Ο θάνατος ενός καϊκιού

 Ο θάνατος ενός καϊκιού

Το ξύλο του καϊκιού που έσπαζε έβγαζε τριγμούς, σαν να είχε μέσα του πνοή

Γράφει η Μαργαρίτα Πουρνάρα

Πέμπτη μεσημέρι, στην παραθαλάσσια περιοχή του Νέου Πύργου Ευβοίας. Η σκηνή που έζησα είχε κάτι από εφιάλτη. Ο ήλιος είχε φτάσει σχεδόν στη μέση του ουρανού και έκαιγε τιμωρητικά. Δύο σκυλιά που βρίσκονταν δεμένα στον γειτονικό χώρο φύλαξης και επισκευής σκαφών γάβγιζαν συνέχεια. Μπροστά μας, το καΐκι «Πάνος – Μαρία», φτιαγμένο το 1983, οκτώ μέτρα μήκος, στηριζόταν άχαρα στο έδαφος με τέσσερις κομμένους κορμούς δένδρων. Είχε φτάσει η ώρα της εκτέλεσής του στη στεριά. Απέναντί του, ένας εκσκαφέας. Ο οδηγός είχε ένα τσιγάρο στο στόμα και τα χέρια του στους μοχλούς. Ο καπνός έβγαινε από τα στενά παράθυρα του οχήματος σαν χνώτο θηρίου. Μόλις ο λιμενικός έδωσε το σήμα, ο χειριστής σήκωσε το «σφυρί», αυτόν τον σιδερένιο βραχίονα με τη χοντρή μύτη κομπρεσέρ. Επιτέθηκε στο σκαρί με λύσσα.

Το ξύλο έβγαζε τριγμούς, σαν να σπας κόκαλα ζώου. Σαν να είχε μέσα του πνοή και φωνή. Για μισή ώρα, έβλεπα το καΐκι να χάνει το όμορφο σχήμα του, να τρυπά και να σπάζει, να στενάζει. Το σφυρί καθώς σηκωνόταν στον αέρα έπαιρνε μαζί και τα στραβόξυλα, το πέτσωμα. Μαδέρια που ίπταντο στον αέρα και έπεφταν ξανά στο χώμα. Δίπλα μου ήταν η κυρα-Μαρία, η σύζυγος του αλιέα Παναγιώτη Λιβανού, ιδιοκτήτη του καϊκιού. Ψάρευαν μαζί. Ο άνδρας της, άρρωστος βαριά, δεν μπορούσε πια να συνεχίσει να δουλεύει, αποφάσισε να δώσει το σκαρί για σπάσιμο, να πάρει την αποζημίωση 83.000 ευρώ που του έδινε η Ευρωπαϊκή Ενωση. Ποσό υπέρογκο. Αν φτιαχνόταν το ίδιο σκαρί σήμερα θα κόστιζε συνολικά 40.000 ευρώ.

Η κυρα-Μαρία έκλαιγε, είχε ένα χαρτομάντιλο στα χέρια. Το κράταγε με τα πρησμένα της δάχτυλα από τις χειρωνακτικές δουλειές. Κάθε τόσο σκούπιζε τα μάτια της μπροστά στο αποτρόπαιο αυτό θέαμα. «Αν δεν είχε αρρωστήσει ο άντρας μου, δεν θα το κόβαμε. Τρία παιδιά μας σπούδασε το καΐκι. Και φτιάξαμε κι ένα σπίτι. Ολα, χάρη σε αυτό…».

Κάθε τόσο ο λιμενικός φώναζε: «Όπα μάστορα!». Πλησίαζε το καΐκι και υποδείκνυε στον χειριστή πού να χτυπήσει, πού να σπάσει, λες και αν το άφηνε μισοσκοτωμένο, μετά θα μπορούσε κάποιος να το επισκευάσει. Έπαιρνε φωτογραφίες-τεκμήρια. Ύστερα, ήρθε και μου είπε σχεδόν με ντροπή: «Είναι σαν να βλέπεις έναν άνθρωπο να πεθαίνει. Αλλά τι να κάνω; Δουλειά μου είναι».

Ο αδελφός του ψαρά, Νίκος Λιβανός, έφερνε κάθε τόσο το χέρι του στο κούτελό του, σαν να μην ήθελε να το πιστέψει. Όλα τα αδέλφια του –εκτός από εκείνον– πήραν την τέχνη του πατέρα τους και βγήκαν στη θάλασσα. Όλοι είχαν καΐκια. Τώρα μετράνε ένα λιγότερο.

Το έγκλημα τελείωσε γρήγορα. Η μάχη ήταν άνιση. Έμεινε ένα βουνό από ξύλα. Ένα αγροτικό με δύο Ρομά, σταμάτησε δίπλα μας. Πλησίασαν να δουν αν είχε μείνει κάτι να πάρουν. Έφυγαν απογοητευμένοι. Όλος ο μηχανολογικός εξοπλισμός είχε απομακρυνθεί πριν από την καταστροφή. Στο τέλος, ο λιμενικός φώναξε την κυρα-Μαρία. Πάνω στο καπό του υπηρεσιακού αυτοκινήτου υπέγραψαν το πιστοποιητικό «θανάτου». «Η αποζημίωση, άμεσα», της είπε. Έφυγα με το στομάχι μου να με πονάει.

