Η ΓΕΝΟΚΤΟΝΙΑ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΤΟΥ ΠΟΝΤΟΥ ΚΑΙ ΤΩΝ ΑΡΜΕΝΙΩΝ

Η Γενοκτονία ως όρος διαμορφώθηκε το πρώτο στη δίκη της Νυρεμβέργης, 1945. Σημαίνει, δε, τη μεθοδική εξολόθρευση (συνολική ή μερική) μιας εθνικής, φυλετικής ή θρησκευτικής ομάδας. Πρόκειται για πρωτογενές έγκλημα που δεν έχει σχέση, με πολεμικές συγκρούσεις. Δεν εξοντώνεται μια ομάδα για κάτι που έκανε αλλά για κάτι που είναι. Με μία τέτοια εννοιολογική αναδρομή στο παρελθόν μπορούμε να προσδιορίσουμε κυρίως δύο (2) βασικές γενοκτονίες στις αρχές του προηγούμενου αιώνα: τη γενοκτονία των Αρμενίων και των Ελλήνων του Πόντου από τους Τούρκους οι οποίες μέχρι πρότινος παρέμειναν σε αφάνεια και κυρίως η των Ελλήνων του πόντου.

Ήταν ο υπερεθνικισμός των Νεοτούρκων και των Κεμαλικών που αποσκοπούσε στην εξαφάνιση και την απαλλαγή από άλλους λαούς στην κυριαρχία τους, χωρίς καμία άλλη αιτία αλλά και μόνο για κάτι που ήταν. «Η Τουρκία είναι για τους Τούρκους και μόνο» διακήρυττε τότε η Τουρκία. Κανείς δε γλύτωσε. Εκδιώχθηκαν οι Έλληνες του Πόντου, οι Αρμένιοι και οι Ασσύριοι - όλοι τους χριστιανοί - αλλά και οι Κούρδοι μουσουλμάνοι. Οι διωγμοί συνεχίστηκαν και μετέπειτα στα κατεχόμενα της Κύπρου, στην Κωνσταντινούπολη ⁽¹⁾, στην Ίμβρο-Τένεδο ⁽¹⁾ στη Σμύρνη και αλλού. Αλλά και σήμερα συνεχίζονται με τις επιθέσεις κατά του Οικουμενικού Πατριαρχείου ⁽²⁾ και με το κλείσιμο της Θεολογικής Σχολής της Χάλκης ⁽³⁾.

Η Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου

Οι εξοντώσεις βέβαια των Ελλήνων του Πόντου άρχισαν το 1461, οκτώ (8) χρόνια μετά την άλωση της Πόλης, με την πολιορκία της Τραπεζούντας, με διωγμούς μέσω των αιώνων και σε διάφορες φάσεις όλου του Ποντιακού Ελληνισμού στα βόρεια παράλια της Μ. Ασίας και με αποκορύφωμα τη γενοκτονία στις αρχές του προηγούμενου αιώνα, από το 1908, αρκετά πριν από τον Α' Π.Π. μέχρι τη Μικρασιατική καταστροφή. Ειδικότερα για τον 20^ο αιώνα:

Από 1908 - 1915 παρατηρούνται εξοντώσεις των Ελλήνων του Πόντου στην ευρύτερη περιοχή της Μ. Ασίας.

Το 1916, έχουμε την εξόντωση των Ελλήνων του Πόντου στη Σαμψούντα αλλά και στην ευρύτερη περιοχή που μόνο η Τραπεζούντα γλύτωσε διότι είχε καταληφθεί τον Απρίλιο 1916 από το ρωσικό στρατό. Όταν όμως ο ρωσικός στρατός εγκατέλειψε την πόλη το Φεβρουάριο 1918, ο μισός πληθυσμός ακολούθησε το ρωσικό στρατό κατά την υποχώρηση και διασκορπίσθηκε στα παράλια της Γεωργίας, στην περιοχή του Καυκάσου, στην Καππαδοκία και στα βάθη της Μ. Ασίας μέχρι την Αρμενία και το Καζακστάν.

Το 1919, με την απόβαση στην Τραπεζούντα στις 19 Μαΐου, έχουμε την χαριστική βολή του Ποντιακού Ελληνισμού. Η τρομοκρατία, τα τάγματα εργασίας, οι εξορίες και πυρπολισμοί χωριών αναγκάζουν τους Έλληνες του Πόντου να εγκαταλείψουν τις εστίες τους. Οδεύουν, στερούμενοι των πάντων και σε αθλία κατάσταση, προς τα βουνά όπου τους περίμεναν ενέδρες θανάτου και στημένες αγχόνες για το τελικό κτύπημα.

Το 1920, δημιουργείται το ομόσπονδο ποντιακο-αρμενικό κράτος, αλλά την ήττα του αρμενικού στρατού στο Ερζερούμ από τον Κεμάλ ακολουθεί συνθηκολόγηση και οι Έλληνες του Πόντου μένουν μόνοι.

Το 1922, έχουμε το ξερίζωμα του ελληνικού στοιχείου στη Σμύρνη με εμπρησμούς και καταστροφές.

Από το 1922 - 24, οι Έλληνες του Πόντου μετακινούνται από τη Σαμψούντα μέσω Κωνσταντινούπολης και Συρίας προς Δράμα, Καβάλα, Ξάνθη, Κιλκίς, Κοζάνη, Πρέβεζα, Αθήνα, Πειραιά, Θεσσαλονίκη και άλλες περιοχές της Ελλάδας.

Στις αρχές της 10ετίας του 1990 και μετά την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης, οι Έλληνες Πόντιοι της Γεωργίας και του Καυκάσου παλινοστούν στις παρυφές των αστικών κέντρων και στις αγροτικές περιοχές της Θράκης στην Ελλάδα.

Το άγνωστο ολοκαύτωμα των Ελλήνων του Πόντου αποτελεί τη δεύτερη μεγαλύτερη γενοκτονία του προηγουμένου αιώνα μετά την των Αρμενίων. Εξοντώθηκαν 353.000 Έλληνες Πόντιοι στην περίοδο 1916 - 23, ενώ στις παραμονές του Α΄ ΠΠ ο Ποντιακός Ελληνισμός μετρά 700.000 άτομα, ήτοι εξοντώθηκε το 50% των Ελλήνων Ποντίων.

