Γλώσσα: To κλειδί του πολιτισμού!

 

Γλώσσα:  To κλειδί του πολιτισμού!

Ποιο είναι το κυριότερο συστατικό που συντέλεσε στη σύνθεση της έννοιας «πολιτισμός»; Από πού ξεκίνησε; Πώς εξελίχθηκε; Δίδυμες αδελφές η γλώσσα και η γραφή, υποκλίνονται μπροστά στο δημιούργημα τους: «Τον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό»! Ο Πλάτωνας στον «Φίληβο» είχε πει ότι: «Η γραφή είναι αιωνίως ομιλούσα φωνή» γιατί πραγματικά μέσα από τη γραφή παριστάνεται η γλώσσα που δεν είναι τίποτ' άλλο από ...το σώμα της σκέψης. Είναι κοινώς παραδεκτό ότι από τη στιγμή που σχηματίζεται η πρώτη πρόταση (και αποδεσμεύεται από σκόρπια σύμφωνα), τότε γεννιέται ο πολιτισμός.

Γλώσσα και γραφή λοιπόν! Σύμφωνα με τα ελληνικά κείμενα, τα γράμματα είχαν εφεύρει σε πανάρχαια εποχή και είχαν θεία προέλευση αφού ο Δίας τα παρέδωσε πρώτα στις Μούσες, κι αυτές με τη σειρά τους στους ανθρώπους.

Οι αναφορές για πανάρχαια γράμματα στην αρχαία Ελλάδα είναι πολλές.

Η ύπαρξη πανάρχαιας γραφής επιβεβαιώνεται από το Διόδωρο το Σικελιώτη (βιβλίο τρίτο) ο οποίος μιλάει για τον «Αίνο» τον περίφημο ποιητή και μουσικό: «πρώτος έγραψε εις πανάρχαιαν εποχή περί της καταγωγής και της ζωής του Διονύσου, όπως και άλλες μυθολογίες, μεταχειρισθείς άγνωστον ακόμη πανάρχαιαν γραφήν». Ο Ομηρος επίσης μας πληροφορεί ότι τα «σήματα λυγρά» ήταν πανάρχαια ελληνικά γράμματα.

Όπως θα δούμε παρακάτω, και στα υπόλοιπα μέρη αυτής της μελέτης, η ελληνική γλώσσα είναι αυτοδημιούργητη. Δεν αντέγραψε κανένα αλφάβητο φοινικικό ή σουμεριακό, αλλά μάλλον αντιγράφτηκε και παραποιήθηκε από άλλους λαούς, και διοχετεύθηκε έτσι, ώστε να διδάσκονται οι νεοέλληνες ότι η γλώσσα μάνα όλων των γλωσσών είναι δανική από ένα γειτονικό λαό που εμφανίστηκε μόλις το 1.100 π.χ. ενώ ο αιγαίος πολιτισμός χρονολογείται πριν από το 10.000 π.χ.

Και δεν θεωρούμε «σωβινισμό» το γεγονός της αμφισβήτησης, μπροστά σε δυτικοευρωπαϊκούς δογματισμούς που επιβλήθηκαν με το πέρασμα του χρόνου, αλλά η πίστη μας ριζώνει βαθιά με την εξέταση γεγονότων και στοιχείων που παρουσιάζονται τόσο μέσα σε αρχαία κείμενα όσο και σε πρόσφατες ανακαλύψεις.

Διαπιστώνοντας ότι οι Φοίνικες δεν ήταν αρχαιότεροι των Κρητών της τελευταίας μινωικής περιόδου, ο Εβανς στο βιβλίο του (Scripta -minoa, Oxford 1909) υποστηρίζει ότι πολλά σημεία της γραμμικής γραφής των Κρητών παρουσιάζουν πολλές ομοιότητες με το φοινικικό αλφάβητο εξηγώντας ότι οι αρχαίοι Κρήτες τα μετέφεραν στη Φοινίκη κατά το 1300 π.Χ. Αυτοί οι πρόσφυγες επί Ραμσή Γ' και μετά στη Φοινίκη, ονομάστηκαν «Φιλισταίοι» και γύρω στο 1150 όταν εγκαταστάθηκαν στην Παλαιστίνη ονομάστηκαν «Παλαισάτι».

