ΑΡΗΣ Ο ΚΟΚΚΙΝΟΣ ΠΛΑΝΗΤΗΣ

 

 Η Ζωή στον Κόκκινο Πλανήτη

Η ονομασία του πλανήτη Άρη προέρχεται από τον Ολύμπιο θεό του πολέμου της Ελληνικής Μυθολογίας τον Άρη. Οι ονομασίες των δύο δορυφόρων του δόθηκαν από τούς δύο γιους του μυθολογικού Άρη, τον Δείμο και τον Φόβο.

Ο Άρης είναι γνωστός ήδη από την προϊστορία, καθώς είναι ο πρώτος πλανήτης που παρατηρούμενος με τηλεσκόπιο αποκάλυψε, λόγω εγγύτητας, τα γενικά χαρακτηριστικά της μορφολογίας του, τα οποία θεωρήθηκαν (σωστά ως ένα βαθμό) ότι είναι παρόμοια με αυτά της Γης. Η ομοιότητα αυτή έδωσε βάση αφενός σε μια εκτεταμένη συζήτηση για την ύπαρξη ζωής σε αυτόν, αφετέρου σε σκέψεις μελλοντικής αποίκισής του. Ακόμα, είναι εύκολα προσεγγίσιμος από τις εξερευνητικές μας διαστημοσυσκευές, καθώς ένα ταξίδι προς τον Κόκκινο Πλανήτη απαιτεί (με την σημερινή τεχνολογία) χρόνο έξι μηνών όταν οι θέσεις Γης και Άρη είναι ευνοϊκές, κάτι που συμβαίνει ανά δυο χρόνια. Για τους λόγους αυτούς ο Άρης είναι ο καλύτερα εξερευνημένος πλανήτης έως σήμερα.

 

 

Την 22 Νοεμβρίου 2016, η NASA ανέφερε ότι βρήκε μεγάλες ποσότητες υπόγειων υδάτων στον Άρη και ο όγκος του νερού που εντόπισαν ισοδυναμούσε με τον υδατικό όγκο της Λίμνης Σουπίριορ. Τον Ιούλιο 2018, ιταλοί επιστήμονες ανέφεραν ότι ανακάλυψαν μία υποπαγετώδη λίμνη στον Άρη, 1,5 χλμ. κάτω από το νότιο πολικό παγοκάλυμμα και πλευρικά εκτεινόμενη κατά 20 χλμ., το πρώτο γνωστό σταθερό σώμα ύδατος στον πλανήτη.

Η κατανόηση της έκτασης και της κατάστασης του νερού στον Άρη είναι ζωτικής σημασίας για την αξιολόγηση της βιωσιμότητας του πλανήτη και για την εξεύρεση πόρων που μπορούν να αξιοποιηθούν για μελλοντική ανθρώπινη εξερεύνηση. Για το λόγο αυτό, το επιστημονικό θέμα του Προγράμματος Εξερεύνησης του Άρη της NASA κατά την πρώτη δεκαετία του 21ου αιώνα ήταν «Ακολουθήστε το Νερό». Τα ευρήματα από το διαστημικό εγχείρημα «Αρειανή Οδύσσεια 2001» (2001 Mars Odyssey Orbiter) που αποκτήθηκαν  από τα τρία επιστημονικά εργαλεία που μετέφερε: το THEMIS (Thermal Emission Imagine System],το GRS (Gamma Ray Spectrometer) και το MARIE (Mars Radiation Environment Experiment) έδωσαν στους επιστήμονες την δυνατότητα να αντλήσουν πολλά στοιχεία για τη μορφολογία, τη χημική σύσταση και τη ραδιενέργεια του Κόκκινου Πλανήτη, ώστε η επικείμενη αποστολή ανθρώπων εξερευνητών στον Άρη να είναι το λιγότερο δυνατό επισφαλής. Είχαν επίσης καθοριστικό ρόλο στην απάντηση των βασικών ερωτήσεων για την αφθονία και την κατανομή του νερού στον πλανήτη.  

