Η Μυστηριώδης Παλίρροια του Ευρίπου

 Η Μυστηριώδης Παλίρροια του Ευρίπου

Στην ανατολική πλευρά της Ελλάδας, κοντά στη Χαλκίδα, μια στενή θαλάσσια λωρίδα χωρίζει την ηπειρωτική χώρα από το νησί της Εύβοιας—ο πορθμός του Ευρίπου. Έχει μήκος οχτώ χιλιόμετρα και πλάτος από ενάμισι περίπου χιλιόμετρο ως 40 μόλις μέτρα. Στο πιο ρηχό του σημείο, έχει βάθος μόνο 6 μέτρα. Το όνομα Εύριπος, από τις λέξεις ευ και ριπή, περιγράφει κατάλληλα την κατά περιόδους ορμητική ροή των νερών του πορθμού, τα οποία συχνά κινούνται με ταχύτητα σχεδόν 20 χιλιομέτρων την ώρα. Ωστόσο, το παράξενο είναι ότι μερικές μέρες το ρεύμα φαίνεται πως εξασθενεί, ή μπορεί και να σταματήσει εντελώς! Πολλοί επισκέπτες στη Χαλκίδα έρχονται στη μικρή γέφυρα που υπάρχει πάνω από τον πορθμό για να παρατηρήσουν αυτό το ασυνήθιστο παλιρροϊκό φαινόμενο.

Οι παλίρροιες δημιουργούνται λόγω της έλξης που ασκεί ο ήλιος και η σελήνη στις θάλασσες της γης. Γι’ αυτόν το λόγο, τα παλιρροϊκά ρεύματα αλλάζουν ανάλογα με τη θέση της γης σε σχέση με τον ήλιο και τη σελήνη. Την περίοδο της νέας σελήνης, ο ήλιος και η σελήνη βρίσκονται στην ίδια πλευρά της γης. Κατά την πανσέληνο, βρίσκονται σε αντίθετες θέσεις σε σχέση με τη γη. Και στις δύο περιπτώσεις, η συνδυασμένη έλξη του ήλιου και της σελήνης ασκεί έλξη προς την ίδια κατεύθυνση, προκαλώντας τις ισχυρότερες πλημμυρίδες.

Συνήθως, στον πορθμό του Ευρίπου παρατηρείται δύο φορές πλημμυρίδα και δύο φορές άμπωτη κάθε 24 ώρες. Το ρεύμα ρέει προς μία κατεύθυνση επί 6 ώρες και 13 λεπτά και έπειτα από μια μικρή διακοπή αντιστρέφεται και ρέει προς την αντίθετη κατεύθυνση. Ακολουθεί αυτή την κανονική εναλλαγή επί 23 ή 24 μέρες του σεληνιακού μήνα. Εντούτοις, τις τελευταίες τέσσερις ή πέντε μέρες του μήνα, συμβαίνουν ασυνήθιστα φαινόμενα. Μερικές μέρες το ρεύμα μπορεί να μην αλλάζει καθόλου. Άλλες μέρες, μπορεί να αντιστρέφεται ως και 14 φορές!

 

Προσπάθειες για Εξήγηση του Φαινομένου

 Το φαινόμενο του Ευρίπου προβληματίζει τους παρατηρητές εδώ και χιλιάδες χρόνια. Σύμφωνα με μια διαδεδομένη παράδοση, ο Αριστοτέλης, του τέταρτου αιώνα Π.Κ.Χ., πνίγηκε εδώ όταν έπεσε στον πορθμό απελπισμένος επειδή δεν μπορούσε να λύσει το μυστήριο των παλιρροϊκών ρευμάτων. Στην πραγματικότητα, όχι μόνο δεν πνίγηκε, αλλά προσπάθησε να εξηγήσει το φαινόμενο. Στο έργο του Μετεωρολογικά, έγραψε: «Φαίνεται ότι η ροή της θάλασσας στον πορθμό οφείλεται στη γη που την περιβάλλει. Τα νερά ρέουν από μια μικρή υδάτινη λεκάνη σε μια μεγαλύτερη λόγω των ταλαντώσεων του εδάφους». Ο Αριστοτέλης πίστευε λανθασμένα ότι το έδαφος κινούνταν εξαιτίας των κυμάτων της θάλασσας και εξαιτίας των σεισμών που είναι συχνοί στην περιοχή. Περίπου έναν αιώνα αργότερα, ο αστρονόμος Ερατοσθένης αναγνώρισε ότι «στην κάθε πλευρά [του πορθμού] η στάθμη της θάλασσας είναι διαφορετική». Αυτός σκέφτηκε ότι τα ρεύματα δημιουργούνταν λόγω της διαφοράς στάθμης στις δύο πλευρές του στενού.