Δεν αποκλείεται δε ότι οι Φοίνικες ήταν αρχικά κάποια αραβική φυλή η οποία επιμείχθηκε με τους Κρήτες και Κύπριους από το 3.000 έως 1.300 π.Χ. και ήκμασε μεταξύ 1100 -800 π.Χ. όπου υιοθετώντας τις επιδόσεις των Ελλήνων στη θάλασσα, σφράγισε το ιστορικό ίνδαλμα στο χώρο της Μεσογείου σαν ναυτικός λαός. Αν όντως αυτή η υπόθεση αλήθευα, τότε αυτόματα συντρίβεται η θεωρία ότι οι Φοίνικες ήταν σημιτικό φύλο. Όπως αναφέρει ο Διόδωρος ο Σικελιώτης στο βιβλίο Ε' παρ. 57-30, «επειδή μετά τον γενόμενον κατακλυσμόν συναπωλέσθησαν μετά των πανάρχαιων Ελλήνων και οι γνώσεις των» αμέσως μετά εμφανίζονται οι Φοίνικες. Αν θυμηθούμε τη φράση του Πλάτωνα στον «Τίμαιο» σχετικά με τη συζήτηση που είχε ο Σόλωνας με τον Αιγύπτιο ιερέα στο ναό της Νηίθ για το τι απομένει μετά από ένα κατακλυσμό, τότε η αναφορά του Δ. Σικελιώτη μας αφήνει άναυδους εφόσον και οι δύο συγγραφείς αναφέρουν ότι μετά τον κατακλυσμό επιζούν οι άξεστοι και ακαλλιέργητοι, ενώ πεθαίνουν οι μύστες και μορφωμένοι.

 

 

Είναι πολύ λογικό λοιπόν, μετά τη μεγάλη καταστροφή που έπληξε το χώρο της Μεσογείου, να ξεπρόβαλε μια φυλή (ελληνικής καταγωγής) όπως πιστεύουμε, που, μαζεύοντας τ' απομεινάρια του προηγούμενου μεγάλου πολιτισμού, να υπενθύμισε ότι είχε ξεχαστεί λόγω της μεγάλης καταστροφής. Μας εντυπωσιάζει ιδιαίτερα η αναφορά του Ηρόδοτου όσον αφορά την προέλευση της γλώσσας μας, που λέει ότι ο Κάδμος έφερε τα γράμματα στην Ελλάδα από τη Φοινίκη. Αυτή η φράση έχει παραπλανήσει χιλιάδες ιστορικούς που πίστεψαν και επέβαλαν τη θεωρία περί φοινικικού αλφαβήτου, ώστε δυστυχώς να διδάσκεται στα σχολεία μας. Εμείς όμως παρατηρούμε το εξής: Ο Ηρόδοτος γράφει για τον Κάδμο (όνομα ελληνικό - ελληνικότατο) για τον οποίο οι ελληνικές παραδόσεις αναφέρουν ότι ήταν γιος του Αγήνορα από το Αργός, και είχε μεταναστεύσει στη Φοινίκη.

Οι ενεπίγραφοι κύλινδροι των Θηβών είναι γραμμένοι σε κρητική γραμμική γραφή την οποία γνώριζαν και οι προερχόμενοι από την Κρήτη Σουμέριοι. Άρα οι Κρήτες είχαν διδάξει τη γραμμική γραφή.

Στην «Ιερά Αναγραφή» του Ευήμερου που τα αποσπάσματα της τα διέσωσαν ο Ρωμαίος ποιητής Εύνιος, ο Διόδωρος ο Σικελιώτης και ο Μητροπολίτης Θεσσαλονίκης Ευστάθιος, περιγράφεται το νησί «Παλχαία» που βρισκόταν πέρα από την αραβική θάλασσα και απέναντι από την Ινδία, κατοικήθηκε από πανάρχαιους Κρήτες ύστερα από διαταγή του Δία. Στο ιερό του «Τριφυλλιού Διός» την εποχή που βασίλευε ο Δίας στην οικουμένη και βρισκότανε μεταξύ των ανθρώπων (δηλαδή σε μυθική πανάρχαια, και χρονολογικά απροσδιόριστη εποχή), υπήρχε χρυσή ιερή στήλη, πάνω στην οποία ήταν γραμμένες «καφαλαιώδεις πράξεις» μεταξύ του Ουρανού - Κρόνου και Δία. (Δ. Σικελιώτης, βιβλίον ΣΤ', παρ. 1,30,5).

Συνεπώς, σύμφωνα με τον Ευήμερο, πανάρχαιοι Ελληνες, «οδηγούμενοι υπό του Διός» περνώντας από την Φοινίκη - Παλαιστίνη - Αραβία και Περσία, εγκαταστάθηκαν στα νησιά του Ινδικού Ωκεανού, και μέσω του Περσικού κόλπου έφτασαν στη Μεσσοποταμία όπου ονομάσθηκαν Σουμέριοι.

Ο πλοίαρχος Κολαΐτης που είχε κάνει το γύρο του κόσμου τρεις φορές, είπε ότι κοντά στην Ινδία υπάρχει ένα νησί που κατοικείται από λευκούς ανθρώπους. Δεν είναι τυχαία λοιπόν η εκπληκτική ομοιότητα της κρητικής γραφής με τη σουμεριακή, ειδικά αυτή την εποχή που οι συνεχείς ανακαλύψεις μαρτυρούν ολοένα ότι οι Έλληνες είναι Έλληνες και όχι Ινδοευρωπαίοι, ή άλλοι, που σημαίνει δηλ. ότι γεννήθηκαν σ' ένα τόπο υψηλής ενέργειας ο οποίος συντέλεσε στη σύνθεση του λαμπρού πολιτισμού τους σε συνδυασμό με τη γλώσσα. Στα «Αργοναυτικά» των «Ορφικών» (στίχοι 42-44-102, έκδοση Λειψίας Tauchnitir 1829) λέει ο ίδιος ο Ορφέας: «ηδ' όσον Αιγόπτω ιερόν λόγον εξελόχευσα» που θα πει ότι: (στην Αίγυπτο δίδαξα τον ιερό λόγο. Δίδαξε λέει, δεν διδάχτηκε! στο πρόσωπο του ...όλη η Ελλάδα, στα λόγια του... το έργο του, κι εμείς ...παιδιά του.