Παρακάτω σας  παρουσιάζω μια σειρά από διαδικτυακές σελίδες που σας δίνουν την ευκαιρία να μάθετε περισσότερα για όσα συμβαίνουν στον κόκκινο πλανήτη του ηλιακού μας συστήματος και να δείτε χάρτες και υπέροχες φωτογραφίες του.

 

 

Και ξεκινώ με την παρουσίαση του https://spaceref.com/tag/mars/ . Πρόκειται για ένα  κατάλογο διευθύνσεων που κατορθώνει, ως ένα σημείο, να συγκεντρώσει όλες τις πληροφορίες που υπάρχουν στο Διαδίκτυο σχετικά με τον Κόκκινο Πλανήτη. Μέσα από τα ετήσια archive του και τα links και τις πληροφορίες ανάλογα με το "θέμα" τους, ο οδηγός του Space Reference θα σας... πάρει από το χέρι για ένα ταξίδι στα υπέροχα μυστικά του Άρη. 

 

 

Το https://nssdc.gsfc.nasa.gov/photo_gallery/photogallery-mars.html είναι κατά πάσα πιθανότητα η πιο πλούσια σε φωτογραφικό υλικό διεύθυνση από τις διαστημικές αποστολές αλλά και τις έρευνες της NASA για το πλανητικό μας σύστημα. Το NSSDC Photo Gallery έχει δημιουργηθεί για να εξυπηρετήσει κυρίως ένα βασικό στόχο: την παροχή πρόσβασης σε όλους μας στις πιο δημοφιλείς φωτογραφίες της NASA. Οι εντυπωσιακές φωτογραφίες από διαστημικές επιχειρήσεις, όπως το Viking Lander, και οι "κοντινές" απόψεις ανεξερεύνητων περιοχών, όπως το Olympus Mons (το μεγαλύτερο γνωστό ηφαίστειο στο Γαλαξία μας), μαζί με τις απαραίτητες αναλύσεις (για το πού, το πως και το πότε κάθε φωτογραφικού στιγμιότυπου), θα ανοίξουν τις "πύλες" του μυαλού σας και θα σας ταξιδέψουν κάπου εκεί... στον Κόκκινο Πλανήτη.

 

 

Στην σελίδα https://www.marssociety.org/ παρουσιάζεται όλη η  φιλολογία που έχει αναπτυχθεί γύρω από τον Κόκκινο Πλανήτη, ιδίως όπως αυτή αποτυπώνεται σε παλαιότερες αλλά και νέες κινηματογραφικές παραγωγές και, φυσικά, σε βιβλία επιστημονικής φαντασίας. Οι συζητήσεις αυτές έγινε αφορμή για τη συγκρότηση μικρών κοινοτήτων ατόμων που ασχολούνται ενεργά με την έρευνα και τη συλλογή στοιχείων για τον Άρη. To Mars Society είναι απλά μία έκφανση αυτού του αποτελέσματος, αποτελώντας παράλληλα μία από τις αρτιότερες "μη NASA" διευθύνσεις σχετικά με τον Κόκκινο Πλανήτη. Ο σκοπός της πληρέστατης σε πληροφορίες και φωτογραφικό υλικό διεύθυνσης είναι να "ενθαρρύνει" τις έρευνες της NASA στον Άρη, απαιτώντας, ως ένα βαθμό, την πιο "επιθετική" εξερεύνηση του πλανήτη. Υπάρχει συνεχής ενημέρωση με νέα στοιχεία για τον Κόκκινο Πλανήτη, όπως προκύπτουν από επιστημονικές παρατηρήσεις και διαστημικές έρευνες, καθώς και ανάλυση ακραίων θεωριών (π.χ.  πως υπάρχει ακόμα ζωή στον Άρη!) και ανακοινώσεις επικείμενων projects τηςs NASA.

 

 

Το  https://solarviews.com/eng/mars.htm είναι ένα τμήμα του Solar Views, μιας διεύθυνσης που συγκαταλέγεται μεταξύ των πιο γνωστών αστρονομικών sites. Στο Mars Introduction, λοιπόν, έχετε την ευκαιρία ήδη από την κεντρική σελίδα του να "ξεσκονίσετε" τις γνώσεις σας (από το μάθημα της Κοσμολογίας στο Λύκειο – αν συνεχίζει να υπάρχει) για τον Άρη, αλλά και να διαβάσετε μια συνοπτική, πλην όμως μεστή σε πληροφορίες, ανασκόπηση για τις έρευνες και τις διαστημικές αποστολές που έχουν γίνει στον πλανήτη.

Η ξενάγηση και η αποκάλυψη των "μυστικών" του Κόκκινου Πλανήτη δεν τελειώνει όμως σε μια σελίδα του Mars Introduction, αφού έχετε ακόμα την ευκαιρία να μελετήσετε στοιχεία και θεωρίες για την επιφάνεια, το υπέδαφος αλλά και την ύπαρξη νερού στον Άρη. Από τα πιο ενδιαφέροντα τμήματα του site είναι η φωτογραφική gallery, όπου θα βρείτε στατικές εικόνες του Άρη αλλά και εντυπωσιακά animations.

Θα ήθελα να επισημάνω ότι όλες οι διευθύνσεις που σας παρουσίασα είναι στα αγγλικά.

Στα ελληνικά θα βρείτε δύο εισαγωγικές σελίδες που είναι η σελίδα  https://el.wikipedia.org/wiki/Άρης_(πλανήτης) και η σελίδα που μας παρουσιάζει την αναζήτηση νερού στον Άρη https://el.wikipedia.org/wiki/Νερό_στον_Άρη

 

 

Ο Άρης στο Διαδίκτυο

Literature.org: Edgar Rice Burroughs Το πλήρες κείμενο στα αγγλικά τεσσάρων μυθιστορημάτων με τις περιπέτειες του Captain John Carter στον Άρη.  https://literature.org/authors/burroughs-edgar-rice/the-warlord-of-mars/

Mars in Popular Culture : Μελέτη για την "παρουσία" του Κόκκινου Πλανήτη στην τέχνη και τον πολιτισμό. https://mars.nasa.gov/allaboutmars/mystique/

WIKIPEDIA : Mars in Fiction Bibliography etc.  Bιβλία επιστημονικής φαντασίας, των οποίων η υπόθεση εκτυλίσσεται στον Άρη. https://en.wikipedia.org/wiki/Mars_in_fiction

Mars Global Surveyor: Η επίσημη διεύθυνση μιας πολύ επιτυχημένης διαστημικής αποστολής στον Κόκκινο Πλανήτη. https://mars.nasa.gov/mgs/

Live from Earth and Mars:  Εκπαιδευτικού χαρακτήρα, για παιδιά ηλικίας κάτω των 12 ετών. Εγκυκλοπαιδικές πληροφορίες για τον Άρη, προσφερόμενες με απλό τρόπο. https://www-k12.atmos.washington.edu/k12/LFEM_proj_desc.html

Mars Today : Όλες οι τελευταίες ειδήσεις από τις έρευνες για τον Αρη. https://mars.nasa.gov/explore/mars-now/

 

Πηγές:

Διαδίκτυο

PC Magazine

Ελληνική wikipedia

 

Γιώργου Τσακνιά : Όταν η ΕΣΣΔ χάθηκε στο Διάστημα

Όταν η ΕΣΣΔ χάθηκε στο Διάστημα

H σημαντικότερη από τις διαδοχικές επιτυχίες της ΕΣΣΔ στον «αγώνα του Διαστήματος» ήταν η αποστολή του Γιούρι Γκαγκάριν στις 12/4/1961 (φωτ.). Οκτώ χρόνια μετά, οι Αμερικανοί «προσπέρασαν» με την προσσελήνωση του «Απόλλων 11».  