Ακόμη και σήμερα, το φαινόμενο των ακανόνιστων παλιρροϊκών ρευμάτων του Ευρίπου δεν είναι πλήρως κατανοητό. Φαίνεται, όμως, σαφές ότι το κανονικό ρεύμα οφείλεται στη διαφορά της στάθμης του νερού στα δύο άκρα του πορθμού. Αυτό κάνει το νερό να ρέει ορμητικά από το ψηλότερο επίπεδο στο χαμηλότερο. Η διαφορά αυτή μπορεί να φτάνει τα 40 εκατοστά και είναι ορατή από τη γέφυρα της Χαλκίδας.

 

Γιατί Υπάρχει Διαφορά;

 Πώς μπορεί να εξηγηθεί η διαφορά στη στάθμη του νερού; Το παλιρροϊκό ρεύμα της ανατολικής Μεσογείου διχάζεται όταν φτάνει στο νησί της Εύβοιας. Ο δυτικός κλάδος εισέρχεται στο νότιο άκρο του πορθμού. Εντούτοις, ο ανατολικός κλάδος πρέπει να περιπλεύσει το νησί προτού εισέλθει στον πορθμό από τα βόρεια. Αυτή η μεγαλύτερη διαδρομή καθυστερεί την άφιξη του ανατολικού ρεύματος στον Εύριπο κατά περίπου μία ώρα και δεκαπέντε λεπτά. Υπό αυτές τις συνθήκες, η στάθμη της θάλασσας, και συνεπώς η πίεση του νερού στη μία πλευρά του πορθμού, μπορεί να είναι αρκετά μεγαλύτερη από ό,τι στην άλλη. Η επιπρόσθετη πίεση αυξάνει την ορμή των κανονικών παλιρροϊκών ρευμάτων που ρέουν στον Εύριπο.

Αλλά τι θα λεχθεί για τα ακανόνιστα ρεύματα; Στη διάρκεια του πρώτου και του τελευταίου τετάρτου της σελήνης, η βαρύτητα του ήλιου ασκείται σε κατεύθυνση αντίθετη από εκείνη της σελήνης αντί να προστίθεται σε αυτήν. Ενώ η σελήνη δημιουργεί άμπωτη, η έλξη του ήλιου ευνοεί τη δημιουργία πλημμυρίδας. Ως αποτέλεσμα, υπάρχει τότε μικρότερη διαφορά στη στάθμη της θάλασσας ανάμεσα στο βόρειο και στο νότιο άκρο του πορθμού. Έτσι λοιπόν, η ορμή του ρεύματος εξασθενεί. Μερικές φορές, όταν υπάρχει άνεμος, το ρεύμα εξουδετερώνεται πλήρως και σταματάει.

Θα μπορούσαν, ασφαλώς, να λεχθούν περισσότερα σχετικά με την εντυπωσιακή και μυστηριώδη συμπεριφορά αυτών των ρευμάτων. Αν επισκεφτείτε ποτέ την Ελλάδα, ελάτε στην Εύβοια για να παρατηρήσετε από κοντά το συναρπαστικό φαινόμενο της παλίρροιας του Ευρίπου!

*** g02 22/9 σ. 12-13 Η Μυστηριώδης Παλίρροια του Ευρίπου ***

https://www.perfectreader.net/η-μυστηριώδης-παλίρροια-του-ευρίπου/

 

Το θρυλικό βενετσιάνικο κάστρο της Χαλκίδας

Πρόσφατα βρέθηκα στην Χαλκίδα για μια σύντομη απόδραση από την Αθήνα και ένιωσα μια τεράστια έκπληξη για ένα ιστορικό γεγονός που γνωρίζουν οι ντόπιοι, άλλα προσωπικά αγνοούσα τις λεπτομέρειες . Ο αιφνιδιασμός ήταν απόλυτος όταν αντίκρισα μια παλιά φωτογραφία που κοσμούσε την τζαμαρία ενός φούρνου σε κάποιο κάθετο δρόμο που οδηγεί στην τσιμεντένια παραλία με θέα τον πορθμό του Ευρίπου.

 

Αυτό είναι το θρυλικό βενετσιάνικο κάστρο της Χαλκίδας. Το πολιόρκησαν οι Τούρκοι και το κατεδάφισαν οι Έλληνες, προς 2,70 δρχ το κυβικό!

Η φωτογραφία απεικόνιζε ένα κάστρο, αλλά αυτό δεν ταίριαζε με το σωζόμενο φρούριο της περιοχής.Τότε κατάλαβα ότι οι περισσότεροι όταν αναφέρονται στο κάστρο της Χαλκίδας μιλάνε πλέον για το μεταγενέστερο κάστρο Καράμπαμπα (1684), που διασώζεται στον απέναντι λόφο των Βοιωτικών ακτών.