ΠΕΠΗ ΣΚΑΡΛΗ ΚΑΙ ΦΙΛΙΣΤΟΡΕΣ

Α.Τ. : ΕΛΛΑΔΑ ΕΙΝΑΙ ΟΛΗ Η ΓΗ/Α ΜΕΡΟΣ/ 3.5.1994

 

Οι Ρωμιοί έφυγαν, τα ρωμαίικα μένουν

 

 

Οι Ρωμιοί έφυγαν, τα ρωμαίικα μένουν

Στα Σούρμενα του Πόντου εξισλαμισμένοι Χριστιανοί ομιλούν την ελληνική. Μπορεί οι Ρωμιοί να έφυγαν, τα ρωμαίικα έμειναν. Οι Ελληνοκύπριοι και οι κάτοικοι της Τραπεζούντας μιλάνε την ίδια, σχεδόν, γλώσσα. Ο ελληνικός πολιτισμός επιζεί και σήμερα στον Πόντο! Την εντυπωσιακή αυτή διαπίστωση παραδέχθηκε η έγκυρη εφημερίδα της Κωνσταντινουπόλεως  «Υeni  Υϋjyil» («Νέος Aιώνας») και την ανέφερε στην ομιλία του στην Ακαδημία Αθηνών ο μητροπολίτης Εφέσου, κ. Χρυσόστομος, κατά την επίσημη υποδοχή του ως αντεπιστέλλοντος μέλους, στις 10 Δεκεμβρίου 1996.

Γράφει ο Γιώργος Παπαθανασόπουλος

Πρόκειται για συγκλονιστική   είδηση  που στην Ελλάδα πέρασε απαρατήρητη.  Η τουρκική  εφημερίδα δημοσίευσε μια έρευνα γύρω από το σημερινό Πόντο με το χαρακτηριστικό τίτλο «Οι Ρωμιοί δεν έμειναν, τα ρωμαίικα μένουν», στις 30 Νοεμβρίου 1996. Έγραψε η τουρκική εφημερίδα: «Στα παλαιά Σούρμενα της Τραπεζούντας υπάρχουν δύο ομάδες χωριών, πέντε σε ένα μέρος και επτά σε ένα άλλο, γειτονικό, με συνολικό πληθυσμό 15.000 ανθρώπων κάθε ηλικίας. Τα χωριά τους άλλαξαν ονόματα. Οι ίδιοι εξισλαμίσθηκαν. Υφίστανται μεγάλες πιέσεις λόγω των καταβολών τους.

»Δεν έχουν σχολεία (τουρκικά σχολεία εννοεί η εφημερίδα). Ένα από τα χωριά έχει δύο δασκάλους, αλλά έντεκα χοτζάδες και αυτό λέει πολλά. Φυσικά εξαιτίας της γενικής δυσπραγίας και της εγκατάλειψης μεταναστεύουν και συνεχώς λιγοστεύουν...».

Και όμως, αυτοί οι άνθρωποι και τα παιδιά τους μιλάνε ελληνικά στα σπίτια τους και στον κύκλο τους.

Λίγοι από αυτούς πήγανε στην Κύπρο. Εκεί διαπίστωσαν ότι συνεννοούνται άριστα γλωσσικώς με τους Ελληνοκύπριους, διότι έχουν την ίδια σχεδόν γλώσσα, όπως λέει ο πρόεδρος της κοινότητας. Ο ίδιος προσωπικά επισκέφθηκε την Ίμβρο, όπου διαπίστωσε ότι οι κάτοικοι της μιλάνε «ελλένικα» (εξελιγμένα νεοελληνικά) ενώ εκείνος μιλάει τα παλαιά «λάζικα». Ο πρόεδρος της κοινότητας των Σουρμένων Πόντου δήλωσε ευτυχής που στην Αττική η Ελλάδα κράτησε το όνομα του χωριού του, ενώ στην Τουρκία άλλαξαν το όνομα της περιοχής και το έκαμαν Οφ.   «Εμείς   δεν   είμαστε Οφλούδες, είμαστε Σουρμενελήδες», δήλωσε!

■ Η Λαζικί

Την περιοχή του ποταμού Οφεως, απ' όπου και το όνομα, το σημερινό Οφ, κοντά στην Τραπεζούντα, επισκέφθηκε στις αρχές του αιώνα ο Κωνσταντίνος Παπαμιχαλόπουλος, πολιτικός και συγγραφέας (1856-1923). Η επίσκεψη του εκεί και γενικότερα στον Πόντο εξεδόθη το 1903 από τα τυπογραφεία του κράτους με τον τίτλο «Περιήγησις εις τον Πόντον».

