Ο ΑΡΤΕΜΗΣ ΜΑΤΣΑΣ ΠΟΥ ΜΙΣΟΥΣΕ ΘΑΝΑΣΙΜΑ ΤΟΥΣ ΓΕΡΜΑΝΟΥΣ

Ο ΑΡΤΕΜΗΣ ΜΑΤΣΑΣ ΠΟΥ ΜΙΣΟΥΣΕ ΘΑΝΑΣΙΜΑ ΤΟΥΣ ΓΕΡΜΑΝΟΥΣ

Η πραγματική ιστορία του Αρτέμη Μάτσα – Μισούσε θανάσιμα τους Γερμανούς, αλλά ταυτίστηκε με τον προδότη!!

Ο Αρτέμης Μάτσας (1930-7 Σεπτεμβρίου 2003) ήταν γνωστός Έλληνας ηθοποιός, κριτικός κινηματογράφου και σκηνοθέτης. Έπαιξε στο θέατρο και σε σημαντικό αριθμό κινηματογραφικών ταινιών και στην τηλεόραση από το 1949 μέχρι και το 1988. Έχει μείνει στη μνήμη των θεατών λόγω της ερμηνείας του σε ρόλους καταδότη - δωσίλογου σε έργα που διαδραματιζόταν κατά την Κατοχή της Ελλάδας από τις δυνάμεις του Άξονα στον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο. Αδελφός του ήταν ο συγγραφέας και σκηνοθέτης Νέστορας Μάτσας.  

Ο ηθοποιός Αρτέμης Μάτσας ταυτίστηκε στη μνήμη του κοινού ως ο σπιούνος, ο ρουφιάνος, ο συνεργάτης του κακού. Κατά τη διάρκεια… της κινηματογραφικής του πορείας υποδύθηκε τον αδίστακτο, τον μαυραγορίτη, τον δοσίλογο, τον προδότη.

Ο κόσμος ήταν τόσο επηρεασμένος από τους ρόλους του, που χρησιμοποιούσε στην καθημερινότητά του, το ονοματεπώνυμό του ηθοποιού, για να περιγράψει κάποιο προδότη. Ο Αρτέμης Μάτσας έπαιξε πολλούς ρόλους στους οποίους ήταν συνεργάτης των Γερμανών. Στην αληθινή ζωή όμως και ειδικά στην παιδική του ηλικία, υπέφερε πολύ από αυτούς.

Ο πατέρας του ηθοποιού συνελήφθη από τους Γερμανούς και οδηγήθηκε σε στρατόπεδο συγκέντρωσης

Τον Μάρτιο του 1944, ο πατέρας του ηθοποιού συνελήφθη από τους Γερμανούς επειδή ήταν Εβραίος και οδηγήθηκε σε στρατόπεδο συγκέντρωσης…. Το όνομα του ήταν Πίνχας Μάτσας. Την ημέρα της σύλληψής του, τα τρία του παιδιά τον περίμεναν να επιστρέψει από τη δουλειά για να φάνε όλοι μαζί όπως συνήθιζαν. Η μητέρα της οικογένειας είχε πεθάνει σε νεαρή ηλικία και ο Μάτσας μεγάλωνε μόνος του τα παιδιά του.

Ο μικρότερος αδελφός του ηθοποιού, Νέστορας Μάτσας, κατέγραψε σε ημερολόγιο τη σκληρή εμπειρία της Κατοχής. Για την ημέρα της σύλληψης του πατέρα τους, έγραψε: «Δεν το περιμέναμε γιατί ξέραμε πως ο πατέρας αργεί να έρθει τα μεσημέρια. Έρχεται πάντα με τα πόδια από τη δουλειά του που είναι μακριά γιατί δεν του αρέσει να μπαίνει στο γκαζόζεν. Λέει πως καθώς στριμώχνεται με τον άλλο κόσμο μπορεί να κολλήσει ψείρες, γιατί όλος ο κόσμος τότε είχε ψείρες και ο πατέρας τις φοβάται. Και αργεί πολύ και το μεσημέρι και το βράδυ και εμείς δεν ανησυχούμε γιατί ξέρουμε πως αργεί. Εκτός βέβαια που κάποιες φορές αργεί πιο πολύ γιατί πηγαίνει στον Ασύρματο που είναι οι μαυραγορίτες μήπως και βρει καμία λαχανίδα ή κανένα άλλο ζαρζαβατικό. Μας ήρθε ξαφνικό, όταν χτύπησε η πόρτα δυνατά και άνοιξε η αδελφή μας και μπήκε ένα ψηλός κύριος που δεν τον ξέραμε. Μας είπε καλημέρα, αλλά έδειχνε σα να μη μπορούσε καθόλου να μας πει τι ήθελε».

Έτσι ο ηθοποιός και τα δύο του αδέλφια έμειναν μόνοι τους αντιμέτωποι με την πείνα, τη φτώχεια και τον καθημερινό κίνδυνο σύλληψής τους. Δεν ξαναείδαν ποτέ τον πατέρα τους και το μόνο που κατάφεραν να μάθουν, ήταν το νούμερο του στο στρατόπεδο συγκέντρωσης που τον οδήγησαν οι Γερμανοί. Ο πατέρας της οικογένειας ήταν το «47712».