Γράφει ο ΓΙΩΡΓΟΣ ΤΣΑΚΝΙΑΣ*

Θα έρθει κάποτε η στιγμή που από τη Γη θα φεύγουν διαστημόπλοια για να ταξιδέψουν σε πλανήτες και κόσμους μακρινούς. Σήμερα, η ιδέα αυτή φαντάζει σαν αποκύημα της φαντασίας, αλλά δεν είναι έτσι. Ήδη, χάρη στους σοβιετικούς δορυφόρους, δημιουργήθηκε μια αξιόπιστη γέφυρα που συνδέει τη Γη με το Διάστημα· ο δρόμος προς τα αστέρια είναι ανοιχτός!

– Σεργκέι Κορολιόφ, 1957 –

Στις 4/10/1957 ξεκίνησε επισήμως το κεφάλαιο του Ψυχρού Πολέμου που έμεινε στην ιστορία ως «Space race» – ο ανταγωνισμός για το Διάστημα. Τη μέρα εκείνη έγινε η πρώτη επιτυχημένη εκτόξευση τεχνητού δορυφόρου από τους Σοβιετικούς: του «Σπούτνικ». Στις 6/12 οι Αμερικανοί προσπάθησαν να απαντήσουν με την εκτόξευση του «Vanguard», ο οποίος όμως συνετρίβη, αφού κατάφερε να ανυψωθεί μόλις ένα μέτρο, δίνοντας λαβή για ειρωνικά σχόλια και λογοπαίγνια στον αμερικανικό Τύπο – ας αναφέρουμε τα πλέον ευρηματικά Stayputnik και Kaputnik.

Μέσα στην ευφορία που επικράτησε στην ΕΣΣΔ για την πρωτιά του «Σπούτνικ», ο Σεργκέι Κορολιόφ, ο αόρατος για τον κόσμο επικεφαλής του σοβιετικού διαστημικού προγράμματος, έγραψε τέσσερις μέρες μετά την αμερικανική αποτυχία ένα άρθρο στην «Πράβντα», όπου έκανε την παραπάνω αισιόδοξη και συγκινητική πρόβλεψη για μελλοντικά ταξίδια σε άλλους κόσμους. Βεβαίως, ο Κορολιόφ έγραφε με ψευδώνυμο (Κ. Σεργκέγιεφ)· μόνο μετά τον θάνατό του, τον Ιανουάριο του 1966, έμαθαν οι Σοβιετικοί και ο κόσμος την ταυτότητά του. Ως τότε, ακόμα και οι στενοί του συνεργάτες αναφέρονταν σε αυτόν ως «Σ.Κ.» ή «ο Αρχηγός».

Ακολούθησαν πολλές πρωτιές για την ΕΣΣΔ, με σημαντικότερη μάλλον την επιτυχία της αποστολής του Γιούρι Γκαγκάριν στις 12/4/1961. Η υπεροχή των Σοβιετικών στο πεδίο του Διαστήματος ήταν αδιαμφισβήτητη παγκοσμίως. Το 1960, η εταιρεία Γκάλοπ (που το όνομα του ιδρυτή της Τζορτζ Γκάλοπ έγινε συνώνυμο της έννοιας της δημοσκόπησης) έκανε μια έρευνα σε δέκα χώρες με ερώτημα: «Σε δέκα χρόνια από σήμερα, ποια από τις δύο Υπερδυνάμεις θα είναι πιο μπροστά στην επιστήμη και στην τεχνολογία;». Οι λαοί οκτώ χωρών από τις δέκα (Βρετανία, Γαλλία, Ινδία κ.ά.) προέκριναν την ΕΣΣΔ, και μάλιστα με συντριπτικά ποσοστά. Οι μόνοι λαοί που έβλεπαν πρωτιά των Αμερικανών ήταν οι ίδιοι οι Αμερικανοί και οι Ελληνες.

Κι όμως, προτού κλείσει η δεκαετία, στις 20 Ιουλίου του 1969, οι Αμερικανοί έστελναν πρώτοι άνθρωπο στη Σελήνη και μετέδιδαν αυτό το «τεράστιο βήμα για την ανθρωπότητα» ζωντανά από την τηλεόραση. Τι είχε συμβεί στο μεταξύ; Πώς και γιατί οι Αμερικανοί προσπέρασαν τους Σοβιετικούς και κέρδισαν τον «αγώνα του Διαστήματος»; Στις αρχές του 1970, ακριβώς δέκα χρόνια μετά τη δημοσκόπηση, τρεις πρωτοκλασάτοι σοβιετικοί επιστήμονες –και πολιτικά αντιφρονούντες προς το καθεστώς της πατρίδας τους–, ο Αντρέι Ζαχάροφ, ο Ρόι Μεντβέντεφ και ο Βαλεντίν Τουρτσίν, έστειλαν μια εκτενή ανοιχτή επιστολή στην ηγεσία της χώρας (Μπρέζνιεφ, Κοσίγκιν), με τίτλο «Σχετικά με την ανάγκη εκδημοκρατισμού». Στην ανάλυσή τους, κεντρικό ρόλο είχε η αποστολή του «Απόλλων 13»:

«…Στα τέλη της δεκαετίας του ’50, η χώρα μας ήταν η πρώτη που έβαλε σε τροχιά τον “Σπούτνικ” και η πρώτη που έστειλε άνθρωπο στο Διάστημα. Αλλά στα τέλη της δεκαετίας του ’60 χάσαμε την πρωτιά και οι πρώτοι άνθρωποι που πάτησαν το πόδι τους στο φεγγάρι ήταν Αμερικανοί. Αυτό είναι ένα μόνο από τα πολλά παραδείγματα που αναδεικνύουν το όλο και μεγαλύτερο χάσμα που χωρίζει την πατρίδα μας από τις ανεπτυγμένες χώρες της Δύσης».

Η επιστολή των τριών συνεχίζει εντοπίζοντας τα αίτια «όχι στο σοσιαλιστικό σύστημα, αλλά […] στην περιστολή της ελευθερίας του πνεύματος και άλλες αντιδημοκρατικές στρεβλώσεις του σοσιαλισμού που επιβλήθηκαν επί Στάλιν και εξακολουθούμε να τις αντιμετωπίζουμε ως το αναγκαίο τίμημα για την εκβιομηχάνιση».

Τα αίτια της ήττας

Στην πραγματικότητα, οι τρεις επιστήμονες καταλήγουν, ήδη το 1970 (21 χρόνια πριν από τη διάλυση της Σοβιετικής Ενωσης), στο συμπέρασμα που έμελλε να οδηγηθούν αργότερα πολιτικοί αναλυτές και ιστορικοί σε Ανατολή και Δύση: ότι η ήττα του υπαρκτού σοσιαλισμού ήταν πρωτίστως ιδεολογική.

Υπό αυτήν την έννοια, τα πολιτικά ανέκδοτα αποδεικνύονται για άλλη μία φορά προφητικά: το 1957, χρονιά θριάμβου της ΕΣΣΔ και ταπείνωσης των ΗΠΑ, είχε κυκλοφορήσει στην Αμερική το ακόλουθο: ο «Ανθρωπος του φεγγαριού» (Man on the Moon) βλέπει τον Σπούτνικ που τρέχει με χίλια γύρω από τη Γη και του λέει: «Ε, μικρούλη, τι έπαθες και τρέχεις; Εγώ κάνω 28 μέρες να γυρίσω γύρω από τη Γη». Ο Σπούτνικ ξέπνοος του απαντά: «Ναι, αλλά εσύ δεν τρέχεις να ξεφύγεις από τους Ρώσους».

* Ο κ. Γιώργος Τσακνιάς είναι ιστορικός.

https://www.kathimerini.gr/1034719/article/epikairothta/kosmos/otan-h-essd-xa8hke-sto-diasthma