Εδώ και αρκετά χρόνια συντελείται μια πραγματική καταστροφή. Στην προσπάθειά της να περιορίσει την υπεραλίευση στα ευρωπαϊκά ύδατα, η Ε.Ε. δίνει παχυλές αποζημιώσεις για να αποσυρθεί η άδεια ενός αλιευτικού σκαριού. Ο αλιέας έχει την υποχρέωση να το καταστρέψει ολοσχερώς. Καθώς όμως δεν υποχρεούται να παραδώσει και την προσωπική του επαγγελματική άδεια, μπορεί κάλλιστα με τα χρήματα που θα πάρει να αγοράσει ένα πλαστικό σκάφος και να συνεχίσει να ψαρεύει. Συνεπώς ο αρχικός σκοπός, δηλαδή η προστασία των αλιευμάτων, δεν υπηρετείται, ενώ η Ελλάδα που είχε τον μεγαλύτερο στόλο παραδοσιακών αλιευτικών σκαφών καταστρέφει με αποτελεσματικότητα τη ναυτική της παράδοση χιλιάδων ετών.

Σύμφωνα με τα στοιχεία που δίνει στην «Καθημερινή» ο Σύνδεσμος Προστασίας Παραδοσιακών Σκαφών, από τα 14.500 ξύλινα σκάφη έχουν καταστραφεί, μέσα σε 20 χρόνια, τα 12.500. Τώρα εκατοντάδες από αυτά θα έχουν τη μοίρα του «Πάνος – Μαρία», καθώς έχει εγκριθεί η καταστροφή τους. Αν αυτό δεν είναι η κορύφωση της ελληνικής παράνοιας, τότε τι είναι;…

ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ 15.7.2018

Στα δίχτυα του αφανισμού οι αθώοι γίγαντες των ελληνικών θαλασσών

ΤΟΥ ΔΑΥΙΔ Κ0ΥΤΣ0ΠΑΝΝ0Π0ΥΛ0Υ

dkoutsogiannopoulos@gmail.com

Τον κώδωνα του κινδύνου κρούουν οι διεθνείς οργανισμοί επισημαίνοντας ότι πάνω από το 50% των καρχαριών της Μεσογείου κινδυνεύουν με εξαφάνιση, καθώς εξολοθρεύονται από τις σύγχρονες μορφές της βιομηχανικής αλιείας. Στην Ελλάδα ζουν περίπου 39 είδη ενώ αν και στη συνείδηση των περισσοτέρων έχει καθιερωθεί ως αιμοβόρος κυνηγός, τα τελευταία 150 χρόνια έχουν καταγραφεί μόλις 15 επιθέσεις

ΠΟΛΛΟΙ επιστήμονες της θάλασσας πιστεύουν   ότι το κακό ξεκίνησε το 1975 με ένα από τα μεγαλύτερα μπλοκμπάστερ του αμερικανικού κινηματογράφου. Το «Jaws» του Στίβεν Σπίλμπεργκ -τα γνωστά «Σαγόνια του Καρχαρία»- έπαιξε τεράστιο ρόλο σε παγκόσμιο επίπεδο στη δημιουργία μιας λανθασμένης αντίληψης που έκτοτε χαρακτηρίζει τη σχέση μας με τα θαυμαστά αυτά ζώα: οι θάλασσες είναι γεμάτες από τεράστιους αιμοβόρους καρχαρίες που θέλουν να μας κατασπαράξουν. Και η ακραία αντίδραση του ελληνικού κοινού δεν άργησε να αποδείξει τη διαχρονική έλλειψη ρασιοναλισμού. Στη συνείδηση των περισσοτέρων ο καρχαρίας έχει καθιερωθεί ως το πιο επικίνδυνο πράγμα που συναντά κανείς στη θάλασσα, ασχέτως αν είναι ελάχιστοι οι κολυμβητές που τους έχουν αντικρίσει ή αν στη χώρα μας οι επιβεβαιωμένες επιθέσεις είναι πολύ λίγες.

Αυτή η ευρέως διαδεδομένη φοβική άποψη υπήρξε και το μεγαλύτερο άλλοθι για τη συστηματική υπεραλίευση και τις εκατόμβες των μεγάλων καρχαριών σε παγκόσμιο επίπεδο, ιδιαίτερα από τη δεκαετία του '80 και μετά, που πλέον έχουν φέρει στα όρια της επιβίωσης είδη που κολυμπούν στις θάλασσες εδώ και 350 εκατ. χρόνια.

Οικολογική σημασία.

Οι καρχαρίες είναι ψάρια που ανήκουν στην ομοταξία των χονδριχθύων, μια ομάδα ζώων που άρχισε να σχηματίζεται στις θάλασσες στο τέλος του Σιλούριου, περίπου την ίδια εποχή που τα φυτά πρωτοεμφανίστηκαν στη γη. Οι χονδριχθύες, που περιλαμβάνουν τους καρχαρίες, τα σκυλόψαρα, τα αγγελόψαρα και τα σελάχια, παίρνουν το όνομα τους από το υλικό με το οποίο είναι κατασκευασμένος ο σκελετός τους, τον χόνδρο, που είναι πιο ελαφρύς και πιο ευλύγιστος από τα οστά. Ο χόνδρος μάλιστα των καρχαριών αποτελεί και έναν από τους βασικούς λόγους της υπεραλίευσης τους, καθώς χρησιμοποιείται σε διάφορα φαρμακευτικά σκευάσματα, ενώ η παράνομη αλιεία για τα πτερύγια των καρχαριών χρησιμοποιεί συχνά τη δικαιολογία «αλίευμα για φαρμακευτικούς λόγους».

