόβλημα υγείας. Το στομάχι του τον βασάνιζε ως το τέλος» θυμάται με δυσκολία και με πνιγμένη φωνή η μητέρα του κυρία Χρύσα Κηρύκου.

Ο Γιώργος μόλις συνήλθε γύρισε στη δουλειά. Ποτέ δεν θέλησε να δημοσιοποιήσει οτιδήποτε, να αναδείξει τον ρόλο του στα γεγονότα του Νοέμβρη. Ποτέ δεν πέρασε από το «γκισέ» της δημοσιότητας να εισπράξει κάτι.

«Γνωρίζω ότι υπάρχουν χιλιάδες άνθρωποι που συμμετείχαν στα γεγονότα του Πολυτεχνείου και δεν εμφανίζονται πουθενά. Τον Κηρύκου δεν τον ήξερα, ούτε ότι ήταν αυτός που έπεσε μπροστά στο τανκ. Δεν ήξερα ποιο ήταν αυτό το άτομο. Στο βιβλίο μου υπάρχουν πολλά κενά…» αναφέρει ο κ. Δημήτρης Φύσσας, συγγραφέας του βιβλίου «Η Γενιά του Πολυτεχνείου» όπου συγκεντρώνει πληροφορίες από τα πάσης φύσεως αρχεία και έχει κατάλογο χιλιάδων συμμετεχόντων στα γεγονότα της 17ης Νοεμβρίου 1973.

Ο αλτρουισμός και η αυτοθυσία

Στα τέλη της δεκαετίας του ’70 ο Γιώργος, αφού τελείωσε το στρατιωτικό του, μπαρκάρισε. Το καράβι έπιανε σε όλα τα λιμάνια της Αμερικής. Στη Νέα Υόρκη γνώρισε μια κοπέλα από το Κολοράντο, παντρεύτηκαν και έμεινε εκεί ως το 1983. Έπαιζε κιθάρα σε μαγαζιά της Αστόριας και ζούσαν ανεκτά. Απέκτησε και έναν γιο. Προσπάθησε να έλθει με την οικογένειά του στην Ελλάδα, όμως η γυναίκα του επέστρεψε γρήγορα πίσω, μαζί με το παιδί του. Δούλεψε σε μερικά μπαρ της Αθήνας αλλά τον περισσότερο καιρό έμενε στην Ικαρία, μαζί με τη μητέρα του. Στο νησί παρέδιδε με ελάχιστο αντίτιμο μαθήματα κιθάρας. Οι μαθητές, λόγω του λυρισμού, της γλυκιάς φωνής του, τον φώναζαν «Αλμπάνο». Έμοιαζε και λίγο στον ιταλό τραγουδιστή. Για το Πολυτεχνείο, για την εξέγερση, για την εισβολή του τανκ, για ό,τι ακολούθησε μιλούσε πλέον σπάνια.

Η φωτιά

Δεν ήταν η πρώτη φορά που έπιανε φωτιά στην Ικαρία, που ο Γιώργος Κηρύκου έτρεχε πρώτος για να βοηθήσει. Έτσι και εκείνο το καλοκαίρι του 1993. Όταν άκουσε ότι στην περιοχή Παναγιά είχε ξεσπάσει φωτιά και είχαν παγιδευτεί τέσσερις γέροντες έτρεξαν με τους φίλους του, τον Δημήτρη Τσαγανό και τον Ηλία Φυσίδα, να τους σώσουν. Τους άρπαξαν στα χέρια και τους μετέφεραν σε άλλο μέρος. Πίστεψαν ότι ήσαν ασφαλείς. Ο αέρας όμως γύρισε ξαφνικά και η φωτιά ήλθε επάνω τους. Εγκλωβίστηκαν. Προσπάθησαν να σώσουν τους γέροντες. Κάηκαν όλοι.

Τα τρία παιδιά τιμήθηκαν από την Ακαδημία για την αυτοθυσία τους.

«Όχι αδέλφια, δεν μπορείτε να το κάνετε αυτό».