Η Γενοκτονία των Αρμενίων

Οι παράλληλοι βίοι συνεχίζονται. Παράλληλα σχεδόν με τους Έλληνες του Πόντου εκδιώκονται και οι Αρμένιοι χωρίς να εξαιρεθούν και οι Ασσύριοι. Οι διωγμοί των Αρμενίων άρχισαν στις 24 Απριλίου 1915. Οι Νεότουρκοι συγκέντρωσαν όλους τους Αρμένιους ηγέτες της Κωνσταντινούπολης και τους εκτέλεσαν. Οι απομείναντες άμαχοι και λοιποί ανήμποροι αναγκάζονται να ακολουθήσουν τις διαταγές των Τούρκων.

Τελικά, το εξοντωτικό τουρκικό πρόγραμμα εφαρμόζεται σε όλη την περιοχή μέχρι τα βάθη της Μ. Ασίας. Διατάσσεται η παράδοση όλων των κυνηγετικών όπλων δήθεν για να χρησιμοποιηθούν στον πόλεμο. Οι Αρμένιοι παραδίδουν όλα τα όπλα που είχαν αλλά και όσα αναγκάσθηκαν να αγοράσουν για να συμπληρώσουν τον υπερβολικό αριθμό όπλων που τους χρέωσαν οι Τούρκοι ότι δήθεν κατείχαν. Οι δυνάμενοι να φέρουν όπλα Αρμένιοι επιστρατεύθηκαν και εφονεύθηκαν ή εξοντώθηκαν από τη σκληρή δουλεία. Οι απομείναντες λοιποί-γέροντες, γυναίκες και παιδιά αναγκάζονται να ακολουθήσουν την «Πορεία του Θανάτου». Ακολουθούν υποχρεωτικά δρομολόγια δήθεν μετακινήσεώς τους σε άλλους τόπους. Συνοδεύονται από Τούρκους αστυνομικούς από τους οποίους ή με την ανοχή των οποίων φονεύονται καθ΄οδόν σε στημένες ενέδρες και σε ενδιάμεσους σταθμούς θανάτου. Όσοι γλύτωσαν φονεύθηκαν στον τελικό τόπο προορισμού εξόντωσης στην έρημο της Συρίας στην πόλη Dezor. Μερικοί μόνο Αρμένιοι γλύτωσαν χάρις στη βοήθεια Αράβων και άλλων ξένων.

Η Γενοκτονία των Αρμενίων υπήρξε και αυτή, όπως και των λοιπών χριστιανών στην περιοχή, αποτέλεσμα του εξοντωτικού τουρκικού προγράμματος εξαφάνισης των μη Τούρκων στην Μ. Ασία και στα βάθη της Εγγύς Ανατολής από Καύκασο μέχρι τη Συρία και την Παλαιστίνη. Εφονεύθηκαν 1.500.000 Αρμένιοι ως επί το πλείστον το 1915.

Σήμερα η Τουρκία και η Αρμενία έχουν κλειστά τα σύνορα τους. Δεν τηρούν διπλωματικές σχέσεις. Η Αρμενία, όμως, φαίνεται διατιθεμένη να συζητήσει το θέμα με την Τουρκία. Αλλά, προς το παρόν, τηρεί επιφυλάξεις για την ειλικρίνεια των προθέσεων της άλλης πλευράς που καθιστά άσκοπες τις όποιες προσεγγίσεις.

Αναγνώριση - Δικαίωση των Γενοκτονιών

Η τότε τάξη των πραγμάτων κράτησε τη γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου και των Αρμενίων υποβαθμισμένες και εν πολλοίς εν κρυπτώ και σε αφάνεια. Ο Χίτλερ για να ενθαρρύνει το ολοκαύτωμα των Εβραίων δηλώνει: Ποιός, μετά από αυτά (αφάνεια γενοκτονίας Αρμενίων, Ελλήνων του Πόντου και των Ασσυρίων) θα ομιλεί αύριο στη Δύση για την εξόντωση των Εβραιών; Σήμερα, όμως, διεθνείς οργανισμοί, κράτη, Μ.Μ.Ε. και διανοούμενοι άρχισαν να προβάλουν τα θέματα για την αναγνώριση και για τη δικαίωση.

Μέχρι σήμερα είκοσι (20) και πλέον χώρες έχουν αναγνωρίσει τη γενοκτονία των Αρμενίων και αρκετές έχουν υποβάλλει επερωτήσεις στη Βουλή. Η Γαλλία, το 2001, αναγνώρισε τη γενοκτονία των Αρμενίων και το 2006 η Γαλλική Εθνοσυνέλευση ποινικοποίησε την άρνηση της αναγνώρισή της για να δικαιώσει τους απογοητευμένους Αρμένιους στη Γαλλία, θύματα απογόνων της γενοκτονίας των Αρμενίων. Στο Αμερικανικό Κογκρέσο, έχουν γίνει προτάσεις για αναγνώριση της γενοκτονίας των Αρμενίων αλλά και κυβερνήτες πολιτειών στις ΗΠΑ έχουν ενεργήσει ανάλογα. Αλλά, και Πρόεδροι των ΗΠΑ στο παρελθόν έχουν αναφερθεί σ' αυτό το χειρότερο έγκλημα κατά της ανθρωπότητας.

Οι Αρμένιοι, μετά από πενήντα (50) χρόνια, άρχισαν να γιορτάζουν την 24 Απριλίου (έναρξη της σφαγής του 1915) ως ημέρα μνήμης της γενοκτονίας των 1.500.000 Αρμενίων από τους Τούρκους. Οι εν διασπορά Αρμένιοι ανήγειραν σε όλο τον κόσμο μνημεία και επιτύμβιες πλάκες με επιγραφές στη μνήμη της γενοκτονίας των Αρμενίων. Μετά, δε, από αγωγές το 1999 κατά εταιρείας ασφάλειας ζωής της Νέας Υόρκης, άρχισε το 2004 η αποζημίωση 2.000 περίπου υποθέσεων ασφαλισθέντων Αρμενίων της τότε οθωμανικής κυριαρχίας πριν το 1915, με αρχικό ποσό 24 εκ. δολάρια για Αρμένιους ιδιώτες και φιλανθρωπικές οργανώσεις.

