Η Προσπάθεια για Φίμωση και ο Φόβος της Αλήθειας

 

Η Προσπάθεια για Φίμωση και ο Φόβος της Αλήθειας

Από τα Τέμπη στον Μάρτιν Λούθερ Κινγκ: 

"Ο αγώνας ενάντια στη λήθη και την αποσιώπηση"

 

Γράφει ο Κωνσταντίνος Γραικιώτης

Οικονομολόγος - Αρθρογράφος κοινωνικών και ιστορικών θεμάτων

 

1. Το Αρχέγονο Ερώτημα της Δικαιοσύνης

Τι είναι αυτό που κάνει τις φωνές που ζητούν δικαιοσύνη τόσο απειλητικές για την εξουσία; Γιατί, ακόμη και σήμερα, σε μια εποχή που η πληροφορία είναι παντού, κάποιοι επιμένουν να φιμώσουν όσους απαιτούν δικαιοσύνη και λογοδοσία; Το ερώτημα αυτό δεν είναι θεωρητικό, δεν είναι νέο αλλά είναι τόσο παλιό όσο και η ίδια η ανθρώπινη ιστορία. Είναι βαθιά υπαρξιακό για κάθε κοινωνία που θέλει να λέγεται δημοκρατική. Από τις εποχές των πρώτων μαρτύρων της αλήθειας μέχρι τους σύγχρονους ακτιβιστές, η φωνή που ζητά λογοδοσία και διαφάνεια αντιμετωπίζει πάντοτε αντιστάσεις.

Η περίπτωση των Τεμπών και η στάση της κυρίας Καρυστιανού, εκπροσώπου του Συλλόγου Συγγενών Θυμάτων  καθώς και των υπολοίπων συγγενών των θυμάτων είναι ένα σύγχρονο παράδειγμα του αγώνα ενάντια στη σιωπή και την λήθη. Ένας αγώνας που θυμίζει τις αρχές του Μάρτιν Λούθερ Κινγκ Τζούνιορ, ο οποίος πίστευε ότι η αδικία δεν πρέπει να ξεχνιέται, ούτε να αποσιωπάται. Αν δεν καταγραφεί, αν δεν αποδειχθεί, τότε κάποιοι θα ισχυριστούν ότι «δεν συνέβη ποτέ». Και για αυτό σήμερα περισσότερο από ποτέ είναι επιτακτική ανάγκη να αγωνιζόμαστε “ενάντια στη λήθη”, γιατί η λήθη είναι το πρώτο βήμα προς τη συγκάλυψη.

 

2. Οι Μηχανισμοί Φίμωσης: Όταν η Αλήθεια Πονάει

Οι προσπάθειες φίμωσης ή υποβάθμισης των φωνών που ζητούν δικαιοσύνη δεν είναι τυχαίες ούτε ασύνδετες. Η φίμωση δεν είναι απλώς σιωπή.  Είναι ενεργή στρατηγική. Προέρχεται συνήθως από εκείνους που έχουν κάτι να χάσουν από την αποκάλυψη της αλήθειας. Από εκείνους που έχουν θεσμική, πολιτική ή οικονομική ευθύνη και άρα διακύβευμα από την αποκάλυψη της πλήρους αλήθειας. Η αντίδρασή τους στηρίζεται σε τρεις βασικούς πυλώνες:

Πολιτικό Κόστος: Η πλήρης αποκάλυψη των αιτίων και των υπευθύνων για το δυστύχημα στα Τέμπη συνεπάγεται βαρύ πολιτικό τίμημα. Αποκαλύπτει διαχρονικές παραλείψεις, ανεπάρκεια ελέγχου, αδράνεια ή συγκάλυψη, ευθύνες σε ανώτερα επίπεδα εξουσίας δηλαδή στοιχεία που θίγουν κυβερνήσεις και κόμματα.

Θεσμική Προστασία: Η φίμωση λειτουργεί ως μηχανισμός αυτοάμυνας ως ασπίδα απέναντι στην απαξίωση δημόσιων οργανισμών, απαξίωση για ολόκληρα θεσμικά συστήματα, που επιδιώκουν να διατηρήσουν το κύρος τους. Η ανάδειξη των διαρθρωτικών αδυναμιών σε οργανισμούς όπως ο ΟΣΕ ή οι ρυθμιστικές αρχές θα σήμαινε την αποδόμηση ενός ολόκληρου διοικητικού οικοδομήματος.

Υποβάθμιση Ευθυνών: Η υποβάθμιση των ευθυνών μέσω της εστίασης στο ανθρώπινο λάθος είναι η πιο βολική λύση. Η συστηματική εστίαση στο λεγόμενο “ανθρώπινο λάθος” —του σταθμάρχη— είναι μια προσπάθεια να περιορίσει την υπόθεση σε ένα μεμονωμένο περιστατικό, αποκρύπτοντας τη θεσμική και πολιτική ευθύνη της μη λειτουργίας των συστημάτων ασφαλείας.

 

 

3. Ο Αγώνας των Συγγενών: Μια Σύγχρονη Αντι-λησμονητική Πορεία

Η στάση της κυρίας Καρυστιανού και των συγγενών των θυμάτων στα Τέμπη δεν είναι απλώς συναισθηματική αντίδραση. Είναι πολιτική πράξη. Είναι η εφαρμογή των αρχών του Κινγκ στη σύγχρονη Ελλάδα.

Ο Κινγκ πίστευε πως η μεγαλύτερη νίκη δεν είναι να νικήσεις τον εχθρό σου, αλλά να εμποδίσεις τη λήθη να καταπιεί την αδικία και για αυτό ο Κινγκ απαιτούσε οι κάμερες να καταγράφουν τη βία για να υπάρξουν αποδείξεις διότι, όπως έλεγε, «αν δεν το δουν, θα πουν πως δεν συνέβη ποτέ». Την συμβουλή του M.L.King  ακολουθούν και οι συγγενείς με το να απαιτούν πλήρη διαφάνεια. Γιατί δεν αρκεί να γνωρίζουμε ότι έγινε το δυστύχημα. Πρέπει να αποδείξουμε το γιατί έγινε. Οι συγγενείς των θυμάτων των Τεμπών αγωνίζονται να μην ξεχαστούν οι 57 νεκροί τους και να μην παραγραφούν οι ευθύνες κάτω από την θολούρα που δημιουργεί το πέρασμα του χρόνου ή η ρητορική του “ανθρώπινου λάθους”.

Ζητούν πλήρη διαφάνεια στη δικαστική έρευνα, καταγραφή των τεχνικών ελλείψεων, ανάδειξη των διοικητικών και πολιτικών παραλείψεων. Ο φόβος τους είναι συγκεκριμένος: Η υπόθεση των ανθρώπων τους που χάθηκαν δεν πρέπει σε καμιά περίπτωση να βυθιστεί στη δικαστική ομίχλη και να παραδοθεί στη λήθη.

 

 

4. Η Αναγκαιότητα της «Απόδειξης» ως πολιτική πράξη

Η ανάγκη για «απόδειξη» δεν είναι νομική λεπτομέρεια. Είναι πολιτική πράξη. Είναι η άρνηση της λήθης. Είναι η απαίτηση να μην ξεχαστούν οι 57 ψυχές. Είναι η πίεση προς τα ΜΜΕ, την Ευρώπη, τη Δικαιοσύνη, ώστε η έρευνα να φτάσει σε βάθος.

Το ερώτημα που έθετε ο Κινγκ παραμένει δραματικά επίκαιρο: «Χρειαζόμαστε αποδείξεις για να πιστέψουμε στην αδικία;»

Στην υπόθεση των Τεμπών, οι συγγενείς απαντούν ξεκάθαρα: ναι, χρειαζόμαστε αποδείξεις, όχι για το ότι συνέβη το δυστύχημα – αυτό είναι αυτονόητο – αλλά για το γιατί συνέβη.

Η αλήθεια δεν αναζητείται στο γεγονός, αλλά στα αίτια.

Αποδείξεις για τα Μη-Λειτουργικά Συστήματα: Τα συστήματα ασφαλείας ήταν εκτός λειτουργίας επί χρόνια. Η αλήθεια πρέπει να αποκαλύψει ποιος είχε την ευθύνη αυτής της παρατεταμένης αποτυχίας.

Αποδείξεις για τις Παραλείψεις και τη Διαφθορά: Οι καθυστερήσεις στα έργα, οι αστοχίες στις συμβάσεις και η ανυπαρξία ηλεκτρονικού ελέγχου αποτελούν τη «σύγχρονη μαρτυρία» που ζητούσε ο Κινγκ – τη μαρτυρία της κάμερας που δείχνει ό,τι οι ισχυροί θα ήθελαν να σβήσουν.

 

 

5. Η Πίεση ως Μηχανισμός Αντίστασης

Στον 21ο αιώνα, ο αγώνας για δικαιοσύνη δεν διεξάγεται μόνο στους δρόμους αλλά και στα μέσα ενημέρωσης, στα ευρωπαϊκά όργανα, στα δικαστήρια.

Η Καρυστιανού και οι συγγενείς των θυμάτων χρησιμοποιούν την πίεση ως εργαλείο διατήρησης της μνήμης:

·        με δημόσιες παρεμβάσεις στα ΜΜΕ,

·        με συγκέντρωση υπογραφών στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο,

·        με νομικές κινήσεις που δεν επιτρέπουν στην υπόθεση να ξεχαστεί.

Η πίεση αυτή λειτουργεί ως αντίδοτο στη λήθη και ως ασπίδα απέναντι στη προσπάθεια συγκάλυψης. Είναι η διαρκής υπενθύμιση ότι πίσω από κάθε στατιστικό νούμερο υπάρχουν πρόσωπα, ζωές, οικογένειες, και πως η αλήθεια δεν μπορεί να θαφτεί για λόγους πολιτικής σκοπιμότητας.

 

 

6. Συμπέρασμα: Ο Αγώνας για τη Μνήμη

Ο αγώνας των συγγενών των Τεμπών δεν είναι μόνο νομικός ή ηθικός· είναι ιστορικός.

Είναι η διεκδίκηση του δικαιώματος να μην ξεχαστεί η αδικία, να αποτυπωθεί η ευθύνη με τρόπο που θα αποτρέψει την επανάληψή της.

Όπως θα έλεγε ο Μάρτιν Λούθερ Κινγκ, “η αδικία οπουδήποτε είναι απειλή για τη δικαιοσύνη παντού”.

Αν δεν υπάρξει συλλογική μνήμη, τότε το τραγικό γεγονός των Τεμπών κινδυνεύει να μετατραπεί σε ακόμη ένα σημείο υποσημείωσης της ιστορίας· και τότε, οι υπεύθυνοι θα μπορέσουν να ισχυριστούν πως «δεν συνέβη ποτέ».

Για αυτό και η ανάγκη για «αποδείξεις» δεν είναι νομική λεπτομέρεια. Είναι πολιτική πράξη. Είναι η άρνηση της λήθης.

Ο αγώνας της Καρυστιανού και των συγγενών είναι επομένως ένας σύγχρονος αγώνας ενάντια στη θεσμική λήθη, μια μάχη για την αποκατάσταση της αλήθειας και της αξιοπρέπειας των θυμάτων. Είναι η απαίτηση να μην ξεχαστούν οι 57 ψυχές. Είναι η πίεση προς τα ΜΜΕ, την Ευρώπη, τη Δικαιοσύνη, ώστε η έρευνα να φτάσει σε βάθος. Και όσο αυτή η φωνή για πίεση παραμένει ζωντανή, η φίμωση δεν θα έχει τον τελευταίο λόγο.

Ο απλός λαός που συμπαρίσταται στον αγώνα των συγγενών των θυμάτων γνωρίζει πολύ καλά πως αν δεν υπάρξει πίεση, αν δεν υπάρξει καταγραφή, τότε η αλήθεια θα θαφτεί. Και μαζί της, η ελπίδα για δικαιοσύνη. Και αυτό είναι κάτι που δεν πρέπει να το επιτρέψουμε να συμβεί.

Καλή δύναμη σε όλους και καλή συνέχεια στον δρόμο της αλήθειας και της μνήμης

ΚΓ

Γιατί ο Καραμανλής δημιούργησε τη ΝΔ

 

 

Γιατί ο Καραμανλής  δημιούργησε τη ΝΔ

Του Γ. Α. ΛΕΟΝΤΑΡΙΤΗ

Συμπληρώνονται 20 χρόνια (σημ. kgrek: 49 χρόνια εφέτος) από τότε που ο Κ. Καραμανλής μετά την επιστροφή του στην Ελλάδα (ο λαός τον υποδέχθηκε σαν ελευθερωτή)  ίδρυσε  ένα  καινούργιο πολιτικό σχηματισμό -τη «Νέα Δημοκρατία»- και προχώρησε στην προκήρυξη των πρώτων εκλογών μετά την εφτάχρονη τυραννία. Λίγοι όμως θυμούνται τις συνθήκες κάτω από τις οποίες ο άλλοτε αρχηγός της ΕΡΕ δημιούργησε το νέο κόμμα, και τους λόγους που τον ώθησαν σ' αυτήν την ενέργεια.