Το ανέμισμα της σημαίας, το μάγκωμα της ερπύστριας δίπλα από το κορμί του, τα βογκητά από τον ξυλοδαρμό, τα λόγια της δικής τους γενιάς στο ικαριώτικο καφενείο, η γλυκιά μελωδία της μπαλάντας του, το πύρινο αγκάλιασμα, το τέλος, η παντοτινή σιωπή.

https://www.tovima.gr/2008/11/24/archive/o-antiirwas/

facebook/ Δομνα Ντονη Κοκκωση Ρουτζουνη

ΦΟΥΡΝΟΙ : Το αρχιπέλαγος των θησαυρών

ΦΟΥΡΝΟΙ : Το αρχιπέλαγος των θησαυρών

Ένα σύνολο 53 ναυαγίων, που χρονολογούνται από την αρχαϊκή περίοδο μέχρι και το 1850 μ.Χ., συνθέτουν την εντυπωσιακότερη υποθαλάσσια περιοχή της Ελλάδας σε ενάλια αρχαιολογικά ευρήματα.

ΤΟΥ ΓΙΩΡΓΟΥ ΒΑΪΛΑΚΗ

gvailakis@24media. gr

ΤΑ μυστικά του Αρχιπελάγους των Φούρνων, έτσι όπως αποκαλύπτονται τα τελευταία χρόνια, συνεχίζουν να εξάπτουν τη φαντασία, να σαγηνεύουν και να ενθουσιάζουν, αφού ξεπερνούν και την πλέον αισιόδοξη προσδοκία: Με ένα σύνολο... 53 ναυαγίων, το αρχιπέλαγος αυτό έχει αναδειχθεί ως η πλουσιότερη περιοχή της Ελλάδας σε αρχαία και μεσαιωνικά ναυάγια, με τα ευρήματα να παρουσιάζουν εκπληκτική ποικιλομορφία. Στις αρχαιολογικές ανακαλύψεις της έρευνας του 2017, για παράδειγμα, περιλαμβάνονται ένα ναυάγιο με φορτίο χιακών αμφορέων του 4ου π.Χ. αιώνα, ένα ναυάγιο ρωμαϊκών χρόνων με αμφορείς που προέρχονται από εργαστηριακές εγκαταστάσεις της Ισπανίας, δύο ναυάγια ύστερων ρωμαϊκών χρόνων του 6ου και του 7ου μ.Χ. αιώνα. Και η έρευνα ακόμα δεν έχει εξαντλήσει τις δυνατότητες της, φέρνοντας στην επιφάνεια πολύτιμες πληροφορίες και υλικό από αυτό το μνημειώδες «νεκροταφείο» αρχαίων, μεσαιωνικών και υστεροβυζαντινών ναυαγίων, που εντόπισαν οι δύτες της Εφορείας Εναλίων Αρχαιοτήτων με την υποστήριξη του ιδρύματος R.P.M. Nautical Foundation.

ΜΕΓΑΛΟΣ ΠΛΟΥΤΟΣ

Πάντως, μέχρι στιγμής δεν έχει αναφερθεί ποτέ ξανά μια τόσο μικρή γεωγραφική έκταση που να εμπεριέχει τόσο εκτενή αριθμό βυθισμένων πλοίων αλλά και τέτοιο πλούτο ευρημάτων. Άλλωστε, το χρονικό εύρος των ναυαγίων είναι ιδιαίτερα εντυπωσιακό, καθώς αυτά προέρχονται από την αρχαϊκή περίοδο (6ος π.Χ. αιώνας) μέχρι και το 1850 μ.Χ. Και ενώ τα σκαριά έχουν αποσυντεθεί με το πέρασμα του χρόνου, τα φορτία μάς μεταφέρουν αναλλοίωτη την ιστορία τους και μας ταξιδεύουν πίσω, στην εποχή των πειρατών και των αρχαίων πολιτισμών.