Η επιβίωση τους μέχρι και τις μέρες μας ως κυρίαρχα αρπακτικά των θαλασσών είναι αποτέλεσμα μιας σειράς εξελιγμένων προσαρμογών, στις οποίες ξεχωρίζει το ιδιαίτερα ανεπτυγμένο νευρικό σύστημα που τους επιτρέπει να αντιλαμβάνονται την παρουσία θηραμάτων ακόμα και όταν αυτά βρίσκονται εκατοντάδες μέτρα μακριά. Οι καρχαρίες είναι είδη με τεράστια οικολογική σημασία, καθώς βρίσκονται στην κορυφή της τροφικής αλυσίδας των θαλάσσιων οικοσυστημάτων και η παρουσία σε μια περιοχή πολλών διαφορετικών ειδών αποτελεί ένδειξη ενός αδιατάραχτου οικοτόπου.

Μύθοι και αλήθειες.

Εντύπωση προκαλεί ότι η άποψη των Δυτικών για τους καρχαρίες είναι χειρότερη από αυτή των κατοίκων των τροπικών θαλασσών, οι οποίοι ζουν δίπλα τους εδώ και αιώνες, κάτι που εύκολα εξηγείται από την απλή έλλειψη εμπειρικής γνώσης. Οι πρώτοι, οι οποίοι σπάνια συναντούσαν καρχαρίες, τους δαιμονοποίησαν από τα αρχαία χρόνια, ενώ οι δεύτεροι, που σχεδόν κολυμπούσαν μαζί τους, τους λάτρεψαν σαν θεούς. Στη χώρα μας μία από τις πρώτες αναφορές υπήρξε αυτή του Ηροδότου, ο οποίος στην περιγραφή του ναυαγισμένου στην Αθωνική χερσόνησο περσικού στόλου γράφει για τα θηρία του πόντου που κομμάτιαζαν τους Πέρσες. Αργότερα ο Αριστοτέλης στο «Περί τα Ζώα ιστορίαι» περιέγραψε με ακρίβεια πολλά στοιχεία της συμπεριφοράς και της βιολογίας των καρχαριών, ενώ ο Ρωμαίος Πλίνιος ο Πρεσβύτερος προειδοποιούσε τους δύτες να καλύπτουν τα γυμνά τους άκρα με σκούρα υφάσματα προς αποφυγή επιθέσεων.

Αξίζει μια αναφορά στο παλιό νησιώτικο γνωμικό: «Στου δερματά την αυλή, κοιμούνται σκύλοι» που δήλωνε ότι στα σημεία των νησιών που υπήρχαν βυρσοδεψία -συνήθως πάνω στη θάλασσα για να πετιούνται τα απόβλητα της επεξεργασίας των δερμάτων- εμφανίζονταν καρχαρίες που προφανώς προσελκύονταν από τη μυρωδιά του αίματος.

Η αλήθεια είναι ότι η παρουσία μεγάλων καρχαριών στα πελάγη μας έχει περάσει μάλλον αδιάφορη από το ευρύ κοινό και αυτό γιατί οι πληθυσμοί τους δεν ήταν ποτέ μεγάλοι. Είναι ενδεικτικό ότι οι εμπειρικές ονομασίες σκύλοι, γαλέοι και κοκαλάδες είναι ίδιες για πολλά διαφορετικά είδη, κάτι που σημαίνει ότι το λαϊκό πνεύμα των ψαράδων μας δεν διαχώρισε ποτέ ξεκάθαρα τα είδη των καρχαριών.

Παρ’ όλα αυτά υπέροχα ονόματα, όπως χινόκοτα, σμπρίλιος, λάμια, σαπουνάς και πατερίτσα, επιβιώνουν μέχρι τις μέρες μας, ενώ η σύγχυση περιορίζεται κυρίως μόνο πάνω από τους πάγκοι των ψαραγορών, όπου σχεδόν όλοι οι αλιευμένοι καρχαρίες αναφέρονται λανθασμένα και παρανόμως ως «γαλέοι». Όσον αφορά την επικινδυνότητα των καρχαριών στα πελάγη μας, αρκεί να αναφερθεί ότι στην Ελλάδα έχουν καταγραφεί μόλις 15 επιθέσεις τα τελευταία 150 χρόνια -η τελευταία το 1983, αριθμός πολύ μικρότερος από τους θανάτους που προκαλούνται κάθε καλοκαίρι από πνιγμό ή ταχύπλοα σκάφη. Εντούτοις οι θεάσεις καρχαριών τα τελευταία χρόνια έχουν αυξηθεί, κάτι που οφείλεται κυρίως στη σύγχρονη τεχνολογία, με τη λήψη φωτογραφιών με το κινητό τηλέφωνο και την ολοένα και πιο εύκολη πρόσβαση στα μακρινά σημεία των θαλασσών όπου ζουν οι μεγάλοι καρχαρίες. Συμφωνά με τη Διεθνή Οργάνωση Τροφίμων και Γεωργίας (FAO) του ΟΗΣ, οι χονδριχθύεw αποτελούν το 1%των παγκόσμιων αλιευμάτων, αριθμός που μοιάζει μικρός αλλά που σημαίνει ότι κάθε χρόνο ψαρεύονται 100 εκατ. ζώα. Οι αριθμοί αυτοί είναι πολύ μικρότεροι από τους αληθινούς, καθώς βασίζονται σε στοιχεία που παραδίδουν οι χώρες στον FΑΟ, τα οποία βέβαια δεν ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα για διάφορους λόγους και δεν συμπεριλαμβάνουν τους τεράστιους αριθμούς των «παρεμπιπτόντων αλιευμάτων» (bycatch) από τη βιομηχανικού τύπου αλιεία.