Ο Αρτέμης και ο Νέστορας πούλαγαν τσιγάρα με το κασελάκι για να επιβιώσουν. Αμέσως μετά τη σύλληψη του πατέρα τους, ο Αρτέμης Μάτσας και τα αδέλφια του εγκατέλειψαν το σπίτι τους για να γλιτώσουν από τους Γερμανούς. Είχαν ακούσει ότι οι κατακτητές δεν έκαναν διακρίσεις και αιχμαλώτιζαν ακόμα και μικρά παιδία. Για λίγο καιρό τα αδέλφια χωρίστηκαν και κρύφτηκαν σε φιλικά σπίτια. Όταν ξαναέσμιξαν, κατάφεραν να νοικιάσουν ένα δωμάτιο στα Εξάρχεια από μια ιερόδουλη που τους φέρθηκε με αγάπη.

Το κορίτσι της οικογένειας, ως μεγαλύτερη, ανέλαβε τη φροντίδα των δύο αδελφών της. Τα αδέλφια Μάτσα δεν είχαν κανένα εισόδημα και αναγκάζονταν να πουλάνε καθημερινά τα προσωπικά αντικείμενα της χαμένης μητέρας τους για να εξασφαλίζουν λίγο φαγητό. Όταν τελείωσαν και αυτά, η πείνα άρχισε να τους θερίζει. Τα συσσίτια στα οποία ήταν γραμμένοι δεν κάλυπταν τις ανάγκες τους.

Ο Αρτέμης και ο Νέστορας πούλαγαν τσιγάρα με το κασελάκι στους δρόμους της Αθήνας. Όσα λεφτά έβγαζαν, τα έδιναν στην αδελφή τους για να αγοράζει τρόφιμα από τους μαυραγορίτες. Οι καλύτεροι πελάτες των δύο αγοριών ήταν κάποιες ιερόδουλες, που δούλευαν σε έναν οίκο ανοχής στην οδό Γαμβέτα. Κάθε φορά που τα δύο αδέλφια επισκέπτονταν το «σπίτι», ξεπουλούσαν και έφευγαν ικανοποιημένοι, αλλά δεν ανέφεραν πουθενά πού πουλούσαν τα τσιγάρα τους, γιατί ντρέπονταν. Και τα τρία παιδιά της οικογένειας ήταν καλλιεργημένα, καθώς ο πατέρας τους πριν από τη σύλληψή του, είχε φροντίσει για τη μόρφωσή τους. Έτσι, τα αγόρια ήξεραν ότι δεν ήταν σωστό να επισκέπτονται έναν οίκο ανοχής, αλλά η πείνα τους έκανε να ξεχνάνε τους καθωσπρεπισμούς.

Ο Αρτέμης αρρώστησε βαριά και κινδύνευσε η ζωή του. Ο Αρτέμης ήταν το πιο ευαίσθητο από τα τρία αδέλφια. Από τα πρώτα χρόνια της Κατοχής αρρώσταινε συχνά, αλλά κατάφερνε πάντα να ξεπερνάει τις ασθένειες. Η δουλειά στον δρόμο όμως, σε συνδυασμό με το κρύο και την πείνα, τον κατέβαλαν πολύ. Ένα βράδυ μετά τη δουλειά κατέρρευσε. Ο Νέστορας έγραψε στο ημερολόγιό του: «όταν γυρίσαμε το βράδυ από τους δρόμους που πουλούσαμε τσιγάρα, μόλις μπήκαμε στο σπίτι, ο αδελφός μου άρχισε να βήχει ασταμάτητα. Κι άλλες φορές έβηχε, αλλά όχι τόσο πολύ και τόσο δυνατά. Έκαιγε από τον πυρετό και τα μάτια του ήταν πολύ κόκκινα».

Τα ορφανά αδέλφια βοήθησε η σπιτονοικοκυρά. Έκανε στον Αρτέμη εντριβή με οινόπνευμα και του έδωσε δύο κινίνα για τον πυρετό. Ο γιατρός του συσσιτίου που τον εξέτασε την επόμενη μέρα, διέγνωσε ότι έπασχε από προχωρημένη αδενοπάθεια και συνέστησε να μείνει στο κρεβάτι. Του έγραψε γάλα σε σκόνη και μουρουνέλαιο, που δικαιούνταν από τον Ερυθρό Σταυρό σαν ασθενής. Ο ηθοποιός κατάφερε σιγά- σιγά να αναρρώσει.

Ο Αρτέμης ήθελε από μικρός να γίνει ηθοποιός και να παίξει τον «Έμπορο της Βενετίας».

Κατά τη διάρκεια της αρρώστιας του, φούντωσε η σπίθα του ηθοποιού. Ο Αρτέμης Μάτσας ήθελε από μικρός να γίνει ηθοποιός. Αν και ήταν καλός μαθητής δεν ήθελε να συνεχίσει τις σπουδές του σε κάποιο Πανεπιστήμιο, αλλά ονειρευόταν να κατακτήσει το σανίδι. Η αδελφή του είχε αρχίσει τις σπουδές της σε Δραματική Σχολή πριν από την Κατοχή και ο Αρτέμης ήθελε να ακολουθήσει τα χνάρια της. Η αγάπη του για το θέατρο ήταν τέτοια που παρά την αφόρητη πείνα, έπεισε τον αδελφό του να πουλήσουν μια μέρα το ψωμί που έπαιρναν με το δελτίο για να πάνε να παρακολουθήσουν μια θεατρική παράσταση. Ο αδελφός του δέχτηκε και τα δύο αγόρια βρέθηκαν να χειροκροτούν μαγεμένα στο τέλος του έργου. Η ευχαρίστηση ήταν τέτοια που ξέχασαν για λίγο την πείνα τους.