Το εκπληκτικό, όμως, στην περίπτωση των Φούρνων δεν είναι μόνο ο αριθμός των ναυαγίων, αλλά αυτή ακριβώς η ποικιλία των φορτίων -μερικά από τα οποία βρίσκονται για πρώτη φορά! «Αυτό ήταν ίσως η μεγαλύτερη έκπληξη μας κατά τη διάρκεια της έρευνας» εξηγεί στο «Έθνος της Κυριακής» ο διευθυντής της έρευνας των Φούρνων, αρχαιολόγος Γιώργος Κουτσουφλάκης: «Υπήρξαν περιπτώσεις φορτίων που μπορούν να χαρακτηριστούν μοναδικά, τόσο γιατί προέρχονται από μακρινές περιφέρειες του μεσογειακού κόσμου όσο και γιατί απαντώνται για πρώτη φορά σε ναυάγιο. Η πιο χαρακτηριστική περίπτωση ήταν αυτή των φορτίων αμφορέων που προέρχονται από τη Μαύρη Θάλασσα. Φορτία αυτής της περιοχής ήταν παντελώς άγνωστα στο Αιγαίο πριν από το 2015. Στο πλαίσιο της έρευνας εντοπίστηκαν τουλάχιστον τέσσερα ναυάγια με φορτίο μαυροθαλασσίτικων αμφορέων, χρονολογούμενα όλα μεταξύ των ετών 300-600 μ.Χ. Εχουμε, επομένως, μια ομάδα ναυαγίων αυτής της περιοχής που μπορεί να αποκαλύψει άγνωστες πτυχές της θαλάσσιας εμπορευματικής διακίνησης εκείνης της εποχής».

Αλλά γιατί οι Φούρνοι έγιναν η περιοχή με τα περισσότερα ναυάγια; Επειδή η Ικαρία και η δυτική ακτή της Σάμου δεν είχαν λιμάνια, οι Φούρνοι έμοιαζαν να είναι το πιο ασφαλές μέρος που θα μπορούσαν να σταματήσουν τα πλοία στην περιοχή. Όπως εξηγεί, ωστόσο, ο κ. Κουτσουφλάκης, «το Αρχιπέλαγος των Φούρνων μπορεί να καταστεί εξαιρετικά επικίνδυνο. Υπάρχουν δεκάδες τοπικά αιολικά φαινόμενα που αναπτύσσονται μεταξύ των νησιών αυτών, που αν δεν τα γνωρίζει κάποιος μπορεί εύκολα να καταστεί βορά των κυμάτων. Είναι χαρακτηριστικό στους Φούρνους ότι τα ναυάγια απαντώνται κατά συστάδες».

Όσο για το χρονικό της ανακάλυψης, παρουσιάζει από μόνο του ξεχωριστό ενδιαφέρον. Η επιλογή της περιοχής δεν ήταν τυχαία. Είχαμε από παλιά ενδείξεις για την ύπαρξη κάποιων ναυαγίων στη θαλάσσια αυτή περιοχή. Όλα, όμως, ξεκίνησαν ένα απόγευμα του Ιουλίου του 2015, όταν ο Γιώργος Κουτσουφλάκης δέχτηκε ένα τηλεφώνημα. Στην άλλη άκρη της γραμμής ήταν ο ψαροτουφεκάς και δύτης από τους Φούρνους, Μάνος Μύτικας, ο οποίος τα τελευταία χρόνια είχε εντοπίσει δεκάδες σημεία στον βυθό με αμφορείς και άλλα αντικείμενα τα οποία υποδείκνυαν θέσεις ναυαγίων. Κάπως έτσι δόθηκε το έναυσμα για την έναρξη αυτής της συναρπαστικής περιπέτειας. Η εύρεση του πρώτου ναυαγίου από την πρώτη κιόλας κατάδυση, το 2015, ήταν μια εξαιρετικά ενθαρρυντική ένδειξη για το τι θα επακολουθούσε. 

ΕΘΝΟΣ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ

Κατάδυση στα βάθη της Ιστορίας

Κατάδυση στα βάθη της Ιστορίας

Έπειτα από 72 χρόνια δύτες εντόπισαν το ξεχασμένο αεροσκάφος της Πολεμικής Αεροπορίας τύπου Martin Baltimore, που είχε πέσει στα ανοιχτά της Ικαρίας. Το αεροπλάνο είναι το μοναδικό του είδους του σε όλο τον κόσμο που βρέθηκε ολόκληρο