Όσον αφορά την ελληνική εμπειρία, η αλήθεια είναι ότι οι καρχαρίες, εκτός του γνωστού γαλέου, δεν υπήρξαν ποτέ ένα αγαπημένο αλίευμα στις θάλασσες μας και είναι χαρακτηριστικό ότι οι ψαράδες μας πουλούσαν ακριβά μόνο το δέρμα τους, το οποίο χρησιμοποιούνταν σαν γυαλόχαρτο στις κατασκευαστικές εργασίες. Η διαχρονική περιφρόνηση των καρχαριών ως αλιεύματος οφείλεται και στο ότι οι καρχαρίες έχουν στο αίμα τους υψηλά ποσοστά ουρίας, η οποία με τον θάνατο τους μετατρέπεται σε αμμωνία που κάνει σχεδόν αδύνατη τη βρώση του κρέατος. Μάλιστα, τα τελευταία χρόνια με τη διαρκή ρύπανση των θαλασσών του πλανήτη το κρέας των μεγάλων καρχαριών είναι πλέον ακατάλληλο για βρώση, καθώς με τα χρόνια έχει αποθηκεύσει μεγάλα ποσοστά βαρέων μετάλλων, όπως αποδεικνύουν και οι συχνές ανακλήσεις, για τον παραπάνω λόγο, προϊόντων γαλέου και γαλάζιων καρχαριών με την εμπορική ονομασία «φιλέτο γλαυκού» και στη χώρα μας.

Στην Ελλάδα ο πιο συχνά αλιευμένος καρχαρίας είναι ο γκρίζος ή εξαβράγχιος καρχαρίας, ο οποίος αναφέρεται ως σαπουνάς, που όμως αποτελεί ένα τελείως διαφορετικό είδος. Άλλα είδη καρχαριών που ψαρεύονται σχετικά συχνά είναι ο ρυγχοκαρχαρίας, ο αλεπόσκυλος, ο σταχτοκαρχαρίας, ο γλαυκό-καρχαρίας, αλλά και τα μικρά είδη γάτος και φινόγατος, που πραγματικά εξολοθρεύονται κατά χιλιάδες από τις τράτες ως παρεμπίπτοντα αλιεύματα. Πλέον οι διεθνείς οργανισμοί αναφέρουν ότι περισσότερο από το 50% των καρχαριών της Μεσογείου κινδυνεύουν με πλήρη κατάρρευση, ενώ πολλά από αυτά τα είδη ανήκουν επίσημα στο Κόκκινο Βιβλίο των Απειλουμένων Ζώων της Ελλάδας.

Παράνομη αλιεία.

Παρ' όλα αυτά συχνά εμφανίζονται στις εφημερίδες και στο Διαδίκτυο φωτογραφίες «περήφανων» επαγγελματιών και ερασιτεχνών ψαράδων που επιδεικνύουν έναν ψαρεμένο καρχαρία, χωρίς να γνωρίζουν ότι πλέον απαγορεύεται και στη χώρα μας η αλιεία των καρχαριών, αλλά και πολλών σελαχιών, συμφωνάμε την αριθ. 4531/83795/20-07-2016 εγκύκλιο της Διεύθυνσης Ελέγχου Αλιευτικών Δραστηριοτήτων και Προϊόντων του ΥΠ.Α.Α.Τ., ενώ το Προεδρικό Διάταγμα 67/1981 «Περί προστασίας της αυτοφυούς χλωρίδας και άγριας πανίδας» απαγορεύει ακόμα και την αλίευση του εξαβράγχιου καρχαρία στις μέρες μας, που στις μέρες μας έχει μόνιμη θέση στους πάγκους των ψαραγορών.

Μπορεί στη χώρα μας να βρισκόμαστε πολύ πίσω αν αναλογιστούμε ότι σε άλλες θάλασσες του πλανήτη οι καρχαρίες προσελκύουν πλήθη τουριστών για να τους θαυμάσουν, αλλά δεν είναι αργά για να διαλύσουμε τις φοβίες μας, αλλά και για να συμμορφωθούμε με τους νόμους του κράτους. Οι καρχαρίες είναι απαραίτητοι για την εύρυθμη λειτουργία των θαλάσσιων οικοσυστημάτων, αλλά κυρίως είναι απαραίτητοι για την απλή γνώση ότι αυτά τα πανάρχαια, ιδιαίτερα εξελιγμένα και πανέμορφα ζώα συνεχίζουν να κολυμπούν στα νερά μας εμπλουτίζοντας, με την έστω αραιή παρουσία τους, τις θάλασσες μας.

ΕΘΝΟΣ

Συναγερμός στο Αιγαίο για το ψάρι με το θανατηφόρο άγγιγμα

Το εξαιρετικά επικίνδυνο ψάρι Plotosus lineatus απειλεί τις ελληνικές θάλασσες.

ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΟΙ «ΞΕΝΙΣΤΕΣ» ΠΟΛΙΟΡΚΟΥΝ ΤΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΝΕΡΑ

Συναγερμός στο Αιγαίο για το ψάρι με το θανατηφόρο άγγιγμα

Ένα δηλητηριώδες ψάρι, τα αγκάθια του οποίου είναι εξαιρετικά κοφτερά και το επώδυνο τσίμπημά του μπορεί να γίνει ακόμη και θανατηφόρο και μια... τσουχτερή, μεγάλη μέδουσα που έκανε ένα «σουλάτσο» στη Λακωνία, είναι η πιο νέα απειλή ξενιστών στις ελληνικές θάλασσες.

Μαζί και ο γνωστός μας πλέον και επικίνδυνος λαγοκέφαλος αλλά και το λεονταρόψαρο, που από το 2015 έχει... εγκατασταθεί στη Ρόδο και στην Κρήτη. Υπάρχουν όμως και ξενιστές που βάλαμε πολύ γρήγορα και στη διατροφή μας ως λιχουδιές, όπως ένα εύγευστο κοχύλι, που έχει μπει πλέον ως εκλεκτό έδεσμα στα ακριβά εστιατόρια, ιδιαίτερα της Ρόδου.

Νέα, ξενικά είδη έχουν μπει στο Αιγαίο και στο Ιόνιο, λόγω της αύξησης της θερμοκρασίας του νερού και αποτελούν τεράστιο πρόβλημα για την αλιεία, τον τουρισμό και τη δημόσια υγεία. Η άνοδος των «μυρίων» κινητοποιεί τις αρχές και η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει θεσπίσει ειδικό κανονισμό για την καταγραφή των γνωστών χωροκατακτητικών ειδών, αλλά και των νέων αναμενόμενων, ως μέτρο έγκαιρης προειδοποίησης. Την ίδια ώρα το δίκτυο ΕLNAIS και η περιβαλλοντική οργάνωση της Θεσσαλονίκης «i Sea» ζητούν από τους Ελληνες ψαράδες να φωτογραφίζουν και να στέλνουν τα σπάνια είδη, προκειμένου να καταγραφούν σε βάσεις δεδομένων και να μελετηθούν, αποφεύγοντας να τα καταναλώνουν.

Το ψάρι Plotosus lineatus, που μοιάζει με χέλι, είναι ένα από τα πιο δηλητηριώδη παγκοσμίως και έχει κατακλύσει τις θάλασσες στο Ισραήλ και στη γειτονική Τουρκία. Αν και δεν έχει ακόμη εντοπιστεί στην Ελλάδα, οι ψαράδες πρέπει να επαγρυπνούν, γιατί είναι από αυτά που αναμένεται να κάνουν σύντομα την εμφάνισή τους. Το Plotosus lineatus είναι ένα μακρύ ψάρι, μήκους μέχρι και 32 εκατοστά, σε καφετί χρώμα με άσπρες ή κρεμ λωρίδες.

Μοιάζει με χέλι

Τα νεαρά άτομα κολυμπούν σε ομάδες των 100, και μοιάζουν με μπάλα, ενώ τα ενήλικα μέχρι 20 ψάρια μαζί. Οι ψαράδες μπορεί να το μπερδέψουν με το χέλι αν και οι ρίγες στην πλάτη του το κάνουν ιδιαίτερο. Πρόκειται για ένα ψάρι του Ινδικού και του Δυτικού Ειρηνικού Ωκεανού, ενώ έχει κάνει την εμφάνισή του και στις ακτές της ανατολικής Αφρικής και της Μαδαγασκάρης, της Ιαπωνίας και νότια προς την Αυστραλία. Ως ξενικό είδος μπήκε στη Μεσόγειο από το Σουέζ και έχει θέσει σε συναγερμό τις Αρχές στη γειτονική χώρα καθώς τελευταία αυξάνεται ο αριθμός των ατόμων.

 Η επικίνδυνη μέδουσα Rhopilema nomadica.

Το Plotosus lineatus έχει κοφτερά πτερύγια και τα αγκάθια του κρύβουν ένα άκρως τοξικό δηλητήριο, που μπορεί να αποβεί μοιραίο για τον άνθρωπο που θα έρθει σε επαφή μαζί του και κοπεί. Ωστόσο οι επιστήμονες εμφανίζονται καθησυχαστικοί, αφενός γιατί δεν υπάρχουν μεγάλοι πληθυσμοί στη Μεσόγειο (ούτε ένα άτομο δεν έχει εντοπιστεί στην Ελλάδα) κι αφετέρου γιατί το ψάρι αυτό κινείται πάντα σε μεγάλα κοπάδια και μπορούν να γίνουν αντιληπτά. Ενεργούν σαν μια γιγαντιαία περιστροφική μηχανή και δύσκολα μπορεί κάποιος να ακινητοποιήσει ή να εγκλωβίσει ένα. Η μεγάλων διαστάσεων μέδουσα Rhopilema nomadica μπορεί να φτάσει έως και τα 10 κιλά σε βάρος, ενώ η ομπρέλα της έχει διάμετρο μέχρι και 58 εκατοστά. Η επαφή με τον άνθρωπο είναι αρκετά επώδυνη, το «άγγιγμά» της ενοχλητικό και επικίνδυνο, ενώ έχουν αναφερθεί σοβαρές επιπτώσεις στα μάτια και στα χείλη ατόμων που τα τσίμπησε και στη συνέχεια έβαλαν τα χέρια τους στο πρόσωπο. Είναι είδος των πολύ τροπικών θαλασσών, απαντάται σπάνια στη Μεσόγειο κι ακόμη πιο σπάνια στην Ερυθρά Θάλασσα.