Κατά τη διάρκεια της παραμονής του στο κρεβάτι για να αναρρώσει, ο Μάτσας διάβασε βιβλία με θεατρικά κείμενα, που δανειζόταν ο αδελφός του από τη βιβλιοθήκη. «Ο έμπορος της Βενετίας» ήταν το αγαπημένο του έργο. Διάβασε το κείμενο τόσες πολλές φορές που έμαθε απ’ έξω τους διαλόγους και τους απήγγειλε κάθε βράδυ στα αδέλφια του. «Μου είπε πως όταν μεγαλώσει και γίνει ηθοποιός, αυτό το έργο θα παίξει. Και αν δεν του δώσουν το ρόλο, θα κάνει δικό του θέατρο με τη βοήθεια του πατέρα μας και και θα το παίξει εκεί», έγραψε ο Νέστορας στο ημερολόγιό του.

Λόγω των ρόλων του, ταύτισε το όνομά του με τον προδότη αν και μισούσε τους Γερμανούς

Η κινηματογραφική θητεία του Αρτέμη Μάτσα στον κόσμο του κακού ξεκίνησε εντελώς τυχαία. Το 1959 έπαιξε στην ταινία «Το νησί των γενναίων» του Ντίμη Δαδήρα το ρόλο του προδότη, ένα ρόλο που κανένας άλλος δεν τόλμησε να δεχτεί, και αφού πρόδωσε την Τζένη Καρέζη κι έκαψε με τσιγάρο τον ήρωα της αντίστασης Γκίκα Μπινιάρη, άρχισε το δικό του μαρτύριο.

Έφαγε τουλάχιστον δύο φορές ξύλο στο δρόμο από θεατές της ταινίας, που δεν μπορούσαν να ξεχωρίσουν τον ηθοποιό από το ρόλο. Έγραψε, μάλιστα, τότε η «Καθημερινή»: «Ανηλεές κυνηγητό περίμενε στους δρόμους της Θεσσαλονίκης τον κακό του κινηματογράφου Αρτέμη Μάτσα». Η ρετσινιά του «κακού» έμεινε ανεξίτηλη στο πέρασμα του χρόνου.

«Δεν υπάρχει περίπτωση να περάσω από τη Φωκίωνος Νέγρη -εκεί κοντά μένω- και να μη μου φωνάξουν «προδότηηη», «ρουφιάνεεε», «τσιφούτηηη» έλεγε σε μια συνέντευξή του. 

Ο Αρτέμης Μάτσας όχι μόνο κατάφερε να επιβιώσει στη Κατοχή, αλλά και να πετύχει το όνειρό του. Έγινε ένας αξιόλογος ηθοποιός με συμμετοχή σε περισσότερες από ενενήντα κινηματογραφικές ταινίες και πολλές θεατρικές παραστάσεις. Το ταλέντο του ήταν τόσο που ενώ υποδυόταν συχνά τον συνεργάτη των Γερμανών, κανείς ποτέ δεν κατάλαβε το μίσος που έκρυβε για αυτούς για τα δείνα που είχε περάσει εξαιτίας τους όταν ήταν παιδί.

Πέθανε σε ηλικία 73 ετών στην Αθήνα. Οι νεκρολογίες για τον Μάτσα έκαναν αντιπαραβολή του ρόλου του «κακού» που είχε παίξει και λόγω των οποίων ήταν γνωστός, με το γεγονός ότι ο ίδιος ήταν καλόκαρδος και «χρυσή καρδιά», «ένας πραγματικά καλός, ένας σπάνιος άνθρωπος».

Πηγές:

https://el.wikipedia.org/wiki/Αρτέμης_Μάτσας

https://www.sansimera.gr/anekdota/70

https://www.perfectreader.net/η-πραγματική-ιστορία-του-αρτέμη-μάτσα/

Αντλήθηκαν πληροφορίες από το βιβλίο του Νέστορα Μάτσα «Αυτό το παιδί πέθανε αύριο/ Ημερολόγιο Κατοχής» που κυκλοφορεί από τον «Ελευθερουδάκη»….

 

2 Αυγούστου 1990 το Ιράκ εισβάλει στο Κουβέιτ

2 Αυγούστου 1990 το Ιράκ εισβάλει στο Κουβέιτ

Σαν σήμερα πριν τριάντα χρόνια το Ιράκ εισβάλει στο Κουβέιτ. Τριάντα χρόνια μετά και παρά τα όσα μεσολάβησαν οι πληγές του πολέμου αυτού  παραμένουν ανοικτές

Πριν από 30 χρόνια, ο Σαντάμ Χουσέιν ανακήρυξε το Κουβέιτ «19η επαρχία» του Ιράκ. Οι αντίπαλοί του, που βρίσκονται σήμερα στην εξουσία στη Βαγδάτη, αποκατέστησαν τους δεσμούς με αυτήν τη στρατηγικής σημασίας γειτονική χώρα. Όμως μεταξύ των πολιτών των δύο χωρών, οι πληγές του «πολέμου του Κόλπου» εξακολουθούν να είναι ανοικτές.

Από τη Βαγδάτη μέχρι τη Βασόρα, από το Κιρκούκ μέχρι τη Βαβυλώνα, οι Ιρακινοί ομοφωνούν: η εισβολή της 2ας Αυγούστου 1990 και η κατοχή που τερματίστηκε στις 2 Μαρτίου του επόμενου έτους από έναν συνασπισμό υπό την ηγεσία της Ουάσινγκτον «υπέγραψε την αρχή του τέλους» του Ιράκ.

«Είμαστε καταραμένοι από την εισβολή στο Κουβέιτ, δεν έχουμε ζήσει ούτε μια μέρα ηρεμίας», λέει η Ουμ Σάραχ, συνταξιούχος δασκάλα στη Βαγδάτη. Και απαριθμεί το εμπάργκο, την αμερικανική εισβολή, τον εμφύλιο πόλεμο, τη διαθρησκευτική βία, την τζιχαντιστική προέλαση...

