Μονεμβασιά, η κρυμμένη Πολιτεία του Βράχου

 

Μονεμβασιά

Η κρυμμένη Πολιτεία του Βράχου

 

Στην τοπική διάλεκτο, ο τόπος αυτός είναι γνωστός απλώς ως Κάστρο. Επισήμως ονομάζεται Μονεμβασιά, δηλαδή «ο τόπος με μία μόνο είσοδο». Για τους γερμανικής καταγωγής Φράγκους, που την πολιόρκησαν αποτυχημένα επί τρία ολόκληρα χρόνια στα μέσα του 13ου αιώνα, ήταν η Μαλβουαζία. Για τους Άγγλους, που έτρεφαν ιδιαίτερη αδυναμία στο ντόπιο κρασί, ήταν το Μάλμζι. Κι όμως, με την πρώτη ματιά, οι περισσότεροι επισκέπτες που διασχίζουν το στενό ανάχωμα προς αυτή την αρχαία καστροπολιτεία, χτισμένη πάνω σε μια νησίδα στα νοτιοανατολικά του Μοριά, δύσκολα φαντάζονται την ομορφιά που θα ανακαλύψουν.

Ίσως ταιριαστά, ήταν όσα έγραψε ο αρχαίος Έλληνας φιλόσοφος Αριστοτέλης, στην Ιστορία των Ζώων (Τῶν περὶ τὰ ζῷα ἱστοριῶν) τον 4ο αιώνα π.Χ όπου  σε μία από τις πρώτες παρατηρήσεις του για το καμουφλάζ των ζώων στη  φύση, περιγράφει την ικανότητα του χταποδιού να αλλάζει χρώμα και να χάνεται μέσα στο περιβάλλον του για να προστατευθεί. Κάπως ανάλογη είναι και η εικόνα που προβάλλει στον επισκέπτη η Μονεμβασιά μιας και εμφανίζεται ως μια γροθιά από βράχο. Μια επιβλητική γροθιά από πέτρα, που αποσπάσθηκε το 365 μ. Χ. από τη στεριά έπειτα από σεισμό ΚΑΙ διαμορφώθηκε ο βράχος όπως τον βλέπουμε σήμερα. Ο βράχος αποκόπηκε από την ξηρά και η περιοχή υπέστη καθίζηση. 

 

Αγέρωχος και τραχύς, ο βράχος υψώνει τους οδοντωτούς γκρεμούς του εκατοντάδες πόδια πάνω από τα διάφανα νερά του Αιγαίου, όπου, τις μέρες της κακοκαιρίας, τα πρασινογάλαζα αλμυρά κύματα χτυπούν και αφρίζουν με μανία κάτω από τα τείχη, σαν τις ίδιες τις Ερινύες. Και οι ντόπιοι, εκείνες τις μέρες, παρακαλούν ο καιρός να φέρει και βροχή. Γιατί το γλυκό νερό είναι σπάνιο αγαθό στη Μονεμβασιά και οι καταιγίδες — ή έστω η βροχή — είναι εδώ περισσότερο ευπρόσδεκτες απ’ ό,τι σε άλλα νησιά του Αιγαίου.

Από το ανάχωμα, ένας μακρύς δρόμος με στροφές οδηγεί τελικά σε λίγα απομονωμένα κτίσματα και σε ένα τεράστιο εξωτερικό πέτρινο τείχος, αυστηρό και απειλητικό στην όψη. Μια στενή καμάρα αποτελεί τη μοναδική πύλη της πόλης. Τόσο μικρή όσο χρειάζεται για να περάσει ένας γάιδαρος με τον αναβάτη του και μοιάζει σαν να είναι αποφασισμένη να αποθαρρύνει κάθε αμύητο από το να προχωρήσει πιο μέσα. Κι όμως, μόλις διαβεί κανείς αυτό το ταπεινό άνοιγμα, ξεδιπλώνεται μπροστά του μια αρχιτεκτονική σπηλιά του Αλαντίν· ένας οικισμός διπλός και σχεδόν έξω από τον χρόνο, του οποίου το κάτω μέρος κατοικείται αδιάκοπα ήδη από τον 12ο αιώνα.

 

Η κάτω πολιτεία διατηρεί ακόμη τις αυθεντικές οχυρώσεις της, τα ελικοειδή καλντερίμια, τις εκκλησίες, τα μοναστηριακά κτίσματα και τα πέτρινα σπίτια του Μεσαίωνα. Πλάι τους στέκουν τα ίχνη μεταγενέστερων εποχών — ανάμεσά τους ένα παλιό οθωμανικό τέμενος του 16ου αιώνα — καθώς και κομψά αρχοντικά εμπόρων του 19ου αιώνα με μπαλκόνια από σφυρήλατο σίδερο. Ψηλότερα, πάνω στην απότομη πλαγιά, απλώνεται η εγκαταλελειμμένη Άνω Πόλη, βυθισμένη κατά μεγάλο μέρος σε μια μεγαλόπρεπη ερείπωση, με μόνη εξαίρεση τον θαυμάσια διατηρημένο βυζαντινό ναό της Αγία Σοφία Μονεμβασιάς.

Κάποτε τόπος μεγάλης στρατηγικής, στρατιωτικής και εμπορικής σημασίας, η Μονεμβασιά είναι ένα αληθινό παλίμψηστο της ιστορίας, όπου τα ίχνη της βυζαντινής, της ενετικής, της παπικής, της οθωμανικής και της νεότερης ελληνικής κυριαρχίας — ακόμη και της κατοχικής περιόδου του πολέμου — διακρίνονται από τοίχο σε τοίχο και από δρόμο σε δρόμο. 

