ΧΡΟΝΟΣ, ΑΥΤΟΣ Ο ΑΓΝΩΣΤΟΣ

ΧΡΟΝΟΣ, ΑΥΤΟΣ Ο ΑΓΝΩΣΤΟΣ

Ο χρόνος είναι απόλυτος, διακήρυξε ο Ισαάκ Νεύτων το 1687. "Η ροή του είναι τελείως ομοιόμορφη και ανεξάρτητη από οποιονδήποτε εξωτερικό παράγοντα". Και εσύ καθώς τρέχεις βιαστικός για το επόμενο ραντεβού σου, είναι δύσκολο να διαφωνήσεις με τον Νεύτωνα.

Όμως, εδώ και εκατό και πλέον χρόνια η Φυσική δεν βλέπει ποια το χρόνο σαν ένα ποτάμι που κινείται προς μια μόνο κατεύθυνση, αλλά σαν συνάρτηση της κίνησης του χώρου και της βαρύτητας. Η παλιότερη αντίληψη του χρόνου δέχθηκε καίριο πλήγμα το 1905 από τη θεωρία της Σχετικότητας του Αϊνστάιν η οποία διακύρηξε, ούτε λίγο ούτε πολύ, ότι η μέτρηση του χρόνου επηρεάζεται από την κίνηση του παρατηρητή.

Έχεις βρεθεί ποτέ μέσα σε τρένο σταματημένος σε σταθμό, τη στιγμή που το διπλανό τρένο αρχίζει να κινείται; Είναι μια παράξενη αίσθηση, γιατί δεν μπορείς να καταλάβεις ποιος κινείται, εσύ ή το άλλο τρένο. Χρειάζεσαι τότε κάποιο σταθερό σημείο αναφοράς, όπως για παράδειγμα την αποβάθρα, και μόνο τότε μπορείς να είσαι βέβαιος για το ποιος κινείται. Ο χρόνος είναι σχετικός με τον ίδιο περίπου τρόπο αλλά δεν μπορούμε να το αντιληφθούμε γιατί οι διαφορές του είναι απειροελάχιστες και ούτε υπάρχει σταθερό σημείο αναφοράς.

Σε ταχύτητες που πλησιάζουν την ταχύτητα του φωτός, όπως στις συγκρούσεις σωματιδίων μέσα σε ερευνητικούς επιταχυντές, η σχετικότητα του χρόνου γίνεται κάτι πολύ πιο χειροπιαστό. Ελάχιστες θεωρίες της φυσικής έχουν αποδειχθεί σε τόσα πολλά πειράματα, όσο η θεωρία της σχετικότητας.

Η ιδέα της σχετικότητας του χρόνου είναι πολύ απλή, αλλά οι συνέπειες και οι επεκτάσεις της πλησιάζουν το φανταστικό. Για παράδειγμα, ένα χρονόμετρο που κινείται με πολύ μεγάλη ταχύτητα, μετρά το χρόνο ("χτυπά") πολύ πιο αργά από ένα χρονόμετρο που παραμένει ακίνητο ως προς τον παρατηρητή.

Μια γεωμετρική απλούστευση θα μπορούσε να βοηθήσει την ανθρώπινη νόηση να καταλάβει το ακατανόητο. Ένας κύβος με τρεις γεωμετρικές συντεταγμένες παριστά το χρόνο όπως τον αντιλαμβανόμαστε. Ο χρόνος παριστάται με την κίνηση του κύβου από τ' αριστερά προς τα δεξιά. Κάθε ένα από τα φωτεινά κατακόρυφα επίπεδα παριστά μια διαφορετική χρονική στιγμή. Ένας φωτεινός κώνος διασχίζει διαδοχικά τα επίπεδα. Η κορυφή του κώνου θα μπορούσε να υπάρχει σε οποιοδήποτε σημείο.

Τα γεγονότα χωρίζονται σε δυο κατηγορίες: Αυτά που το φως τους έχει αρκετό χρόνο για να μας φθάσει -εδώ τα βλέπουμε στο εσωτερικό του κώνου- και αυτά που ακόμα δεν γνωρίζουμε γιατί το φως τους δεν μας έχει φθάσει.

Καθώς κυλάει ο χρόνος, ο κώνος των γνωστών γεγονότων, καταλαμβάνει μεγαλύτερη επιφάνεια σε κάθε διαδοχικό επίπεδο, και με αυτό τον τρόπο φέρνει περισσότερα γεγονότα στην περιοχή του δικού μας παρόντος.