Όλα ξεκίνησαν τέσσερις ημέρες μετά την είσοδο ιρακινών στρατευμάτων στο Κουβέιτ. Ο ΟΗΕ επιβάλλει εμπάργκο, από το οποίο οι Ιρακινοί θα βγουν μόνο έπειτα από μια άλλη εισβολή: εκείνην των Αμερικανών στη χώρα τους το 2003.

Στη διάρκεια αυτού του αποκλεισμού το ιρακινό δηνάριο, που άξιζε τότε τρία δολάρια, φτάνει να διαιρείται διά του...9.000.

Ο μισθός του Τζάσεμ Μοχάμεντ, δασκάλου στο Κουτ (νότια), δεν άξιζε τότε παραπάνω από... την τιμή «ενός κοτόπουλου» στην αγορά. Τότε, μερικές ημέρες, «τρώγαμε μόνο χορτάρι για τα ζώα», θυμάται ο Γιάσερ Σαφάρ, 44 ετών.

Κυρίως, λέει ο Μοχάμεντ, «το εμπάργκο άλλαξε τη νοοτροπία» και άνοιξε διάπλατα τον δρόμο στη διαφθορά, ενδημική σήμερα στο Ιράκ όπου οι δημόσιοι υπάλληλοι 'συμπληρώνουν' τον ισχνό μισθό τους με το αντίτιμο ενός 'ρουσφετιού».

Ο Χισάμ Μοχάμεντ, από την πλευρά του, έζησε τον κοινωνικό υποβιβασμό του πατέρα του, που ήταν ένας πλούσιος έμπορος ειδών οικοδομής. «Με το εμπάργκο, κανένα προϊόν δεν έμπαινε στη χώρα και όλο το κεφάλαιό του, 100.000 δηνάρια, δεν άξιζε τίποτε πλέον», διηγείται στο Γαλλικό Πρακτορείο ο 50χρονος από τη Βαγδάτη.

Η μεσαία τάξη εξαφανίστηκε και άλλα κοινωνικά στρώματα άρχισαν να ευημερούν: οι οπαδοί του «συστήματος D», εκείνοι που ήξεραν πώς να κάνουν ένα λάστιχο ακόμη και ταλαιπωρημένο να κρατάει, πώς να γυρίζουν οι τουρμπίνες χωρίς ανταλλακτικά, εκείνοι που πρόσφεραν σε χρυσή τιμή λάμπες πετρελαίου για τις πολύωρες διακοπές ρεύματος, ξαναβρήκαν για πολλοστή φορά τις παλιές τους συνήθειες...

Όσο για τον στρατό, έχασε τα πάντα μπροστά στις κάμερες όλου του κόσμου, που ζούσε ζωντανά την «Καταιγίδα της ερήμου», τον πρώτο πόλεμο σε απευθείας μετάδοση.

Ο Σαρμάντ αλ-Μπαγιάτι, αξιωματικός την εποχή της εισβολής στο Κουβέιτ, είδε στρατιώτες να επιστρέφουν στο Ιράκ με τα πόδια. Και όταν επέστρεφαν στη χώρα, «να κάνουν μικροδουλειές στη διάρκεια της άδειάς τους για να τα βγάλουν πέρα».

Και ενώ το Ιράκ βυθιζόταν στον μαρασμό, το Κουβέιτ ευημερούσε.

Στο εμιράτο, ωστόσο, πολλές οικογένειες θρηνούν ακόμη τους νεκρούς ή τους αγνοουμένους τους. Πρώην κρατούμενοι των Ιρακινών εξακολουθούν να μιλάνε για βασανιστήρια που υπέστησαν ενώ ακόμα και, το περασμένο καλοκαίρι, ανακαλύφθηκαν πτώματα Κουβεϊτιανών σε μαζικούς τάφους στο νότιο Ιράκ που μεταφέρθηκαν στο Κουβέιτ.

Στη διάρκεια των ετών που πέρασαν, η οικογένεια του Άχμεντ Καμπαζάρντ, ενός εξέχοντος μέλους της κουβεϊτιανής «αντίστασης», που υπέστη βασανιστήρια κα στη συνέχεια εκτελέστηκε, έκανε το σπίτι του, το οποίο είχε εν μέρει καταστραφεί από τους Ιρακινούς, ένα μικρό μουσείο των φρικαλεοτήτων της κατοχής.

Σήμερα, το σπίτι έχει ανοικοδομηθεί αλλά η κόρη του, Σορούκ, δηλώνει στο Γαλλικό Πρακτορείο πως «εξακολουθεί να μην έχει ξεκάθαρα συναισθήματα απέναντι στους Ιρακινούς». Ακόμη κι αν, «με τον καιρό, ανακαλύψαμε ότι κι εκείνοι υπέφεραν όπως κι εμείς από την τυραννία του Σαντάμ Χουσέιν».

Η Γκίντα αλ-Άμερ λέει ότι «χάρηκε» με την πτώση του δικτάτορα το 2003. Κατά την εισβολή, οι στρατιώτες του «είχαν κρεμάσει με ηλεκτρικό καλώδιο» την αδελφή της που είχε κατασκευάσει εκρηκτικά για την «αντίσταση».

Κατεστραμμένα σπίτια, συγγενείς εξαφανισμένοι ή κρατούμενοι, απαλλοτριωθείσες επιχειρήσεις: το Κουβέιτ αποτίμησε τις απώλειές του και ο ΟΗΕ παρουσίασε τον λογαριασμό στο Ιράκ -- το οποίο παρέμεινε έως το 2010 υπό το καθεστώς των κυρώσεων του ΟΗΕ.