Η Ελληνική (και η Κυπριακή) Βουλή το 1994 καθιέρωσε την 19 Μαΐου (επέτειο της χαριστικής βολής στην Τραπεζούντα, 1919) ως ημέρα μνήμης της γενοκτονίας 353.000 Ελλήνων του Πόντου, κατά την περίοδο 1916 - 23. Οι Έλληνες του Πόντου στην Ελλάδα έστησαν μνημείο στη Θεσσαλονίκη μνήμης της γενοκτονίας των Ελλήνων του Πόντου. Αποκαθίσταται έτσι η ιστορική μνήμη που είχε διακοπεί για εβδομήντα (70) χρόνια από την καταστροφή της Σμύρνης, έστω και αργοπορημένα. Αλλά, και το σημαντικότερο: τελευταία και η Ευρωβουλή κάνει μνεία για πρώτη φορά στη γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου και των Ασσυρίων, πέραν της αναφοράς της γενοκτονίας των Αρμενίων.

Η Τουρκία αρνείται να αποδεχθεί τη γενοκτονία των Αρμενίων και των Ελλήνων του Πόντου μετά μανίας. Έχει, δε, ποινικοποιήσει οποιαδήποτε αναφορά σ' αυτές τις γενοκτονίες. Πρόσφατα, όμως, ο Νομπελίστας Ειρήνης Pamuk, 2005 και η συγγραφέας Elit Shafak, 2006 έτυχαν ποινικής δίωξης επειδή αναφέρθηκαν στη γενοκτονία των Αρμενίων, αλλά τελικά αθωώθηκαν. Αλλά, και πρόσφατα ο Τούρκος δημοσιογράφος, αρμενικής καταγωγής, Dink δολοφονήθηκε στην Κωνσταντινούπολη επειδή και αυτός αναφερόταν στη γενοκτονία των Αρμενίων.

Γενικές Διαπιστώσεις

Με τη λέξη γενοκτονία κανείς φέρνει συνειρμικά και αυτόματα στο μυαλό του τη γενοκτονία των Αρμενίων το 1915 από τους Νεοτούρκους και τη γενοκτονία των Εβραίων και άλλων Σλαβικών λαών το 1940 - 45 από τους Γερμανούς. Όμως, υπάρχει και η άλλη μελανή κηλίδα στην ιστορία των γενοκτονιών, η των Ελλήνων του Πόντου που ακόμη δεν έχει δικαιωθεί. Ο δε Αρμενικός λαός, χάρις στον αγώνα του, αρχίζει τώρα να δικαιώνεται έστω και καθυστερημένα.

Ο Ελληνισμός του Πόντου υπέστη όλες τις μορφές της γενοκτονίας από τον ίδιο στρατό που διέπραξε τη γενοκτονία των Αρμενίων, τη διχοτόμηση της Κύπρου και τον αφανισμό της Κουρδικής εθνότητας.

Η Τουρκία τώρα δεν έχει να αντιμετωπίσει μόνο τη γενοκτονία των Αρμενίων αλλά και την των Ελλήνων του Πόντου και των Ασσυρίων. Μία χώρα, σαν την Τουρκία, που θέλει να ισχυρίζεται ότι αξίζει της ευρωπαϊκής πορείας, πρέπει να δείχνει ειλικρίνεια, μεταμέλεια και υπευθυνότητα. Όποιος περιφρονεί την ιστορία, αυτή του εκδικείται. Η σημερινή Γερμανία δεν περιφρόνησε το παρελθόν της και πλήρωσε και ακόμη πληρώνει για το ολοκαύτωμα των Εβραίων και τώρα να είναι ένα σεβαστό, ευυπόληπτο και υπεύθυνο κράτος στο κόσμο.

Η Γενοκτονία, σαν πρωτογενές κατά της ανθρωπότητας έγκλημα, πρέπει να δικαιώνεται και να τιμωρείται ώστε να προλαμβάνεται η επανάληψη της.

Εάν είχε προηγηθεί δίκη Νυρεμβέργης και για τη γενοκτονία των Αρμενίων και των Ελλήνων του Πόντου, σήμερα πιθανόν να μην ομιλούσαμε για το ολοκαύτωμα των Εβραίων. Εάν τώρα το διεθνές δικαστήριο δεν δικαιώσει και δεν τιμωρήσει τη γενοκτονία στη Ρουάντα, δεν φαίνεται να σταματά εύκολα η γενοκτονία στο Νταρφούρ του Σουδάν.

Σημειώσεις:

(1) Σήμερα, έχουν μείνει στην Κωνσταντινούπολη λιγότεροι από 2.000 Έλληνες από τους 125.000 που είχαν παραμείνει στην Κωνσταντινούπολη και τα περίχωρα, μετά την ανταλλαγή των πληθυσμών.

Έχουν εξαφανισθεί οι 6.000 Έλληνες που είχαν παραμείνει στην Ίμβρο και Τένεδο.

Παρέμειναν στη Α. Θράκη, ως μουσουλμανική μειονότητα, 120.000 μουσουλμάνοι (59.000 τουρκογενείς, 39.000 Πωμάκοι και 22.000 αθίγγανοι) που σήμερα όχι μόνο δε μειώθηκαν αλλά αυξήθηκαν.

Υποχρεωτική ανταλλαγή 1.650.000 Ελλήνων της Μ. Ασίας - Δ. Θράκης με 670.000 τουρκόφωνους μουσουλμάνους από την Ελλάδα.

(2) Την οικουμενικότητα του Πατριαρχείου Κωνσταντινούπολης προσπαθεί να αμφισβητηθεί τώρα η Τουρκία, όπως στην επίσκεψη του Πάπα, Νοέμβριο 2006, στην Πόλη.

(3) Η Τουρκία αρνείται να επαναλειτουργήσει τη Θεολογική Σχολή της Χάλκης, την οποία έκλεισε το 1971.