Για παράδειγμα, δεν βλέπουμε την έκρηξη μιας σουπερνόβα, παρά μόνο αφού περάσουν τα χιλιάδες χρόνια που χρειάστηκε το φως της έκρηξης για να φθάσει ως εμάς. Στην πολυδιάστατη πραγματικότητα που ζούμε, τα γεγονότα μας αγγίζουν όχι τη στιγμή που πραγματικά συμβαίνουν, αλλά τη στιγμή που φθάνουν ως εμάς. Κι όταν επιτέλους μας αγγίξουν, η δική τους πραγματικότητα βρίσκεται σε κάποιο μακρινό δικό της μέλλον. Αν ταξιδέψουμε στο παρελθόν, όπως κάνουν καθημερινά οι αστρονόμοι με τα σύγχρονα τηλεσκόπια, θα

δούμε το μπαλόνι όπως ήταν πριν σκάσει.

Τα τελευταία χρόνια η θεωρία της σχετικότητας έχει βρει έναν απροσδόκητο σύμμαχο στις μαύρες τρύπες, αυτά τα παράξενα "θηρία" που απομένουν από τη συρρίκνωση ενός μεγάλου άστρου, και έχουν βαρυτική έλξη τόσο τεράστια που συνθλίβει γύρω τους κάθε ίχνος ύλης, παραμορφώνοντας το χώρο και καταργώντας το χρόνο.

Ο χρόνος, λοιπόν, είναι σχετικός και μεταβλητός. Μπορεί, άραγε, να αντιστραφεί; Η αρχική απάντηση είναι όχι, αφού ο δεύτερος νόμος της Θερμοδυναμικής ορίζει αναντίρρητα ότι κανένα σύστημα σε απομόνωση δεν μπορεί να κινηθεί από κατάσταση αταξίας σε κατάσταση τάξης. Απλή και σίγουρη απάντηση, φθάνει να πιστέψουμε ότι το σύμπαν είναι ένα απομονωμένο σύστημα. Ήδη, όμως, εδώ και τρεις περίπου δεκαετίες, η επιστήμη ερευνά τη θεωρία της παράλληλης ύπαρξης πολλαπλών κόσμων (Inflationary Cosmology), που ίσως επικοινωνούν μεταξύ τους μέσα από τις μυστηριώδεις μαύρες τρύπες του Διαστήματος.

"Ο χρόνος δεν είναι δυνατόν να θεωρείται απόλυτο στοιχείο στην περιγραφή της φύσης", διακηρύσσει ο Τζων Ουήλερ του πανεπιστημίου Πρίνστον, αστροφυσικός που καθιέρωσε την ονομασία "μαύρη τρύπα". « Το "πριν" και το "μετά" δεν κυβερνούν παντού την πραγματικότητα. Δε θα μπορέσουμε, όμως, να καταλάβουμε πόσο απλό είναι το σύμπαν, παρά μόνο αφού πρώτα καταλάβουμε πόσο παράδοξο είναι».

Περιοδικό "Experiment"
http://www.gngnet.gr/users/ggoudr/TIME.TXT

ΠΕΤΡΟΣ ΡΑΠΙΔΗΣ: «ΜΕ ΠΕΙΡΑΖΕΙ ΝΑ ΡΩΤΟΥΝ ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ Η ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ ΜΠΟΖΟΝΙΟΥ ΧΙΓΚΣ»

Πέτρος Ραπίδης, Εκπρόσωπος της Ελλάδας στο CERN :

«ΜΕ ΠΕΙΡΑΖΕΙ ΝΑ ΡΩΤΟΥΝ ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ Η ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ ΜΠΟΖΟΝΙΟΥ ΧΙΓΚΣ»

της Κατερίνας Μπακογιάννη

Πριν από 150 χρόνια, ο θεμελιωτής της ηλεκτρομαγνητικής θεωρίας, o Faraday, ρωτήθηκε από κάποιον πολιτικό ποια θα είναι η πρακτική εφαρμογή της ανακάλυψης του. «Δεν ξέρω, αλλά είμαι βέβαιος ότι αργότερα θα τη φορολογήσετε», του απάντησε. Ο διακεκριμένος Έλληνας φυσικός υποδεικνύει τον σωστό τρόπο για να προσεγγίσει ο μέσος άνθρωπος την πολύκροτη «ανακάλυψη του αιώνα» και αναφέρεται στη δραματική υστέρηση της επιστημονικής έρευνας στην Ελλάδα.