Δεν αναφέρονται στο θρυλικό παλιό κάστρο της πόλης που προστάτευε τους κατοίκους για αιώνες, το οποίο χάθηκε οριστικά μετά την κατεδάφισή του το 1890!

Ακούγεται εξωφρενικό , αλλά το φρούριο που πολιορκήθηκε σκληρά από τους Τούρκους, τελικά γκρεμίστηκε από τους Έλληνες και μάλιστα τα οικοδομικά υλικά που προέκυψαν από την κατεδάφιση των πύργων, χρησιμοποιήθηκαν για μπάζα στην κατασκευή του κρηπιδώματος στην παραλία!

Σύμφωνα με μαρτυρίες τα μπάζα αποτιμήθηκαν 2,70 δραχμές το κυβικό, ώστε να αποζημιωθεί ο εργολάβος που ανέλαβε το έργο.

Τόσο κοστολογήθηκε η ιστορία του τόπου. Δήμαρχος τότε ήταν ο Ηρακλής Γαζέπης, ο οποίος μετά από τέσσερις θητείες στο Δήμο, εκλέχτηκε και βουλευτής. Αγνοώ ποιός ήταν ο ακριβής ρόλος του στην κατεδάφιση, αλλά αυτό που είναι σίγουρο είναι ότι σήμερα δεν σώζονται παρά μόνο ερείπια από τα οχυρωματικά έργα και μια κεντρική οδός με το όνομα του πολιτικού.

Σε σχετικό άρθρο διάβασα ότι το βασικό επιχείρημα υπέρ της κατεδάφισης ήταν η αποταμίευση χρημάτων από την εκποίηση των υλικών της κατεδάφισης, αλλά και η εξασφάλιση οικοπέδων! Επίσης κάποιοι επιχειρηματολογούν λέγοντας  ότι το γκρέμισμα ήταν αίτημα  των κατοίκων που ήθελαν να αποκτήσουν πρόσβαση στη θάλασσα…

Μέσα σε όλη αυτή την θολή πολιτικολογία εμπλέκουν ακόμα και τον βασιλιά Γεώργιο Α΄ ότι αυτός είχε αποφασίσει πρώτος το γκρέμισμα μετά το πόρισμα της αρμόδιας επιτροπής που έλεγε ότι το κάστρο δεν παρουσιάζει πλέον στρατιωτικό ενδιαφέρον. Ο ίδιος ο  Γεώργιος όμως, σε μια από τις επισκέψεις του στην Χαλκίδα το 1904 δήλωσε ότι η κατεδάφιση του Ενετικού κάστρου είναι » Πράξη Βανδάλων».

Από τους Βυζαντινούς στους  Βενετούς και στον «Νεγρεπόντη»

Σύμφωνα με την  συνθήκη διανομής των εδαφών της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας μετά την Άλωση της Πόλης από τους Φράγκους, το κεντρικό τμήμα της Εύβοιας επιδικάσθηκε στο Λατίνο βασιλιά της Θεσσαλονίκης Βονιφάτιο Μομφερρατικό (1204-1207).

Ο Βονιφάτιος κατέκτησε το νησί και το παραχώρησε ως φέουδο στο Φλαμανδό ευγενή Ιάκωβο d” Avesnes (1204), ο οποίος έκτισε το κάστρο της Χαλκίδας και εγκατέστησε σε αυτό φρουρά.

Μετά το θάνατο του Ιακώβου (1205) το νησί παραχωρήθηκε από το Βονιφάτιο σε τρεις βαρόνους από τη Βερόνα της Ιταλίας. Γύρω στα τέλη του 1208, ένας από αυτούς, ο Ravano dalle Carceri, έγινε κύριος ολόκληρου του νησιού.

Τιτλοφορούνταν Dominus Nigropontis,  δηλ. Κύριος της Εύβοιας και  συνήψε συνθήκη συμμαχίας με τη Βενετία, με την οποία αναγνώριζε τη βενετική επικυριαρχία στην Εύβοια. Το όνομα Νεγροπόντη (Negropontis) σημαίνει «Μαύρη Γέφυρα» λόγω του χρώματος της ξύλινης γέφυρας που ένωνε το νησί με τη Στερεά Ελλάδα.

Λίγο καιρό αργότερα διορίστηκε ο πρώτος Βενετός βάιλος (bailus), ο οποίος διοικούσε τις παροικίες που διατηρούσαν οι συμπατριώτες του στο νησί. Ο Βενετός βάιλος έγινε, σταδιακά, ο πραγματικός διοικητής ολόκληρου του νησιού.

