Η Λάικα δεν γύρισε ποτέ

 

Η Λάικα δεν γύρισε ποτέ

 

Το αδέσποτο σκυλάκι που θυσιάστηκε για να κατακτήσει ο άνθρωπος το Διάστημα

 

Υπάρχουν ιστορίες από την ιστορία της ανθρωπότητας που, όσο περνούν τα χρόνια, αποκτούν ένα διαφορετικό νόημα. Η ιστορία της Λάικα είναι μία από αυτές.

Το 1957, όταν ο άνθρωπος έκανε τα πρώτα του βήματα προς την κατάκτηση του Διαστήματος, ένα μικρό αδέσποτο σκυλί βρέθηκε, χωρίς να το γνωρίζει, στο κέντρο αυτού του μεγάλου εγχειρήματος. Η Λάικα έγινε το πρώτο ζωντανό πλάσμα που μπήκε σε τροχιά γύρω από τη Γη. Ήταν όμως ένα ταξίδι χωρίς επιστροφή.

Διαβάζοντας σήμερα αυτήν την πονεμένη ιστορία της, δεν μπορεί κανείς να μη σκεφτεί όχι μόνο το μεγάλο επιστημονικό επίτευγμα, αλλά και το τίμημά του. Και ακόμη περισσότερο, το γεγονός ότι εκείνη δεν είχε τη δυνατότητα να επιλέξει αν ήθελε να γίνει «πρωτοπόρος» του Διαστήματος.

 

 

Η Λάικα δεν γύρισε ποτέ: Το αδέσποτο σκυλί που θυσιάστηκε για να κατακτήσει ο άνθρωπος το Διάστημα

Στις 3 Νοεμβρίου 1957, από το σοβιετικό κοσμοδρόμιο του Μπαϊκονούρ, εκτοξεύθηκε το Sputnik 2. Στο εσωτερικό του βρισκόταν ένα μικρό αδέσποτο σκυλί από τους δρόμους της Μόσχας.

Το όνομά της ήταν Λάικα.

Ήταν το πρώτο ζωντανό πλάσμα που τέθηκε σε τροχιά γύρω από τη Γη.

Η είδηση έκανε τον γύρο του κόσμου. Η ανθρωπότητα είχε μόλις κάνει ένα ακόμη βήμα προς την κατάκτηση του Διαστήματος. Πίσω όμως από τον θρίαμβο της τεχνολογίας υπήρχε ένα μικρό ζώο που είχε σταλεί σε μια αποστολή από την οποία δεν υπήρχε επιστροφή.

 

Η εποχή του Sputnik

Το 1957 ήταν μια χρονιά μεγάλου ανταγωνισμού ανάμεσα στη Σοβιετική Ένωση και τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Στις 4 Οκτωβρίου οι Σοβιετικοί είχαν ήδη προκαλέσει παγκόσμια αίσθηση με τον Sputnik 1, τον πρώτο τεχνητό δορυφόρο της Γης. Έναν μόλις μήνα αργότερα ήρθε το Sputnik 2.

Αυτή τη φορά όμως υπήρχε και επιβάτης.

Ένα ζωντανό πλάσμα.

Οι επιστήμονες ήθελαν να διαπιστώσουν πώς θα αντιδρούσε ένας οργανισμός στις συνθήκες της εκτόξευσης, της έλλειψης βαρύτητας και της παραμονής στο Διάστημα. Η εμπειρία αυτή θεωρούνταν απαραίτητη πριν επιχειρηθεί μια επανδρωμένη πτήση.

Η Λάικα δεν ήταν, επομένως, απλώς ένας επιβάτης. Ήταν μέρος ενός πειράματος που θα έδινε πληροφορίες για τις μελλοντικές ανθρώπινες διαστημικές πτήσεις.

 

 

Γιατί διάλεξαν ένα αδέσποτο;

Η Λάικα ήταν ένα μικρό 2 ετών ημίαιμο σκυλί που είχε βρεθεί στους δρόμους της Μόσχας.

Οι Σοβιετικοί επιστήμονες επέλεγαν αδέσποτα σκυλιά επειδή θεωρούσαν ότι ήταν περισσότερο προσαρμοσμένα στις δύσκολες συνθήκες και στις στερήσεις.

Η Λάικα ήταν ένα από τα τρία σκυλιά που εκπαιδεύτηκαν ως υποψήφια για την αποστολή.

 

                                                                                           Η εκπαίδευση ήταν σκληρή.

Τα σκυλιά τοποθετούνταν σε ολοένα μικρότερα κλουβιά για να συνηθίσουν τον περιορισμένο χώρο της διαστημικής κάψουλας. Υποβάλλονταν σε περιστροφές μέσα σε φυγόκεντρους, ώστε να προσομοιωθούν οι συνθήκες της εκτόξευσης, και εκτίθεντο στους θορύβους και τις δονήσεις που θα αντιμετώπιζαν κατά την πτήση.