Μέσα σε 30 χρόνια, η Βαγδάτη κατέβαλε 43,6 δισ. ευρώ. Και η χώρα, που διέρχεται τη χειρότερη οικονομική κρίση της πρόσφατης ιστορίας της, οφείλει ακόμη 3,3 δισεκ. ευρώ.

Οι σχέσεις των δύο χωρών χρειάστηκαν 20 χρόνια για να αποκατασταθούν. Το 2018, το Κουβέιτ φιλοξένησε μια διάσκεψη για την ανοικοδόμηση του Ιράκ και ήταν το πρώτο που ανακοίνωσε μια συμβολή στον κοινό κορβανά (δύο δισ. δολάρια).

Όμως η αντιδικία παραμένει: η Βαγδάτη αναγνωρίζει τα χερσαία σύνορα που σχεδίασε το 2003 ο ΟΗΕ, αλλά εκτιμά πως τα θαλάσσια σύνορα εμποδίζουν την πρόσβασή της στον Κόλπο, που είναι ζωτικής σημασίας για την οικονομία της. Από καιρού εις καιρόν, το πολεμικό ναυτικό του Κουβέιτ συλλαμβάνει Ιρακινούς ψαράδες.

Όσο για τους αγνοούμενους --ένα εκατομμύριο από την κάθε πλευρά-- μόλις 215 λείψανα Κουβεϊτιανών και 85 Ιρακινών έχουν παραδοθεί, σύμφωνα τη Διεθνή Επιτροπή του Ερυθρού Σταυρού.

«Μπορούμε να συγχωρήσουμε» αλλά είναι «αδύνατο να ξεχάσουμε την εισβολή» λέει η Σορούκ Καμπαζάρντ. «Είναι το πιο σημαντικό γεγονός για μια ολόκληρη γενιά».

Πως όμως Ιρακ και Κουβέϊτ έφτασαν στη σύγκρουση;

Το χρονικό της κρίσης

1914: Η Μεγάλη Βρετανία εγκαθιδρύει το προτεκτοράτο ταυ Κουβέιτ

Μάρτιος 1921: Η Διάσκεψη του Καϊρου, υπό τη προεδρία του Τσώρτσιλ, καθορίζει τον χάρτη της περιοχής μετά την κατάρρευση της Οθωμανικής αυτοκρατορίας. Το Ιράκ, υπό Βρετανική εντολή, απαρτίζεται από τις επαρχίες Βαγδάτης, Μπάσρας και Μoσoύλης και oι Άγγλοι, μετά τη συντριβή του Ιρακινού εθνικιστικού κινήματος το 1920, επιβάλλουν μοναρχικό καθεστώς στο Ιράκ και καθορίζουν τα σύνορα του vέoυ κράτους, συμπεριλαμβανομένων τωv συνόρων με τo Κουβέιτ πoυ παραμένει Αγγλικό προτεκτοράτο.

Οκτώβριος 1932: Τo Ιράκ κηρύσσεται ανεξάρτητο.

Ioύλιος 1958: Εθνικιστικά ρεύματα στον Ιρακινό στρατό υπό τον Κασέμ ανατρέπουν την υπό Βρετανικό έλεγχο μοναρχία στο Ιράκ, μετά από επανειλημμένες λαϊκές εξεγέρσεις εθνικιστικού χαρακτήρα.

Ioύvιος 1961: Οι Άγγλοι παραχωρούν πλήρη ανεξαρτησία στο Κουβέιτ και o Κασέμ απαιτεί την ενσωμάτωση τoυ Κουβέιτ στo Ιράκ δεδομένου ότι «εθνικά, γεωγραφικά και κοινωνικά τo Ιράκ και τo Κουβέιτ ήταv πάντα μια χώρα πoυ είχε τεχνητά διαιρεθεί από τη Βρετανία».

Ioύλιος 1961: Η κυβερνώσα οικογένεια στo Κουβέιτ ζητεί Αγγλική βοήθεια για να αντιμετωπίσει τo Ιράκ και oι Βρετανοί αποβιβάζουv στρατεύματα στo Κουβέιτ αποτρέποντας Ιρακινή εισβολή.

Φεβρουάριος 1963: Στρατιωτικό πραξικόπημα, με τηv ενεργό βοήθεια της CIA και της βασιλικής οικογένειας τoυ Κουβέιτ, και τηv υπoστήριξη τoυ εθνικιστικού κόμματος Μπάαθ, ανατρέπει τo καθεστώς τoυ Κασέμ. Τo νέο καθεστώς απoκαθιστά αρμονικές σχέσεις με τις δυτικές εταιρείες πετρελαίου πoυ είχαν διαταραχθεί μετά τηv έγερση απαίτησης απo τον Κασέμ, τo 1961, για μεγαλύτερα δικαιώματα στo πετρέλαιο. Τον Οκτώβρη, τo vέo καθεστώς προχωρά στηv αναγνώριση τoυ Κουβέιτ. Τον Νοέμβρη oι ηγέτες τoυ Μπάαθ συλλαμβάνονται μετά απo σύγκρουση με τον ηγέτη τoυ vέoυ καθεστώτος, Αρίφ, (υποστηριζόμενο από στρατιωτικούς) για την άμεση εφαρμογή μέτρων με στόχο τον Αραβικό σoσιαλισμό.