Στη γειτονική Τουρκία συναντάται στον κόλπο της Μερσίνας, όπου από το 2010 βρίσκεται σε εξέλιξη ερευνητικό πρόγραμμα, επιστημόνων από πολλά πανεπιστήμια και ιδρύματα. Στην Ελλάδα υπάρχει μόνο μία πρόσφατη αναφορά στον Λακωνικό κόλπο, όμως οι ειδικοί καλούν τους ψαράδες να επαγρυπνούν, ενημερώνοντάς τους ότι θα την αναγνωρίσουν από το μεγάλο μέγεθός της και το υπόλευκο χρώμα της.

«Η παρείσδυση νέων ειδών στις ελληνικές θάλασσες αυξάνεται διαρκώς την τελευταία δεκαετία. Μερικά από τα είδη αυτά είναι εδώδιμα και τα έχουμε βάλει στη διατροφή μας, όπως το μπλε καβούρι που έχει κατακλύσει το βόρειο Αιγαίο και το Ιόνιο πέλαγος. Καλό θα ήταν μάλιστα να το καταναλώνουμε ακόμη περισσότερο γιατί είναι πεντανόστιμο και πολύ ωφέλιμο. Αλλά και το γαστερόποδο (κοχύλι) Conomyrex persicus που πρωτοεμφανίστηκε στη Ρόδο, όπου σερβίρεται ως εκλεκτός μεζές στα εστιατόρια του νησιού, έχει φτάσει πλέον στις ακτές της Αττικής», λέει στο «Εθνος της Κυριακής» η διευθύντρια ερευνών του Ελληνικού Κέντρου Θαλασσίων Ερευνών (ΕΛΚΕΘΕ) Αργυρώ Ζενέτου, που είναι ταυτόχρονα και εθνικός εμπειρογνώμονας στα ευρωπαϊκά όργανα για τα ξενικά είδη.

«Δυναμικά» έχει εισβάλει στις ελληνικές θάλασσες την τελευταία δεκαετία το λεονταρόψαρο, ένα από τα πιο εισβολικά είδη στον κόσμο, το οποίο μπήκε στη Μεσόγειο από το Σουέζ αν και δεν αποκλείεται η εξάπλωσή του να οφείλεται και σε διαφυγές από ενυδρεία. Το λεονταρόψαρο είναι είδος ιδιαίτερα ανταγωνιστικό που προκαλεί πολλά προβλήματα στα τοπικά οικοσυστήματα, καθώς δεν έχει φυσικούς εχθρούς, ενώ τα αγκάθια που φέρει στη ράχη του είναι πολύ κοφτερά και δηλητηριώδη. Ένα τσίμπημα μπορεί να προκαλέσει οξύ πόνο, πρήξιμο και σε ακραίες περιπτώσεις έχει επιδράσεις στο καρδιαγγειακό και στο νευρομυϊκό σύστημα. Ωστόσο αν καθαριστεί προσεχτικά το κρέας του είναι βρώσιμο και ιδιαίτερα νόστιμο. Στην Ελλάδα βρίσκεται σχεδόν καθημερινά και εκτιμάται ότι πλέον έχει εγκατασταθεί για τα καλά.

 Το κοχύλι Conomyrex persicus αφθονεί στις ελληνικές θάλασσες και το σερβίρουν ως εκλεκτό έδεσμα σε εστιατόρια στη Ρόδο.

Χίλια ξενικά είδη

Από τα πιο γνωστά ξενικά είδη στη χώρα μας, για το οποίο γίνεται συχνά λόγος, εξαιτίας της τοξικότητας της σάρκας του είναι ο λαγοκέφαλος (Lagocephalus sceleratus), ο οποίος έχει εξαπλωθεί πολύ και η επιστημονική κοινότητα αναζητά τρόπους για τον περιορισμό του. Μητέρα και γιος πριν ακριβώς από έναν χρόνο έφαγαν λαγοκέφαλους στην Κύπρο και έδωσαν μάχη για τη ζωή τους στη μονάδα Εντατικής Θεραπείας του νοσοκομείου Λευκωσίας. Θάνατοι από κατανάλωση λαγοκέφαλου έχουν αναφερθεί στον Λίβανο και στο Ισραήλ και δηλητηριάσεις βαριάς μορφής σε πολλές μεσογειακές χώρες.

Σύμφωνα με την κ. Ζενέτου, περίπου 1.000 ξενικά είδη έχουν εισβάλει στη Μεσόγειο τα τελευταία χρόνια και περίπου ένα είδος εισέρχεται κάθε 1,5 εβδομάδα. «Η κλιματική αλλαγή επηρεάζει την κατανομή, την επιβίωση και την εξάπλωση των ειδών», λέει η κ. Ζενέτου.