Αφορμή για τη συνέντευξη αποτέλεσε η απόδειξη ύπαρξης του μποζονίου Χιγκς. Μια ανακάλυψη για τη Φυσική ανάλογης σημασίας με εκείνη που είχε για τη Βιολογία η ανακάλυψη της διπλής έλικας του DΝΑ. Ο κ. Ραπίδης έχει διατελέσει διευθυντής του Ινστιτούτου Πυρηνικής Φυσικής στο Κέντρο «Δημόκριτος». Κατέχει διδακτορικό στη Φυσική από το Πανεπιστήμιο Στάνφορντ και στο παρελθόν ήταν επί πολλά έτη ερευνητικό στέλεχος του Εθνικού Εργαστηρίου Επιταχυντή Permi στο Ιλινόις, που είναι το αντίστοιχο του CERN για τις ΗΠΑ.

Τι είναι με απλά λόγια το σωματίδιο Χιγκς;

Είναι ταυτόσημο με το πεδίο του Χιγκς, το οποίο διαχέει όλο το χώρο. Η επίδραση ενός σωματιδίου με το πεδίο του Χιγκς είναι αυτή που καθορίζει τη μάζα του.

Με ένα παράδειγμα;

Το πεδίο του Χιγκς είναι σαν το νερό σε μια πισίνα. Κάποιος ο οποίος έχει μεγάλο όγκο έχει περισσότερη τριβή με το νερό και δεν μπορεί να προχωρήσει γρήγορα. Ενώ ένα ψαράκι, που έχει μικρό όγκο και είναι υδροδυναμικά σωστή η μορφή του, μπορεί να προχωρήσει πιο γρήγορα, οπότε αυτό έχει μικρότερη μάζα.

Δηλαδή, αυτό που άλλαξε είναι ο ορισμός της μάζας όπως τον μάθαμε στο σχολείο;

Στην ουσία, μεταφέραμε το ερώτημα του τι είναι μάζα σε ένα άλλο επίπεδο και λέμε ότι μάζα είναι το μέγεθος ή η ισχύς με την οποία το σωματίδιο επιδρά με το πεδίο Χιγκς.

Η πρακτική σημασία αυτής της ανακάλυψης;

Είναι ένας σημαντικός σταθμός μιας πνευματικής οδύσσειας που χρονολογείται από το 1954. Ψάχνουμε τις απαντήσεις για να επιβεβαιωθεί, έστω μερικώς, η θεωρία του «Καθιερωμένου Προτύπου». Με πειράζει πάρα πολύ να ακούω να ρωτάνε ποια είναι η πρακτική του εφαρμογή. Η πρακτική του εφαρμογή είναι ότι μας επέτρεψε να απαντήσουμε σε ένα ερώτημα σημαντικό. Και το να απαντώ σε ερωτήματα για τη φύση είναι χαρακτηριστικό του διαφωτισμού αλλά και της αρχαίας ελληνικής φιλοσοφίας.

Αλλά δεν έχει εφαρμογή στην καθημερινότητα μας;

Θα μπορούσα να σας απαντήσω όπως φημολογείται ότι απάντησε ο Faradaγ, θεμελιωτής της ηλεκτρομαγνητικής θεωρίας, όπως την ξέρουμε, πριν από περίπου 150 χρόνια. Όταν τον ρώτησε ένας πολιτικός ποια θα είναι η πρακτική εφαρμογή της ανακάλυψης του, απάντησε: «Δεν ξέρω, αλλά είμαι βέβαιος ότι αργότερα θα το φορολογήσετε».

Θα φορολογηθεί κάποτε το σωματίδιο Χιγκς;

Εγώ προσωπικά δεν νομίζω. Είμαι ο πρώτος που θα πει ότι οι ενέργειες, οι αποστάσεις και οι μάζες αναφέρονται σε φαινόμενα που δεν έχουν να κάνουν με την καθημερινότητα μας. Αλλά έχουν να κάνουν κυρίως με την κοσμολογία. Αυτό το σωματίδιο μας βοηθάει να καταλάβουμε πώς ξεκίνησε η ιστορία του κόσμου; Σαφώς. Ένα τέτοιο πεδίο επιτρέπει στο σύμπαν να μεγαλώσει στα πρώτα χιλιοστά του δευτερολέπτου. Και να μεγαλώσει με έναν εκθετικό τρόπο. Δηλαδή αυτό το σύμπαν, που μέχρι τότε ήταν κατά κάποιον τρόπο μικρό, ξαφνικά μεγάλωσε 30 τάξεις μεγέθους.

Μα δεν γνωρίζαμε για το Big Bang και πριν ανακαλυφθεί το σωματίδιο Χιγκς;

Άλλο η πρόβλεψη και άλλο να κάνεις την παρατήρηση αυτού του σωματιδίου. Να έρθουν οι ενδείξεις για την επαλήθευση. Κατά τη γνώμη μου, είναι εξαιρετικά ενδιαφέρον και σημαντικό αυτό.

Αλλά με δεδομένο ότι και πάλι δεν γνωρίζουμε τι έγινε πριν, μπορεί η Φυσική να μας δώσει την απάντηση για το πώς ξεκίνησε η ιστορία του κόσμου;

Ποιος θα μας τη δώσει; Οι νόμοι του ελληνικού κοινοβουλίου; Μόνο οι νόμοι της Φυσικής, που είναι κωδικοποίηση των παρατηρήσεων μας. Και πολλές φορές είναι σωστοί, αλλά μπορεί να είναι και λάθος. Όπως ο νόμος της βαρύτητας του Νεύτωνα δεν είναι απόλυτα σωστός, γιατί η γενική θεωρία της σχετικότητας τον αλλάζει ελάχιστα για τα δικά μας μεγέθη, αλλά πάρα πολύ για κοσμολογικά μεγέθη.

Θα μπορέσουν ποτέ οι νόμοι της Φυσικής να δώσουν απαντήσεις γι’ αυτά που μέχρι σήμερα μόνο η θρησκεία μιλάει;

Ποιος ξέρει; Εγώ προσωπικά θα λυπηθώ εάν γίνει κάτι τέτοιο, γιατί θα μας απαγορεύσει να κάνουμε περισσότερες ερωτήσεις.

Συνδέονται όλα αυτά με την πιθανότητα ζωής σε άλλον πλανήτη;

Με την έννοια ότι όλο το Big Bang οδήγησε στη δημιουργία γαλαξιών και από εκεί ξεκίνησαν όλα, μπορεί να υπάρχει ζωή και σε άλλον πλανήτη. Αλλά ακόμα δεν έχουμε δει πράσινα ανθρωπάκια.

Τι απαντάτε σε όσους λένε ότι οι επιστήμονες στο CERN βιάστηκαν να ανακοινώσουν τα αποτελέσματα τους και ότι ίσως να μην πρόκειται τελικά για το σωματίδιο Χιγκς;

Όλα αυτά μπορεί να έχουν κάποια βάση. Αλλά, ό,τι και να είναι, είναι κάτι εξαιρετικά αξιοσημείωτο.

Το CERN είναι μια νίκη της Ευρώπης έναντι της Αμερικής;

Στην έρευνα δεν υπάρχουν νίκες ούτε ήττες. Υπάρχει πρόοδο. Άλλωστε, αυτήν τη στιγμή η μεγαλύτερη εθνότητα στο CERN είναι οι Αμερικανοί, με δεύτερους τους Ιταλούς.

Και η Ελλάδα;

Η Ελλάδα είναι μέλος του CERN από την ίδρυση του, εδώ και πάνω από πενήντα χρόνια. Αλλά μόνο τα τελευταία δύο χρόνια έχει πληρώσει τη συνδρομή της στο ακέραιο.

Δεν αισθάνεστε δηλαδή ούτε εσείς ούτε οι Έλληνες επιστήμονες που συμμετείχαν στο πείραμα σαν τους φτωχούς συγγενείς;

Όχι. Ο σωστός επιστήμονας δεν βλέπει τον άλλο σαν πλούσιο ή φτωχό, αλλά σαν συνάδελφο και συνεργάτη.

Τι θα λέγατε σε όσους λένε ότι δεν είναι τώρα εποχή για να συμμετάσχει η Ελλάδα στο CERN ή σε άλλα ερευνητικά προγράμματα;

Η Ελλάδα είναι ουραγός κατά πολύ στην Ευρώπη, στο ποσοστό το οποίο δαπανά για έρευνα, και σε αυτό συμπεριλαμβάνονται και άλλες, εξαιρετικά «ανεπτυγμένες» χώρες, όπως η Ρουμανία ή η Βουλγαρία. Υπάρχει μια πλήρης απαξίωση της έρευνας στην Ελλάδα. Γιατί αυτό; Γιατί το πολιτικό σύστημα δεν θεωρεί ότι η έρευνα προσφέρει κάτι σημαντικό. Ανταποκρίνεται μόνο σε πελατειακές σχέσεις που οδηγούν σε ψηφοθηρία.

Ο «Δημόκριτος» μπορεί να ανταποκριθεί στο ρόλο του μέσα στην οικονομική κρίση;

Ο «Δημόκριτος» έχει πολλά προβλήματα. Δεν νομίζω ότι μπορούμε να πληρώσουμε τη ΔΕΗ - δεν μπορούμε να προσλάβουμε κανέναν, οι καταστάσεις προχωρούν εξαιρετικά αργά, οι διοικητικές αποφάσεις τελματώνουν, είναι μια πάρα πολύ δύσκολη κατάσταση.

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον καλείστε να κάνετε έρευνα;

Από την άλλη πλευρά, τα ευρωπαϊκά προγράμματα μας επιτρέπουν να κάνουμε ορισμένα πράγματα. Επίσηδ το Ινστιτούτο Πυρηνικής Φυσικής συγχωνεύτηκε με το Ινστιτούτο Νέστωρ για την Αστρονομία Νετρίνων και έχουμε μια πολύ βάσιμη ελπίδα ότι θα εγκατασταθεί στη χώρα μας ένα μεγάλο υποθαλάσσιο τηλεσκόπιο νετρίνων, μία από τις εγκεκριμένες μεγάλες ευρωπαϊκές ερευνητικές υποδομές

«Κ»./ΙΟΥΛ.'12

MARIE CURIE : Η ΓΥΝΑΙΚΑ ΠΟΥ ΤΗΝ ΕΛΕΓΑΝ «ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΕΙΑ»

MARIE CURIE

Η ΓΥΝΑΙΚΑ ΠΟΥ ΤΗΝ ΕΛΕΓΑΝ «ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΕΙΑ»

Διέθετε ευφυΐα. ΠΑΘΟΣ, δυναμισμό. Έλαμψε με το έργο και με την προσωπικότητά της.

Της ΓΩΓΩΣ ΚΑΡΚΑΝΗ     

Η Μαρί Κιουρί έγινε η πρώτη γυναίκα στον κόσμο που έλαβε τίτλο διδάκτορα φυσικής, που δίδαξε στο πανεπιστήμιο της Σορβόννης και που τιμήθηκε με βραβείο Νόμπελ. Έγινε επίσης το πρώτο μέλος της επιστημονικής κοινότητας που τιμήθηκε με δεύτερο Νομπέλ. Ωστόσο η Μαρία Κιουρί αδιαφορούσε για τις πρωτιές της και θεωρούσε την αναγνωρισιμότητά της ως τροχοπέδη για το επιστημονικό έργο της. Όπως μάλιστα είπε για κείνη ο Αλμπερτ Αϊνστάιν: «Από όλα τα διάσημα πλάσματα, είναι το μοναδικό που δεν διεφθάρη από τη δόξα». Αυτή είναι η ζωή της, όπως την αφηγήθηκε στο βιβλίο «Μαρία Κιουρί» η κόρη της, η Εύα Κιουρί.

ΑΝΗΣΥΧΗ  ΓΚΟΥΒΕΡΝΑΝΤΑ

Γεννήθηκε στις 7 Νοεμβρίου του 1867 στη Βαρσοβία της τότε ρωσοκρατουμενης Πολωνίας και πήρε το όνομα Μαρία Σκλοντόφσκα. Αργότερα, στα δέκα της χρόνια, έχασε τη μητέρα της από φυματίωση και αναγκαστικά διαπαιδαγωγήθηκε από τον πατέρα της, έναν καθηγητή φυσικής και μαθηματικών.

Εκείνος είχε εν τω μεταξυ πέσει στη δυσμένεια του κρατικού μηχανισμού και είχε υποβιβαστεί ιεραρχικά και μισθολογικά. Γι' αυτό μεγάλωσε τη Μαρία και τα τρία αδέρφια της σε περιβάλλον φτωχό σε υλικά αγαθά αλλά πλούσιο σε πνευματικά ερεθίσματα. Είναι χαρακτηριστικό μάλιστα ότι τα επόμενα χρόνια διάβαζε τα Σαββατοκύριακα στα παιδιά του σημαντικά έργα της παγκόσμιας λογοτεχνίας και τους μετέφραζε τα ξενόγλωσσα κείμενα λέξη-λέξη - άλλωστε ο Πολωνός κύριος Σκλοντόφσκι γνώριζε αρχαία ελληνικά, λατινικά, αγγλικά, γαλλικά και γερμανικά...

Σε τέτοιο περιβάλλον ενηλικιώθηκε η Μαρία. Μόλις όμως πήρε απολυτήριο μέσης εκπαίδευσης, αναγκάστηκε λόγω οικονομικής στενότητας να αναβάλει τις πανεπιστημιακές σπουδές της και να εργαστεί ως γκουβερνάντα σε διάφορα σπίτια. Σε ένα δε από αυτά, στα 19 της χρόνια, συνδέθηκε αισθηματικά με τον 18χρονο γιο των αφεντικών της, τον μετέπειτα σπουδαίο μαθηματικό Καζιμίρ Ζοράφσκι. Ωστόσο οι γονείς του εμπόδισαν αυτόν τον γάμο εξαιτίας του οικονομικού χάσματος που χώριζε τους δυο ερωτευμένους, η κατοπινή νομπελίστρια αποδέχτηκε τη γονεϊκή ετυμηγορία αδιαμαρτύρητα και σύντομα έγινε γκουβερνάντα σε άλλο σπίτι. Η πραγματική σωτηρία για κείνη ήρθε πάντως μερικά χρόνια αργότερα, όταν προσκλήθηκε στο Παρίσι από τη μεγαλύτερη αδερφή της, την Μπρονισλάβα, για να σπουδάσει μαθηματικά και φυσική στη Σορβόνη.

Ο ΠΑΡΑΓΩΝ ΠΙΕΡ

Έφτασε στη γαλλική πρωτεύουσα τον Σεπτέμβριο του 1893 και εγκαταστάθηκε στο Καρτιέ Λατέν. Έζησε σε ένα δωμάτιο χωρίς φως, νερό και κεντρική θέρμανση, μόνο με μια σόμπα που συχνά ξεχνούσε σβηστή, με αποτέλεσμα να ξυλιάζει από το κρύο. Από την άλλη, επειδή δεν είχε ιδέα από μαγείρεμα, σπανίως πρόσφερε στον εαυτό της έστω και μια σούπα. Φυσικά, λόγω φτώχειας, δεν είχε περιθώριο για επισκέψεις σε εστιατόρια και έτσι επιζούσε για εβδομάδες μόνο με βουτυρωμένο ψωμί και τσάι.

Συμφωνά με την Εύα Κιουρί, η μητέρα της δεν είχε κατά νου στα 26 της τίποτα πέρα από τις σπουδές - δεν είχε χώρο στο μυαλό της ούτε για τον έρωτα, τον οποίο είχε βγάλει εκτός προγράμματος μετά την ταπεινωτική κατάληξη του πρώτου της ειδυλλίου. Την ίδια περίοδο ένας 35χρονος εργένης φυσικός ονόματι Πιερ Κιουρί έγραφε στο ημερολόγιο του: «Οι γυναίκες ιδιοφυΐες σπανίζουν...».

Η πρώτη συνάντηση του Πιερ και της Μαρίας έγινε στις αρχές του 1894, χάρη στη μεσολάβηση ενός Πολωνού επιστήμονα που πίστευε ότι ο Γάλλος φυσικός θα βοηθούσε την ταλαντούχα Πολωνέζα να βρει εργαστήριο για τα πειράματα της. «Ο αργός, στοχαστικός τρόπος ομιλίας του, η απλότητα του και το χαμόγελο του, σοβαρό και ταυτόχρονα νεανικό, ενέπνεαν εμπιστοσύνη», είπε αργότερα η Μαρία για τον Πιερ. Και εκείνος ένιωσε όμως να ελκύεται από τη λιγομίλητη κοπέλα.

Το καλοκαίρι του ίδιου έτους της έκανε την πρώτη πρόταση γάμου, αλλά η Μαρία την απέρριψε επειδή φοβήθηκε ότι ένας γάμος με Γάλλο θα την ανάγκαζε να εγκαταλείψει για πάντα την πατρίδα της. Ωστόσο ο Πιερ επέμεινε με δέκα μήνες στενού κορταρίσματος και έτσι η Μαρία τον παντρεύτηκε το 1895 με πολιτικό γάμο, καθώς κανείς από τους δυο δεν είχε θρησκευτική πίστη. Εκείνη δε τη μέρα η νύφη εμφανίστηκε στο δημαρχείο με ένα απλό σκουρόχρωμο φόρεμα, το οποίο είχε αγοράσει ώστε να της χρησιμεύσει και αργότερα στο εργαστήριο.

ΜΙΑ ΛΑΜΠΡΗ ΑΝΑΚΑΛΥΨΗ

Μετά τη γέννηση της πρώτης κόρης του ζεύγους (Ιρέν) τον Σεπτέμβριο του 1897, η Μαρί Κιουρί άρχισε να ψάχνει για το θέμα του διδακτορικού της και το βρήκε σε μια δημοσίευση του Γάλλου επιστήμονα Ανρί Μπεκερέλ. Συμφωνά με τα ευρήματα του, μια άγνωστη έως τότε ακτινοβολία φαινόταν να εκπέμπεται αυθόρμητα -δηλαδή χωρίς έκθεση στο φως- από τα άλατα ουρανίου. Στη συνέχεια η Κιουρί διαπίστωσε ότι αυθόρμητη ακτινοβολία εκπέμπεται και από το ουράνιο και από το θόριο. Επίσης έδωσε στην ακτινοβολία την ονομασία ραδιενέργεια και ονόμασε ραδιοστοιχεία τις χημικές ουσίες που την εκπέμπουν.