Η αιματηρή πολιορκία από τους Τούρκους

Έτσι η πόλη απέκτησε ένα θαυμάσιο βενετσιάνικο κάστρο που παρέμενε απόρθητο και φημισμένο μέχρι την πολιορκία από τους Οθωμανούς το 1470. Οι αμυνόμενοι άντεξαν τρεις εβδομάδες πολιορκίας , αλλά η αποχώρηση της βενετικής επικουρικής δύναμης υπό τον Νικολό Κανάλε, που διοικούσε 53 γαλέρες και 18 μικρότερα πλοία, αποδείχτηκε καθοριστική για την έκβαση της μάχης. Ο Κανάλε εκτιμάται ότι θα μπορούσε να σπάσει τη πολιορκία εάν είχε επιτεθεί στην πλωτή γέφυρα από την οποία εξαρτιόνταν οι Τούρκοι. Αντιθέτως φοβήθηκε τη πανωλεθρία, καθώς ο οθωμανικός στόλος είχε πενταπλάσια δύναμη και κατέφυγε στη Σαμοθράκη περιμένοντας στρατιωτική ενίσχυση από τον Πάπα. Φυσικά οι Βενετοί τον καθαίρεσαν από τα αξιώματά του και τον τιμώρησαν με εξορία, αλλά η Χαλκίδα είχε χαθεί.

Ο  Μωάμεθ Β΄ ο Πολιορκητής, με τον πολυάριθμο στρατό του έκαμψε και την τελευταία άμυνα των Λατίνων και αφού κυρίευσε τη Χαλκίδα μπήκε στην πόλη και έκανε ακατανόμαστες σφαγές.

Ο  αρχηγός της φρουράς  Πάολο Ερίτσο (Paolo Erizzo) παραδόθηκε, αφού έλαβε γραπτή υπόσχεση από τον ίδιο τον Μωάμεθ, «ότι θα κρατούσε το κεφάλι του στους ώμους του».

Ο κατακτητής κατακρεούργησε την κόρη του Άννα Ερίτσο και στη συνέχεια τον έκοψε στα δύο με πριόνι, μπροστά στην υπόλοιπη οικογένεια του.  Στη συνέχεια τους αποκεφάλισε όλους.

Περιγραφή του κάστρου της Χαλκίδας από περιηγητές

Ο Τούρκος Εβλιά Τσελεμπής που επισκέφθηκε τη Χαλκίδα το 1670  περιγράφει με πολλές  λεπτομέρειες στα «Ευβοϊκά» του, την εικόνα της πόλης:

«Το κάστρο του Εγριμπόζ έχει σχήμα πενταγώνου με τρεις σειρές οχυρώματα. Η περιφέρεια του απ” την εξωτερική μεριά του τείχους είναι 6.000 βήματα. Έχει 11 ψηλούς πύργους σαν φρούρια με πιο μεγάλο τον πύργο της γέφυρας, ο οποίος έχει πάνω έναν περίβολο.

Στη θάλασσα υπάρχουν δύο ισχυροί στρογγυλοί προμαχώνες, εξοπλισμένοι με πολλά κανόνια και στην άλλη πλευρά βρίσκονται τρεις πύργοι και ένα ισχυρό τείχος.

Μέσα στο κάστρο υπάρχουν 11 τούρκικοι μαχαλάδες και 11 τζαμιά πιστών σουλτάνων, 5 μαχαλάδες Ρωμιογκιαούρηδων και 5 μικρές εκκλησίες τους, ένας εβραϊκός μαχαλάς και μια χάβρα. Τα σπίτια είναι στενά και πετρόχτιστα, όλα είναι σκεπασμένα με κεραμίδια και με πόρτες με καμάρες. Τα σπίτια των Γκιαούρηδων είναι γεροχτισμένα και με πολλά πατώματα. Μέσα στο κάστρο βρίσκονται 1900 σπίτια και 80 βιοτεχνικά μαγαζιά».

Στοιχεία και φωτογραφικό υλικό αντλήθηκαν από την πολύ καλή ομάδα του facebook «Φωτογραφίες Παλιάς Χαλκίδας», που προσπαθεί να  καταγράψει και να διασώσει την ιστορική μνήμη της περιοχής. Χρησιμοποιήθηκαν πληροφορίες που δημοσίευσαν τα μέλη Γιώργος Κοκοπίπης, Κοσμάς Νικολόπουλος , Χρ. Ρούσσης και Νίκος Καρατζάς.

 Χρίστος Βασιλόπουλος

http://www.mixanitouxronou.gr/afto-ine-to-thriliko-venetsianiko-kastro-tis-chalkidas-to-poliorkisan-i-tourki-ke-to-katedafisan-i-ellines-pros-270-drch-to-kiviko/