Έγραψε, λοιπόν, τότε πως οι Τούρκοι των Σουρμένων μιλάνε μόνο ελληνικά(!) και μάλιστα τα μιλάνε καθαρότερα από τους Έλληνες της περιοχής, όπως σημείωσε ο γλωσσολόγος Μιχ. Δέφνερ.

Ο Παπαμιχαλόπουλος τους θεωρεί ως «εξωμότες» της χριστιανικής θρησκείας και ασπασθέντες τον Ισλαμισμό περί τα 1685-1690. Φιλομαθέστατοι και ηπιότατοι οι Σουρμενελήδες ήσαν (το 1903) σχεδόν όλοι μορφωμένοι και εκτός από τη γλώσσα διασώσανε τα ήθη, τα έθιμα, ακόμη και τα ελληνικά ονόματα των χωριών τους.

Ως χαρακτηριστικό παράδειγμα της αντοχής της ελληνικής γλώσσας επί υπερδιακόσια χρόνια (τώρα υπερτριακόσια) διηγείται ο Παπαμιχαλόπουλος το εξής περιστατικό: Δύο μωαμεθανοί, κάτοικοι των Σουρμένων, πήγαν στην  Τραπεζούντα να συμβουλευθούν Έλληνα γιατρό και να ζητήσουν οδηγίες και φάρμακα για βαριά ασθενούντα συγγενή τους. Η συζήτηση γίνεται στο ποντιακό ιδίωμα και ο Σουρμενελής Τούρκος είπε τελικά στο γιατρό «ζει ου ζει, δος μοι βότανον», έτσι ακριβώς, στην καθαρεύουσα.

Για τη λαζική διάλεκτο ο Παπαμιχαλόπουλος υποστηρίζει ότι είναι γνήσια διάλεκτος του μεγάλου και κυρίου κορμού της ελληνικής γλώσσας.

Ορθά, λοιπόν, ο διακεκριμένος ιεράρχης του οικουμενικού θρόνου Γέρων Εφέσου κ. Χρυσόστομος συμπέρανε στην ομιλία του στην Ακαδημία Αθηνών:

■ Απόδειξη

«Τα πρόσωπα φεύγουν. Ακόμη και οι πρωτεργάται των πολιτισμών παραμερίζονται ή και στραγγαλίζονται ακόμη. Αλλά οι πολιτισμοί καθ' εαυτούς, οι γνήσιοι πολιτισμοί δεν πεθαίνουν.

Οι φορείς και οι εκφραστές τους πιέζονται, πολλές φορές εξανδραποδίζονται. Αλλά ο πολιτισμικός δυναμισμός τους δεν χάνεται.

»Οι πολιτισμοί μπορούν μεσοπρόθεσμα να συγκαλύπτονται, να αμαυρώνονται, να θάπτονται. Αλλά δεν εξαφανίζονται, δεν πεθαίνουν, εφόσον είναι αληθινοί. Τα Σούρμενα της Τραπεζούντος με την επιβιώνουσα ελληνική γλώσσα είναι η πιο εύλαλη απόδειξις της πραγματικότητας αυτής».

Οι αναμνήσεις ενός αιωνόβιου

Στο Βόλο ζούσε στα 1997 ο υπεραιωνόβιος (106 ετών) δάσκαλος Ξενοφών Χαλάτσης. Είχε γεννηθεί το 1891 στο Κανάλι Καρδίτσας. Στα 1914 πρωτοδιορίστηκε δάσκαλος στο χωριό Δουρασανλή Κιλκίς. Το 1915 κατετάγη στο 1138 θρυλικό Σύνταγμα Ευζώνων, ξαναγύρισε για λίγο στα διδασκαλικά του καθήκοντα, αλλά στα 1918 επιστρατεύθηκε πάλι με προορισμό τη Σμύρνη.

Ο γέρων διδάσκαλος θυμόταν ακόμη με συγκίνηση την αποθέωση που γνώρισε μαζί με τους άλλους τσολιάδες όταν αποβιβάζονταν στην πρωτεύουσα της Ιωνίας. Μετά ήλθε η καταστροφή του 1922 και στα αφτιά του αντηχούν ακόμη οι κραυγές «αδέλφια πού φεύγετε, πού μας αφήνετε...» ή το «έρχονται οι τσέτες...».

Ο Ξενοφών Χαλάτσης υπήρξε η ζωντανή μας ιστορία. Όλα τα 35 χρόνια της δασκαλικής υπηρεσίας του τα πέρασε σε μονοθέσιο σχολείο με έξι τάξεις και εξήντα μαθητές. Χαρακτηριστικό του ήταν η πίστη του στο θεό και την Ελλάδα. Ήταν και καλλίφωνος ψάλτης. Οι μαθητές του τον θυμούνται σήμερα με συγκίνηση και απέραντο σεβασμό.

ΤτΚ 10.2.1997

 

O κώδικας της γραφής των Μάγια

 

Πώς αποκαλύφθηκε ο κόσμος των Μάγια

Όταν έσπασε ο κώδικας της γραφής, ανατράπηκαν όλες οι παραδοσιακές αντιλήψεις για τον πολιτισμό τους. Δημιούργησαν αστικό πολιτισμό με καταγραμμένη ιστορία και υπαρκτή γλώσσα

Πρόκειται για ένα από τα μεγαλύτερα επιτεύγματα του αιώνα μας». Έτσι χαρακτήρισε ο Μάικλ Κόου του Πανεπιστημίου του Γέιλ την αποκρυπτογράφηση της γραφής των Μάγια.  Ο φαινομενικά υπερβολικός   ενθουσιασμός   του είναι    δικαιολογημένος. Όταν το 1839 είδαν το φως τα πρώτα δείγματα γραφής των Μάγια, εκείνος που τα ανακάλυψε, ο Τζον Λόιντ Στίβενς, παραπονιόταν επειδή δεν βρισκόταν κάποιος νέος Σαμπολιόν να τα αποκρυπτογραφήσει, όπως είχε συμβεί με τα αιγυπτιακά ιερογλυφικά 17 χρόνια νωρίτερα. «Ποιος θα τα διαβάσει;» αναρωτιόταν ο Στίβενς. Χρειάστηκε να περάσουν 150 χρόνια για να δοθεί απάντηση στο ερώτημα. Οι Μάγια ήταν οι πρώτοι Αμερικανοί της προκολομβιανής περιόδου που ανέπτυξαν ένα εξελιγμένο σύστημα γραφής, με το οποίο κάλυπταν τα κτίρια τους. Αυτά τα κτίρια, κατεστραμμένα τώρα, βρίσκονται θαμμένα στις ζούγκλες του Μεξικού και της Κεντρικής Αμερικής.

Οι υψηλοί ναοί, με τις απότομες κλιμακωτές πλευρές τους, που κατέληγαν σε επίπεδα από ασβεστόλιθο, δεσπόζουν πάνω από μία θάλασσα δέντρων, τη ζούγκλα που καλύπτει θαμμένους πάντα ναούς και που διαρκώς αποψιλώνεται. Μοιάζει σαν άλλος κόσμος και ίσως γι' αυτό το Τικάλ, η μεγαλύτερη αρχαία πόλη των Μάγια στη Γουατεμάλα, χρησίμευσε για εξωγήινο κάστρο στην ταινία «Πόλεμος των Αστρων».

Όσο για τους ανθρώπους που έχτισαν τα μέρη αυτά, ίσως πραγματικά να προήλθαν από κάποιον άλλο κόσμο. Ή τουλάχιστον έτσι το έκαναν να φαίνεται οι μελετητές που έγραψαν γι' αυτούς. Σύμφωνα με την παραδοσιακή άποψη, οι Μάγια διέφεραν από οποιονδήποτε άλλο λαό, που έχει καταγραφεί στα χρονικά της ανθρωπότητας. Δεν είχαν πόλεις, ούτε βασιλείς, δεν πολεμούσαν, δεν είχαν ούτε καν ιστορία ή καλύτερα δεν ενδιαφέρονταν για την ιστορία.

 

 

Δύο μελετητές

Δύο ήταν οι βασικοί υπεύθυνοι για την εδραίωση της άποψης αυτής. Ο ένας, ο Αμερικανός Σιλβάνους Μόρλεϊ, πίστευε ότι τα ασβεστολιθικά ερείπια στη ζούγκλα δεν προέρχονταν από πόλεις, αλλά από ναούς, που είχαν κατοικηθεί μόνο από ιερείς και τους βοηθούς τους. Μονομανία του Μόρλεϊ ήταν το ημερολόγιο των Μάγια, εξαιρετικά  λεπτομερειακό και περίπλοκο, με ομόκεντρους κύκλους αιώνων και χιλιετιών και που περιελίσσονται σε ετήσιες περιόδους των 260 ημερών, στηριγμένες στον μαγικό αριθμό 13 και με βασικό αριθμό το 20 (οι Μάγια μετρούσαν σε εικοσάδες).

Ο άλλος μελετητής ήταν ο σερ Ερικ Τόμπσον, Άγγλος της υψηλής κοινωνίας, που με την ευρωστία του πνεύματος του και την ειρωνική πένα του κυριάρχησε στις έρευνες και τις μελέτες για τους Μάγια μέχρι το θάνατο του, το 1975. Για τον Τόμπσον η θρησκεία διαδραμάτιζε τον πρωταγωνιστικό ρόλο. Κατά την άποψη του, οι Μάγια ήταν λάτρεις των άστρων και ζούσαν ειρηνικά σε χωριά διάσπαρτα στην περιοχή. Υπέρτατη αρχή ήταν οι ιερείς, οι οποίοι ασχολούνταν κατά κύριο λόγο με την αστρονομία. Οι επιγραφές στα μνημεία δεν αναφέρονταν σε βασιλείς, αλλά σε θεούς. Ο Τόμπσον πίστευε ότι οι Μάγια δεν είχαν καν ιστορία, εφόσον δεν υπήρχαν βασιλείς, κράτη ή πόλεμοι.