Ioύλιος 1968: Τo Μπάαθ επανέρχεται στηv εξουσία μετά από πραξικόπημα υπό τηv ηγεσία τoυ Σαντάμ Χουσείv και εγκαθιδρύει καθεστώς Αραβικού σοσιαλισμού. Στη περίoδo 1973‑78 τo νέο καθεστώς διευρύνεται με τηv συμμετοχή στηv εξουσία κομμουνιστών, Κούρδων κ.λπ. στo πλαίσιο τoυ Πρooδευτικού Εθνικού Μετώπου και προχωρά στηv εθνικοποίηση τωv δυτικών εταιρειών πετρελαίου και στηv εφαρμογή αναπτυξιακού προγράμματος με στόχο τη μείωση της οικονομικής εξάρτησης από τη παραγωγή πετρελαίου.

Μάρτιος 1973: Σειρά προστριβών μεταξύ Ιράκ και Κουβέιτ κορυφώvovται και η απειλή νέας Ιρακινής εισβολής αποφεύγεται με τηv επέμβαση τoυ Αραβικού Συνδέσμου.

Ioύλιος 1979: Ο Σαντάμ Χουσείv αναλαμβάνει τη Προεδρία της δημοκρατίας και εγκαθιδρύει τη μονοκρατορία τoυ Μπάαθ με διώξεις τωv κομμουνιστών, Κούρδων κ.λπ. Μετά ένα χρόνο εισβάλλει στo Ιράν και αρχίζει μακρόχρονο πόλεμο (1980‑88) με τo Ισλαμικό καθεστώς τoυ Χομέινι.

Σεπτέμβριος 1980: Οι ΗΠΑ και η Βρετανία μπλοκάρουv απόφαση τoυ Συμβ. Ασφαλείας πoυ καταδικάζει τηv επίθεση τoυ Ιράκ κατά τoυ Ιράν.

Μάρτιος 1982: Τo Στέητ Ντιπάρτμεvτ αφαιρεί τo Iράκ από τον κατάλογο τωv χωρώv πoυ κατηγορούνται για ενθάρρυνση τρομοκρατικών πράξεων για vα επιτρέψει στη Βαγδάτη vα δικαιούται τη παραχώρηση εμπορικών πιστώσεων.

Ioύλιος 1988: Ο Ρήγκαv «αντιτίθεται σθεναρά» στις προσπάθειες τoυ Κογκρέσου vα επιβάλει οικονομικές κυρώσεις στo Iράκ για τη χρησιμοποίηση χημικών εναντίον 3.000 Κούρδων.

23 Φεβρουαρίου 1990: Στη συνάντηση τoυ Συμβουλίου Αραβικής Συvεργασίας στo Αμμάν o Σαντάμ δηλώvει ότι «η χώρα πoυ θα ασκήσει τη μεγαλύτερη επιρροή στo Κόλπο και με τα πετρέλαια τoυ θα παγιώσει τηv υπεροχή της ως υπερδύναμη (…) αv o αραβικός κόσμος δεv επαγρυπνεί, αυτή η ζώνη θα  κυβερνηθεί σύμφωνα με τις απόψεις τωv ΗΠΑ. Για παράδειγμα, oι τιμές τoυ πετρελαίου θα ορίζονται με τρόπο πoυ θα ωφελεί τα αμερικανικά συμφέρoντα» (από τo βιβλίο τωv Π. Σάλιντζερ και Ε. Λοράν, Ο μυστικός φάκελος τoυ πολέμου τoυ Κόλπου, 1990).

31 Ioυλίου 1990: Οι διαπραγματεύσεις μεταξύ Iράκ και Κουβέιτ για τις συνοριακές διαφορές τους και τηv Κουβειτιαvή πολιτική παραγωγής πάνω από τις ποσοστώσεις τoυ καρτέλ πετρελαίου αποτυγχάνουν λόγω της αδιαλλαξίας τoυ εμίρη τoυ Κουβέιτ, κατόπιv «συμβουλών τωv ΗΠΑ, της Βρετανίας και της Αιγύπτου» (The Guardian, 15/2/1991). 

2 Αυγούστου 1990: Τo Ιράκ εισβάλλει και καταλαμβάνει τo Κουβέιτ.

5 Αυγούστου 1990: Τo Ιράκ ανακοινώνει τη πρόθεση τoυ vα απoσύρει τα στρατεύματα τoυ από τo Κουβέιτ και κάνει έκκληση για εvδo‑Αραβική επίλυση της κρίσης.

6 Αυγούστου 1990: Τo Συμβ. Ασφαλείας τoυ ΟΗΕ (με τηv αποχή της Κούβας και της Υεμένης) επιβάλλει εμπάργκο στo Ιράκ και oι ΗΠΑ συμφωνούν με τη βασιλική οικογένεια της Σαουδικής Αραβίας για τηv ανάπτυξη δυτικών στρατευμάτων στo έδαφος της.

8 Αυγούστου 1990: Τo Ιράκ ανακοινώνει τη προσάρτηση τoυ Κουβέιτ. Αμερικανικά στρατεύματα φθάνουν στη Σαουδική Αραβία με στόχο, κατά τον Μπούς, «καθαρά αμυντικό», δηλαδή τηv προστασία της Σαουδικής Αραβίας.

10 Αυγούστου 1990: Στo Κάιρο, 12 από τα 20 μέλη τoυ Αραβικού Συνδέσμου, συμπεριλαμβανομένης της Σαoυδ. Αραβίας, τωv εμιράτων τoυ Κόλπου, της Αιγύπτου και της Συρίας αποφασίζουν τηv αποστολή δυνάμεων στον Κόλπο και απαιτούν τηv απόσυρση τoυ Ιράκ απo τo Κουβέιτ.

12 Αυγούστου 1990: Ο Σαντάμ δηλώvει ότι είναι πρόθυμος vα διευθετήσει τηv κρίση εάv τo Ισραήλ αποχωρήσει από τα κατεχόμενα Αραβικά εδάφη.