Η διαδικασία αυτή επηρέαζε την υγεία και τη συμπεριφορά τους.

Τελικά επιλέχθηκε η Λάικα.

Οι ιστορίες για το πώς επιλέχθηκε διαφέρουν: Μερικοί είπαν ότι η Λάικα επιλέχθηκε για την ωραία της εμφάνιση και ένας Σοβιετικός πρωτοπόρος στο διάστημα έπρεπε να είναι φωτογενής. Άλλοι ανέφεραν ότι η κορυφαία επιλογή για την αποστολή απορρίφθηκε λίγες μέρες πριν την εκτόξευση επειδή οι γιατροί τη λυπήθηκαν: Δεδομένου ότι δεν υπήρχε τρόπος να σχεδιαστεί έγκαιρα ένα όχημα επανεισόδου και η πτήση σήμαινε βέβαιο θάνατο.

 

 

Μια τελευταία επίσκεψη στο σπίτι

Λίγο πριν από την εκτόξευση, ο επιστήμονας Βλαντίμιρ Γιαζντόφσκι πήρε τη Λάικα στο σπίτι του.

Ήθελε να της δώσει την ευχαρίστηση στην σύντομη ζωή της να περάσει λίγο χρόνο με την οικογένειά του και τα παιδιά του.

Η μικρή σκυλίτσα γοήτευσε τους πάντες με τον ήρεμο και τρυφερό χαρακτήρα της.

Ήταν ίσως η τελευταία φορά που βρέθηκε σε ένα κανονικό σπίτι, ανάμεσα σε ανθρώπους που μπορούσαν να τη χαϊδέψουν χωρίς να φορούν εργαστηριακά γάντια.

Λίγο αργότερα θα βρισκόταν μόνη μέσα σε μια μεταλλική κάψουλα, χιλιάδες χιλιόμετρα πάνω από τη Γη.

 

 

Το τελευταίο ταξίδι

Η Λάικα συνδέθηκε με αισθητήρες που κατέγραφαν τους σφυγμούς, την αρτηριακή της πίεση και άλλες ζωτικές λειτουργίες.

Το Sputnik 2 - ο δορυφόρος που μετέφερε τη Λάικα σε τροχιά κατασκευάστηκε σε λιγότερο από ένα μήνα αφότου η Σοβιετική Ένωση έθεσε σε τροχιά τον πρώτο τεχνητό δορυφόρο στον κόσμο στις 4 Οκτωβρίου 1957 -διέθετε σύστημα υποστήριξης της ζωής, τροφή και μηχανισμό ψύξης.

Όμως δεν διέθετε κάτι εξίσου σημαντικό: μηχανισμό επιστροφής.

Οι Σοβιετικοί γνώριζαν εξαρχής ότι η τεχνολογία της εποχής δεν επέτρεπε την ασφαλή επιστροφή της στη Γη.

Η Λάικα ταξίδευε, επομένως, γνωρίζοντας οι άνθρωποι — και όχι εκείνη — ότι το ταξίδι της ήταν χωρίς επιστροφή.

Στις 3 Νοεμβρίου 1957 το Sputnik 2 απογειώθηκε. Όμως προηγουμένως λόγω τεχνικών προβλημάτων της τελευταίας στιγμής, η Λάικα έπρεπε να περιμένει την εκτόξευση στην καμπίνα για τρεις ημέρες. Οι θερμοκρασίες ήταν χαμηλές και οι εργαζόμενοι ζέσταιναν το πιλοτήριο μέσω ενός εύκαμπτου σωλήνα.

Όταν η Λάικα έφτασε σε τροχιά, οι γιατροί διαπίστωσαν με ανακούφιση ότι ο καρδιακός της παλμός, που είχε ανέβει κατά την εκτόξευση, και η αρτηριακή της πίεση ήταν φυσιολογικές. Έφαγε ειδικά προετοιμασμένο φαγητό από ένα δοχείο. Οι επιστήμονες μπορούσαν να παρακολουθούν από τη Γη την κατάστασή της.

Όμως η σκυλίτσα δεν άντεξε και έζησε για λίγες ώρες καθώς οι ζωτικές της ενδείξεις σταμάτησαν.

 

Η αλήθεια για τον θάνατό της

Για πολλά χρόνια ο κόσμος δεν γνώριζε τι ακριβώς είχε συμβεί.

Η επίσημη σοβιετική εκδοχή άλλαξε με τον χρόνο. Αρχικά αναφέρθηκε ότι η Λάικα είχε πεθάνει ύστερα από αρκετές ημέρες, όταν ολοκληρώθηκε η τροφή της ή όταν σταμάτησε η παροχή οξυγόνου. Υπήρξαν επίσης αναφορές ότι είχε υποβληθεί σε ευθανασία με δηλητήριο που υπήρχε στην τροφή της.

Μόνο πολλά χρόνια αργότερα αποκαλύφθηκε η πραγματικότητα.