Ο Πιερ, εντυπωσιασμένος από την πρόοδο της έρευνας της, αποφάσισε να εγκαταλείψει το δικό του αντικείμενο μελέτης και να συνεργαστεί μαζί της για την αναζήτηση του χημικού στοιχείου από το οποίο πηγάζει η ραδιενέργεια. Από το καλοκαίρι του 1898 εργάστηκαν λοιπόν για ατελείωτες ώρες σε ένα εργαστήριο-παράπηγμα, που το καλοκαίρι μετατρεπόταν σε φούρνο και τον χειμώνα σε ψυγείο.

Τελικά τα χημικά στοιχεία που ανακάλυψαν ήταν δυο: το πολώνιο -που ονομάστηκε έτσι προς τιμήν της πατρίδας της Μαρί- και το ράδιο. Επρεπε πλέον να απομονώσουν δείγμα τους και να μετρήσουν το ατομικό βάρος τους. «Αναρωτιέμαι τι μορφή έχει το ράδιο», είπε κάποια στιγμή η Μαρί στον Πιερ. «Δεν ξέρω, αλλά θα ήθελα να έχει όμορφο χρώμα», της απάντησε εκείνος.

Τέσσερα χρόνια αργότερα, το 1902, κατάφεραν να απομονώσουν 1/10 γραμμαρίου από ράδιο και 1/20 γραμμαρίου από πολώνιο. Επιπλέον, ένα βράδυ που το ζευγάρι ξεκουραζόταν στο σπίτι, η Μαρί πρότεινε στον Πιερ να επιστρέψουν για λίγο στο εργαστήριο και εκεί του ζήτησε να μην ανάψει το φως. «Θυμάσαι τότε που μου είχες πει ότι θα ήθελες το ράδιο να έχει όμορφο χρώμα;» τον ρώτησε. Του έδειξε υστέρα τα γυάλινα δοχεία με τα πολύτιμα σωματίδια που λαμπύριζαν μέσα στο σκοτάδι και του απέδειξε ότι η πραγματικότητα είχε ξεπεράσει τη φαντασία του: το ράδιο δεν είχε απλώς όμορφο χρώμα ήταν αυτόφωτο.

ΚΑΤΑΦΥΓΙΟ ΣΤΗΝ ΑΝΩΝΥΜΙΑ

Το 1903 η Μαρί ολοκλήρωσε το διδακτορικό της. Την ίδια χρονιά το ζεύγος Κιουρί μοιράστηκε μαζί με τον Μπεκερέλ το Νομπέλ φυσικής για τις ανακαλύψεις τους επάνω στη ραδιενέργεια. Όμως το σπουδαιότερο βραβείο που είχε δοθεί μέχρι τότε σε γυναίκα προκάλεσε μόνο πονοκέφαλο στη Μαρί, η οποία ένιωσε ασφυξία στον ρόλο της σταρ. «Οι επισκέψεις από δημοσιογράφους και φωτογράφους είναι ασταμάτητες», παραπονέθηκε τελικά στον αδερφό της τον Γιόζεφ. «Αναζήτησε καταφύγιο στην ανωνυμία, προκειμένου να αποφύγει όσους προσπαθούσαν να τη σύρουν στη σκηνή», έγραψε πολύ αργότερα η Ευα Κιουρί. «Και για πολλά χρόνια, στους αγνώστους που την πλησίαζαν και τη ρωτούσαν επίμονα "εσείς δεν είστε η μαντάμ Κιουρί;", απαντούσε ψυχρά: "Όχι, κάνετε κάποιο λάθος"».

Πέρα απ' όλα αυτά, η δυνατότητα για ανάπτυξη της ραδιοθεραπείας εκτόξευσε την εμπορική αξία του ραδίου. Το ζεύγος Κιουρί αρνήθηκε ωστόσο να κατοχυρώσει με πατέντα την απομόνωση του, επειδή, όπως επέμενε η Μαρί, «κάτι τέτοιο θα ερχόταν σε σύγκρουση με το πνεύμα της επιστήμης». Βέβαια η οικονομική κατάσταση του ανδρόγυνου βελτιώθηκε, τόσο λόγω των χρημάτων που συνόδευσαν το Νομπέλ όσο και λόγω του διορισμού τους στην εκπαίδευση - του Πιερ στη Σορβόνη, της Μαρί σε σχολείο θηλέων. Κατόπιν (1904) οι δυο επιστήμονες απέκτησαν τη δεύτερη κόρη τους (Εύα), αλλά δυο χρόνια αργότερα η κοινή ζωή τους τερματίστηκε απρόοπτα και δραματικά.