ΚΑΤΑΓΡΑΦΕΣ ΣΤΗ ΜΕΣΟΓΕΙΟ

Ένα αυτόχθονο είδος της Μεσογείου είναι το λοφιόψαρο, το οποίο μπορεί να φτάσει σε μήκος έως και τα 2 μέτρα. Τρέφεται με καλαμάρια και προτιμά τα βαθιά νερά. Μέχρι σήμερα υπάρχουν 22 καταγραφές σε όλη τη Μεσόγειο και μόνο 4 στις ελληνικές θάλασσες, από το κεντρικό και νότιο Αιγαίο.

 Ο επικεφαλής της περιβαλλοντικής οργάνωσης «i Sea», Γιάννης Γιώβος, μελετά ψάρια.

«ΚΑΜΠΑΝΑΚΙ»

Οι ειδικοί καλούν τους ψαράδες να επαγρυπνούν

Οι ψαράδες φωτογραφίζουν και οι επιστήμονες μελετούν τα ξενικά είδη, σπάνια ψάρια και θαλάσσιους οργανισμούς, εξωτικά είδη που βρίσκουν στα δίχτυα τους ή στις βουτιές τους στον ελληνικό βυθό.

Το Ελληνικό Δίκτυο για τα υδρόβια ξενικά είδη της Ελλάδας (ELNAIS: http://elnais.ath.hcmr.gr/) φιλοξενείται από το Ελληνικό Κέντρο Θαλάσσιων Ερευνών και μέχρι σήμερα περιλαμβάνει έντεκα ερευνητικά κέντρα/πανεπιστήμια και περισσότερους από 42 Έλληνες επιστήμονες, που μελετούν τα είδη αυτά και έχουν καταγράψει 187 θαλάσσια είδη που απαριθμούνται ως ξενικά και συνοδεύονται από τις φωτογραφίες και τους χάρτες κατανομής τους στην Ελλάδα.

Το ELNAIS λειτουργεί εδώ και μια δεκαετία και στόχοι του είναι η διευκόλυνση της εθνικής και διεθνούς συνεργασίας στην έρευνα, η ανταλλαγή επιστημονικών πληροφοριών και η διαχείριση ξενικών ειδών στην Ελλάδα και στην Ευρώπη, καθώς και η ανάπτυξη σε απευθείας σύνδεση συστήματος πληροφοριών για τα υδρόβια ξενικά είδη στην Ελλάδα με τις λειτουργίες έγκαιρης προειδοποίησης (βάση δεδομένων ELNAIS).

Πριν από έναν χρόνο ιδρύθηκε στη Θεσσαλονίκη η περιβαλλοντική οργάνωση «i Sea», με σκοπό την προστασία των υδάτινων οικοσυστημάτων, με κύριους πυλώνες δράσεις την αλιεία, τα ξενικά είδη, τα υδάτινα απορρίμματα και τη σχέση του ανθρώπου με τα οικοσυστήματα και τους υδάτινους οργανισμούς.

Από τον Μάιο του 2016 η «i Sea» υλοποιεί το πρόγραμμα «Σε ξενίζει... Μοιράσου το μαζί μας!!!», το οποίο καλεί τους ψαράδες, επαγγελματίες, αλλά και ερασιτέχνες να φωτογραφίζουν τα σπάνια είδη, ψάρια και θαλάσσιους οργανισμούς που δεν έχουν ξαναδεί και να τα στέλνουν στην οργάνωση, προκειμένου να μελετηθούν από τους ειδικούς.

Στο πρόγραμμα συμμετέχουν μη-επιστήμονες με αγάπη για το θαλάσσιο περιβάλλον που στέλνουν φωτογραφίες με θαλάσσια είδη που είτε αναγνωρίζουν ως ξενικά, είτε δεν μπορούν να αναγνωρίσουν. Επιστήμονες της "i sea" αναλαμβάνουν να αναγνωρίσουν τα είδη που στη συνέχεια καταγράφονται στη βάση δεδομένων του προγράμματος, μαζί με πληροφορίες σχετικά με την περιοχή εντοπισμού, το βάθος εύρεσης, τα μήκος, το βάρους είδους, κ.ά.», λέει στο «Εθνος της Κυριακής» ο βιολόγος και επικεφαλής της οργάνωσης, Γιάννης Γιώβος.

Μέχρι στιγμής έχουν δεχτεί 106 καταγραφές από την Ελλάδα και την Κύπρο από 41 διαφορετικά είδη και η έρευνα συνεχίζεται.

ΜΑΡΙΑ ΡΙΤΖΑΛΕΟΥ

http://www.ethnos.gr/koinonia/arthro/synagermos_sto_aigaio_gia_to_psari_me_to_thanatiforo_aggigma-65106737/

Προσοχή στο ψάρι λαγοκέφαλος.

Το ψάρι λαγοκέφαλος που στην Ιαπωνία και Κορέα αποτελεί εκλεκτό έδεσμα, στην Ελλάδα θεωρείται ιδιαίτερα επικίνδυνο και συστήνεται να αποφεύγεται η κατανάλωσή του.  