Το 2002 ο επιστήμονας της αποστολής Ντμίτρι Μαλασένκοφ επιβεβαίωσε ότι η Λάικα είχε πεθάνει περίπου πέντε ώρες μετά την εκτόξευση.

Η αιτία ήταν η υπερθέρμανση της κάψουλας. Η θερμοκρασία στο εσωτερικό της είχε φτάσει περίπου στους 40 βαθμούς Κελσίου.

Έτσι, η μικρή σκυλίτσα που παρουσιάστηκε στον κόσμο ως η πρώτη «διαστημική ταξιδιώτισσα» είχε πεθάνει πολύ νωρίτερα από ό,τι πίστευε το κοινό.

 

 

Πώς αντέδρασε ο κόσμος;

Εδώ βρίσκεται ίσως ένα από τα πιο ενδιαφέροντα κομμάτια της ιστορίας.

Η αποστολή της Λάικα δεν αντιμετωπίστηκε παντού με τον ίδιο τρόπο.

Στη Σοβιετική Ένωση παρουσιάστηκε κυρίως ως ένα μεγάλο επιστημονικό και εθνικό επίτευγμα. Η Λάικα έγινε σύμβολο της σοβιετικής διαστημικής προόδου.

Στη Δύση, όμως, ο ενθουσιασμός για το τεχνολογικό επίτευγμα συνυπήρχε με την ανησυχία για την τύχη του ζώου.

Ιδιαίτερα έντονες ήταν οι αντιδράσεις στη Βρετανία.

Όταν έγινε γνωστό ότι η Λάικα βρισκόταν στο Sputnik 2 και ότι δεν υπήρχε τρόπος να επιστρέψει στη Γη, φιλοζωικές οργανώσεις αντέδρασαν δημόσια. Η Royal Society for the Prevention of Cruelty to Animals δέχθηκε τόσο μεγάλο αριθμό τηλεφωνημάτων διαμαρτυρίας ώστε οι τηλεφωνικές γραμμές της σχεδόν μπλοκαρίστηκαν. Η National Canine Defence League κάλεσε τους ιδιοκτήτες σκύλων να τηρούν καθημερινά ενός λεπτού σιγή στη μνήμη της.

Στις 4 Νοεμβρίου, μόλις μία ημέρα μετά την εκτόξευση, η UPI μετέδιδε ότι φιλόζωοι σε διάφορες χώρες κατηγορούσαν τους Σοβιετικούς για την αποστολή του σκύλου στο Διάστημα. Η αμερικανική Society for the Prevention of Cruelty to Animals δήλωσε ότι θα ζητούσε από το αμερικανικό υπουργείο Εξωτερικών να διαμαρτυρηθεί επίσημα στη σοβιετική πρεσβεία.

Στο Λονδίνο μάλιστα μια αντιπροσωπεία φιλοζωικής οργάνωσης πήγε στη σοβιετική πρεσβεία για να διαμαρτυρηθεί. Μαζί της είχε και δύο σκυλιά Boxer — τα οποία, όπως σημειώνει χαρακτηριστικά το δημοσίευμα της εποχής, δεν έγιναν δεκτά στο εσωτερικό της πρεσβείας.

Η σοβιετική απάντηση ήταν ότι οι Σοβιετικοί αγαπούσαν τα σκυλιά, αλλά θεωρούσαν πως η θυσία της Λάικα υπηρετούσε έναν μεγαλύτερο σκοπό: την πρόοδο της επιστήμης και, τελικά, την προστασία της ανθρώπινης ζωής στις μελλοντικές διαστημικές πτήσεις.

 

 

Η Λάικα έγινε παγκόσμια διασημότητα

Παρά τις αντιδράσεις, η Λάικα έγινε αμέσως παγκόσμιο σύμβολο.

Οι εφημερίδες έγραφαν καθημερινά για την κατάστασή της. Υπήρχε μάλιστα μεγάλη σύγχυση σχετικά με το όνομά της και το φύλο της. Αρκετές εφημερίδες χρησιμοποίησαν αρχικά διαφορετικά ονόματα για το ζώο, μέχρι να επικρατήσει τελικά το «Λάικα».

Ο κόσμος παρακολουθούσε με αγωνία τις ειδήσεις από το Sputnik 2.

Στις 11 και 12 Νοεμβρίου, όταν οι σοβιετικές ανακοινώσεις δεν έδιναν σαφή απάντηση για την κατάσταση της Λάικα, η αβεβαιότητα έγινε ακόμη μεγαλύτερη. Εφημερίδες σε διάφορες χώρες δημοσίευαν αντικρουόμενες πληροφορίες: ήταν ζωντανή; είχε πεθάνει; είχε δηλητηριαστεί; θα μπορούσε άραγε να επιστρέψει;

Ακόμη και στην Ελλάδα η είδηση απασχόλησε τον Τύπο. Δημοσίευμα που αναδημοσιεύεται σήμερα από την «Καθημερινή» καταγράφει τις πληροφορίες του Νοεμβρίου του 1957 για την κατάσταση της Λάικα και την αγωνία γύρω από την τύχη της.