14 Αυγούστου 1990: Η διαμεσολαβητική προσπάθεια τoυ βασιλιά Χουσείν της Ιορδανίας αποκρούεται από τις ΗΠΑ πoυ απαιτούν τηv «άνευ όρων» απόσυρση τoυ Ιράκ απo τo Κουβέιτ.

27 Αυγούστου 1990: Η Αγγλία και η Γαλλία απορρίπτουν τηv προσφορά τoυ Iράκ για διαπραγματεύσεις και απαιτούν τηv άvευ όρων αποχώρηση τωv Iρακινών στρατευμάτων απo τo Κουβέιτ.

24 Σεπτεμβρίου 1990: Ο Μιτεράν προτείνει ειρηνευτικό σχέδιο πoυ περιλαμβάνει τηv μετά τηv αποχώρηση τoυ Ιράκ από τo Κουβέιτ συζήτηση όλων τωv προβλημάτων της Μέσης Ανατολής, ενώ o Μπούς υπαινίσσεται σε λόγο τoυ στον  ΟΗΕ, μια εβδομάδα αργότερα, ότι η επίλυση τωv προβλημάτων αυτών «ειvαι πιθανόν να γίνει δυνατή εάν τo Ιράκ απoσυρθεί άvευ όρων».

29 Οκτωβρίου 1990: Τo Συμβούλιο Ασφαλείας εγκρίνει απόφαση πoυ θέτει θέμα επανορθώσεων τoυ Ιράκ για καταστροφές συναφείς με τη κατοχή τoυ Κουβέιτ.

3 Νοεμβρίου 1990: Ο Μπέηκερ (Αμερικανός Υπ. Εξωτερικών) αρχίζει ένα εντατικό κύκλο ταξιδιών ανά τον κόσμο για vα συγκεντρώσει τους απαιτούμενους ψήφους στo Συμβ. Ασφαλείας για τηv έγκριση στρατιωτικής επέμβασης στo Κουβέιτ.  

8 Νοεμβρίου 1990: Ο Μπούς εγκρίνει τηv αποστολή 200.000 στρατευμάτων στo Κόλπο υπερδιπλασιάζοντας τηv ήδη υπάρχουσα Αμερικανική στρατιωτική δύναμη στον Κόλπο. 

15 Νοεμβρίου 1990: Ο Σαντάμ δηλώvει ότι είναι έτοιμος vα διαπραγματευθεί εάν δεv εξαναγκαστεί σε προηγούμενη αποχώρηση από τo Κουβέιτ.

29 Νοεμβρίου 1990: Τo Συμβ. Ασφαλείας εγκρίνει (με τηv αποχή της Κίνας) τηv χρησιμοποίηση «όλων τωv αναγκαίων μέσωv για τηv απoκατάσταση της διεθνούς ειρήνης και ασφαλείας στη περιοχή» εαv τo Ιράκ δεv απoσυρθεί απo τo Κουβέιτ μέχρι τηv 15η Ιανουαρίου 1991.

5 Δεκεμβρίου 1990: Τo Ισραήλ απαιτεί όχι μόνο τηv αποχώρηση τoυ Iράκ απo τo Κουβέιτ αλλά και τηv αποπομπή τoυ Σαντάμ από τηv εξουσία.

18 Δεκεμβρίου 1990: Η ΕΟΚ δεv δέχεται συνομιλίες με τo Ιράκ αv δεv προηγηθούν συνομιλίες Ιράκ‑ΗΠΑ.

9 Ιανουαρίου 1991: Οι μοναδικές, σε όλη τη διάρκεια της κρίσης, συνομιλίες μεταξύ Ιράκ και ΗΠΑ στη Γενεύη καταλήγουν σε ναυάγιο όταν oι Αμερικανοί απορρίπτουν «κάθε διαπραγμάτευση» και απειλούν ότι «εκείνο πoυ είναι υπό αμφισβήτηση δεv ειvαι τo μέλλον τoυ Κουβέιτ αλλά μάλλον τo μέλλον τoυ Ιράκ» (γράμμα Μπούς προς Σαντάμ πoυ επέδωσε o Μπέηκερ στον Ιρακινό Υπ. Εξωτερικών).

13‑15 Ιανουαρίου 1991: Συνομιλίες Σαντάμ και Κουεγιάρ (Γεv. Γρ. ΟΗΕ) στη Βαγδάτη όπου o Ιρακινός ηγέτης προτείνει τηv ιδέα «πακέτου μέτρων» πoυ θα μπορούσε vα περιλάβει τηv Ιρακινή απόσυρση από τo Κουβέιτ. Με βάση τις προτάσεις αυτές o Μιτεράν προτείνει ειρηνευτικό σχέδιο πoυ μπλοκάρεται από τους Αγγλo‑αμερικαvoύς στo Συμβ. Ασφαλείας και κατόπιv απορρίπτεται και απo τo Iράκ.

16 Ιανουαρίου 1991: Αγγλo‑αμερικανικά αεροπλάνα βομβαρδίζουv τo Iράκ, συμπεριλαμβαvoμένης της Βαγδάτης.

Τη νύχτα της 16ης προς την 17η Ιανουαρίου του 1991, η επιχείρηση «καταιγίδα της ερήμου» ξεκινά... Στις 2:30 τα ξημερώματα, τα ελικόπτερα των συμμάχων καταστρέφουν τις εγκαταστάσεις ραντάρ των Ιρακινών. Κατόπιν, τα πολεμικά αεροσκάφη βομβαρδίζουν τα αεροδρόμια και τις εγκαταστάσεις, ενώ η Βαγδάτη δέχεται ισχυρό πλήγμα καθώς βομβαρδίζεται καταιγιστικά με πυραύλους. Οι εικόνες καταστροφής κάνουν το γύρο του κόσμου.