Μια ανοιξιάτικη ημέρα του 1945 τέσσερις άνδρες της 13 ης Μοίρας Ελαφρού Βομβαρδισμού (13η ΜΕΒ),ο σμηνίας Δημόπουλος Α., ο επισμηνίας Σωτήριος Βάθης, ο έφεδρος σμηνίας Βασίλειος Δεμερτζής και ο υποσμηνίας Ιωάννης Ζαχαρόπουλος, επιβιβάζονται στο δικινητήριο, επιθετικό, βομβαρδιστικό αεροσκάφος FW40I τύπου Martin Baltimore με την αποστολή να εκτελέσουν μια αεροναυτική εκπαιδευτική άσκηση. Ομως, τα σχέδια τους ανατρέπονται. Περίπου μία ώρα μετά την απογείωση του αεροσκάφους ο δεξιός κινητήρας σταματά να λειτουργεί και ο χειριστής Δημόπουλος Α. αδυνατεί να κρατήσει το αεροσκάφος στον αέρα μόνο με τον αριστερό. Τότε προσπαθεί να προσεγγίσει το νησί της Ικαρίας και να κάνει αναγκαστική προσγείωση. Ο κατάλληλος χώρος, όμως, δεν βρίσκεται και έτσι ο χειριστής, προσπαθώντας να αποφύγει το μοιραίο, επιχειρεί αναγκαστική προσθαλάσσωση κοντά στο χωριό Μαγγανίτης της Ικαρίας. Αν και οι καιρικές συνθήκες ήταν καλές στην περιοχή, η σύγκρουση του αεροσκάφους με το νερό ήταν σφοδρή. Δύο από τα τέσσερα μέλη του πληρώματος, συγκεκριμένα οι Βάθης και Ζαχαρόπουλος, δεν θα καταφέρουν να βγουν ζωντανοί, σε αντίθεση με τους Δημόπουλο και Δεμερτζή, οι οποίοι θα κολυμπήσουν και θα σωθούν από παρακείμενη λέμβο. Το ημερολόγιο έδειχνε 20 Απριλίου.

Για 72 ολόκληρα χρόνια το αεροσκάφος της πρώην Βασιλικής Ελληνικής Αεροπορίας βρισκόταν ξεχασμένο στον βυθό, σε βάθος περίπου 18 μέτρων. Μέχρι τη στιγμή που τρεις Σαμιώτες αποφάσισαν να καταδυθούν στα νερά της Ικαρίας και να βγάλουν πάλι στην επιφάνεια την ιστορία του μοναδικού αεροσκάφους τύπου Martin Baltimore,nou έχει εντοπιστεί ολόκληρο από τα περίπου 1.500 παρόμοια που κατασκευάστηκαν σε όλο τον κόσμο. Η καταδυτική ομάδα αποτελούνταν από τον οδηγό Δημήτρη Λεσσέ, τον φωτογράφο Στέλιο Δεμερτζή, ανιψιό του Βασίλη Δεμερτζή, ενός εκ των μελών του πληρώματος του αεροσκάφους που βρέθηκε, και τον συντονιστή της κατάδυσης και βιντεογράφο Αλέξανδρο Μαλαγάρη. Σκοπός τους ήταν να φωτογραφίσουν και να βιντεοσκοπήσουν το αεροσκάφος στη σημερινή κατάσταση του. Η κατάδυση έγινε στις II Ιουλίου. Η αποστολή των τριών δυτών διήρκεσε 45 λεπτά και στέφθηκε με απόλυτη επιτυχία, καθώς συνέλεξαν πλούσιο υλικό, ενώ, θέλοντας να τιμήσουν το πλήρωμα, άφησαν ένα στεφάνι δάφνης στον βυθό. Αξίζει να αναφερθεί ότι η ευχή και η επιθυμία των δυτών είναι να προστατευτεί το εύρημα του αεροσκάφους, το οποίο έχει μεγάλη ιστορική σημασία, τόσο από τους κατοίκους του νησιού όσο και από τους επισκέπτες.

Σημειώνεται ότι για την αποστολή τους οι δύτες αξιοποίησαν πληροφορίες της Πολεμικής Αεροπορίας, τις προφορικές μαρτυρίες κατοίκων που συνέλεξε ο Δ. Αεσσές καθώς και υποβρύχιες φωτογραφίες από προηγούμενη κατάδυση των Δ. Λεσσέ, Νίκου Τσαρνά και Γιώργου Φράγκου.

Το αεροσκάφος...