Οι ειδικοί προειδοποιούν: Προσοχή στο ψάρι λαγοκέφαλος.

Τοξικό κι ακατάλληλο για κατανάλωση

Επείγουσα ανακοίνωση από την Γενική Διεύθυνση Αγροτικής Οικονομίας και Κτηνιατρικής της Περιφέρειας Κρήτης

Στην επικινδυνότητα του ψαριού λαγοκέφαλος εφιστώντας την προσοχή σε όλους, ότι δεν πρέπει να καταναλωθεί αφού πρόκειται για είδος εξαιρετικά τοξικό και επικίνδυνο, αναφέρεται η Γενική Διεύθυνση Αγροτικής Οικονομίας και κτηνιατρικής της Περιφέρειας Κρήτης.

  «Μετά από δημοσίευμα σε ηλεκτρονική ενημερωτική ιστοσελίδα της Κρήτης στην οποία αναφέρεται ότι ο Λαγοκέφαλος, μπορεί να καταναλωθεί εάν κάποιος γνωρίζει πώς να το καθαρίσει, καθώς και πληροφορίες ότι έχουν γίνει απόπειρες κατανάλωσης του συγκεκριμένου είδους, εφιστούμε την προσοχή των καταναλωτών, των επαγγελματιών και ερασιτεχνών αλιέων σχετικά με το ψάρι Lagocephalus sceleratus (λαγοκέφαλος) το οποίο έχει εξαπλωθεί και «εγκατασταθεί» στην Κρήτη», τονίζει η Γενική Διεύθυνση Αγροτικής Οικονομίας και κτηνιατρικής της Περιφέρειας Κρήτης. Παράλληλα, προσθέτει, ότι πρόκειται για είδος εξαιρετικά τοξικό και επικίνδυνο αν καταναλωθεί από τον άνθρωπο και δεν υπάρχει αντίδοτο στην τοξίνη (ΤΤΧ) που περιέχει, η οποία βρίσκεται και στη σάρκα του ψαριού και δεν καταστρέφεται με το μαγείρεμα».   

Το είδος αυτό έχει χαρακτηριστικό σχήμα σαν τορπίλη, δύο ασημένιες λωρίδες στις πλευρές του σώματος, στη ράχη είναι γκριζωπό με έντονα σκούρα στίγματα, δεν έχει λέπια και διαθέτει τέσσερα χαρακτηριστικά δυνατά δόντια σαν ράμφος. Δεν είναι επιθετικό ή επικίνδυνο με άλλο τρόπο, εκτός αν καταναλωθεί. Η εμπορία του απαγορεύεται.  

Στην ανακοίνωση ακόμη επισημαίνονται τα παρακάτω:  

«Η τοξικότητα του εξαρτάται από πολλούς παράγοντες όπως ηλικία, μέγεθος, αναπαραγωγική περίοδος κ.α. Η τοξικότητα του αυξάνεται την περίοδο αναπαραγωγής του, κυρίως τους θερινούς μήνες. Σε πολλές χώρες παρατηρούνται κάθε χρόνο δηλητηριάσεις από την κατανάλωσή του, με συσχετιζόμενα ποσοστά θνησιμότητας. Τελευταίο γνωστό κρούσμα ήταν 2 άτομα στην Κύπρο.  

Το είδος αυτό έχει χαρακτηριστικό σχήμα σαν τορπίλη, δύο ασημένιες λωρίδες στις πλευρές του σώματος, στη ράχη είναι γκριζωπό με έντονα σκούρα στίγματα, δεν έχει λέπια και διαθέτει τέσσερα χαρακτηριστικά δυνατά δόντια σαν ράμφος. Δεν είναι επιθετικό ή επικίνδυνο με άλλο τρόπο, εκτός αν καταναλωθεί. Η εμπορία του απαγορεύεται (Καν. 853/2004).  

Λόγω της πρόσφατης διάνοιξης της νέας διώρυγας του Σουέζ, πιθανόν νέα είδη να εμφανιστούν για πρώτη φορά. Για το λόγο αυτό, παρακαλούνται οι αλιείς σε περίπτωση σύλληψης στα εργαλεία τους, αλιευμάτων τα οποία δεν αναγνωρίζουν, να κρατούν το δείγμα (συντηρημένο ή κατεψυγμένο) και να το προσκομίζουν στα τμήματα Αλιείας της Δ/νσης Αγροτικής Οικονομίας & Κτηνιατρικής των Περιφερειακών Ενοτήτων (Ηρακλείου, Χανίων, Λασιθίου, Ρεθύμνου) ή να επικοινωνούν με το Ελληνικό Κέντρο Θαλάσσιων Ερευνών (ΕΛΚΕΘΕ) .

Σε περίπτωση σύλληψης του είδους λαγοκέφαλος ή άλλων «ασυνήθιστων» ψαριών και θαλασσινών ειδών, καθώς και για πληροφορίες, παρακαλούμε να επικοινωνείτε με τα κατά τόπους Τμήματα Αλιείας των Δ/νσεων Αγροτικής Οικονομίας & Κτηνιατρικής των Περιφερειακών Ενοτήτων ή με το ΕΛΚΕΘΕ, Ινστιτούτο Θαλάσσιων Βιολογικών Πόρων & Εσωτερικών Υδάτων».

Πηγή: www.lifo.gr