Όταν εμφανίστηκαν οι αποδείξεις για την ύπαρξη κρατών και πόλεων, εκείνος τις απέρριψε, με τον ισχυρισμό ότι ήταν αποτέλεσμα βαρβαρικών εισβολών και ότι οι πόλεις εκείνες δεν δημιουργήθηκαν από τους Μάγια. Όσο για τη γραφή, αυτή δεν ανταποκρινόταν σε μια γλώσσα της καθομιλουμένης, αλλά ήταν ένας μυστικιστικός γρίφος που επινόησαν οι ιερείς για ημερολογιακούς και θρησκευτικούς λόγους, όχι απλώς άγνωστος, αλλά υπεράνω ερμηνείας ή μάθησης.

Δυστυχώς, η Αρκαδία εκείνη δεν υπήρξε ποτέ. Στα τέλη της δεκαετίας του 1990 αναπτύχθηκε ένας εντελώς διαφορετικός τρόπος θεώρησης του πολιτισμού των Μάγια, που ανέτρεψε όλες σχεδόν τις παραδοσιακές αντιλήψεις. Σύμφωνα με τη νέα εκδοχή, οι Μάγια δημιούργησαν έναν αστικό πολιτισμό. Δεν ήταν καθόλου ειρηνικοί. Είχαν καταγραμμένη ιστορία. Η κατάρρευση τους προήλθε από εσωτερική πολιτική παρακμή και όχι από ξένη εισβολή ή θρησκευτική αναταραχή, όπως πίστευε ο Τόμπσον. Πάνω από όλα έγραφαν σε μία υπαρκτή γλώσσα και η ανακάλυψη της ήταν που άνοιξε τον δρόμο σε νέα συμπεράσματα. Και όπως συμβαίνει συνήθως με τις μεταβολές στον τρόπο σκέψης, η αναμόρφωση των αντιλήψεων για τους Μάγια δεν επήλθε με μια εκτυφλωτική αστραπή, αλλά σταδιακά.

 

 Νέα στοιχεία

Το πρώτο ρήγμα στις παλιές αντιλήψεις εμφανίστηκε πολύ μακριά από την Κεντρική Αμερική, στο Λένινγκραντ, το 1952, όταν ένας νεαρός μελετητής, ο Γιούρι Κνοσόροφ, δημοσίευσε ένα άρθρο στη «Σοβιετική Εθνογραφία».

Το 1945, στην πτώση του Βερολίνου,   ο   Κνοσόροφ, στρατιώτης τότε πήρε μέσα από την πυρπολημένη Εθνική Βιβλιοθήκη της πόλης ένα βιβλίο. Επρόκειτο για έκδοση, που περιλάμβανε τρία από τα τέσσερα βιβλία των Μάγια, που έχουν διασωθεί. Επτά χρόνια αργότερα ανακοίνωσε εκείνο που ο Τόμπσον θεωρούσε αδύνατο, ότι δηλαδή είχε ανακαλύψει πώς γράφονταν οι λέξεις. Υποστήριξε ότι η γραφή των Μάγια. όπως εξάλλου όλες οι αρχαίες γραφές (και τα ιαπωνικά και τα κινεζικά), ήταν εν μέρει εικονογραφική και εν μέρει φωνητική «λογογραφική» κατά την τεχνική ορολογία. Πρόκειται δηλαδή για κλασικά ιερογλυφικά, για γραφή που υπόκειται στις αρχές των γνωστών ιερογλυφικών συστημάτων Ο Τόμπσον κατήγγειλε την εκδοχή ως προπαγάνδα των μπολσεβίκων.

Το επόμενο βήμα δεν είχε, παραδόξως, καμία σχέση με το πρώτο. Το 1960 η Ρωσοαμερικανίδα Τατιάνα Προσκουριάκοφ δημοσίευσε ένα άρθρο στο οποίο υποστήριζε ότι οι αλληλουχίες ονομάτων που χωρίζονται με χρονικά διαλείμματα ανταποκρίνονται στους κύκλους της ανθρώπινης ζωής - γέννηση, γάμος και θάνατος. Με άλλα λόγια οι επιγραφές ήταν ανθρώπινες ιστορίες. Ο Τόμπσον, που είχε πεισματικά απορρίψει αυτή την εκδοχή, αναγκάστηκε να υποχωρήσει.

Το τρίτο και τελευταίο βήμα ήταν συνδυασμός των δύο προηγούμενων θεωριών και της γλωσσολογικής ανάλυσης. Το συμπέρασμα ήταν ότι η γραφή ανταποκρινόταν σε γλώσσα της καθομιλουμένης, με γραμματική και συντακτικό. Με άξονα αυτά τα σύμβολα, που δεν ήταν ούτε ημερομηνίες, ούτε ονόματα και ανατρέχοντας στη δομή των σύγχρονων διαλέκτων των Μάγια, η Λίντα Σελ από το Πανεπιστήμιο του Τέξας απομόνωσε τα   ρήματα. Αργότερα αποδείχτηκε ότι το φωνητικό τμήμα της γραφής ήταν πιο σημαντικό από ό,τι πίστευαν.