ΤΙΜΕΣ ΚΑΙ ΣΚΑΝΔΑΛΑ

Στις 19 Απριλίου του 1906 ο Πιερ Κιουρί παρασύρθηκε από άμαξα στους δρόμους του Παρισιού και πέθανε ακαριαία. «Από τότε η μαντάμ Κιουρί έγινε μια θλιμμένη και αθεράπευτα μοναχική γυναίκα», έγραφε αργότερα η Εύα. «Θέλω να μεγαλώσω τα παιδιά μου όσο το δυνατόν καλύτερα, αλλά ακόμη κι αυτά δεν μπορούν να ξυπνήσουν τη ζωή μέσα μου», έλεγε τον καιρό της μεγάλης απώλειας η Μαρί σε μια φίλη της. Τουλάχιστον, το 1906 το πανεπιστήμιο της Σορβόνης παραχώρησε την έδρα του Πιερ στη χήρα του. «Θα προσπαθήσω να συνεχίσω το έργο σου», έγραφε τότε εκείνη στο ημερολόγιο της και, για να αποτίσει φόρο τιμής στον Πιερ Κιουρί, άρχισε την πρώτη της διάλεξη με τη φράση που είχε επιλέξει εκείνος για να κλείσει την τελευταία δική του. Στη συνέχεια τα πράγματα περιπλέχτηκαν... Συμφωνά με την Εύα Κιουρί, η μητέρα της πέρασε το υπόλοιπο της ζωής της ως απαρηγόρητη χήρα. Συμφωνά όμως με άλλες πηγές, και μάλιστα αρκετά αξιόπιστες, τέσσερα χρόνια μετά τον θάνατο του Πιερ η Μαρί σύναψε σχέση με έναν άλλο διάσημο επιστήμονα, τον Πολ Λανζεβέν, ο οποίος ήταν πέντε χρόνια μικρότερος της, παντρεμένος και πατέρας τεσσάρων παιδιών. Σε κάθε περίπτωση, ο γαλλικός Τύπος άρχισε να εξαπολύει δριμείες επιθέσεις εναντίον της Κιουρί και μάλιστα έφτασε στο σημείο να δημοσιεύει προσωπικές επιστολές της προς τον Λανζεβέν, με ιδέες της για να εκδοθεί ταχύτερα το διαζύγιο του. Ο πόλεμος εναντίον της δεν σταμάτησε ωστόσο εκεί: όταν η Μαρί ξαναπήρε Νομπέλ το 1911 -εκείνη τη φορά χημείας- για την απομόνωση των στοιχείων ράδιο και πολώνιο, η είδηση αποσιωπήθηκε στη Γαλλία.

Για να αποκατασταθεί η φήμη της, απαιτήθηκε ο... Α Παγκόσμιος Πόλεμος: κατά τη διάρκεια του η ερευνήτρια έστησε περίπου 250 κινητές μονάδες ακτινογραφίας, στις οποίες εξετάστηκαν ένα εκατομμύριο τραυματίες. Μετά το τέλος του πολέμου η Μαρί επέστρεφε πάντως στις συνήθεις ασχολίες της: τη διδασκαλία και την έρευνα. Παρέμεινε δε αφοσιωμένη σε αυτές μέχρι το τέλος της ζωής της, παρά τα σοβαρά προβλήματα υγείας που δεν σταμάτησαν να τη βασανίζουν μετά το 1920, λόγω της μακροχρόνιας έκθεσης της στη ραδιενέργεια. Ειδικότερα, περισσότερο ταλαιπωρήθηκε από τον καταρράκτη, ο οποίος οδήγησε στη σταδιακή απώλεια της όρασης της.

Τελικά η Μαρί Κιουρί πέθανε λίγο πριν συμπληρώσει τα 67 της χρόνια, στις 4 Ιουλίου του 1934, από απλαστική αναιμία. «Ο μυελός των οστών δεν ανταποκρινόταν στη θεραπεία, πιθανόν επειδή είχε τραυματιστεί από μακρά συσσώρευση ακτινοβολίας», αναφέρεται στο τελευταίο ιατρικό ανακοινωθέν για τη διάσημη ασθενή. Η επιστημονική έρευνα που τη σκότωσε ήταν πάντως και η δραστηριότητα που είχε δώσει νόημα στη ζωή της. Συμφωνά δε με την Εύα Κιουρί: «Ακόμη και το πιο απλό πείραμα ήταν αρκετό για να προσδώσει μια έκφραση αφοσίωσης και πάθους στο άδειο πρόσωπο της».

"ΓΥΝΑΙΚΑ"