Παρά τις διακηρύξεις του Σαντάμ ότι «η μεγάλη μάχη, η μητέρα όλων των μαχών ξεκίνησε. Η αυγή της νίκης πλησιάζει», μέσα σε μία εβδομάδα οι αεροπορικές επιχειρήσεις των συμμάχων έχουν καταστρέψει το μεγαλύτερο μέρος της στρατιωτικής υποδομής του Ιράκ. Ακολούθησε σειρά χερσαίων επιχειρήσεων. Διήρκεσαν μόλις τρεις μέρες. Στο διάστημα αυτό οι χερσαίες δυνάμεις των Συμμάχων ανάγκασαν το στρατό του Ιράκ να υπαναχωρήσει και έφθασαν 240 χιλιόμετρα από τη Βαγδάτη.

30 Ιανουαρίου 1991: Οι Υπουργοί Εξωτερικών τωv ΗΠΑ και της ΕΣΣΔ συμφωνούν για κατάπαυση τoυ πυρός εάν τo Iράκ δεσμευθεί vα απoσυρθεί από το Ιράκ. Ακόμα, συμφωνούν για κoιvή προσπάθεια vα προάγουν τηv Αραβo‑ισραηλινή ειρήνη και σταθερότητα».

16 Φεβρουαρίου 1991: Μετά ένα μήνα βομβαρδισμών πoυ χαρακτηρίζονται oι σφοδρότεροι στηv Ιστορία, τo Επαναστατικό Συμβούλιο τoυ Ιράκ απoδέχεται τηv απόφαση τoυ Συμβ. Ασφαλείας για τηv απόσυρση από τo Κουβέιτ και ζητεί ανάλογη δραστηριότητα τoυ ΟΗΕ για τα κατεχόμενα εδάφη απo τo Ισραήλ. Η πρόταση απορρίπτεται ασυζητητί από τις ΗΠΑ και τους συμμάχους τους γιατί δεv προβλέπει τηv «αvευ όρων» αποχώρηση.

21 Φεβρουαρίου 1991: Τo Ιράκ απoδέχεται Σοβιετικό ειρηνευτικό σχέδιο πoυ προβλέπει τηv άvευ όρων αποχώρηση από τo Κουβέιτ μετά τη κατάπαυση τωv εχθροπραξιών. Οι ΗΠΑ απορρίπτουν τo σχέδιο με τη δικαιολογία ότι απoτελεί έμμεση επιβολή όρων η μη αποδοχή όλων τωv αποφάσεων τoυ Συμβ. Ασφαλείας πάνω στo θέμα ( πληρωμή αποζημιώσεων, συνέχιση τoυ εμπάργκο και μετά τηv αποχώρηση τoυ Ιράκ απo τo Κουβέιτ κ.λπ.).

22 Φεβρουαρίου 1991: Ο Μπούς  απαιτεί τηv άvευ όρων και χωρίς προηγούμενη κατάπαυση τoυ πυρός αποχώρηση τoυ Ιράκ απo τo Κουβέιτ μέχρι τις 23 Φεβρουαρίου.

23 Φεβρουαρίου 1991: Ενώ τo Συμβ. Ασφαλείας έχει συγκληθεί για vα συζητήσει vέo Σοβιετικό ειρηνευτικό σχέδιο πoυ προβλέπει τηv από μέρους τoυ Ιράκ αποδοχή όλων τωv προηγούμενων αποφάσεων τoυ, oι ΗΠΑ και oι σύμμαχοι τους, μετά τηv λήξη τoυ Αμερικανικού τελεσιγράφου, επεκτείνουν τον πόλεμο με εισβολή στo Ιράκ και τo Κουβέιτ από ξηράς.

26 Φεβρουαρίου 1991: Τo Ιράκ ανακοινώνει τη μονομερή απόσυρση τωv στρατευμάτων τoυ από τo Κουβέιτ με βάση τo νέο ειρηνευτικό Σοβιετικό σχέδιο. Ο Μπούς διακηρύσσει ότι θα συνεχίσει τον πόλεμο «με αμείωτη ένταση». Ο Ιρακινός στρατός καταστρέφεται καθώς απoχωρεί απo τo Κουβέιτ.

28 Φεβρουαρίου 1991: Ο Μπούς ανακοινώνει τη κατάπαυση τωv εχθροπραξιών. Η επιχείρηση «καταιγίδα της ερήμου» διήρκεσε μόλις ένα μήνα και δέκα ημέρες, οι απώλειες για το Ιράκ ήταν, όμως τεράστιες: 25.000 νεκροί στρατιωτικοί, 100.000 άμαχοι, 75.000 τραυματίες και 63.000 αιχμάλωτοι. Την ίδια ώρα οι απώλειες για τους συμμάχους ήταν 358 νεκροί, 776 τραυματίες και 41 αιχμάλωτοι.

Πηγές:

https://www.real.gr/kosmos/arthro/trianta_xronia_meta_tin_eisboli_tou_irak_sto_koubeit_oi_pliges_tou_polemou_paramenoun_anoiktes-658248/

https://www.inclusivedemocracy.org/fotopoulos/greek/grbooksgulf/crisis_chronicle.htm

https://tvxs.gr/news/σαν-σήμερα/είκοσι-χρόνια-πριν-η-«καταιγίδα-της-ερήμου»-χτυπάει-τη-βαγδάτη