Κατασκευασμένο από την αμερικανική εταιρία Glenn L Martin, το αεροσκάφος είχε τον ρόλο του ελαφρού βομβαρδιστικού -αναγνωριστικού. Το μήκος του ήταν 14,8 μ. και το ύψος του 4,32 μέτρα. Η Ελληνική Πολεμική Αεροπορία παρέλαβε τα πρώτα Baltimore από τη Βασιλική Πολεμική Αεροπορία της Βρετανίας, τα οποία εντάχθηκαν στη 13η Μοίρα Ελαφρού Βομβαρδισμού. Αρχικά, η έδρα τους ήταν στη Βόρεια Αφρική και εκτελούσαν αποστολές συνοδείας νηοπομπών, ανθυποβρυχιακών περιπολιών και αναγνώρισης. Το 1944 η μοίρα επέστρεψε στην Ελλάδα με 16 Martin Baltimore, αναλαμβάνοντας αποστολές εναντίον γερμανικών στόχων στα νησιά του Αιγαίου. Συνολικά, στην Ελληνική Αεροπορία υπήρχαν 79 παρόμοια αεροσκάφη.

Η ιστορία των  Martin Baltimore

Το Martin 187 Baltimore ήταν ένα ελαφρύ δικινητήριο επιθετικό βομβαρδιστικό αεροσκάφος, κατασκευασμένο από την Glenn L. Martin Company στις Ηνωμένες Πολιτείες. Για να επιτραπεί η παροχή των αεροσκαφών στην Βρετανική Αεροπορία, στα πλαίσια του προγράμματος δανεισμού και μισθώσεων (που ακολούθησε η Αμερικανική κυβέρνηση μεταξύ του 1941 και του 1945), δόθηκε από την Αμερικανική Πολεμική Αεροπορία ο κωδικός A-30. Το Baltimore δεν χρησιμοποιήθηκε σε μάχη από τις Αμερικανικές ένοπλες δυνάμεις, αλλά είδε υπηρεσία με τις πολεμικές αεροπορίες της Βρετανίας, του Καναδά, της Αυστραλίας, της Νοτίου Αφρικής, της Ελλάδας και της Ιταλίας.

Σχεδιασμός και ανάπτυξη

Το Μοντέλο 187 αναπτύχθηκε από το Martin 167 Maryland, έχοντας βαθύτερη άτρακτο και ισχυρότερες μηχανές.

Αρχικά σχεδιάστηκε για τη Γαλλία, σαν ένα κοινό πρόγραμμα τον Μάιο του 1940 από την Αγγλογαλλική Επιτροπή Προμηθειών, για να αντικαταστήσει το Maryland. Μετά την πτώση της Γαλλίας όμως η RAF ήταν εκείνη που τον Μάιο του 1940 παρέλαβε 400 αεροσκάφη, τα οποία και μετονόμασε σε Baltimore. Με την έναρξη του προγράμματος δανεισμού και μισθώσεων η Βρετανοί παρέλαβαν δύο ακόμα παρτίδες αεροσκαφών των 575 και 600 αεροσκαφών αντίστοιχα.

Επιχειρησιακή ιστορία

Το πρώτο Βρετανικό αεροσκάφος παραδόθηκε στα τέλη του 1941 εξοπλίζοντας τις επιχειρησιακές εκπαιδευτικές μονάδες. Η ΡΑΦ χρησιμοποίησε τα Baltimore επιχειρησιακά στα πολεμικά θέατρα της Μεσογείου και της Βορείου Αφρικής.

Πολλοί χρήστες εντυπωσιάστηκαν από την αναβάθμιση τον ικανοτήτων που το Baltimore εμφάνιζε σε σχέση με τα παλαιότερα αεροσκάφη όπως το Blenheim. Παρόλο που οι χρήστες του Baltimore εγκωμίαζαν το αεροσκάφος για το βαρύ οπλισμό του, τη δομική αντοχή, την ικανότητα ελιγμών, την ακρίβεια στους βομβαρδισμούς και τις σχετικά υψηλές αποδόσεις του, τα πληρώματα παραπονιούνταν για τους περιορισμένους χώρους του, όπως και στο προηγούμενο Maryland. Λόγω της στενής ατράκτου του ήταν σχεδόν αδύνατο για τα μέλη του πληρώματος να αλλάξουν τις θέσεις κατά τη διάρκεια της πτήσης εάν κάποιος πληγωνόταν, γεγονός κοινό για τα περισσότερα ελαφρά βομβαρδιστικά αεροσκάφη της εποχής όπως το Hampden, το Boston και το Blenheim. Το Baltimore είχε ένα πολύ χαμηλό ποσοστό απωλειών με την πλειοψηφία των απωλειών να προέρχεται από επιχειρησιακά ατυχήματα.