 

 

Επιστήμη ή θυσία;

Η υπόθεση της Λάικα έφερε στην επιφάνεια ένα ερώτημα που εκείνη την εποχή δεν ήταν τόσο συνηθισμένο όσο σήμερα:

Μέχρι πού μπορεί να φτάσει ο άνθρωπος για χάρη της επιστημονικής προόδου;

Η κοινή γνώμη του 1957 δεν ήταν ομοιόμορφη.

Από τη μία πλευρά υπήρχε ο θαυμασμός για την κατάκτηση του Διαστήματος. Η ανθρωπότητα παρακολουθούσε για πρώτη φορά ένα ζωντανό πλάσμα να περιφέρεται γύρω από τη Γη.

Από την άλλη υπήρχαν άνθρωποι που έβλεπαν πίσω από το επίτευγμα ένα ζώο που είχε σταλεί συνειδητά σε μια αποστολή χωρίς επιστροφή.

Και υπήρχε και μια τρίτη διάσταση: ο Ψυχρός Πόλεμος. Η Λάικα δεν ήταν μόνο ένα επιστημονικό πείραμα. Είχε γίνει και σύμβολο της αντιπαράθεσης ανάμεσα στη Σοβιετική Ένωση και τη Δύση.

Αυτό εξηγεί εν μέρει και την αντίφαση της εποχής. Ο βρετανικός Τύπος, για παράδειγμα, σε μεγάλο βαθμό αντιμετώπισε θετικά τη συμβολή των ζώων στην επιστημονική έρευνα, ενώ ταυτόχρονα υπήρξαν οργανωμένες διαμαρτυρίες για τη Λάικα.

Η αντίδραση αυτή έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον γιατί δείχνει ότι η συζήτηση για την ηθική μεταχείριση των ζώων δεν είναι αποκλειστικά σύγχρονο φαινόμενο.

 

 

Το πραγματικό τίμημα

Σήμερα γνωρίζουμε περισσότερα για την αποστολή της Λάικα απ' όσα γνώριζαν οι άνθρωποι το 1957.

Γνωρίζουμε ότι δεν υπήρχε δυνατότητα επιστροφής.

Γνωρίζουμε ότι πέθανε μέσα σε λίγες ώρες.

Και γνωρίζουμε ότι οι μεταγενέστερες σοβιετικές αναφορές για τον θάνατό της δεν ανταποκρίνονταν στην πραγματικότητα.

Η Λάικα, ωστόσο, δεν ήταν το τελευταίο ζώο που χρησιμοποιήθηκε στο σοβιετικό διαστημικό πρόγραμμα. Ακολούθησαν και άλλες αποστολές με σκύλους, ενώ οι εμπειρίες αυτές συνέβαλαν στη γνώση που χρειάστηκε για τις πρώτες επανδρωμένες πτήσεις.

Το 1961 ο Γιούρι Γκαγκάριν έγινε ο πρώτος άνθρωπος που ταξίδεψε στο Διάστημα και μπήκε σε τροχιά γύρω από τη Γη.

Αυτή τη φορά, όμως, ο άνθρωπος που βρισκόταν μέσα στην κάψουλα μπορούσε να επιστρέψει.

Η Λάικα δεν είχε αυτή την ευκαιρία.

 

 

Η μνήμη της Λάικα

Μετά τον θάνατό της, η μικρή σκυλίτσα πέρασε στη λογοτεχνία, την τέχνη και τη μουσική.

Έγινε γραμματόσημο, αφίσα, εικονογράφηση, τραγούδι και σύμβολο μιας ολόκληρης εποχής.

Στη Μόσχα ανεγέρθηκε μνημείο αφιερωμένο στη Λάικα, ενώ η μορφή της περιλαμβάνεται και στο Μνημείο των Κατακτητών του Διαστήματος.

Από τη μία πλευρά, παραμένει σύμβολο της μεγάλης τεχνολογικής προσπάθειας που οδήγησε τον άνθρωπο στο Διάστημα.

Από την άλλη, αποτελεί μια διαρκή υπενθύμιση του τι μπορεί να κρύβεται πίσω από έναν μεγάλο επιστημονικό θρίαμβο.

Η ιστορία της δεν είναι μόνο μια ιστορία για το Διάστημα.

Είναι και μια ιστορία για την ευθύνη του ανθρώπου απέναντι σε εκείνα τα πλάσματα που χρησιμοποιεί για να προχωρήσει μπροστά.

Και ίσως γι' αυτό, περισσότερο από έξι δεκαετίες αργότερα, το όνομα Λάικα εξακολουθεί να συγκινεί.

Ένα μικρό αδέσποτο της Μόσχας έγινε το πρώτο ζωντανό πλάσμα που ταξίδεψε σε τροχιά γύρω από τη Γη.

Δεν επέστρεψε ποτέ.

Αλλά δεν ξεχάστηκε.

 

ΑΡΗΣ Ο ΚΟΚΚΙΝΟΣ ΠΛΑΝΗΤΗΣ

 

 Η Ζωή στον Κόκκινο Πλανήτη

Η ονομασία του πλανήτη Άρη προέρχεται από τον Ολύμπιο θεό του πολέμου της Ελληνικής Μυθολογίας τον Άρη. Οι ονομασίες των δύο δορυφόρων του δόθηκαν από τούς δύο γιους του μυθολογικού Άρη, τον Δείμο και τον Φόβο.

Ο Άρης είναι γνωστός ήδη από την προϊστορία, καθώς είναι ο πρώτος πλανήτης που παρατηρούμενος με τηλεσκόπιο αποκάλυψε, λόγω εγγύτητας, τα γενικά χαρακτηριστικά της μορφολογίας του, τα οποία θεωρήθηκαν (σωστά ως ένα βαθμό) ότι είναι παρόμοια με αυτά της Γης. Η ομοιότητα αυτή έδωσε βάση αφενός σε μια εκτεταμένη συζήτηση για την ύπαρξη ζωής σε αυτόν, αφετέρου σε σκέψεις μελλοντικής αποίκισής του. Ακόμα, είναι εύκολα προσεγγίσιμος από τις εξερευνητικές μας διαστημοσυσκευές, καθώς ένα ταξίδι προς τον Κόκκινο Πλανήτη απαιτεί (με την σημερινή τεχνολογία) χρόνο έξι μηνών όταν οι θέσεις Γης και Άρη είναι ευνοϊκές, κάτι που συμβαίνει ανά δυο χρόνια. Για τους λόγους αυτούς ο Άρης είναι ο καλύτερα εξερευνημένος πλανήτης έως σήμερα.

 

 

Την 22 Νοεμβρίου 2016, η NASA ανέφερε ότι βρήκε μεγάλες ποσότητες υπόγειων υδάτων στον Άρη και ο όγκος του νερού που εντόπισαν ισοδυναμούσε με τον υδατικό όγκο της Λίμνης Σουπίριορ. Τον Ιούλιο 2018, ιταλοί επιστήμονες ανέφεραν ότι ανακάλυψαν μία υποπαγετώδη λίμνη στον Άρη, 1,5 χλμ. κάτω από το νότιο πολικό παγοκάλυμμα και πλευρικά εκτεινόμενη κατά 20 χλμ., το πρώτο γνωστό σταθερό σώμα ύδατος στον πλανήτη.

Η κατανόηση της έκτασης και της κατάστασης του νερού στον Άρη είναι ζωτικής σημασίας για την αξιολόγηση της βιωσιμότητας του πλανήτη και για την εξεύρεση πόρων που μπορούν να αξιοποιηθούν για μελλοντική ανθρώπινη εξερεύνηση. Για το λόγο αυτό, το επιστημονικό θέμα του Προγράμματος Εξερεύνησης του Άρη της NASA κατά την πρώτη δεκαετία του 21ου αιώνα ήταν «Ακολουθήστε το Νερό». Τα ευρήματα από το διαστημικό εγχείρημα «Αρειανή Οδύσσεια 2001» (2001 Mars Odyssey Orbiter) που αποκτήθηκαν  από τα τρία επιστημονικά εργαλεία που μετέφερε: το THEMIS (Thermal Emission Imagine System],το GRS (Gamma Ray Spectrometer) και το MARIE (Mars Radiation Environment Experiment) έδωσαν στους επιστήμονες την δυνατότητα να αντλήσουν πολλά στοιχεία για τη μορφολογία, τη χημική σύσταση και τη ραδιενέργεια του Κόκκινου Πλανήτη, ώστε η επικείμενη αποστολή ανθρώπων εξερευνητών στον Άρη να είναι το λιγότερο δυνατό επισφαλής. Είχαν επίσης καθοριστικό ρόλο στην απάντηση των βασικών ερωτήσεων για την αφθονία και την κατανομή του νερού στον πλανήτη.  

Παρακάτω σας  παρουσιάζω μια σειρά από διαδικτυακές σελίδες που σας δίνουν την ευκαιρία να μάθετε περισσότερα για όσα συμβαίνουν στον κόκκινο πλανήτη του ηλιακού μας συστήματος και να δείτε χάρτες και υπέροχες φωτογραφίες του.

 

 

Και ξεκινώ με την παρουσίαση του https://spaceref.com/tag/mars/ . Πρόκειται για ένα  κατάλογο διευθύνσεων που κατορθώνει, ως ένα σημείο, να συγκεντρώσει όλες τις πληροφορίες που υπάρχουν στο Διαδίκτυο σχετικά με τον Κόκκινο Πλανήτη. Μέσα από τα ετήσια archive του και τα links και τις πληροφορίες ανάλογα με το "θέμα" τους, ο οδηγός του Space Reference θα σας... πάρει από το χέρι για ένα ταξίδι στα υπέροχα μυστικά του Άρη. 

 

 

Το https://nssdc.gsfc.nasa.gov/photo_gallery/photogallery-mars.html είναι κατά πάσα πιθανότητα η πιο πλούσια σε φωτογραφικό υλικό διεύθυνση από τις διαστημικές αποστολές αλλά και τις έρευνες της NASA για το πλανητικό μας σύστημα. Το NSSDC Photo Gallery έχει δημιουργηθεί για να εξυπηρετήσει κυρίως ένα βασικό στόχο: την παροχή πρόσβασης σε όλους μας στις πιο δημοφιλείς φωτογραφίες της NASA. Οι εντυπωσιακές φωτογραφίες από διαστημικές επιχειρήσεις, όπως το Viking Lander, και οι "κοντινές" απόψεις ανεξερεύνητων περιοχών, όπως το Olympus Mons (το μεγαλύτερο γνωστό ηφαίστειο στο Γαλαξία μας), μαζί με τις απαραίτητες αναλύσεις (για το πού, το πως και το πότε κάθε φωτογραφικού στιγμιότυπου), θα ανοίξουν τις "πύλες" του μυαλού σας και θα σας ταξιδέψουν κάπου εκεί... στον Κόκκινο Πλανήτη.

 

 

Στην σελίδα https://www.marssociety.org/ παρουσιάζεται όλη η  φιλολογία που έχει αναπτυχθεί γύρω από τον Κόκκινο Πλανήτη, ιδίως όπως αυτή αποτυπώνεται σε παλαιότερες αλλά και νέες κινηματογραφικές παραγωγές και, φυσικά, σε βιβλία επιστημονικής φαντασίας. Οι συζητήσεις αυτές έγινε αφορμή για τη συγκρότηση μικρών κοινοτήτων ατόμων που ασχολούνται ενεργά με την έρευνα και τη συλλογή στοιχείων για τον Άρη. To Mars Society είναι απλά μία έκφανση αυτού του αποτελέσματος, αποτελώντας παράλληλα μία από τις αρτιότερες "μη NASA" διευθύνσεις σχετικά με τον Κόκκινο Πλανήτη. Ο σκοπός της πληρέστατης σε πληροφορίες και φωτογραφικό υλικό διεύθυνσης είναι να "ενθαρρύνει" τις έρευνες της NASA στον Άρη, απαιτώντας, ως ένα βαθμό, την πιο "επιθετική" εξερεύνηση του πλανήτη. Υπάρχει συνεχής ενημέρωση με νέα στοιχεία για τον Κόκκινο Πλανήτη, όπως προκύπτουν από επιστημονικές παρατηρήσεις και διαστημικές έρευνες, καθώς και ανάλυση ακραίων θεωριών (π.χ.  πως υπάρχει ακόμα ζωή στον Άρη!) και ανακοινώσεις επικείμενων projects τηςs NASA.

 

 

Το  https://solarviews.com/eng/mars.htm είναι ένα τμήμα του Solar Views, μιας διεύθυνσης που συγκαταλέγεται μεταξύ των πιο γνωστών αστρονομικών sites. Στο Mars Introduction, λοιπόν, έχετε την ευκαιρία ήδη από την κεντρική σελίδα του να "ξεσκονίσετε" τις γνώσεις σας (από το μάθημα της Κοσμολογίας στο Λύκειο – αν συνεχίζει να υπάρχει) για τον Άρη, αλλά και να διαβάσετε μια συνοπτική, πλην όμως μεστή σε πληροφορίες, ανασκόπηση για τις έρευνες και τις διαστημικές αποστολές που έχουν γίνει στον πλανήτη.

Η ξενάγηση και η αποκάλυψη των "μυστικών" του Κόκκινου Πλανήτη δεν τελειώνει όμως σε μια σελίδα του Mars Introduction, αφού έχετε ακόμα την ευκαιρία να μελετήσετε στοιχεία και θεωρίες για την επιφάνεια, το υπέδαφος αλλά και την ύπαρξη νερού στον Άρη. Από τα πιο ενδιαφέροντα τμήματα του site είναι η φωτογραφική gallery, όπου θα βρείτε στατικές εικόνες του Άρη αλλά και εντυπωσιακά animations.

Θα ήθελα να επισημάνω ότι όλες οι διευθύνσεις που σας παρουσίασα είναι στα αγγλικά.

Στα ελληνικά θα βρείτε δύο εισαγωγικές σελίδες που είναι η σελίδα  https://el.wikipedia.org/wiki/Άρης_(πλανήτης) και η σελίδα που μας παρουσιάζει την αναζήτηση νερού στον Άρη https://el.wikipedia.org/wiki/Νερό_στον_Άρη

 

 

Ο Άρης στο Διαδίκτυο

Literature.org: Edgar Rice Burroughs Το πλήρες κείμενο στα αγγλικά τεσσάρων μυθιστορημάτων με τις περιπέτειες του Captain John Carter στον Άρη.  https://literature.org/authors/burroughs-edgar-rice/the-warlord-of-mars/

Mars in Popular Culture : Μελέτη για την "παρουσία" του Κόκκινου Πλανήτη στην τέχνη και τον πολιτισμό. https://mars.nasa.gov/allaboutmars/mystique/

WIKIPEDIA : Mars in Fiction Bibliography etc.  Bιβλία επιστημονικής φαντασίας, των οποίων η υπόθεση εκτυλίσσεται στον Άρη. https://en.wikipedia.org/wiki/Mars_in_fiction

Mars Global Surveyor: Η επίσημη διεύθυνση μιας πολύ επιτυχημένης διαστημικής αποστολής στον Κόκκινο Πλανήτη. https://mars.nasa.gov/mgs/

Live from Earth and Mars:  Εκπαιδευτικού χαρακτήρα, για παιδιά ηλικίας κάτω των 12 ετών. Εγκυκλοπαιδικές πληροφορίες για τον Άρη, προσφερόμενες με απλό τρόπο. https://www-k12.atmos.washington.edu/k12/LFEM_proj_desc.html

Mars Today : Όλες οι τελευταίες ειδήσεις από τις έρευνες για τον Αρη. https://mars.nasa.gov/explore/mars-now/

 

Πηγές:

Διαδίκτυο

PC Magazine

Ελληνική wikipedia

 

Γιώργου Τσακνιά : Όταν η ΕΣΣΔ χάθηκε στο Διάστημα

Όταν η ΕΣΣΔ χάθηκε στο Διάστημα

H σημαντικότερη από τις διαδοχικές επιτυχίες της ΕΣΣΔ στον «αγώνα του Διαστήματος» ήταν η αποστολή του Γιούρι Γκαγκάριν στις 12/4/1961 (φωτ.). Οκτώ χρόνια μετά, οι Αμερικανοί «προσπέρασαν» με την προσσελήνωση του «Απόλλων 11».  

Γράφει ο ΓΙΩΡΓΟΣ ΤΣΑΚΝΙΑΣ*

Θα έρθει κάποτε η στιγμή που από τη Γη θα φεύγουν διαστημόπλοια για να ταξιδέψουν σε πλανήτες και κόσμους μακρινούς. Σήμερα, η ιδέα αυτή φαντάζει σαν αποκύημα της φαντασίας, αλλά δεν είναι έτσι. Ήδη, χάρη στους σοβιετικούς δορυφόρους, δημιουργήθηκε μια αξιόπιστη γέφυρα που συνδέει τη Γη με το Διάστημα· ο δρόμος προς τα αστέρια είναι ανοιχτός!

– Σεργκέι Κορολιόφ, 1957 –

Στις 4/10/1957 ξεκίνησε επισήμως το κεφάλαιο του Ψυχρού Πολέμου που έμεινε στην ιστορία ως «Space race» – ο ανταγωνισμός για το Διάστημα. Τη μέρα εκείνη έγινε η πρώτη επιτυχημένη εκτόξευση τεχνητού δορυφόρου από τους Σοβιετικούς: του «Σπούτνικ». Στις 6/12 οι Αμερικανοί προσπάθησαν να απαντήσουν με την εκτόξευση του «Vanguard», ο οποίος όμως συνετρίβη, αφού κατάφερε να ανυψωθεί μόλις ένα μέτρο, δίνοντας λαβή για ειρωνικά σχόλια και λογοπαίγνια στον αμερικανικό Τύπο – ας αναφέρουμε τα πλέον ευρηματικά Stayputnik και Kaputnik.

Μέσα στην ευφορία που επικράτησε στην ΕΣΣΔ για την πρωτιά του «Σπούτνικ», ο Σεργκέι Κορολιόφ, ο αόρατος για τον κόσμο επικεφαλής του σοβιετικού διαστημικού προγράμματος, έγραψε τέσσερις μέρες μετά την αμερικανική αποτυχία ένα άρθρο στην «Πράβντα», όπου έκανε την παραπάνω αισιόδοξη και συγκινητική πρόβλεψη για μελλοντικά ταξίδια σε άλλους κόσμους. Βεβαίως, ο Κορολιόφ έγραφε με ψευδώνυμο (Κ. Σεργκέγιεφ)· μόνο μετά τον θάνατό του, τον Ιανουάριο του 1966, έμαθαν οι Σοβιετικοί και ο κόσμος την ταυτότητά του. Ως τότε, ακόμα και οι στενοί του συνεργάτες αναφέρονταν σε αυτόν ως «Σ.Κ.» ή «ο Αρχηγός».

Ακολούθησαν πολλές πρωτιές για την ΕΣΣΔ, με σημαντικότερη μάλλον την επιτυχία της αποστολής του Γιούρι Γκαγκάριν στις 12/4/1961. Η υπεροχή των Σοβιετικών στο πεδίο του Διαστήματος ήταν αδιαμφισβήτητη παγκοσμίως. Το 1960, η εταιρεία Γκάλοπ (που το όνομα του ιδρυτή της Τζορτζ Γκάλοπ έγινε συνώνυμο της έννοιας της δημοσκόπησης) έκανε μια έρευνα σε δέκα χώρες με ερώτημα: «Σε δέκα χρόνια από σήμερα, ποια από τις δύο Υπερδυνάμεις θα είναι πιο μπροστά στην επιστήμη και στην τεχνολογία;». Οι λαοί οκτώ χωρών από τις δέκα (Βρετανία, Γαλλία, Ινδία κ.ά.) προέκριναν την ΕΣΣΔ, και μάλιστα με συντριπτικά ποσοστά. Οι μόνοι λαοί που έβλεπαν πρωτιά των Αμερικανών ήταν οι ίδιοι οι Αμερικανοί και οι Ελληνες.

Κι όμως, προτού κλείσει η δεκαετία, στις 20 Ιουλίου του 1969, οι Αμερικανοί έστελναν πρώτοι άνθρωπο στη Σελήνη και μετέδιδαν αυτό το «τεράστιο βήμα για την ανθρωπότητα» ζωντανά από την τηλεόραση. Τι είχε συμβεί στο μεταξύ; Πώς και γιατί οι Αμερικανοί προσπέρασαν τους Σοβιετικούς και κέρδισαν τον «αγώνα του Διαστήματος»; Στις αρχές του 1970, ακριβώς δέκα χρόνια μετά τη δημοσκόπηση, τρεις πρωτοκλασάτοι σοβιετικοί επιστήμονες –και πολιτικά αντιφρονούντες προς το καθεστώς της πατρίδας τους–, ο Αντρέι Ζαχάροφ, ο Ρόι Μεντβέντεφ και ο Βαλεντίν Τουρτσίν, έστειλαν μια εκτενή ανοιχτή επιστολή στην ηγεσία της χώρας (Μπρέζνιεφ, Κοσίγκιν), με τίτλο «Σχετικά με την ανάγκη εκδημοκρατισμού». Στην ανάλυσή τους, κεντρικό ρόλο είχε η αποστολή του «Απόλλων 13»:

«…Στα τέλη της δεκαετίας του ’50, η χώρα μας ήταν η πρώτη που έβαλε σε τροχιά τον “Σπούτνικ” και η πρώτη που έστειλε άνθρωπο στο Διάστημα. Αλλά στα τέλη της δεκαετίας του ’60 χάσαμε την πρωτιά και οι πρώτοι άνθρωποι που πάτησαν το πόδι τους στο φεγγάρι ήταν Αμερικανοί. Αυτό είναι ένα μόνο από τα πολλά παραδείγματα που αναδεικνύουν το όλο και μεγαλύτερο χάσμα που χωρίζει την πατρίδα μας από τις ανεπτυγμένες χώρες της Δύσης».

Η επιστολή των τριών συνεχίζει εντοπίζοντας τα αίτια «όχι στο σοσιαλιστικό σύστημα, αλλά […] στην περιστολή της ελευθερίας του πνεύματος και άλλες αντιδημοκρατικές στρεβλώσεις του σοσιαλισμού που επιβλήθηκαν επί Στάλιν και εξακολουθούμε να τις αντιμετωπίζουμε ως το αναγκαίο τίμημα για την εκβιομηχάνιση».

Τα αίτια της ήττας

Στην πραγματικότητα, οι τρεις επιστήμονες καταλήγουν, ήδη το 1970 (21 χρόνια πριν από τη διάλυση της Σοβιετικής Ενωσης), στο συμπέρασμα που έμελλε να οδηγηθούν αργότερα πολιτικοί αναλυτές και ιστορικοί σε Ανατολή και Δύση: ότι η ήττα του υπαρκτού σοσιαλισμού ήταν πρωτίστως ιδεολογική.

Υπό αυτήν την έννοια, τα πολιτικά ανέκδοτα αποδεικνύονται για άλλη μία φορά προφητικά: το 1957, χρονιά θριάμβου της ΕΣΣΔ και ταπείνωσης των ΗΠΑ, είχε κυκλοφορήσει στην Αμερική το ακόλουθο: ο «Ανθρωπος του φεγγαριού» (Man on the Moon) βλέπει τον Σπούτνικ που τρέχει με χίλια γύρω από τη Γη και του λέει: «Ε, μικρούλη, τι έπαθες και τρέχεις; Εγώ κάνω 28 μέρες να γυρίσω γύρω από τη Γη». Ο Σπούτνικ ξέπνοος του απαντά: «Ναι, αλλά εσύ δεν τρέχεις να ξεφύγεις από τους Ρώσους».

* Ο κ. Γιώργος Τσακνιάς είναι ιστορικός.

https://www.kathimerini.gr/1034719/article/epikairothta/kosmos/otan-h-essd-xa8hke-sto-diasthma