Ήταν αρχές Οκτωβρίου, όταν ο Καραμανλής μιλώντας στο υπουργικό Συμβούλιο (της Κυβέρνησης Εθνικής Ενότητας στο οποίο μετείχαν πολλά και επιφανή μέλη της αντικαραμανλικής παρατάξεως, μεταξύ των οποίων οι Γ. Μαύρος, Γ. Πεσμαζόγλου, Γ. Α. Μαγκάκης, Χαρ. Πρωτοπαπάς, κ.α.) συνέτριψε την επιχειρηματολογία όσων επεδίωκαν την αναβολή της λαϊκής ετυμηγορίας. Πραγματικά, πολλοί ήσαν εκείνοι που δεν ήθελαν άμεσες εκλογές. Ο κ. Ανδρ. Παπανδρέου έλεγε, ότι «Δεν έχει σημασία ο χρόνος, όσο οι προϋποθέσεις των εκλογών, και αποτελεί εμπαιγμό η αντίληψη ότι μπορεί να υπάρξει πραγματική λαϊκή ετυμηγορία και να προκύψει λαοπρόβλητη κυβέρνηση, εφόσον διατηρηθεί ο σημερινός μηχανισμός»... Το Κ.Κ.Ε. θεωρούσε «επιθυμητή και αναγκαία» την διεξαγωγή των εκλογών, αλλά φοβόταν  τον χουντικό μηχανισμό που έμενε ανέπαφος.

Πιο σκληρή η «Δημοκρατική Άμυνα», τόνιζε ότι θεωρούσε...«εκλογικό πραξικόπημα» την προκήρυξη εκλογών μέσα στον Νοέμβριο. Ο Καραμανλής λοιπόν, υπενθύμισε στους αντιπάλους του που μετείχαν στην Κυβέρνηση Εθνικής Ενότητας, πως όταν επί δικτατορίας γινόταν λόγος για μεταβατική κυβέρνηση, ήσαν αυτοί οι ίδιοι που αρνούνταν ακόμα και τη συζήτηση, υποστηρίζοντας ότι θα έπρεπε να γίνουν αμέσως ή το πολύ σε συντομότατο διάστημα εκλογές για Συντακτική Βουλή.

Για τρεις λόγους, υπογράμμισε ο Καραμανλής, επιβαλλόταν διενέργεια εκλογών: α) Γιατί η κυβέρνηση από την φύση της ήταν μεταβατική και δεν μπορούσε ν' αποδώσει μόνιμο, δημιουργικό έργο. β) Διότι και η ένταξη στην Ευρώπη και η αντιμετώπιση των κρισίμων εθνικών προβλημάτων προϋπέθεταν κυβέρνηση που να προέρχεται από το λαό. γ) Διότι χωρίς τη διεξαγωγή εκλογών, δεν θα μπορούσε να θεωρήσει κανείς ότι θεμελιώθηκε η Δημοκρατία, η οποία μόνο με την έκφραση της λαϊκής κυριαρχίας κατοχυρώνεται. Και δήλωσε στους υπουργούς απερίφραστα:

— Προσωπικώς ο ίδιος, δεν είμαι πρόθυμος να ασκώ την εξουσία, παρά μόνο εάν και εφόσον θα την αντλώ απευθείας από την πηγή της, δηλαδή από το λαό...

Οι άλλοι τον άκουσαν σιωπηλοί. Μπροστά στην άκαμπτη αποφασιστικότητα του πρωθυπουργού της Κυβερνήσεως Εθνικής Ενότητας και μπροστά στη διαυγή επιχειρηματολογία του, οι φωνές εναντίον των εκλογών από τα διάφορα κόμματα καταλάγιασαν και συζητούσαν μόνο κάποια άνεση προετοιμασίας.

Η 30η Σεπτεμβρίου

Στις 30 Σεπτεμβρίου, ο Κων. Καραμανλής εξήγγειλε την ίδρυση του κόμματος της «Νέας Δημοκρατίας». Στη διακήρυξη για τη δημιουργία του νέου κόμματος, ο Καραμανλής έδωσε το πολιτικό στίγμα και τις προγραμματικές κατευθύνσεις της νέας παρατάξεως, ενώ παράλληλα ετόνιζε:

«Κίνδυνοι (για τη Δημοκρατία) υπάρχουν πάντοτε. Κάι θα απαιτηθεί η επαγρύπνηση αλλά και η συσπείρωση του λαού σε ισχυρούς πολιτικούς σχηματισμούς, ικανούς να προστατεύσουν τη Δημοκρατία, όχι μόνο από τον κομμουνισμό και τον φασισμό, αλλά και από τα αίτια που προκάλεσαν στο παρελθόν την πτώση της. Γι' αυτό ακριβώς το σκοπό, εθεώρησα καθήκον μου να δημιουργήσω μια ευρεία και ζωντανή πολιτική παράταξη, τη «Νέα Δημοκρατία»...

Στην ίδια διακήρυξη ο ιδρυτής της ανέφερε ότι: «...Η παράταξη της «Νέας Δημοκρατίας» συγκροτείται από έμπειρες και υγιείς, αλλά και από νέες προοδευτικές και ριζοσπαστικές δυνάμεις, συντονισμένες στον ίδιο σκοπό: Να κάνουν στην Ελλάδα πράξη την επωνυμία της παρατάξεως, να δώσουν στη χώρα μια νέα δημοκρατία...».

Εκείνη την εποχή, τα προβλήματα που είχε η Ελλάδα και η Κύπρος με την Τουρκία ήταν τεράστια. Κάποια μέρα, στο πλαίσιο των συνεχών  συσκέψεων ο Καραμανλής εκμυστηρεύθηκε τους προβληματισμούς του, στον παλιό φίλο και συνεργάτη του, τον κ. Γεώργ. Ράλλη:

— Πιστεύω, Γιώργο, ότι πρέπει να προχωρήσουμε το ταχύτερο σε εκλογές μόλις αποκατασταθεί κάποια ηρεμία. Να ιδρύσουμε ένα καινούργιο κόμμα, γιατί η ΕΡΕ δεν μπορεί πλέον να ανανεωθεί, να συμπήξουμε μια ευρύτερη παράταξη και να συμπεριλάβουμε σ' αυτή και ικανούς ανθρώπους που δεν ανήκουν στην ΕΡΕ. Έτσι να προχωρήσουμε σε εκλογές και αμέσως κατόπιν να λύσουμε το πολιτειακό...