Τoυ Αντιστρατήγου ε.α. Δ. Λακαφώση

Αναδημοσίευση από την ιστοσελίδα:

http://www.elesme.gr/elesmegr/periodika/t39/t39_06.htm

ΠΩΣ ΕΓΙΝΕ Η ΤΟΥΡΚΙΚΗ ΣΗΜΑΙΑ

Η σημαία της Τουρκίας αποτελείται από μία λευκή ημισέληνο και ένα αστέρι σε κόκκινο φόντο. Το όνομα της σημαίας στα τουρκικά είναι Ay Yıldız (κυριολεκτικά, άστρο της σελήνης) ή al sancak (ερυθρό πανό). Το σχέδιο της σημαίας είναι αρχαίο και πανομοιότυπο με την τελευταία σημαία της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, η οποία καθιερώθηκε το 1844, ως μέρος των μεταρρυθμίσεων του Τανζιμάτ. Οι γεωμετρικές αναλογίες της σημαίας με νόμο σταθεροποιήθηκαν βάσει του Νόμου για την Τουρκική Σημαία, το 1936.

Όμως η Τούρκικη σημαία, και το αντίστοιχο "εθνικό σύμβολο" των Τούρκων, προέρχεται από ένα σύμβολο του Βυζαντίου και μάλιστα της αρχαιοελληνικής πόλης Βυζάντιον, που υπήρχε στην θέση της Κωνσταντινούπολης.

Αυτό το σήμα, που είναι πανάρχαιο και απαντάται ως λατρευτικό σύμβολο της θεάς Εκάβης, έγινε σύμβολο της πόλης του Βυζαντίου όταν ο Φίλιππος, πατέρας του Μεγαλέξανδρου, προσπάθησε να καταλάβει αυτή την πόλη, και μια νύχτα με συννεφιά, έστειλε πολεμιστές (σαν καταδρομική επιχείρηση) να περάσουν τα τείχη, για να αλώσουν την πόλη.

Ξαφνικά, εμφανίστηκε το φεγγάρι, οι εισβολείς έγιναν αντιληπτοί, και η επίθεση αποκρούστηκε. Από τότε, και επειδή θεωρήθηκε ως θεϊκή βοήθεια προς την πόλη, έγινε σύμβολο της πόλης του Βυζαντίου.

Με την δημιουργία της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας το συγκεκριμένο σύμβολο έμεινε ως σύμβολο παραδοσιακά της Κωνσταντινούπολης. Έπειτα από την Άλωση της Κωνσταντινούπολης, το 1453, η ημισέληνος και το αστέρι της Πόλης υιοθετήθηκαν ως σύμβολα από τον Μωάμεθ τον Β' .....

Η συγκεκριμένη φωτογραφία είναι από ένα κέρμα του Βυζαντίου, και αν το προσέξετε, θα δείτε να γράφει.... ΒΥΖΑΝΤΙΩΝ.... και να υπάρχει επάνω του το προαναφερόμενο σύμβολο.

26 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 1986 - Η ΕΚΡΗΞΗ ΣΤΟ ΤΣΕΡΝΟΜΠΙΛ

Ανοικτή πληγή το Τσερνόμπιλ

Είκοσι τρία χρόνια μετά, άνθρωποι και Φύση «πληρώνουν» για την τραγωδία

Του ανταποκριτή μας στη Μoσχα Αχιλλεα Πατσουκα

Λένε πως ο χρόνος λειτουργεί ως το καλύτερο γιατρικό για να αποβάλεις ένα τραγικό γεγονός από τη μνήμη σου. Δυστυχώς όμως, ο κανόνας αυτός έχει και εξαιρέσεις. Στη μαύρη αυτή κατηγορία ανήκει το τραγικό δυστύχημα του Τσερνόμπιλ, που έμελλε να αλλάξει τις μοίρες ανθρώπων, ζώων και της Φύσης γενικότερα. Το ξημέρωμα της σημερινής ημέρας για την Ουκρανία, τη Λευκορωσία και τη Ρωσία, τυπικά θα αποτελέσει μια επέτειο, καθώς ουσιαστικά οι πληγές από το ατύχημα στον πυρηνικό αντιδραστήρα του Τσερνόμπιλ παραμένουν ανοικτές, ενώ σύμφωνα με τους επιστήμονες και αυτές που θα ξημερώσουν τις προσεχείς δεκαετίες θα κάνουν όλους να γυρίζουν νοερά με τρόμο στη 1.28:58 π.μ. της 26ης Απριλίου 1986. Η έκρηξη εκείνης της νύχτας στον αντιδραστήρα Νο 4 «μετρήθηκε» 7 Ρίχτερ. Αμέσως, 56 άνθρωποι έχασαν τις ζωές τους, άλλοι 4.000 πέθαναν τις μέρες που ακολούθησαν, ενώ πολλά εκατομμύρια μολύνθηκαν από ραδιενέργεια. Αν και το ατύχημα, όταν συνέβη στην Ουκρανία, πιστεύεται πως η Λευκορωσία επλήγη πρώτη και περισσότερο.

Στις τρεις χώρες τουλάχιστον 5.000.000 άνθρωποι μολύνθηκαν από ραδιενέργεια, ενώ «μόνο» στην Ουκρανία υπολογίζεται πως τουλάχιστον μισό εκατομμύριο άνθρωποι πέθαναν. Ωστόσο, τα θύματα σύμφωνα με επιστήμονες και στις τρεις αυτές χώρες είναι πολύ περισσότερα, όπως τα κρούσματα καρκίνου που ξεφύτρωσαν σαν τα μανιτάρια και τυπικά μόνο δεν μπορούν να τα αποδώσουν στο Τσερνόμπιλ. Κοιτάζοντας ωστόσο τις ουρές στα αντικαρκινικά νοσοκομεία των τριών χωρών, τις χρυσές δουλειές που κάνουν τα καταστήματα με περούκες, αλλά και τον χαμηλό μέσο όρο ζωής αντιλαμβάνεσαι πως η λέξη που αποτυπώνει την τραγωδία του Τσερνόμπιλ είναι μία: Θάνατος.

Σήμερα, ηρωικοί εργάτες στο Τσερνόμπιλ αγωνίζονται για τον καθαρισμό του ραδιενεργού υλικού που συνεχίζει να εκλύεται και την αναστήλωση της σαρκοφάγου.

Τον Φεβρουάριο, η Ευρωπαϊκή Τράπεζα για την Ανοικοδόμηση και την Ανάπτυξη και η Ουκρανία υπέγραψαν συμφωνία για την επιχορήγηση με 135 εκατ. ευρώ, της προσπάθειας καθαρισμού του Τσερνόμπιλ. Προσφάτως, η Ουκρανή πρωθυπουργός Γιούλια Τιμοσένκο δήλωσε ότι η κατασκευή της νέας σαρκοφάγου που θα μετατρέψει την περιοχή σε μια οικολογικά καθαρή ζώνη, παραμένει στρατηγικής σημασίας για την Ουκρανία. Αλλά ακριβές χρονοδιάγραμμα για την κατασκευή του δεν υπάρχει. Σήμερα, το χαλύβδινο σκέπαστρο που καλύπτει τον αντιδραστήρα έχει υποστεί πολλές και σοβαρές φθορές, ενώ ενισχυτικές παρεμβάσεις έχουν γίνει από κοινοπραξία εταιρειών των οποίων τα ηνία κρατάει η ρωσική Ατομστριέξπορτ.

Ηταν όλα εκεί

Τον Απρίλιο 2006 σε οδοιπορικό μου στον τόπο της τραγωδίας αρκετά χιλιόμετρα πριν μπω στη νεκρή ζώνη του Τσερνόμπιλ, οι εικόνες μού φανέρωναν τα γεγονότα. Χωριά και σπίτια ερειπωμένα, παραδεισένια δάση μέσα στη βλάστηση, μέχρι την τελευταία ημέρα της ζωής τους θα έχουν μέσα τους τη ραδιενέργεια. Περνώντας την πύλη και τον έλεγχο, είδα εργάτες με τις τσάσκες στα χέρια τους που πήγαιναν για μερικά γκρίβνια παραπάνω να βουτήξουν στη ραδιενέργεια. Το φινάλε ωστόσο έμελλε να είναι αντάξιο μιας τραγωδίας. Φτάνοντας στην πόλη Πριπιάτ 18 χλμ. από το Τσερνόμπιλ, αισθάνθηκα λες και καταδυόμουν στον Αδη. Ολα, σε αυτή την πόλη των 47.000 κατοίκων, ήταν ακριβώς όπως τα άφησαν οι κάτοικοί της. Ρούχα, παιδικά τετράδια και κούκλες, προσωπικά αντικείμενα, οι χώροι διασκέδασης, εστιατόρια. Ακόμα και το Λούνα Παρκ που ήταν προγραμματισμένο να εγκαινιαστεί μια βδομάδα μετά την καταστροφή. Κάθε γωνιά αυτής της πόλης σου φέρνει στο μυαλό πως ήταν όλα εκεί, μέχρι τη στιγμή που ο δείκτης του ρολογιού έδειξε 1.28:58 π.μ. σβήνοντας διά βίου την ουσιαστικότερη λέξη. Τη ζωή.

Από την Καθημερινή:

http://news.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_world_1_25/04/2009_312212

Oι άμεσες, αλλά και οι μακροχρόνιες επιπτώσεις στην υγεία

Tου Γαννη Eλαφρου

Είκοσι τρία χρόνια μετά την τραγωδία του Τσερνόμπιλ η ανησυχία για τις συνέπειες στην υγεία των Ελλήνων δεν λέει να υποχωρήσει. Οι αυξημένες καρκινοπάθειες τις δύο προηγούμενες δεκαετίες συνδέονται από πολλούς επιστήμονες και με τη ραδιενεργό βροχή που έπεσε σε περιοχές της χώρας μας την (κυριολεκτικά) Εβδομάδα των Παθών του 1986. Καθώς τα σύννεφα των ανησυχητικών προβλέψεων για το μέλλον δεν λένε να καθαρίσουν, οι σκιές της μόλυνσης από ραδιενεργά στοιχεία παραμένουν ακόμα σε ορισμένα σημεία του ελληνικού εδάφους, αν και οι συγκεντρώσεις έχουν υποχωρήσει πάρα πολύ σε σχέση με 23 χρόνια πριν. Ποιος μπορεί, ύστερα από όλα αυτά, να μιλάει για ασφαλή πυρηνική ενέργεια και για αποστάσεις ασφαλείας;

Το καίσιο 137

Το ραδιενεργό νέφος από το Τσερνόμπιλ έφτασε στην Ελλάδα μερικές μέρες μετά την έκρηξη της 26ης Απριλίου, μέσα στη Μεγάλη Εβδομάδα. «Επλήγησαν περισσότερο οι περιοχές που έβρεξε εκείνες τις μέρες, κυρίως Τρίκαλα και Καρδίτσα, η περιοχή δυτικά της Λάρισας, η Νάουσα, η Αλεξάνδρεια Ημαθίας, η Κατερίνη κ. λπ.», λέει στην «Κ» ο κ. Σίμος Σιμόπουλος, από το Εργαστήριο Πυρηνικής Τεχνολογίας του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου. «Από την πρώτη στιγμή που έγινε γνωστό το δυστύχημα πήραμε ένα αυτοκίνητο και γυρίσαμε όλη την Ελλάδα, συλλέγοντας δείγματα εδάφους για να κάνουμε μετρήσεις στο εργαστήριο. Αναλύσαμε πάνω από 1.200 δείγματα και βρήκαμε στις συγκεκριμένες περιοχές μεγάλες συγκεντρώσεις, οι οποίες όμως τον επόμενο χρόνο και στη συνέχεια υποχώρησαν. Το μόνο ραδιενεργό στοιχείο που έδειξε αντοχή ήταν το καίσιο 137, γιατί είναι πιο μακρόβιο, με χρόνο ημιζωής 30 χρόνια. Το καίσιο 137 μπορεί να προκαλέσει καρκίνο του γαστρεντερολογικού συστήματος», λέει ο κ. Σιμόπουλος. «Παρ’ όλα αυτά δεν μπορέσαμε να συσχετίσουμε συγκεντρώσεις με συμπτώματα».

«Η Ελλάδα έχει ήδη πληρώσει και συνεχίζει να πληρώνει το δικό της τίμημα από την τραγωδία του Τσερνόμπιλ, αλλά κανείς δεν γνωρίζει τον ακριβή αριθμό των θυμάτων μέχρι τώρα και πολύ περισσότερο εκείνων που θα αρρωστήσουν στο μέλλον», λέει στην «Κ» η κ. Μαρία Αρβανίτη - Σωτηροπούλου, βιοπαθολόγος και συγγραφέας, πρόεδρος της Πανελλήνιας Ιατρικής Εταιρείας κατά της πυρηνικής και βιοχημικής απειλής, μέλος της Διεθνούς Ενωσης Ιατρών για την Αποτροπή του Πυρηνικού πολέμου, η οποία βραβεύθηκε το 1985 με το Νόμπελ Ειρήνης. Η αντίστοιχη γερμανική ένωση σημειώνει στην περυσινή της έκθεση για τις συνέπειες του Τσερνόμπιλ ότι σε «Γερμανία, Ελλάδα, Σκοτία και Ρουμανία υπήρξε εντυπωσιακή αύξηση των λευχαιμιών». «Σίγουρα έχουν αυξηθεί τα συμπτώματα καρκίνου και στην Ελλάδα και το Τσερνόμπιλ αποτελεί μία από τις αιτίες», μας λέει η κ. Αρβανίτη - Σωτηροπούλου. «Δεν γνωρίζουμε όμως τον ακριβή αριθμό των καρκίνων που οφείλονται κυρίως στο Τσερνόμπιλ -και όχι σε άλλες αιτίες- γιατί δεν έχουν γίνει οι απαραίτητες επιδημιολογικές έρευνες», συμπληρώνει η βιοπαθολόγος.

Η έκθεση σε ραδιενέργεια μπορεί να προκαλέσει λευχαιμίες, καρκίνο του πνεύμονα, του θυρεοειδούς (ειδικά στα μικρά παιδιά), του γαστρεντερικού... Σε πολλές περιπτώσεις πάντως ο χρόνος εκδήλωσης των ασθενειών υπερβαίνει τα είκοσι χρόνια. Το σημείο που προκαλεί μεγάλη ανησυχία είναι η απειλή των μεταλλάξεων. «Τα πρώτα χρόνια, ειδικά στις περιοχές γύρω από το πυρηνικό εργοστάσιο, εμφανίστηκαν αρκετές τερατογενέσεις. Αλλά τις πραγματικές συνέπειες των βλαβών που έχει προκαλέσει η ραδιενέργεια στο DNA θα τις προσμετρήσουμε αργότερα», σημειώνει η κ. Αρβανίτη - Σωτηροπούλου.

Από την ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ

http://news.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_world_100002_25/04/2009_312211

25 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 1974 - Η Επανάσταση των Γαρυφάλλων

-->

Στρατιωτικό κίνημα αριστερών αξιωματικών στην Πορτογαλία, που οδήγησε στην κατάλυση της δικτατορίας και την επαναφορά της Δημοκρατίας, μετά 48 χρόνια.

Εκδηλώθηκε τις πρωινές ώρες της 25ης Απριλίου 1974 και ήταν σχεδόν αναίμακτο, με τέσσερις μόνο νεκρούς. Έμεινε στην ιστορία ως «Επανάσταση των Γαρυφάλλων» («Revolucao dos Cravos» στα πορτογαλικά), επειδή πολλοί κυβερνητικοί στρατιώτες είχαν τοποθετήσει στις κάννες των όπλων τους γαρύφαλλα, με την προτροπή των εξεγερμένων κατοίκων.

Η Πορτογαλία από τις 26 Μαΐου 1926 κυβερνιόταν δικτατορικά, από τους στρατιωτικούς, που είχαν ανατρέψει το εύθραυστο δημοκρατικό καθεστώς. Στους κόλπους της χούντας αναδείχθηκε η προσωπικότητα του καθηγητή οικονομικών Αντόνιο ντε Ολιβέιρα Σαλαζάρ, ο οποίος κυβέρνησε από το 1932 έως το 1968, όταν λόγω εγκεφαλικού αναγκάστηκε να εγκαταλείψει την εξουσία. Ο Σαλαζάρ δημιούργησε το «Νέο Κράτος», ένα καθεστώς με πολλά στοιχεία φασισμού. Τον διαδέχθηκε ο καθηγητής Νομικής Μαρσέλο Καετάνο, ο οποίος κυβέρνησε ως το 1974, όταν ανετράπη από τους στρατιωτικούς.

Στις αρχές της δεκαετίας του '70, η Πορτογαλία αιμορραγούσε οικονομικά. Η προσπάθεια διατήρησης της αποικιακής της δύναμης απορροφούσε το 40% του προϋπολογισμού. Κάποιοι από τους χαμηλόβαθμους στρατιωτικούς, που ήταν δυσαρεστημένοι από την πορεία της χώρας και την επαγγελματική τους εξέλιξη, συγκρότησαν το «Κίνημα των Ενόπλων Δυνάμεων», με σκοπό να αλλάξουν την κατάσταση.

Με απόλυτα συνωμοτικό τρόπο και κάτω από τη μύτη της δικτατορίας Καετάνο, αποφάσισαν να κινηθούν δυναμικά το ξημέρωμα της 25ης Απριλίου 1974, με αρχηγό τον ταγματάρχη Οτέλο Σαράιβα ντε Καρβάλιο. Τα συνθηματικά της εξέγερσης θα ήταν δύο τραγούδια. Το πρώτο με τίτλο «Μετά το Αντίο» («E depois do adeus»), με ερμηνευτή τον Πάουλο ντε Καρβάλιο, εκπροσωπούσε τη χώρα στον διαγωνισμό της Γιουροβίζιον, που γινόταν αργά το βράδυ της 24ης Απριλίου και αποτέλεσε το γενικό

πρόσταγμα για τους πραξικοπηματίες. Το δεύτερο τραγούδι με τίτλο «Γκράντολα, μελαψή πόλη» («Grandola, Vila Morena») του αντιστασιακού τραγουδιστή Ζέκα Αφόνσο, ακούστηκε στις 12:20 τα ξημερώματα από το κρατικό ραδιόφωνο, δίνοντας το έναυσμα της εξέγερσης.

Έξι ώρες αργότερα, το δικτατορικό καθεστώς είχε σχεδόν καταρρεύσει. Οι χιλιάδες κόσμου, που, εν τω μεταξύ, είχαν πλημμυρίσει τους δρόμους της Λισαβόνας, προέτρεψαν τους κυβερνητικούς στρατιώτες να ενωθούν με τους επαναστάτες και να βάλουν στις κάννες των όπλων τους από ένα κόκκινο γαρύφαλλο, που την εποχή της άνοιξης αφθονούν στην Πορτογαλία.

Ο δικτάτορας Καετάνο αργά το απόγευμα αναχώρησε για τη Βραζιλία και δεν επέστρεψε ποτέ στη χώρα, μέχρι το 1980 που πέθανε. Τη διακυβέρνηση της Πορτογαλίας θα αναλάβει για τα επόμενα δύο χρόνια η επταμελής «Χούντα Εθνικής Σωτηρίας», με επικεφαλής τον στρατηγό Αντόνιο Ριμπέιρο ντε Σπίνολα. Την περίοδο αυτή δόθηκε στους κόλπους της σκληρή μάχη για την εξουσία μεταξύ αριστερών και δεξιών αξιωματικών. Η επικράτηση των μετριοπαθών δυνάμεων οδήγησε στο σημαδιακό 1976. Το έτος αυτό ψηφίστηκε το νέο δημοκρατικό Σύνταγμα κι έγιναν οι πρώτες πολυκομματικές εκλογές, που ανέδειξαν στην Προεδρία τον στρατηγό Αντόνιο Ραμάλιο Εάνες και στην πρωθυπουργία τον σοσιαλιστή Μάριο Σοάρες. Η Πορτογαλία μπήκε οριστικά σε δημοκρατική ρότα και το 1986 έγινε μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Ως άμεσο αποτέλεσμα της επικράτησης των επαναστατών ήταν η διάλυση της αποικιοκρατικής Πορτογαλίας. Η Γουϊνέα - Μπισάου κέρδισε την ανεξαρτησίας της το 1974 κι ένα χρόνο αργότερα η Μοζαμβίκη, η Αγκόλα, το Σάο Τομέ ε Πρίνσιπε και τα Νησιά του Πράσινου Ακρωτηρίου.

Η «Επανάσταση των Γαρυφάλλων» προκάλεσε το «τρίτο κύμα του εκδημοκρατισμού», όπως το ονόμασε ο γνωστός πολιτικός επιστήμονας Σάμιουελ Χάντιγκτον, που εξαπλώθηκε στην Ελλάδα (24 Ιουλίου 1974), την Ισπανία (1975) και τη Λατινική Αμερική.

http://www.sansimera.gr/archive/articles/show.php?id=252&feature=Revolucao_dos_Cravos

Η ΟΜΟΤΙΤΛΗ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΙΚΗ ΕΠΙΤΥΧΙΑ

Η ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΓΑΡΥΦΑΛΛΩΝ

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ-ΥΠΟΘΕΣΗ
Η ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΓΑΡΥΦΑΛΛΩΝ(CAPITAES DE ABRIL/ APRIL CAPTAINS) της Μαρία Ντε Μεντέιρος
με τους Stefano Accorsi, Maria de Medeiros , Joaquim de Almeida , Frederic Pierrot
ΠΟΡΤΟΓΑΛΙΑ-2000-119′
Στην Πορτογαλία, τη νύχτα της 24ης προς την 25η Απριλίου του 1974, το ραδιόφωνο αναμεταδίδει ένα απαγορευμένο τραγούδι, την «Grandola». Θα μπορούσε να είναι μια μικρή επαναστατική πράξη ενός εξεγερμένου δημοσιογράφου. Στην περίπτωση αυτή η πραγματικότητα ξεπερνά κάθε λογική εκτίμηση. Το τραγούδι που ακούγεται αποτελεί το σύνθημα μιας στρατιωτικής κινητοποίησης που οργάνωσε το Κίνημα Ενόπλων Δυνάμεων (ΚΕΔ) και που έμελλε να αλλάξει την όψη και το μέλλον της μικρής αυτής χώρας αλλά και πολλών μεγάλων περιοχών της Αφρικής.
Στις τρεις το πρωί, οι επαναστάτες παρελαύνουν στη Λισσαβόνα. Μέσα σε 24 ώρες και με την ενεργή συμπαράσταση και συμμετοχή του ξεσηκωμένου λαού, η πιο παλιά δικτατορία της Ευρώπης ανατρέπεται μετά από 48 ολόκληρα χρόνια.

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ
Βραβείο Καλύτερης Ταινίας 24ο Mostra Sao Paulo 2000
Βραβείο Κοινού Arcachon 2000
Βραβείο Κοινού Cinessone 2000
Χρυσή Σφαίρα Καλύτερης Ταινίας, Πορτογαλία 2001
Χρυσή Σφαίρα Καλύτερης Ηθοποιού, Πορτογαλία 2001
Επίσημη Εκλογή για το βραβείο Un Certain Regard στο Φεστιβάλ των Καννών 2000
Στις 25 Απριλίου στην Πορτογαλία Στρατός και Λαός ανατρέπουν τη δικτατορία που κυβερνούσε επί 48 χρόνια!
Της πολυβραβευμένης ηθοποιού Μαρία Ντε Μεντέιρος στην πρώτη της σκηνοθετική δουλειά
Με αφορμή τη συμπλήρωση 35 χρόνων από την Επανάσταση των Γαρυφάλλων

ΚΡΙΤΙΚΕΣ ΤΩΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΩΝ ΤΗΣ ΠΕΜΠΤΗΣ 23/04/2009

ΝΙΝΟΣ ΦΕΝΕΚ ΜΙΚΕΛΙΔΗΣ-ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ

Το αναίμακτο πραξικόπημα στην Πορτογαλία το 1974, που ανέτρεψε το δικτατορικό καθεστώς του Σαλαζάρ, μέσα από την ιστορία δύο νεαρών αξιωματικών που πήραν μέρος στην «επανάσταση των γαρυφάλλων», όπως έμεινε γνωστή, παρουσιάζει στην πρώτη της σκηνοθεσία η γνωστή ηθοποιός Μαρία ντε Μεντέιρος. Μια μοναδική στο είδος της επανάσταση, που σε κάνει να εύχεσαι όλες οι επαναστάσεις να γίνονταν με τον ίδιο αναίμακτο τρόπο. Παρά τις παραλείψεις και την κάπως επιφανειακή αντιμετώπισή της, η ταινία έχει ρυθμό, πάθος και μιαν ειλικρίνεια που σε παρασύρουν.

Κ. ΤΕΡΖΗΣ-ΑΥΓΗ

Φαντάζεστε ένα στρατιωτικό πραξικόπημα με τα τανκς να σταματούν στα κόκκινα φανάρια ενώ οδηγούνται προς την κατάληψη της εξουσίας; Υπάρχει μια τέτοια σκηνή στην ταινία της ηθοποιού Μαρία ντε Μεντέιρος (πρωτότυπος τίτλος «Λοχαγοί του Απρίλη») και απηχεί όντως την πραγματικότητα εκείνου του πρωινού της 25ης Απριλίου του 1974. Εκείνη τη νύχτα το ραδιόφωνο έπαιξε ένα απαγορευμένο τραγούδι, την «Grandola», σήμα που ήταν το “πράσινο φως” για το κίνημα που σκόπευε να βάλει τέλος στη μακροβιότερη δικτατορία της Ευρώπης, που για 48 χρόνια όχι μόνο καταπίεζε τους Πορτογάλους αλλά παράλληλα διαδραμάτιζε κρίσιμο ρόλο στο παγκόσμιο ιμπεριαλιστικό-αποικιοκρατικό στάτους, με τον πόλεμο στην Αγκόλα και στις άλλες αποικίες. Μέσα στις πρώτες ώρες το κίνημα των νέων και χαμηλόβαθμων αξιωματικών κέρδισε τη συμπαράσταση και τη συμμετοχή του ξεσηκωμένου λαού, και η δικτατορία κατέρρευσε σαν χάρτινος πύργος, σχεδόν αναίμακτα.

Η ταινία επικεντρώνεται στα όσα έπραξε εκείνη την ιστορική ημέρα ο λοχαγός Σαλγκουέιρο Μάγια, ένας από τους αφανείς πρωταγωνιστές της επανάστασης, που μετά την επικράτησή της αποσύρθηκε διακριτικά, χωρίς να διεκδικήσει την “αποκατάστασή” του, και πέθανε από καρκίνο στα 1992. Η Μαρία ντε Μεντέιρος στην πρώτη της σκηνοθεσία για ταινία μεγάλου μήκους καταφέρνει να δώσει ικανοποιητικά την ατμόσφαιρα της εποχής, έστω κι αν η αναπαράσταση έχει έναν σχεδόν οπερετικό χαρακτήρα (η σκηνή στην πλατεία όπου οι άνθρωποι της δικτατορίας πυροβολούν στο πλήθος σκοτώνοντας έξι άτομα “ξεπερνιέται” γρήγορα και ανώδυνα, σχεδόν σαν να μην συνέβη, καθώς δεν “δένει” με την προσέγγιση που έχει επιλεγεί…). Και μια κρίσιμη “λεπτομέρεια”: Η φωνή του «Οσκαρ» που ακούγεται από τον ασύρματο να συντονίζει τη δράση των επαναστατών είναι του τότε ταγματάρχη και πρωταγωνιστή του κινήματος Οτέλο ντε Καρβάλιο, ο οποίος «επαναλαμβάνει» κινηματογραφικά τον ρόλο που είχε διαδραματίσει εκείνες τις ημέρες, με το κωδικό όνομα Οσκαρ…

Ι. ΖΟΥΜΠΟΥΛΑΚΗΣ-ΤΟ ΒΗΜΑ

Το σκηνοθετικό ντεμπούτο της πορτογαλέζας ηθοποιού Μαρία Ντε Μεντέιρος, μια αναδρομή στα γεγονότα της νύχτας της 24ης προς την 25η Απριλίου του 1974, όταν στρατός και λαός ενώθηκαν για την ανατροπή της δικτατορίας που κυβερνούσε τη χώρα επί περίπου μισό αιώνα. Ενδιαφέρον θέμα, αλλά χάνει σε συγκίνηση.

http://evdomos.wordpress.com/2009/04/23/

25 ΑΠΡΙΛΙΟΥ - ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΚΑΤΑ ΤΗΣ ΕΛΟΝΟΣΙΑΣ

Παγκόσμια ημέρα κατά της ελονοσίας σήμερα και η UNICEF εξέδωσε ανακοίνωση που δημοσιεύεται στην ιστοσελίδα:

http://www.ana.gr/anaweb/user/showprel?service=3&maindoc=7534556

Επίσης σχετική αναφορά γίνεται και στην ιστοσελίδα των Γιατρών Χωρίς Σύνορα όπου υπάρχουν και εκτενή άρθρα για μια μάστιγα που δεν έχει ακόμα εξαλειφθεί.

ΓΙΑΤΡΟΙ ΧΩΡΙΣ ΣΥΝΟΡΑ - 25 Απριλίου - Παγκόσμια Ημέρα κατά της Ελονοσίας

http://www.msf.gr/index.php?option=com_content&task=view&id=1805&Itemid=236

ΓΙΑΤΡΟΙ ΧΩΡΙΣ ΣΥΝΟΡΑ - Λίγα λόγια για την ελονοσία

http://www.msf.gr/index.php?option=com_content&task=view&id=63&Itemid=42

ΓΙΑΤΡΟΙ ΧΩΡΙΣ ΣΥΝΟΡΑ - ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ:

• Λίγα λόγια για την ελονοσία
• 25 Απριλίου - Ημέρα κατά της ελονοσίας
• Κόκκινη κάρτα στην... Ελονοσία
• Εξαιρετικά υψηλά ποσοστά ελονοσίας στα νησιά της Ινδονησίας
• Η πρόσβαση στην αποτελεσματική θεραπεία κατά της ελονοσίας απειλείται από πιθανές ελλείψεις φαρμάκων
• Οι ΓΧΣ καλωσορίζουν την είδηση παραγωγής νέου συνδυασμού φαρμάκων κατά της ελονοσίας
• Οι ΓΧΣ ξεκινούν νέο πρόγραμμα κατά της ελονοσίας στο Τσαντ
• 25 Απριλίου 2007 - Ημέρα κατά της ελονοσίας
• Καταπολεμώντας την ελονοσία
• Η ελονοσία στη Σιέρα Λεόνε: Ένας κατά συρροήν δολοφόνος, ελεύθερος
• Η ελονοσία στη Σιέρα Λεόνε
• Η ελονοσία στη Σιέρα Λεόνε
• Σώστε μια παιδική ζωή σήμερα
• Ελονοσία: από τις καλές προθέσεις στην αποτελεσματική δράση