Οι Μάγια έγραφαν συστηματικά την ίδια λέξη χρησιμοποιώντας αδιακρίτως τα φωνητικά και τα εικονογραφικά σύμβολα. Επακολούθησε χείμαρρος αποκρυπτογραφήσεων και στη δεκαετία του '80 περίπου το 80% των ιερογλυφικών μεταφράστηκε. Οι περισσότερες επιγραφές αναγνώστηκαν. Ο κώδικας των Μάγια είχε σπάσει.

 

 

Ανασκεύασαν την ιστορία

Υπάρχει κάτι μαγικό στις άγνωστες γραφές. Η αποκρυπτογράφηση είναι ένα από τα πιο λαμπρά κατορθώματα της επιστήμης», έλεγε ο Μορίς Ποπ, μελετητής των γλωσσών. Η λιγότερο λαμπρή πραγματικότητα είναι ότι η αποκρυπτογράφηση είναι μόνο η αρχή: ακολουθεί η κατανόηση του νοήματος των λέξεων. Όμως, από τα μέσα του '80 οι μελετητές ήξεραν πια τι αναζητούσαν. Έως τότε επικρατούσε η αντίληψη ότι ο πολιτισμός των Μάγια είχε διαρκέσει περίπου 500 χρόνια (300 - 800 μ. Χ.). Βρισκόταν στην ακμή του, όταν ο Καρλομάγνος στέφθηκε αυτοκράτορας και όταν ο Μωάμεθ έφευγε από τη Μέκκα για τη Μεδίνα. Αλλά οι νέοι μελετητές ανακάλυψαν ιερογλυφικά το 100 μ. Χ. και οι πρώτες πόλεις των Μάγια έμοιαζαν ακόμη παλαιότερες, του 5ου και 6ου π. Χ. αιώνα. Με άλλα λόγια ο πολιτισμός των Μάγια εκτεινόταν χρονολογικά από την Αθήνα του Περικλή ως την απαρχή της μεσαιωνικής Ευρώπης.

Σύμφωνα με την Προσκουριάκοφ, τα άτομα που αναφέρονται στις επιγραφές δεν ήταν ιερείς, αλλά βασιλείς. Στο Κόπαν, στην Ονδούρα, οι γραφολόγοι επεξεργάστηκαν αρχικά την αλυσίδα των δυναστειών που προέκυπτε από τις επιγραφές και στη συνέχεια οι αρχαιολόγοι ανακάλυψαν τα σώματα, Από τη μία πόλη στην άλλη οι μελετητές ανασκεύασαν την ιστορία: ποιος κυβερνούσε πότε, ποια ήταν τα παιδιά του, με ποιους πολέμησε και πώς αντιμετώπιζε τους γείτονες του. Όπως οι αρχαίοι Αιγύπτιοι, οι Μάγια κατέγραφαν την πολιτική ζωή στους ναούς και φρόντιζαν να τοποθετούν τις πολιτικές πράξεις με ακρίβεια στο ιστορικό τους πλαίσιο, ώστε να τους προσδίδουν νομιμότητα. Έτσι, σήμερα αποκαλύπτεται όχι μόνο η χρονιά ενός σημαντικού γεγονότος, αλλά και η ημέρα και ενίοτε η ώρα.

 

 

Κατάρρευση και αφύπνιση ενός πoλιτισμού

Η πληθώρα λεπτομερειών αποσαφηνίζει τι συνέβη και, μέχρις ενός σημείου, γιατί. Στο βιβλίο «Ένα δάσος βασιλέων» η Λίντα Σελ και ο Ντέιβιντ Φρίντελ υποστηρίζουν ότι η βασιλεία ήταν ο κεντρικός πολιτικός θεσμός των Μάγια. Τα βασιλικά μνημεία δεν αποτελούσαν απλούς καταλόγους, αλλά συγκεκριμένες αναφορές σε διάφορα ζητήματα, όπως περιγραφή μιας νέας στρατηγικής (Τικάλ), τι συμβαίνει όταν μία γυναίκα γίνεται διάδοχος του θρόνου (Παλένκουε), όταν υπάρχει διαφωνία για τη διαδοχή (Γιαξτσιλάν), πώς δημιουργείται ένα νέο σύστημα διακυβέρνησης ύστερα από κοινωνική κατάρρευση (Τσιτσέν Ιτσα). Στο «Αίμα των Βασιλέων» η Λίντα Σελ και η Μέρι Μίλερ του Πανεπιστημίου του Γέιλ υποστηρίζουν ότι πρωταρχικό ενδιαφέρον των βασιλέων ήταν το βασιλικό αίμα και η κατάκτηση μέσω του αίματος.

Ανατριχιαστικές σκηνές θυσιών και τελετουργικών αυτοτραυματισμών έχουν χαραχτεί με κάθε λεπτομέρεια. Οι Σελ και Φρίντελ, σε ένα άλλο βιβλίο τους, τον «Κόσμο των Μάγια», εξετάζουν σε ποιο σύστημα αξιών στηρίζονται οι διαδικασίες αυτές. Κατά τη γνώμη τους οι Μάγια πίστευαν ότι ο κόσμος ήταν ζωντανή οντότητα. Αν έπαιρνες κάτι από αυτόν, τροφή για παράδειγμα, έπρεπε να δώσεις κάτι άλλο σε αντάλλαγμα. Το αίμα ήταν το πολυτιμότερο υγρό του ανθρώπου. Η λέξη αίμα σήμαινε ταυτόχρονα τον Θεό και την ψυχή και ήταν συγγενική με τις λέξεις ήλιος και όνειρο. Η τελετουργία της αιματοχυσίας ήταν ένα είδος επικοινωνίας με τους ιερούς προγόνους ή τεκμηρίωνε τη βασιλική καταγωγή ενός επίδοξου διαδόχου του θρόνου.

Σύμφωνα με τις τελευταίες απόψεις οι περισσότερες πόλεις-κράτη των Μάγια ενώνονταν με δύο χαλαρές συμμαχίες, που είχαν έδρα το Τικάλ, τη μεγαλύτερη πόλη - κράτος, και το Καλακμούλ. Οι συμμαχίες, κυρίως στρατιωτικές, στηρίζονταν σε εισφορές και στους γάμους.

Η μελέτη των συμμαχιών ίσως να ρίξει φως στο τελευταίο άλυτο μυστήριο των Μάγια, δηλαδή τα αίτια της κατάρρευσης του πολιτισμού τους, ο οποίος, σε αντίθεση με τον πολιτισμό των Αζτέκων, είχε παρακμάσει έξι αιώνες πριν από την έλευση των Ισπανών κατακτητών.

Η εισβολή ξένων μυστακοφόρων εχθρών στα βασίλεια των Μάγια εμφανίζεται στις εικόνες τους, μαζί με περίεργα πορτοκαλόχρωμα δοχεία. Ο,τι απέμεινε από τον κόσμο των Μάγια καταποντίστηκε μέσα στην αναρχία. Μέχρι το έτος 1000 δεν υπήρχε πλέον σχεδόν τίποτε. Η αιτία, σύμφωνα με τις τελευταίες αποκαλύψεις, ήταν η αποτυχία του πολιτικού συστήματος. Το 695 το σύστημα των συμμαχιών κατέρρευσε, όταν το Τικάλ κατέκτησε το Καλακμούλ και θυσίασε τον βασιλιά του. Η συμμαχία διαλύθηκε, το Τικάλ δεν κατόρθωσε να ελέγξει ολόκληρη την επικράτεια, ανίκανο να επιβληθεί στους τοπικούς άρχοντες.

 

 

Ωστόσο, η ιστορία των Μάγια δεν τελείωσε. Η πολιτισμική τους αναβίωση συμπίπτει με την εξιχνίαση του παρελθόντος, αντίδραση στην επονομαζόμενη μεγάλη συμφορά των Μάγια. Η πρώτη ήταν η κατάρρευση του 9ου αιώνα, η δεύτερη η ισπανική κατάκτηση, η τρίτη η αντεπίθεση του στρατού της  Γουατεμάλα στη δεκαετία του '80, κατά την οποία σκοτώθηκαν 190.000 Μάγια και ένα εκατομμύριο από τα τρία του συνολικού πληθυσμού έγιναν πρόσφυγες. Η αναγέννηση των Μάγια έχει αντίκτυπο πέρα από τη Γουατεμάλα, στο Μεξικό, όπου η επανάσταση των Ζαπατίστας, εκτός από εξέγερση των οικονομικά εξαθλιωμένων χωρικών, έχει και εθνικιστικές ρίζες. Και στις δύο χώρες οι πρώτες συμφωνίες ειρήνευσης μεταξύ κυβερνήσεων και επαναστατών οδήγησαν στην εισαγωγή της διδασκαλίας της γλώσσας των Μάγια και στη χρήση της στην κυβέρνηση.

Οι σύγχρονοι Μάγια διατηρούν στοιχεία από την πίστη των προγόνων τους, όπως η σύνδεση του αίματος, του ήλιου και της ψυχής.

Ξαφνικά στην Κεντρική Αμερική κυκλοφόρησαν ημερολόγια με το έτος των 260 ημερών, οι μύθοι των Μάγια κυκλοφορούν σε κόμικς και τα ιερογλυφικά εμφανίζονται στις αναμνηστικές επιγραφές. Ο πολιτισμός των Μάγια δεν είναι νεκρός, όπως εκείνος της Μεσοποταμίας, ούτε ζωντανός σαν τον πολιτισμό της Ινδίας. Φαίνεται να αφυπνίζεται, καθώς το αρχαίο σύστημα έχει πεθάνει, αλλά η θεώρηση του κόσμου επηρεάζει πάντα όσους μιλούν τις διαλέκτους των Μάγια. Και αυτοί, όπως οι μελετητές, ανακαλύπτουν και πάλι την Ιστορία.

THE ECONOOMIST -  Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ

ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ 8.1.1997