Θυμάται ο κ. Γ. Ράλλης: «Εγώ διεφώνησα και του είπα ότι το καλύτερο κατά τη γνώμη μου θα ήταν να ζητήσει με δημοψήφισμα έκτακτες εξουσίες για να κυβερνήσει δυο χρόνια χωρίς Βουλή, να ετοιμάσει νέο Σύνταγμα, και να το θέσει υπόψη του ελληνικού λαού, που θα αποφαινόταν με δημοψήφισμα με το οποίο ταυτόχρονα θα εξέφραζε τη θέληση του και για το πολιτειακό. Πρότεινα επίσης, παράλληλα με την ολοκλήρωση της διαδικασίας θεσπίσεως του νέου Συντάγματος να δηλωθεί δημόσια και από τον ίδιο τον Καραμανλή αλλά και από τα μέλη της κυβερνήσεως εκείνης ότι δεν θα πολιτεύονταν στις πρώτες μετά το δημοψήφισμα εκλογές. Γιατί έτσι αποτρέπονταν ενδεχόμενες σκέψεις για υστεροβουλία μας και θα μπορούσαμε ίσως να εδραιώσουμε στην Ελλάδα μια υγιή πολιτική ζωή, που ποτέ δεν υπήρξε. «Κάνεις λάθος», απήντησε, «δεν προέχει τόσο το Σύνταγμα, όσο η δημιουργία των κομμάτων. Εγώ θα προχωρήσω στην ίδρυση κόμματος αρχών". Έτσι, η πρόταση μου απορρίφθηκε "εν χορώ" από όλους και από τον Παπακωνσταντίνου και από τον Τσάτσο...».

Δεν ήθελε παλαιά πάθη.,,

Ο εκλεκτός συνάδελφος κ. Πότης Παρασκευόπουλος, στην πολιτική μελέτη του για την περίοδο της διακυβερνήσεως της χώρας από τον κ. Καραμανλή μετά την μεταπολίτευση, γράφει: «Ο Κων. Καραμανλής αποφάσισε την ίδρυση νέου κόμματος, γιατί εκτίμησε ότι η νέα πολιτική περίοδος της χώρας, απαιτούσε και νέους πολιτικούς σχηματισμούς.

Η πολιτική ζωή της χώρας έπρεπε να απαλλαγεί από τις ψυχώσεις και τους διχασμούς του παρελθόντος και να κινηθεί σε νέους άξονες. Το κομματικό σχήμα της ΕΡΕ είχε φθαρεί πολιτικά και δεν μπορούσε να υπηρετήσει τις πολιτικές προοπτικές ενός «εκσυγχρονισμένου» και ανανεωμένου Καραμανλή μετά τη δεκαετή απομάκρυνση του από τη χώρα και από την ενεργό πολιτική. Ο Κ. Καραμανλής έκρινε ότι η επάνοδος του στην πολιτική ζωή της χώρας, ήταν αναγκαίο να συνοδευτεί από ένα καινούργιο κόμμα χωρίς τις αμαρτίες και τα λάθη της ΕΡΕ. Δεν ήθελε να αναζωπυρωθούν τα πολιτικά πάθη και οι πολιτικές αντιπαραθέσεις της δεκαετίας του '60 που οδήγησαν στην κατάρρευση της δημοκρατίας,

Ο Καραμανλής επέστρεψε στην Ελλάδα με ιερή προσήλωση στην εθνική ενότητα, στην πολιτική ομαλότητα και στο ήπιο πολιτικό κλίμα. Και όλες οι πράξεις του ξεκινούσαν από αυτή την επιδίωξη. Πέρα απ' αυτό, ο Κ. Καραμανλής έκρινε πολύ σωστά, ότι με το πολιτικό σχήμα της ΕΡΕ, δεν μπορούσε να διευρύνει την πολιτική παράταξη του προς τον ευρύτερο χώρο του Κέντρου. Ήθελε να βγάλει τη νέα πολιτική παράταξη του από τα στενά πολιτικά όρια της «δεξιάς» για το λόγο ότι τα θεωρούσε αναχρονιστικά...».

Πράγματι, στην ιδρυτική διακήρυξη, τονιζόταν: «Νέα Δημοκρατία, είναι η πολιτική παράταξη που αγνοεί τις διενέξεις και τους διχασμούς του παρελθόντος -που τόσα δεινά επεσώρευσαν στον τόπο μας- και προσανατολίζεται στα ευρύτερα δυνατά σχήματα εθνικής ενότητας(...) και υπόσχεται: Οτι θα υπηρετεί πάντα και μόνο τα αληθινά συμφέροντα του Έθνους, που βρίσκονται πέρα και πάνω από τις παραπλανητικές ετικέτες της Δεξιάς, του Κέντρου και της Αριστεράς...».

Κόμμα - κυβέρνηση

Ο Κων. Τσάτσος σε μια μελέτη του, απεκάλυπτε ότι: «Ο Καραμανλής ειλικρινώς προσπάθησε να δημιουργήσει παράδοση κομμάτων - αρχών, χωρίς τα οποία η λειτουργία της δημοκρατίας είναι προβληματική.

"Η ανάγκη της παρουσίας" έλεγε, "ισχυρών ή χαρισματικών ηγετών, προδίδει την έλλειψη δημοκρατικής νοοτροπίας και δημοκρατικού κλίματος σε μια χώρα. Γι' αυτό και η ανάγκη αυτή εμφανίζεται επιτακτικότερη στις μεσογειακές χώρες".

Είναι ιδιαιτέρως χαρακτηριστικό, ότι αυτός ο θεωρούμενος χαρισματικός ηγέτης τονίζει ότι η υγιής δημοκρατία δεν χρειάζεται για να πορευθεί χαρισματικούς ηγέτες. Στις χώρες όμως όπου η πολιτική και πνευματική αγωγή του λαού είναι λειψή, εκεί χρειάζονται ηγετικά κόμματα και χαρισματικοί ηγέτες...».

Κι ο Κων. Τσάτσος επισημαίνει: «Ο Καραμανλής έκανε ό,τι ήταν ανθρωπίνως δυνατό για να χαράξει μια σαφή ιδεολογία -τη σαφέστερη που διαθέτει ο τόπος- και να καθορίσει και τη διαδικασία της διαδοχής του, όταν αυτός θα έβγαινε από τον πολιτικό στίβο. Και ενώ είναι εκείνος που λιγότερο μίλησε για δημιουργία ενός κόμματος δημοκρατικά οργανωμένου με μια ξεκαθαρισμένη ιδεολογία, είναι και εκείνος που πλησίασε περισσότερο στο ιδανικό, που οι αντίπαλοι του, παρά τις θορυβώδεις εξαγγελίες τους, δεν κατόρθωσαν ακόμα να πλησιάσουν...».

Ερήμην Κανελλόπουλου

Η ίδρυση της Ν.Δ. και η εγκατάλειψη της ΕΡΕ, ξάφνιασε και πίκρανε τον τότε αρχηγό της ΕΡΕ Παναγ. Κανελλόπουλο. Από τα στελέχη της ΕΡΕ δεν υπήρξε καμιά αντίδραση και σχεδόν όλοι προσχώρησαν στη Ν.Δ. όχι όμως και ο Π. Κανελλόπουλος. Τότε ο πολύς κόσμος δεν μπορούσε να εξηγήσει τη στάση του. Ο ίδιος όμως ο αρχηγός της ΕΡΕ που ανέλαβε την ηγεσία μετά την αναχώρηση του Καραμανλή στο εξωτερικό, θα έλεγε αργότερα:

«Μια μέρα βλέπω στις εφημερίδες ότι ίδρυσε ο Καραμανλής τη "Νέα Δημοκρατία". Εγώ ήμουν αρχηγός της ΕΡΕ. Και ήμουν 11 χρόνια αρχηγός της. Κανένας δεν μου είπε ότι η ΕΡΕ πρόκειται να διαλυθεί και να ιδρυθεί ένα άλλο κόμμα το οποίο θα ονομαζόταν Νέα Δημοκρατία. Πρέπει να πω, ότι αυτό με εξένισε. Θεωρούσα σωστότερο να ειδοποιηθώ ότι θα υπάρξει ένα νέο κόμμα. Ορθότερο όμως θεωρούσα επίσης να διατηρηθεί η ΕΡΕ και να αναλάβει την ηγεσία ο Καραμανλής, εφόσον ήθελε να αναμιχθεί και πάλι ενεργά στην πολιτική ζωή της χώρας. Δεν ειδοποιήθηκα από κανένα. Τα έμαθα όλα από τις εφημερίδες. Ας κρίνω τώρα τη μετονομασία. Τι νόημα είχε; Και αν υποθέσουμε ότι υπήρχαν πολλοί Έλληνες, οι οποίοι κατέκριναν τις κυβερνήσεις της ΕΡΕ -και αυτό δεν είναι μόνο υπόθεση αλλά πραγματικότητα- η ΕΡΕ μετά την 21η Απριλίου είχε προκαλέσει το σεβασμό και την εμπιστοσύνη όλων, με τον αγώνα της κατά της δικτατορίας. Επίσης είχε συνεργαστεί στενά με την Ένωση Κέντρου...».

Στη συνάδελφο Νέτα Κοντράρου που έγραψε τη βιογραφία του, ο Παν. Κανελλόπουλος εκμυστηρεύθηκε: «Όταν, λοιπόν, κάποια μέρα ήρθε ο Καραμανλής και πήγαμε να φάμε στο "Σέσιλ", του είπα χαμογελώντας ότι είναι περίεργο πώς χωρίς τη γνώμη μου καταργήθηκε ένα κόμμα του οποίου ήμουν αρχηγός και ιδρύθηκε ένα άλλο χωρίς κανένας να με ειδοποιήσει! Βέβαια, ο Καραμανλής στενοχωρήθηκε όταν του το είπα. Πνιγμένος μέσα στις ευθύνες που είχε αναλάβει, δεν σκέφθηκε ότι έπρεπε να με ειδοποιήσει. Οι ευθύνες του ήταν πράγματι τεράστιες, γιατί υπήρχε κίνδυνος να ματαιωθεί η προσπάθεια του, και συγκεκριμένα ο κίνδυνος νεώτεροι αξιωματικοί να ματαιώσουν το έργο του...».

ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ 25.9.1994

 

Οι εκλογές του 1958 και η νίκη της EPE

 

 

Οι εκλογές του 1958 και η νίκη της EPE

Η ΕΔΑ αναδείχθηκε σε αξιωματική αντιπολίτευση - Η ήττα των Φιλελευθέρων

Πριν από 65 χρόνια μέρες Μαίου, η χώρα βάδιζε σε εκλογές, Η εκλογική αναμέτρηση του 1958 ήταν από τις πιο ενδιαφέρουσες των μεταπολεμικών χρόνων, για τις συνθήκες υπό τις οποίες έγιναν και γιατί σε όλο το πολιτικό φάσμα κυριαρχούσαν εξέχουσες φυσιογνωμίες του πολιτικού κόσμου, αλλά και επειδή το εκλογικό αποτέλεσμα ήταν μια έκπληξη για ορισμένες πλευρές. Θα πρέπει να σημειωθεί ότι από το 1957, υπήρχε επαφή ανάμεσα στην κυβέρνηση της ΕΡΕ και στην ηγεσία του κόμματος των Φιλελευθέρων για τη σύνταξη νέου εκλογικού νόμου.

Βασική γραμμή του νέου νομοσχεδίου ήταν η εφαρμογή της «ενισχυμένης αναλογικής», αλλά με ποσοστά για τη συμμετοχή στη δεύτερη κατανομή απαγορευτικά για τα μικρά κόμματα.

Ο συναρχηγός των Φιλελευθέρων Γ. Παπανδρέου, ο οποίος συνεργαζόταν επί πολλές εβδομάδες για το θέμα αυτό με τον υπουργό Εσωτερικών Δημ. Μακρή, επέμενε ιδιαίτερα να είναι μεγάλα τα ποσοστά για τη συμμετοχή στη β' κατανομή των συνασπισμών κομμάτων, επειδή φοβόταν ότι τα μικρά κεντρώα κόμματα και ο Μαρκεζίνης ήταν πιθανό να συναπισθούν με την ΕΔΑ και να διεκδικήσουν αν όχι την πρώτη, τουλάχιστον τη δεύτερη θέση, ώστε να απωθήσουν τους Φιλελευθέρους στην τρίτη.

Όταν λοιπόν μονογραφήθηκε η συμφωνία ΕΡΕ - Φιλελευθέρων για τον εκλογικό νόμο, ο Κ. Καραμανλής κάλεσε έκτακτο υπουργικό συμβούλιο, στο οποίο ανακοίνωσε ότι το ίδιο βράδυ, ο Μακρής θα κατέθετε στη Βουλή το νέο εκλογικό νομοσχέδιο της «ενισχυμένης αναλογικής». Λέγεται ότι ένας από τους λόγους που έκαναν τον Καραμανλή να ανακοινώσει αιφνιδιαστικά το νέο εκλογικό σύστημα, ήταν ότι ήξερε πως θα αντιμετώπιζε αντιδράσεις από ορισμένους παράγοντες του κόμματος του και βουλευτές, που δεν τους ευνοούσε το σύστημα αυτό.

Εκείνος όμως -με το σωστό πολιτικό του κριτήριο- δεν ανησυχούσε για την ΕΡΕ, γνωρίζοντας ότι είχε «ρεύμα», αλλά ενδιαφερόταν να μην καταποντισθεί το κόμμα των Φιλελευθέρων από την Αριστερά. Ο Γ. Ράλλης, όταν άκουσε στο υπουργικό συμβούλιο τις λεπτομέρειες του εκλογικού νόμου, έπεσε από τα σύννεφα, Σε μια στιγμή, πετάχτηκε και είπε:  

— Κύριε Πρόεδρε, έχω αντιρρήσεις... Ο Καραμανλής τον κοίταξε έκπληκτος:

— Τι αντιρρήσεις;

— Μ' αυτόν το νόμο, υπάρχει κίνδυνος να έλθει δεύτερη η ΕΔΑ και τρίτο το Κόμμα των Φιλελευθέρων... Μην ξεχνάτε ότι οι Φιλελεύθεροι είναι πολύ πεσμένοι...

Ο Καραμανλής όμως επέμενε στη δική του άποψη. Η οξεία στιχομυθία με τον πρωθυπουργό είχε δυσαρεστήσει τον Γ. Ράλλη, ο οποίος το απόγευμα έστειλε την παραίτηση του. Το ίδιο έκαναν και οι Παναγής Παπαληγούρας και Ανδρ. Αποστολίδης. Και οι τρεις συνυπέγραψαν την άρση της εμπιστοσύνης από την κυβέρνηση, πιστεύοντας ότι μ' αυτόν τον τρόπο θα ναυαγούσε η ψήφιση του εκλογικού νόμου.

 

Γράφει στις αναμνήσεις του ο κ. Γ. Ράλλης: «Επρόκειτο για μια μεγάλη ανοησία, την οποία και σήμερα ακόμη, ύστερα από τόσα χρόνια, δεν μπορώ να συγχωρήσω στον εαυτό μου...». Προτού παραιτηθεί, ο κ. Ράλλης προσπάθησε να μεταπείσει τον Σοφ. Βενιζέλο, επισημαίνοντας του ότι το Κόμμα των Φιλελευθέρων μ' αυτόν τον εκλογικό νόμο, υπέγραφε την καταδίκη του Κέντρου. Τον συνάντησε στο σπίτι του βουλευτή της ΕΡΕ Νομικού, όπου ο συναρχηγός των Φιλελευθέρων έπαιζε μπριτζ. Ο Βενιζέλος τον άκουσε με δυσπιστία και θεώρησε τους φόβους του Ράλλη υπερβολικούς.

Αντιδράσεις για τον νόμο

Τα «μικρά» κόμματα της αντιπολιτεύσεως αντέδρασαν έντονα για τον εκλογικό νόμο και κατηγόρησαν την ΕΡΕ και την ηγεσία των Φιλελευθέρων για «συνωμοσία». Ο ηγέτης του «Δημοκρατικού Κόμματος» Στέλιος Αλλαμανής εδήλωσε ότι το νομοσχέδιο: «Κατατείνει κατά τρόπον απροσχημάτιστον εις την νόθευσιν του λαϊκού φρονήματος και τον στραγγαλισμόν της θελήσεως του εκλογικού σώματος...». Υπό αυτές τις συνθήκες, ο Αλλαμανής, η ΕΠΕΚ του Σάββα Παπαπολίτη, το «Αγροτικό Κόμμα» του Αλ. Μπαλτατζή και οι «Προοδευτικοί» του Μαρκεζίνη, άρχισαν συνεννοήσεις μεταξύ τους, αλλά και με την ΕΔΑ για το ενδεχόμενο συνεργασίας.

Η ΕΡΕ, όμως, δέχθηκε εσωκομματικό πλήγμα, διότι συνολικά 15 βουλευτές της υπέγραψαν δήλωση ότι αποχωρούν από το κόμμα.

Ο Καραμανλής είχε χάσει την πλειοψηφία. Παρ' όλ' αυτά, θα μπορούσε να διατηρήσει την εξουσία για ένα διάστημα, αφού ορισμένοι από τους 15 δυσαρεστημένους έδειξαν διάθεση να επιστρέψουν στην ΕΡΕ, ενώ ο Σάββας Παπαπολίτης, που προτιμούσε να αποφύγει εκείνη τη στιγμή τις εκλογές, πρότεινε στον πρωθυπουργό, να τον στηρίξει με τους 14 βουλευτές του της ΕΠΕΚ.

Ο Καραμανλής όμως δεν δεχόταν συμβιβασμούς. Έτσι, το πρωί της Κυριακής 2 Μαρτίου του 1958, ανέβηκε στα ανάκτορα και υπέβαλε στον βασιλέα Παύλο την παραίτηση της κυβερνήσεως του, εισηγούμενος διάλυση της Βουλής και εκλογές. Ο Παύλος φαινόταν καλά πληροφορημένος για όσα είχαν μεσολαβήσει και ρώτησε τον πρωθυπουργό:

— Γιατί αυτή η παραίτησις; Και γιατί να διαλυθεί η Βουλή; Δεν είσθε εις θέσιν να επανακτήσετε την πλειοψηφία της;

Ο Καραμανλής όμως είχε πάρει την απόφαση του:

— Μπορεί, αλλά αυτό θα εσήμαινε να προπορευθούμε μιας νέας πολιτικής κρίσεως πλέον σοβαράς. Οι αριθμοί δεν είναι το παν στην πολιτική. Η αλήθεια είναι ότι ο πολιτικός μας βίος είναι νοσηρός, δηλητηριασμένος. Πρέπει να κοπούν τελειωτικά αυτές οι ύπουλες μηχανορραφίες που υφαίνονται αδιακόπως κατά της κυβερνήσεως...

Ο Παύλος κάλεσε τότε τον πρόεδρο του Ερυθρού Σταυρού Κ. Γεωργακόπουλο, του έδωσε εντολή να σχηματίσει υπηρεσιακή κυβέρνηση και αφού εξασφαλίσει την εμπιστοσύνη της Βουλής, να προχωρήσει σε εκλογές...

 

 

Ζυμώσεις και μέτωπα

Μόλις έπεσε η κυβέρνηση Καραμανλή, άρχισαν οι ζυμώσεις για να διαμορφωθούν εκλογικές παρατάξεις στην αντιπολίτευση. Ο Γ. Παπανδρέου προσπάθησε να προσεταιρισθεί τα μικρά κόμματα του Κέντρου, αλλά με τον όρο ότι θα συγχωνεύονταν με τους Φιλελεύθερους. Ο όρος δεν έγινε δεκτός. Επιπλέον, οι άλλοι αρχηγοί εφοβούντο ότι μετά την αποκάλυψη της συνεργασίας ΕΡΕ-Φιλελευθέρων, ενδεχομένη συνεργασία τους με τον Παπανδρέου και τον Βενιζέλο θα γινόταν αφορμή, να χάσουν ψηφοφόρους από τα αριστερά.

Ο Παν. Κανελλόπουλος, με τον Κων. Τσαλδάρη, τον Στέφ. Στεφανόπουλο, τον Θεόδ. Τουρκοβασίλη και τον Σωτ. Κοτζαμάνη, συγκρότησαν την «Ενωση Λαϊκού Κόμματος».

Ο Στέλιος Αλλαμανής, ο Σάββας Παπαπολίτης και ο Στ. Μαρκεζίνης, θα σχηματίσουν την ΠΑΔΕ. Με την ΕΔΑ θα συνεργασθούν ο Ηλίας Τσιριμώκος, ο Σταύρος Κανελλόπουλος, ο Στρατής Σωμερίτης, ο Σταμάτης Μερκούρης, ο Πεπές Αργυρόπουλος, ο Μιχάλης Κύρκος, κ.ά. Σε δηλώσεις του, ο Ηλ. Τσιριμώκος κατήγγειλε τον Μαρκεζίνη ότι διέσπασε το ευρύ μέτωπο κεντροαριστερών και δεξιών κομμάτων, που μαζί με την ΕΔΑ, θα είχαν δυνατότητες να κερδίσουν τις εκλογές.

«Αιφνιδίως το κοινόν επληροφορήθη ότι το μέτωπον εματαιώθη εκ μέρους του κ. Μαρκεζίνη, άνευ οιασδήποτε δικαιολογίας, ως απέδειξαν αι σχετικοί δηλώσεις του», είπε ο Τσιριμώκος και πρόσθεσε: «Όσοι πολιτευταί, ως εγώ, επίστευσαν εις το μέτωπον και ειργάσθησαν ειλικρινών υπέρ αυτού, απεφάσισαν μετά την ματαίωσιν του ευρέος μετώπου, να πράξουν το μόνον που επιτρέπει πλέον ο εκλογικός νόμος, δηλαδή να συνεργασθούν κατ' άτομον εκλογικώς μετά της ΕΔΑ, επί τη βάσει της επιστολής που απηύθυνε ο Πρόεδρος αυτής προς τον αρχηγόν των Προοδευτικών, διατηρούντες την ιδίαν των γραμμήν επί της εσωτερικής και εξωτερικής πολιτικής της χώρας...».

Ο πρόεδρος της ΕΔΑ Ιω. Πασαλίδης, κηρύσσοντας την έναρξη της προεκλογικής μάχης της ΕΔΑ, σε μήνυμα του προς το λαό, τόνιζε μεταξύ άλλων: «Η ΕΔΑ αγωνίσθηκε με όλες της τις δυνάμεις για να εκφρασθεί και στην κορυφή της ηγεσίας, η ενότητα που πραγματοποιήθηκε μέσα στο λαό, γύρω από τα κοινά πανεθνικά προβλήματα. Με βαθιά αντίληψη της ευθύνης της μπροστά στις ιστορικές στιγμές που αντιμετωπίζει το έθνος, προχώρησε σε κάθε παραχώρηση, σε κάθε κομματική θυσία, που θα μπορούσε να διευκολύνει την πατριωτική συνεργασία. Και απευθύνεται και τη στιγμή αυτή ακόμη προς όλους για μια πανεθνική συμπαράταξη στα σημεία που ενώνουν το έθνος...». Οι συγκεντρώσεις όλων των κομμάτων ήσαν ογκώδεις και με παλμό. Η Κυριακή 11 Μαΐου πλησίαζε.

 

 

Μήνυμα Καραμανλή

Σε μήνυμα του προς το λαό. ο Κων. Καραμανλής ανέφερε: «Η Εθνική Ριζοσπαστική Ενωσις διεκδικεί την ψήφον του ελληνικού λαού, επί τη βάσει ορισμένων τίτλων: Πρώτον, αντιμετωπίσαμεν κατά τας τελευταίας εκλογάς το Λαϊκόν Μέτωπον, η επικράτησις του οποίου θα ωδήγη την χώραν εις περιπέτειαν με απροβλέπτους συνεπείας. Δεύτερον, επεδείξαμεν αυστηράν προσήλωσιν εις τας αρχάς μας και σεβασμόν προς τον λαόν, εν αντιθέσει προς όλα τα άλλα κόμματα, τα οποία, προδίδοντα τας αρχάς των, συναλλάσσονται και με τον Κομμουνισμόν ακόμη, προκειμένου να εξοικονομήσουν εκλογικάς ανάγκας. Τρίτον, αντιμετωπίσαμεν με θαρραλέον, έντιμον και δημοκρατικόν τρόπον την τελευταίαν πολιτικήν κρίσιν, προστατεύοντες εναντίον των παρασκηνίων τα δικαιώματα του λαού. Τέταρτον, επετελέσαμεν γόνιμον έργον, το οποίον έτυχε και διεθνούς αναγνωρίσεως και παρόμοιον του οποίου δεν δύνανται να παρουσιάσουν τα άλλα κόμματα. Αυτούς τους τίτλους αντιπαρατάσσει η Εθνική Ριζοσπαστική Ενωσις εις τα ύβρεις και τας ψευδείς επαγγελίας των αντιπάλων της...».

 

Τα αποτελέσματα

Τα αποτελέσματα των εκλογών της 11ης Μαΐου αποτέλεσαν οδυνηρή έκπληξη κυρίως για το Κόμμα των Φιλελευθέρων, που κατέλαβε την τρίτη θέση. Το ποσοστό ψήφων που πήρε η  ΕΡΕ (1.583.885 ψήφους) θεωρήθηκε μεγάλη επιτυχία, αφού κράτησε τον βασικό όγκο των ψηφοφόρων της και χάρη στο εκλογικό σύστημα, κέρδισε μεγαλύτερη πλειοψηφία σε έδρες. Η «Ένωση Λαϊκού Κόμματος» μόλις και πλησίασε το 3% των ψήφων. Μεγαλύτερη σχετικά επιτυχία είχε η ΠΑΔΕ, η οποία έλαβε 10 έδρες. Αλλά η μεγάλη έκπληξη των εκλογών ήταν η ΕΔΑ, που ήρθε δεύτερο κόμμα με 24,43% των ψήφων και κατέλαβε την θέση της αξιωματικής αντιπολιτεύσεως. Η άνοδος της Αριστεράς οφειλόταν σε πολλούς λόγους. Κυρίως στο αντιδυτικό ρεύμα, στη φιλική στάση της ΕΣΣΔ απέναντι στην πολύπαθη Κύπρο και στην πεποίθηση πολλών ψηφοφόρων του Κέντρου ότι η ΕΔΑ θα μπορούσε να παίξει θετικό ρόλο στις πολιτικές εξελίξεις. Ο αρχηγός της ΕΡΕ και νικητής των εκλογών, Κ. Καραμανλής, μόλις πληροφορήθηκε τα τελικά αποτελέσματα, προέβη στην ακόλουθη δήλωση: «Η ανανέωση της εμπιστοσύνης του ελληνικού λαού προς την Εθνικήν Ριζοσπαστικήν Ενωσιν αποτελεί δικαίωσιν της πολιτικής της. Έχομεν πλήρη συνείδησιν της επηυξημένης ευθύνης, την οποίαν δημιουργεί δι' ημάς το αποτέλεσμα της χθεσινής εκλογής. Θα καταβάλωμεν κάθε προσπάθειαν διά ν' ανταποκριθώμεν εις τας προσδοκίας του ελληνικού λαού»...

Οι Φιλελεύθεροι δεν περίμεναν τέτοια ήττα. Το επόμενο πρωί, ο Σοφ. Βενιζέλος τηλεφώνησε στον Γ. Ράλλη. Τώρα θυμόταν τις προειδοποιήσεις και τις εκτιμήσεις του πρώην υπουργού, στις οποίες δεν είχε δώσει βάση.

—   Γιώργο, λυπάμαι που δεν σε άκουσα...

— Ο,τι έγινε, έγινε κ. πρόεδρε... Ο Βενιζέλος επέμεινε:

— Δεν μπορείς να κάμεις κάτι να διορθωθεί η κατάσταση;

— Δεν διορθώνονται αυτά τα πράγματα, κ. πρόεδρε.

Ο συναρχηγός των Φιλελευθέρων είχε μια ιδέα:

—  Να βγεις να αρθρογραφήσεις, υποστηρίζοντας ότι η ΕΔΑ είναι συνασπισμός κομμάτων και όχι αυτοτελές κόμμα και συνεπώς, ως δεύτερο, θα έπρεπε κατά τον εκλογικό νόμο να θεωρηθεί κάποιο κόμμα αυτοτελές.

Ο Γ. Ράλλης όμως δεν συμφώνησε. Απάντησε στον Βενιζέλο ότι την άποψη αυτή, μεν, θα μπορούσε να την υποστηρίξει κανείς, αλλά θα ήταν ντροπή γι' αυτόν που θα το επιχειρούσε, δηλαδή με νομικά τεχνάσματα να αφαιρέσει έδρες που είχε κερδίσει η ΕΔΑ. Και επανέλαβε:

— Ο,τι έγινε, έγινε κ. πρόεδρε. Φροντίστε να μη συμβούν τα ίδια και στις άλλες εκλογές...

Την ψυχική κατάσταση του Σοφ. Βενιζέλου, την επομένη των εκλογών, περιέγραψε πολύ παραστατικά ο βιογράφος του, Γρηγ. Δαφνής, ο οποίος μεταξύ άλλων σημείωνε: «Το πρωινό της 12ης Μαΐου ήτο ζεστό, από εκείνην την πρώιμη ανοιξιάτικη ζέστη που κάμνει τα μάτια να λάμπουν, δυσκολεύει την αναπνοήν και χαρίζει μιαν χαυνωτικήν μέθην. Ο Σοφ. Βενιζέλος εκάθητο μόνος εις το γραφείον του, που ήτο μισοσκότεινον, διότι είχε ημίκλειστα τα παραθυρόφυλλα διά να εμποδίζει την είσοδον των ακτινών του ηλίου. Ένοιωθε μεγάλην απογοήτευσιν. Οι φίλοι του, πολιτικοί και μη, εθεώρησαν προτιμότερον να απουσιάσουν. Ητο η τρίτη, εις διάστημα μικρότερον των εξι ετών, εκλογική αποτυχία. Τα στελέχη των κομμάτων αισθάνονται δυσάρεστα, όταν παραμένουν επί μακρόν διάστημα εκτός της εξουσίας κι επιρρίπτουν την ευθύνην εις τους αρχηγούς των...».

Στις 9 Ιουνίου, άρχισε τις εργασίες της η νέα Βουλή με το λόγο του θρόνου. Ο Ιω. Πασαλίδης, εγκαινιάζοντας το ρόλο του αρχηγού της αξιωματικής αντιπολίτευσης, ζήτησε να γίνει ιδιαίτερη συζήτηση στη Βουλή για τις ωμότητες των Τουρκοκυπρίων στην Κύπρο. Στο μεταξύ, η άνοδος της ΕΔΑ έδωσε το πρόσχημα για να εντείνουν τη συνωμοτική τους δραστηριότητα μέσα στο Στρατό οι φιλοδικτατορικές ομάδες. Τότε ακριβώς, η οργάνωση ΕΕΝΑ, με επικεφαλής τον Γ. Παπαδόπουλο, συγκρότησε «επιτροπάτο» για να προχωρήσει μεθοδικά στα σκοτεινά της σχέδια. Στις κινήσεις τους οι συνωμότες ευνοήθηκαν και από τις αμερικανικές «ανησυχίες» για την αύξηση της δυνάμεως της Αριστεράς...

Πηγή:

Από άρθρο του Γ.Α. Λεονταρίτη στην Καθημερινή της 7.5.1994