Το Baltimore υπηρέτησε σε περιορισμένους αριθμούς στο Αεροπορικό σκέλος του Βρετανικού Ναυτικού, εξοπλιζόμενο με αεροσκάφη που μεταφέρθηκαν από τη RAF στη Μεσόγειο, ώστε να εξοπλίσουν μια μοίρα το 1944. Η RAF μετέφερε επίσης αεροσκάφη και σε άλλους συμμάχους στη περιοχή της Μεσογείου. Μετά από τη συνθηκολόγηση της Ιταλίας το 1943 μια μοίρα, επανδρωμένη από ιταλικά πληρώματα, εξοπλίστηκε με πρώην βρετανικά Baltimore, δημιουργώντας έτσι το Stormo Baltimore. Οι Ιταλοί είχαν αρκετά ατυχήματα κατά την διάρκεια της εκπαίδευσής τους στα Baltimore, με την πλειοψηφία των ατυχημάτων να συμβαίνουν κατά τη διάρκεια των απογειώσεων και των προσγειώσεων λόγω της αρκετά υψηλής φόρτισης των πτερύγων, της υψηλής ταχύτητας προσέγγισης και προβλημάτων κατευθυντήριας σταθερότητας κατά τη διάρκεια της απογείωσης. Οι Ιταλοί χρησιμοποίησαν τα Baltimore για περίπου έξι μήνες. Πολλές από τις επιχειρήσεις έγιναν πάνω από Γιουγκοσλαβία και την Ελλάδα, όπου που παρείχαν εναέρια υποστήριξη για τις αντιστασιακές δυνάμεις ή πραγματοποιούσαν ρίψεις προμηθειών.

Σε ανθυποβρυχιακούς ρόλους, το αεροσκάφος βύθισε οκτώ υποβρύχια.

Όλα τα Baltimore αποσύρθηκαν από την ενεργό υπηρεσία το 1949.

 (foto αρχείο Δημήτρη Βρεττού)

Σε Ελληνική υπηρεσία

Η Ελληνική Πολεμική Αεροπορία άρχισε να παραλαμβάνει τα πρώτα Baltimore από την RAF στις 13 Σεπτεμβρίου του 1943, σε αντικατάσταση των Bristol Blenheim Mk V, και εντάχθηκαν στην 13η Μοίρα Ελαφρού Βομβαρδισμού. Αρχικά τα Baltimore της 13 ΜΕΒ έδρευαν σε βάσεις της Βόρειας Αφρικής και εκτελούσαν αποστολές συνοδείας νηοπομπών, ανθυποβρυχιακών περιπολιών και αναγνώρισης. Έφερε τετραμελές πλήρωμα και συνήθως το τέταρτο μέλος ήταν Βρετανός, σε ρόλο ασυρματιστή-πολυβολητή. Τον Μάιο του 1944 η Μοίρα μεταφέρθηκε στην Ιταλία και εντάχθηκε στην Balkan Air Force, αναλαμβάνοντας αποστολές βομβαρδισμού στόχων τακτικής και στρατηγικής σημασίας στη Γιουγκοσλαβία και τη βόρεια Ιταλία. Το φθινόπωρο του 1944 η 13 ΜΕΒ, εξοπλισμένη με 16 Baltimore Mk V επιστρέφει στην Ελλάδα και αναλαμβάνει αποστολές κατά γερμανικών στόχων στα νησιά του Αιγαίου.

Τα Βaltimore επιστράφηκαν στους Βρετανούς μεταξύ του 1945 - 1946. Συνολικά στην Ελληνική Αεροπορία υπηρέτησαν 79 αεροσκάφη.

Πηγές:

Κυριακάτικη Δημοκρατια / Enjoy

Βικιπαίδεια, η ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια