«Kalimera!» (Μια πολιτική ιστορία)

 

«Kalimera!» (Μια πολιτική ιστορία)

Του Τακη Καμπυλη

Από τον «Μύθο», το περυσινό διαφημιστικό σλόγκαν του EOT, στο φετινό, στην «kalimera», η απόσταση είναι μεγάλη. Περίπου συγκρούονται δύο διαφορετικές Ελλάδες. H περισσότερο «ελληνική» με την περισσότερο «σύγχρονη». Στην πρώτη αναδεικνύεται ως μήνυμα (προϊόν) το εθνικό – ξεχωριστό, αντίθετα στη δεύτερη προβάλλεται (και) η δυνατότητα μιας κοινής γλώσσας (επικοινωνίας) έστω και μέσα από μία λέξη.

Αυτές οι δύο «Ελλάδες» διαδέχτηκαν πολλές φορές η μία την άλλη στην ιστορία του ελληνικού κράτους. H πρώτη, η πιο «εθνική», ήταν και είναι περισσότερο φοβική απέναντι στους ξένους (στις Προστάτιδες Δυνάμεις) – αλλά όχι πάντα χωρίς αιτία.

Πολλές φορές είχε αλλάξει και η οπτική των άλλων για την Ελλάδα ή είχε ενταχθεί στο πλαίσιο των πολιτικών συγκυριών. Και όπως άλλαζαν αυτές, άλλαζε και η σημασία του ελληνικού κράτους. Από «ανάχωμα πολιτισμού» σύντομα μεταβλήθηκε σε «ενοχλητικό κουτάβι που απειλεί τη σταθερότητα».

Το ελληνικό κράτος γεννήθηκε με δύο σταθερές: Την «εξ ιστορίας» ευρωπαϊκή του πορεία – ένταξη και ένα τεράστιο χρέος. Ωστόσο υπενθυμίζουμε ότι η ιδέα δημιουργίας ενός ελληνικού κράτους ζυμώθηκε «έξω», ως απότοκη συνέπεια μιας θαυμαστής άνθησης της κλασικής αρχαιότητας στη Δύση και κυρίως στην Ευρώπη. Στο εσωτερικό, αυτή η στενή σχέση του κλασικού «χθες» με το ελληνικό «σήμερα» ερμηνεύτηκε, χρησιμοποιήθηκε, από το νέο κράτος ως συμβόλαιο τιμής. H αρχαία Ελλάδα γέννησε την Ευρώπη, η οποία δεν μπορεί παρά να εγγυάται την ασφάλεια των απογόνων εκείνων που γέννησαν και την Ευρώπη.

Το συμβόλαιο τιμής, η ιερότητά του είναι χαρακτηριστική από τον τρόπο -θα υπενθυμίσει η Αντα Διάλλα (επίκουρη καθηγήτρια Ιστορίας και Ιστορίας της Τέχνης στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών)- με τον οποίο έγινε η χρήση του Φιλελληνισμού στο πλαίσιο των ευρύτερων πολιτικών αλλαγών. Από την ελληνική μνήμη αποσιωπήθηκε πλήρως η σχετικά γρήγορη ανακοπή του φιλελληνικού ρεύματος. Που προήλθε από την απογοήτευση της σύγκρισης των αρχαίων Ελλήνων με τους επαναστατημένους. Αλλά και οι Έλληνες δύσκολα μπορούσαν να καταλάβουν τι ευθύνες έχουν που δεν περιδιάβαζαν σε ακαδημίες φορώντας χλαμύδες, αλλά στα πλινθόκτιστα στενά των μεσαιωνικών τουρκικών πόλεων. Και δύσκολα επίσης καταλάβαιναν τη ροπή των Φιλελλήνων σε μονομαχίες και κρασί. Όμως από την επίσημη μνήμη αυτά αποσιωπήθηκαν. Για πολύ καιρό -θα πει η Λίνα Λούβη (επίκουρη καθηγήτρια Ιστορίας στο Πάντειο)- αμφισβήτηση της ευρωπαϊκής προοπτικής του νέου κράτους δεν υπήρξε. («Παρότι αν προσέξει κανείς τον λόγο του λεγόμενου ρωσικού κόμματος, θα διακρίνει έναν έντονο αντιδυτικισμό».)

Πολύ χαρακτηριστικό είναι και το παράδειγμα του Λόρδου Βύρωνα. Αν πιστέψει κανείς την ελληνική αφήγηση, γράφει η Σώτη Τριανταφύλλου, θα έχει να κάνει με έναν φωτισμένο διάσημο αριστοκράτη, επαναστάτη και αναγνωρισμένο ποιητή που έδωσε το έργο του και τη ζωή του για την ελληνική ανεξαρτησία. Ήταν σαφές ότι αυτή η εικόνα για τον Βύρωνα ήταν και εσφαλμένη και πολύ περιορισμένη. (Εξαιρετικές βιογραφίες του έχουν εκδοθεί στα ελληνικά, αλλά στα σχολικά βιβλία μαθαίνουμε γι’ αυτόν μόνο ό,τι «μας» αφορά και πιθανόν και στρεβλά.)

Το περιβάλλον αυτής της σχέσης, θα πει η Αντα Διάλλα, δεν είναι στρεβλό μόνο από τη μία πλευρά, αυτή του ελληνικού κράτους. Είναι και από την άλλη, από τους δυνατούς ξένους. Το ελληνικό ζήτημα δεν είναι παρά ένα από τα ζητήματα που τους απασχολούν, ωστόσο με τη σημαντική διαφορά ότι η πεποίθηση για την αρχαιοελληνική καταγωγή της Ευρώπης είχε ανεβάσει τον πήχυ. Είχε καλλιεργήσει και επιπλέον προσδοκίες των «έξω» από τους «μέσα» (και το αντίστροφο) που διαψεύστηκαν εκατέρωθεν.

Για παράδειγμα, οι Ευρωπαίοι δεν θα καταλάβουν τη σχεδόν υστερική αντίδραση των Ελλήνων στη θεωρία του Φαλμεράιερ. (Υπενθυμίζεται πως το συγκεκριμένο έργο εκδόθηκε για πρώτη φορά στην Ελλάδα, 150 χρόνια από την έκδοσή του!)

Ούτε οι Έλληνες θα καταλάβουν τον ευρωπαϊκό φόβο από τον «πανσλαβισμό», τον οποίο εξέφραζε και ο όχι τόσο διάσημος Φαλμεράιερ αλλά και ο Μαρξ. (Αντίθετα μάλιστα σε κρίσιμες περιόδους το ελληνικό κράτος πίστεψε στο «ξανθόν έθνος», τους Ρώσους – γεγονός βέβαια ακατανόητο για τους [άλλους] Ευρωπαίους. Πώς οι συνεχιστές της αρχαίας Ελλάδας πίστευαν στους «μη Ευρωπαίους» Σλάβους;)

Όσο οι εικόνες του ενός για τον άλλο, του «έξω» με τους «μέσα», άλλαζαν από τη συνύπαρξη και όσο αυτές δεν ανταποκρίνονταν σε «ακρογωνιαία» στερεότυπα, τότε ερχόταν η σύγκρουση. «Τομή ήταν», θα πει η Λίνα Λούβη, «ο άτυχος πόλεμος του 1897. Τότε ουσιαστικά υπήρξε μια μεγάλη κίνηση, τάση, η αναζήτηση μιας νέας έννοιας, της ελληνικότητας ως απάντηση στην ευρωπαϊκότητα». Με τον Διχασμό η «ελληνικότητα» κυριάρχησε, «έκανε και η ANTANT ό,τι μπορούσε» λέει η Λίνα Λούβη: «Με την Ορθοδοξία η «ελληνικότητα» είχε ήδη αποκτήσει μια πολύ συγκεκριμένη έννοια, ισχυρή ώστε να αποτελέσει την κυρίαρχη κρατική ιδεολογία». Σύμφωνα με την κ. Λούβη, η ευρωπαϊκότητα έμεινε στα αζήτητα από τον Μεσοπόλεμο μέχρι και τα χρόνια της Ευρωπαϊκής Ενωσης (ΕΟΚ).

Τότε στην εικόνα των «έξω» χτίζεται πάλι μια άλλη Ελλάδα:

Η σύγχρονη, που αποκατέστησε τόσο ομαλά τη Δημοκρατία, η χώρα που εκσυγχρονίστηκε θεαματικά μέσα σε δύο δεκαετίες, που έφθασε να διοργανώνει Ολυμπιάδα. Αντάξιοι της ιστορίας τους οι σύγχρονοι με τους παλιούς. Αντάξιοι των μύθων τους που είναι και ευρωπαϊκοί μύθοι.

Αλλά… όλα κατέπεσαν την ώρα του «πόθεν». Για να ανασυρθεί (όπως στο παρελθόν) και η (πια γραφική) σύγκριση του αρχαίου με το νέο. Αλλά μην την αποδοκιμάσουμε εύκολα. Επίσης από αυτή τη σύγκριση προκύπτει η οργή, η απογοήτευση, από μια υπονομευμένη σχέση που δεν ενηλικιώνεται. Και τότε οι «έξω» (οι Γερμανοί ή οι Ευρωπαίοι) επιβάλλονται ιεραρχικά (εξουσιαστικά) ξεχνώντας πάλι τα «λόγια τα μεγάλα».

Στο εσωτερικό, αυτή η οργή των «έξω» και η -πλείστες όσες φορές- άκομψη συμπεριφορά τους αρκούν για να τροφοδοτηθεί η σχεδόν ανακλαστική αντίδραση όχι μόνο από τα συγκεκριμένα ζητήματα αλλά και από το σύνολο της (εθνικής) Μνήμης. H ταυτότητα εν μέσω κρίσης γίνεται πιο «εθνική», επιπλέον δε οι παλιές εκκρεμότητες επανέρχονται στο τραπέζι και προσθέτουν στη (δημοσιονομική) κρίση ένα άχρηστο βάρος.

Πιθανόν η σχέση να μπορούσε να βασιστεί πιο σταθερά πάνω σε ένα έντιμο «kalimera».

14.3.2010

Ιnfo

– Στάθης Γουργουρής «Εθνος όνειρο», Αθήνα 2007, εκδ. Κριτική

– Χάρολντ Νίκολσον «Μπάιρον, το τελευταίο ταξίδι» (με εξαιρετικό πρόλογο από τη Σώτη Τριανταφύλλου), Αθήνα 2004, εκδ. Μελάνι

– Νάσια Γιακωβάκη «Ελλάδα μέσω Ευρώπης», Αθήνα 2006, εκδ. Εστία

– Ελλη Σκοπετέα «Το πρότυπο βασίλειο και η Μεγάλη Ιδέα», Αθήνα 1988, εκδ. Πολύτυπο

– Αντα Διάλλα «H Ρωσία απέναντι στα Βαλκάνια», Αθήνα 2009, εκδ. Αλεξάνδρεια

https://www.kathimerini.gr/opinion/719157/kalimera-mia-politiki-istoria/

 

Τα παιδιά των καμινάδων

 

Τα παιδιά των καμινάδων

Για δύο ολόκληρους αιώνες, από το 1700 έως το 1900, είχε ξεσπάσει στην Αγγλία μια φοβερή αντιπαράθεση ανάμεσα στους εργολάβους οικοδομών και σε ανθρωπιστικές οργανώσεις, επιστήμονες και διαπρεπείς νομικούς. Η αιτία ήταν οι περίφημοι καπνοδοχοκαθαριστές. Τα τζάκια σε όλα τα αρχοντόσπιτα ήταν το σήμα κατατεθέν της Αγγλίας και ειδικά του Λονδίνου. Όμως εδώ πρόκειται για μια ιστορία ανθρώπινης φρίκης.

 

Εκατοντάδες χιλιάδες τζάκια έκαιγαν τους χειμώνες στις πολυκατοικίες και οι καπνοδόχοι τους έπρεπε να καθαρίζονται κάθε χρόνο υποχρεωτικά. Οι εργολάβοι όμως, για να γλιτώνουν χώρο, χρησιμοποιούσαν εξαιρετικά στενούς σωλήνες για να περνά ο καπνός. Οι σωλήνες αυτοί είχαν μήκος πολλές δεκάδες μέτρα και διακλαδίζονταν προς όλες τις κατευθύνσεις, κάθετα, οριζόντια και λοξά, μέχρι να βγουν στην ταράτσα. Άλλος τρόπος να καθαριστούν δεν υπήρχε, παρά μόνο να μπει μέσα στο σωλήνα ένας εξαιρετικά μικρόσωμος άνθρωπος και να τον καθαρίσει από την αιθάλη, ειδικά στις γωνίες που κατακαθόταν. Ήταν μία δουλειά κομμένη και ραμμένη στα μέτρα των δύστυχων παιδιών.

 

Στις καμινάδες από 5 ετών!

 

Χιλιάδες παιδιά χρησιμοποιήθηκαν σαν σκλαβάκια από τους εργολάβους για να χώνονται στις στενές καμινάδες, να σέρνονται για ώρες στο σκοτεινό στενό λαγούμι, μέσα σε συνθήκες ουσιαστικής ασφυξίας και να βγαίνουν τελικά στις ταράτσες, αφού είχαν καθαρίσει εκατοντάδες μέτρα καμινάδας. Οι ηλικίες που προτιμούσαν οι εργολάβοι ήταν ανάμεσα στα πέντε και τα δέκα χρόνια, ενώ άφηναν τα παιδιά χωρίς τροφή για να μην παχαίνουν, οπότε δεν θα χωρούσαν στα στενά ανοίγματα!

 

Εκατοντάδες παιδιά έπαθαν ασφυξία και πέθαναν μέσα στα βρόμικα λαγούμια, ενώ άλλα σφήνωσαν στις στροφές κι έμειναν εκεί αβοήθητα μέχρι να σβήσουν. Αν κάποιο παιδί λιποθυμούσε μέσα στην καπνοδόχο, δεν είχαν άλλο τρόπο για να το συνεφέρουν παρά μόνο ανάβοντας το τζάκι κι ελπίζοντας ότι, αν δεν πέθαινε από τον καπνό, η φωτιά και η θερμότητα θα το ξυπνούσε. Επρόκειτο για ένα καθεστώς πολύ χειρότερο από οποιαδήποτε σκλαβιά. Οι εργολάβοι είχαν μεταβληθεί σε κανονικούς δουλεμπόρους.

 

Τα χαμίνια που κυκλοφορούσαν στις φτωχογειτονιές, συλλαμβάνονταν και με το ζόρι γίνονταν καπνοδοκαθαριστές, ενώ φτωχοί άγγλοι αγρότες πωλούσαν τα παιδιά τους στους δουλεμπόρους για να τα ρίξουν στα σκοτεινά λαγούμια. Φυσικό ήταν αυτή η δυστυχία και εκμετάλλευση, επειδή δεν ήταν κρυμμένη κάπου, αλλά μπαινόβγαινε σε όλα τα λονδρέζικα σπίτια, να εξεγείρει ορισμένους ευαίσθητους ανθρώπους. Αυτοί άρχισαν να πιέζουν τις κυβερνήσεις προκειμένου να απαγορευθεί η εργασία των παιδιών στον καθαρισμό των καπνοδόχων. Και τότε όμως οι εργολάβοι είχαν μεγαλύτερη επιρροή στο κοινοβούλιο και στην εξουσία από τους φιλάνθρωπους και τους διανοούμενους.

 

Ο καρκίνος των όρχεων θεωρούνταν αφροδίσιο νόσημα

 

Χρειάστηκε να περάσουν δύο αιώνες για να ψηφιστούν τρεις νόμοι που απαγόρευσαν την παιδική αυτή εργασία και ακόμα πενήντα χρόνια μέχρι να εφαρμοστούν.

Υπολογίζεται ότι τουλάχιστον 20.000 παιδιά πέθαναν μέσα στους σωλήνες, ενώ 200.000 παιδιά υπέστησαν μεγάλες βλάβες στην υγεία τους. Το βρετανικό κοινοβούλιο, δέσμιο των πάμπλουτων και πανίσχυρων εργολάβων, αρνιόταν να νομοθετήσει, παρά το γεγονός ότι από το 1775 ο διάσημος Λονδρέζος χειρουργός Πέρσιβαλ Ποτ είχε κάνει μια συγκλονιστική αποκάλυψη. Σχεδόν ένας στους τρεις καπνοδοχοκαθαριστές πέθαινε από καρκίνο των όρχεων, όταν έφτανε σε ώριμη ηλικία. Αν και ο Ποτ έχαιρε απεριόριστης εκτίμησης, αμφισβητήθηκε σφοδρά για τη συγκεκριμένη γνωμάτευση, διότι αυτή δεν συνέφερε το σύστημα. Ο καρκίνος των όρχεων εξακολουθούσε να θεωρείται αφροδίσιο νόσημα, με αποτέλεσμα οι μολυσμένοι να αντιμετωπίζουν και τον κοινωνικό χλευασμό, μέχρι το 1919, οπότε έγινε γνωστό ότι η αιθάλη περιέχει μόρια από την απόσταξη του γαιάνθρακα που είναι εξαιρετικά καρκινογόνα.

 

Ιταλία: «Ζωντανές σκούπες» που αποκαλούνταν «Σπαζακαμίνι»

 

Καθαριστής καμινάδας και το μαθητευόμενο αγόρι του αντίστοιχα που το ονόμαζαν (Spazzacamino στην ιταλική γλώσσα, που σημαίνει - η σκούπα της καμινάδας) στην Ιταλία στα τέλη του 19ου αιώνα.

 

Τα περισσότερα από τα αγόρια, συνήθως 8 έως 12 ετών, ήταν από το καντόνι του Τιτσίνο, επειδή ήταν μικροί και λεπτοί και επομένως σε θέση να ανέβουν τις στενές καμινάδες και να τις καθαρίσουν.

 

Όταν τα αγόρια είχαν φτάσει στην κορυφή των καμινάδων, έπρεπε να φωνάξουν «Σπαζακαμίνι» για να αποδείξουν ότι όντως είχαν σκαρφαλώσει στα σκοτεινά, βουλωμένα τζάκια.

 

Οι συνθήκες εργασίας ήταν δύσκολες, απάνθρωπες και επικίνδυνες. Για μεσημεριανό γεύμα, τα παιδιά συχνά δεν είχαν τίποτα να φάνε και έπρεπε να πάνε να ζητούν ψωμί, και συχνά έπρεπε να κοιμούνται στους στάβλους.

 

Τα μικρά αγόρια μισθωνόντουσαν όλο τον χειμώνα από τους εργολάβους - δουλέμπορους καθαρισμού των τζακιών βοηθώντας επί πλέον με την πενιχρή αμοιβή τους την οικογένειά τους, γιατί εκείνη την εποχή, η πικρή φτώχεια και η πείνα ήταν ευρέως διαδεδομένη στο Ticino κατά τους χειμερινούς μήνες.

 

Πολλά παιδιά και κυρίως ορφανά προέρχονταν επίσης από την Valle Verzasca , την Cento Valli και από τις ιταλικές κοιλάδες Val Vigezzo  και εργαζόντουσαν συχνά στη βόρεια Ιταλία.

 

Στην Ελβετία οι μικροί καθαριστές με την επωνυμία «ζωντανές σκούπες», ονομαζόντουσαν στη γερμανική γλώσσα «Kaminfegerkinder».

 

Η εκμετάλλευση των παιδιών στις καμινάδες δείχνει ότι εκείνη την περίοδο ο δυτικός πολιτισμός δεν σκλάβωνε μόνο τους ανθρώπους στον Τρίτο Κόσμο, αλλά και τα περιθωριακά στρώματα μέσα στη «πολιτισμένη» Ευρώπη....

 

Πηγές:

http://www.mixanitouxronou.gr/ta-paidia-kapnodokatharistes-pou-ypoxreonontan-na-glistroun-mesa-stis-stenes-kaminades-ta-afinan-nistika-gia-na-min-paxainoun-kai-peripou-20-000-apo-afta-pethanan-mesa-stous-solines/

https://athamastos.blogspot.com/2017/11/blog-post_2.html

 

Το σύνδρομο των Σεβρών και ο Ταγίπ Ερντογάν

 

Μνήμες ταπείνωσης

Το σύνδρομο των Σεβρών και ο Ταγίπ Ερντογάν

100 χρόνια μετά, ο τούρκος ηγέτης θέλει να πάρει εκδίκηση - Η αναφορά στη Συνθήκη των Σεβρών είναι το ιστορικό υπόβαθρο πάνω στο οποίο πατά ένας πολιτικός που αισθάνεται συνομιλητής της μεγάλης Ιστορίας για να ικανοποιήσει τις φιλοδοξίες του

 Γράφει ο Περικλής Δημητρολόπουλος  

Ήταν στις 16 Δεκεμβρίου του περασμένου χρόνου και στο τηλεοπτικό διάγγελμα που απηύθυνε ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν αμέσως μετά τη δεύτερη συνάντησή του με τον πρωθυπουργό της Λιβύης στο ανάκτορο του Ντολμά Μπαχτσέ: «Χάρις σε αυτή τη στρατιωτική και ενεργειακή συνεργασία ανατρέψαμε τη Συνθήκη των Σεβρών» είπε ο τούρκος πρόεδρος.

Γιατί αυτή η αναφορά στις Σέβρες; Είναι από εκεί που πιάνει το νήμα η «Μοντ» για να ξετυλίξει το κουβάρι των τουρκικών φιλοδοξιών. Η συνθήκη, υπενθυμίζει η γαλλική εφημερίδα, υπογράφηκε πριν από ακριβώς εκατό χρόνια ανάμεσα στην οθωμανική αυτοκρατορία και τις συμμαχικές δυνάμεις.

Στο συλλογική μνήμη των Τούρκων η συνθήκη αυτή ήταν μια στιγμή ταπείνωσης, αφού σήμαινε τον διαμελισμό της αυτοκρατορίας. Αυτή η ταπείνωση έγινε και η ύλη από την οποία γεννήθηκε το κίνημα των νεότουρκων του Μουσταφά Κεμάλ.

Η επικράτηση του Κεμάλ στον ελληνοτουρκικό πόλεμο του 1919-1922 θα φέρει μια νέα συμφωνία, τη Συνθήκη της Λωζάννης. Αντίθετα από τις Σέβρες, όμως, η Λωζάννη συμβολίζει τη νίκη επί των δυτικών δυνάμεων, την αποκατάσταση της χαμένης τιμής και του εθνικού γοήτρου. Αλλά είναι και η στιγμή της γέννησης ενός τουρκικού κοσμικού κράτους που θα στηθεί στα ερείπια της οθωμανικής αυτοκρατορίας.

Η αναφορά στη Συνθήκη των Σεβρών είναι το ιστορικό υπόβαθρο πάνω στο οποίο πατά ο Ερντογάν, ένας πολιτικός που αισθάνεται συνομιλητής της μεγάλης Ιστορίας, για να ικανοποιήσει τις φιλοδοξίες του. Η περιφερειακή πολιτική της Αγκυρας έχει πια αλλάξει.

Η διπλωματία των κανονιών και των drones δεν έχει στόχο μόνο την προστασία της εθνικής κυριαρχίας, τα όρια της οποίας έχουν χαραχτεί από τη Συνθήκη της Λωζάννης, αλλά την προστασία των συνόρων της παλιάς αυτοκρατορίας που ο Ερντογάν θέλει να αναστήσει. Η Τουρκία του Ερντογάν βλέπει πλέον πολλές περιοχές στη Μέση Ανατολή και τα Βαλκάνια σαν παλιές οθωμανικές επαρχίες.

Η Λιβύη και η Συρία

 Η οπτική αυτή έγινε εμφανής την περίοδο της «αραβικής άνοιξης», την οποία έζησαν διάφορες αραβικές χώρες από το 2011 και μετά. Ήταν σε δυο χώρες που είχε εστιάσει η Άγκυρα την πολιτική της: τη Λιβύη και τη Συρία. Στη Λιβύη του Μουαμάρ Καντάφι η Τουρκία βρήκε χώρο για τις κατασκευαστικές της εταιρείες. Στη Συρία του Μπασάρ αλ Ασαντ βρήκαν μια αγορά οι ανατολίτες έμποροι που είχαν φέρει τον Ερντογάν στην εξουσία. Το επαναστατικό κύμα του 2011 θα αλλάξει τα δεδομένα. Η πτώση του Καντάφι στη Λιβύη θα κάνει την Τουρκία να ρίξει όλο της το βάρος στη Συρία όπου θα στηρίξει την ένοπλη αντίσταση απέναντι στο καθεστώς του Ασαντ.

Τον Σεπτέμβριο του 2012 ο Ερντογάν θα εμφανιστεί βέβαιος πως θα προσευχηθεί σύντομα στο Μέγα Τέμενος των Ομεϋαδών, στη Δαμασκό, και πως θα προσκυνήσει τον τάφο του Σαλαντίν - ακόμη μια αναφορά στην Ιστορία και το αυτοκρατορικό παρελθόν. Στη Δαμασκό δεν πήγε ποτέ. Όπως όμως παρατηρεί η «Μοντ», οκτώ χρόνια αργότερα θα μετέτρεπε την Αγία Σοφία σε τέμενος.

Τα σχέδια του Ερντογάν στη Συρία ανέτρεψε η ρωσική παρέμβαση του 2015 υπέρ του Μπασάρ αλ Ασαντ. Ο σύρος δικτάτορας είχε πλέον εξασφαλίσει την αιματηρή του κυριαρχία στη χώρα του, ενώ η Ευρώπη και οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν δείχνουν να εμπιστεύονται μια αντιπολίτευση συχνά διχασμένη και χωρίς σαφή προσανατολισμό. Έτσι, ο Ερντογάν θα βρεθεί στη Συρία απομονωμένος - ή, ακόμη χειρότερα, περικυκλωμένος. Ο λόγος είναι πως, για να αντιμετωπίσουν στη Συρία την οργάνωση Ισλαμικό Κράτος, Ευρωπαίοι και Αμερικανοί στήριξαν το κουρδικό ΡΚΚ, το οποίο κέρδιζε έδαφος στην περιοχή.

Για την Άγκυρα, η στήριξη αυτή ήταν ο εφιάλτης που γινόταν πραγματικότητα: μια συμμαχία των δυτικών δυνάμεων με τον εσωτερικό εχθρό του τουρκικού κράτους; Το «σύνδρομο των Σεβρών» είχε ξυπνήσει και πάλι. Η αποτυχημένη απόπειρα πραξικοπήματος, το καλοκαίρι του 2016, ήρθε να επιταχύνει τα πράγματα: οι εκκαθαρίσεις στον στρατό δεν συμπεριέλαβαν μόνο τους υποτιθέμενους στασιαστές, αλλά και τους αξιωματικούς που ήταν αντίθετοι σε μια τουρκική επέμβαση στη Συρία. Λίγες εβδομάδες μετά την απόπειρα πραξικοπήματος, οι τουρκικές δυνάμεις θα περνούσαν τα σύνορα με τη Συρία.

«Η εξωτερική πολιτική της Τουρκίας γίνεται όλο και πιο επιθετική και μαξιμαλιστική. Ακολουθεί ένα υπόδειγμα που βλέπουμε και σε άλλες χώρες, στο Ισραήλ που θέλει να προσαρτήσει τη Δυτική Όχθη, στη Ρωσία που προσάρτησε την Κριμαία. Η Τουρκία πέρασε σε μια νέα φάση, ο στρατός είναι πλέον εργαλείο της εξωτερικής πολιτικής» λέει στη «Μοντ» ο Γιοχανάν Μπενχαΐμ.

Βλέποντας, με άλλα λόγια, τον Βλαντίμιρ Πούτιν να παρεμβαίνει στη Συρία, ο Ερντογάν αποφάσισε να κάνει το ίδιο. Την ίδια πολιτική όμως αναπαράγει στη Λιβύη και στην Ανατολική Μεσόγειο. Ο στόχος της Άγκυρας είναι να αποκαταστήσει αυτό που βλέπει στα δικά της μάτια ως αδικία: την πρόσβαση στη θάλασσα, την οποία στερήθηκε μετά τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο.

«Αντιτουρκικό μέτωπο»

Η πρόσφατη ανακάλυψη κοιτασμάτων αερίου στη Μεσόγειο αναθέρμανε τις παλιές εντάσεις στην περιοχή. Η Αγκυρα είδε τη συμφωνία ανάμεσα στην Ελλάδα, την Κύπρο, το Ισραήλ και την Αίγυπτο ως «αντιτουρκικό μέτωπο». Θεωρεί πως η μοιρασιά των κοιτασμάτων δεν μπορεί να γίνει με την ίδια εκτός παιχνιδιού. Και αυτός ήταν ο βασικός λόγος της συμφωνίας με την κυβέρνηση της Τρίπολης με τον οποίο η Αγκυρα απέκτησε έναν διάδρομο, ο οποίος υποτίθεται πως της επιτρέπει να πραγματοποιήσει έρευνες ανοικτά του Καστελλόριζου.

Αυτή η δραστηριότητα σηματοδοτεί τη γενική αλλαγή στην τουρκική εξωτερική πολιτική. Μετά την απόπειρα πραξικοπήματος του '16, ο Ερντογάν έθεσε τον στρατό του στην υπηρεσία μιας επιθετικής διπλωματίας κάνοντας την αρχή από τη Συρία. Η Μεσόγειος είναι η δεύτερη φάση αυτού του επεκτατικού σχεδίου, το οποίο φέρει το όνομα «γαλάζια πατρίδα».

Θεωρητικός του δόγματος αυτού, το οποίο χρονολογείται από το 2006, είναι ένας εθνικιστής ναύαρχος, ο Τζεμ Γκιουρντενίζ. Ο ίδιος βρίσκεται σε πλήρη συντονισμό με το ευρασιατικό ρεύμα του στρατού, το οποίο προωθεί την επαναπροσέγγιση με την Κίνα και τη Ρωσία όντας εχθρικό απέναντι στο ΝΑΤΟ. Οι εκπρόσωποι αυτού του ρεύματος βρίσκονται πολύ κοντά στον τούρκο πρόεδρο, ενώ τον είχαν βοηθήσει κατά την απόπειρα πραξικοπήματος.

Ο στόχος του δόγματος της «γαλάζιας πατρίδας» είναι να εξασφαλιστεί, στο όνομα της ασφάλειας της χώρας, «ο έλεγχος ενός εκτεταμένου θαλάσσιου χώρου ο οποίος θα περιλαμβάνει τη Μαύρη Θάλασσα, το Αιγαίο Πέλαγος και την Ανατολική Μεσόγειο», όπως εξηγεί ο Γιοχανάν Μπεχαΐμ.

Οι θιασώτες αυτής της πολιτικής αμφισβητούν το καθεστώς που εγκαθιδρύθηκε στην περιοχή, όχι μόνο μετά τη διάλυση της οθωμανικής αυτοκρατορίας αλλά και τη σύσταση του τουρκικού κράτους. Στα μάτια τους, η Συνθήκη της Λωζάννης είναι μια δεύτερη Συνθήκη των Σεβρών.

Και αυτό το κοστούμι είναι στενό για τις τουρκικές φιλοδοξίες. Δεν ήταν τυχαία λοιπόν η ημερομηνία που επέλεξε ο Ερντογάν για την πρώτη προσευχή στην Αγία Σοφία. Στις 24 Ιουλίου ήταν η 97η επέτειος από την υπογραφή της Συνθήκης της Λωζάννης για την οποία επίσης ο τούρκος πρόεδρος έχει αναθεωρητικές βλέψεις

Οι νέες προτεραιότητες

 Για να δώσει υλική στήριξη στην πολιτική του, ο Ταγίπ Ερντογάν έδωσε μια νέα κατεύθυνση στη στρατιωτική βιομηχανία με βάση δύο νέες προτεραιότητες: τον εξοπλισμό των πολεμικών πλοίων και τα drones. Έτσι, μέσα στην επόμενη δεκαετία θα προστεθούν στον στόλο έξι νέα υποβρύχια, εθνικής παραγωγής.

Ακόμη, νέες φρεγάτες θα εξοπλιστούν με ραντάρ και πυραύλους, που επίσης θα παραχθούν από την τουρκική στρατιωτική βιομηχανία. Μέσα στο έτος όμως η Τουρκία θα εγκαινιάσει και τη νέα της ναυαρχίδα, το «Αναντολού», πρώτο αεροπλανοφόρο του τουρκικού ναυτικού και σύμβολο των φιλοδοξιών της Άγκυρας στη θάλασσα.

Τα οπλισμένα drones Bayraktar TB2 et Anka-S έκαναν την εμφάνισή τους πρώτα στη Συρία και έπειτα στη Λιβύη. Ήταν τον περασμένο Μάρτιο όταν ανέλαβαν δράση, στο πλαίσιο μιας επιχείρησης στην περιοχή του Ιντλίμπ, κάνοντας σκόνη το Pantsir-S1, ένα ρωσικό σύστημα αντιαεροπορικής άμυνας μικρού βεληνεκούς που χρησιμοποιούσαν οι κυβερνητικές δυνάμεις του Ασαντ. Τα ίδια drones επιστρατεύτηκαν για να προσφερθεί βοήθεια στην κυβέρνηση της Λιβύης.

Δεν ήταν τα μόνα. Στρατιωτικοί σύμβουλοι, εξοπλισμός, στρατός, ραντάρ και πολεμοφόδια δεν σταμάτησαν να συρρέουν στην Τρίπολη και τη Μιζουράτα. Την ίδια ώρα, τουρκικά πλοία πλέουν στα ανοικτά των λιβυκών ακτών έχοντας στρέψει τα κανόνια τους προς τον Εθνικό Λιβυκό Στρατό του στρατηγού Χαφτάρ.

Η τουρκική παρέμβαση στη Λιβύη έχει προς το παρόν βοηθήσει την τοπική κυβέρνηση, την ανατροπή της οποίας επιχειρεί ο Χαφτάρ έχοντας τη στήριξη της Αιγύπτου, των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, της Σαουδικής Αραβίας, της Γαλλίας και της Ρωσίας. Ο Ερντογάν έχει στο χέρι τη Λιβύη. Θα κεφαλαιοποιήσει τα κέρδη του;

Σύμφωνα με τη «Μοντ», η μετατροπή της Λιβύης σε ένα είδος προτεκτοράτου, σε στρατιωτικό και οικονομικό επίπεδο, δεν είναι παρά θέμα χρόνου. Οι σχετικές συμφωνίες ανάμεσα στις δύο πλευρές είναι ήδη στα σκαριά. Η Τουρκία θα έχει παρουσία στη χώρα με στρατιωτική βάση, ενώ ο δικός της στρατός θα αναλάβει την εκπαίδευση του λιβυκού στρατού.

Δείχνει τα δόντια της

 Νέες βάσεις, νέες αμυντικές δυνατότητες, αποστολές μισθοφόρων, εργαλειοποίηση του ΝΑΤΟ: Η Τουρκία δείχνει τα δόντια της, φτάνοντας στο σημείο να συγκρουστεί μετωπικά με τη Δύση. Όχι μόνο με την Ελλάδα, παρατηρεί η «Μοντ», αλλά και με τη Γαλλία, η οποία αντιτίθεται στα σχέδια του τουρκικού επεκτατισμού στη Βόρεια Αφρική.

Δεν μπορεί παρά να έχει τη σημασία του το γεγονός πως η Τουρκία δεν ανακλήθηκε στην τάξη όταν τα πλοία της χρησιμοποίησαν κώδικες του ΝΑΤΟ για να επιστατήσουν τη μεταφορά όπλων στη Λιβύη. Οι νατοϊκοί σύμμαχοι μοιάζουν αμήχανοι, δείχνουν να μην ξέρουν τι να κάνουν με αυτόν τον σύμμαχο με τις επεκτατικές βλέψεις. Είναι ένα ζήτημα που θα τεθεί ξανά και ξανά έως τις 24 Ιουλίου του 2023, οπότε θα έχουν συμπληρωθεί όχι μόνο εκατό χρόνια από τη Συνθήκη της Λωζάννης αλλά και από εκείνη της δημιουργίας της τουρκικής δημοκρατίας. Υπό την προϋπόθεση, πάντως, να μην έχει χάσει ο Ταγίπ Ερντογάν τις εκλογές με τις οποίες φιλοδοξεί να ανανεώσει τη θητεία του τον Ιούνιο του ίδιου έτους. 

https://www.tanea.gr/2020/08/07/politics/to-syndromo-ton-sevron-kai-o-tagip-erntogan/

Διαβάστε επίσης :

 Η Συνθήκη των Σεβρών  

https://boraeinai.blogspot.com/2020/07/blog-post_28.html