 

 

Το γεγονός ότι τα αυτοκίνητα δεν μπόρεσαν ποτέ να διαπεράσουν τα πανάρχαια εξωτερικά της τείχη θα μπορούσε εύκολα να είχε οδηγήσει την πόλη σε παρακμή μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Αντίστοιχα, ο μαζικός τουρισμός των τελευταίων δεκαετιών θα μπορούσε να είχε αλλοιώσει ολοκληρωτικά τον χαρακτήρα της. Αντί γι’ αυτό, οι περιορισμοί στην κυκλοφορία των οχημάτων ενίσχυσαν την ανάπτυξη της Γέφυρα Μονεμβασιάς απέναντι από το πέρασμα — ως τόπου κατοικίας για τον ντόπιο πληθυσμό αλλά και ως σύγχρονης κωμόπολης με τον απαραίτητο χώρο για τουριστικές υποδομές — αφήνοντας τη Μονεμβασιά να αφοσιωθεί στη διατήρηση της κληρονομιάς πάνω στην οποία σήμερα στηρίζεται και ευημερεί· μιας κληρονομιάς που εξακολουθεί να φυλάσσεται προσεκτικά, κρυμμένη πίσω από τα τείχη της.

Διασκευή από το ομότιτλο άρθρο του TRAVIS ELBOROUGH από το βιβλίο του ATLAS OF UNEXPECTED PLACES

Στον βράχο της Μονεμβασιάς

Στον βράχο της Μονεμβασιάς

Του Ντίνου Κιούση

Φωτογραφίες Κων. Γραικιώτη

Μονεμβασιά από το «Μονή εμβασία», ο τόπος που έχει μία μόνο είσοδο. Ένας τεράστιος και επιβλητικός βράχος, η Άκρα Μινώα (ναυτικός σταθμός του βασιλέα Μίνωα, ξεχασμένος μέσα στα χρόνια), που διαχωρίστηκε από τη μοραΐτικη γη από ένα σεισμό στα 375 μ.Χ, αλλά κράτησε τη σύνδεση μαζί της με μια πολύ στενή χερσόνησο.

Μόλις περάσετε τη μικρή χερσόνησο συναντάτε το Λαζαρέτο, μικρό παλιό βυζαντινό οικισμό που σήμερα είναι παραδοσιακό ξενοδοχείο. Από πάνω βρίσκεται ένα μικρό αλσύλλιο με πεύκα και ψηλότερα, στη μέση του βράχου του Γουλά, όπως τον λένε, δύο παιδικές μορφές από σταλακτίτες, θύματα της απροσεξίας της μάνας τους λέει η παράδοση. Στη βορινή πλευρά, τα «Λειψωνά», βλέπετε τον φάρο της Μονεμβασιάς. Από δώ έπεσαν στη θάλασσα το 1821 οι Μονεμβασιώτες «σύνδεσμοι» για να περάσουν το μήνυμα στον Μοριά ότι οι πολιορκημένοι Τούρκοι εξαντλήθηκαν.

Το απότομο στριφογυριστό δρομάκι οδηγεί στο Κάστρο, τον Γουλά, απ' όπου μπορείτε να απολαύσετε μία εξαίσια ανατολή μέσα από το αφρισμένο Αιγαίο. Στην πλατεία του κάστρου ήταν η κατοικία του Βενετσιάνου προβλεπτή Ρενιέρη. Στο μαρμάρινο στόμιο της δεξαμενής υπάρχει χαραγμένο το οικόσημό του και η χρονολογία 1511. Τριγύρω, στο χείλος του βράχου είναι το τείχος. Στη δυτική μεριά το «φρούριο εν φρουρίω» και δύο νεροδεξαμενές. Εκεί βρίσκεται, σαν να είναι έτοιμη να πέσει στον γκρεμνό, η Αγία Σοφία, ναός οκταγωνικός με τρούλο. Την έκτισε ο αυτοκράτορας Ανδρόνικος B΄ (1282 - 1328). Σώζεται ολόκληρη και θεωρείται από τις ωραιότερες βυζαντινές εκκλησίες του 14ου αιώνα.

Κάτω από τον Γουλά βρίσκεται η Κάτω Πόλη. Κάποτε αριθμούσε 8.000 σπίτια και 40 εκκλησίες. Στενοί δρόμοι περνούσαν κάτω από θόλους, που πάνω τους είχαν κτιστεί τα σπίτια. Την περίοδο των αυτοκρατόρων Κομνηνών Παλαιολόγων (1282 - 1341) η πόλη είχε φτάσει στο ανώτερο σημείο οικονομικής και πνευματικής ακμής. Τα τείχη σώζονται σήμερα ακέραια.

Μπαίνοντας από την κεντρική πύλη και περπατώντας τα βυζαντινά καλντερίμια δημιουργείται στον επισκέπτη η φευγαλέα εντύπωση πως είναι σε άλλη εποχή.

Στην παλιά πόλη είναι και η εκκλησία του Ελκόμενου Χριστού, κτίσμα και αυτή του Ανδρόνικου B΄. O πρόναος είναι βενετσιάνικος και μέσα υπάρχουν οι δύο μαρμάρινοι θρόνοι για το αυτοκρατορικό ζεύγος. Οι εικόνες της «Οδυρόμενης Παναγίας» και του «Ελκόμενου Χριστού», έργα του ζωγράφου Ναταλίου, αποτελούν εξαίρετα δείγματα μεταβυζαντινής τέχνης. Μια εικόνα, ίσως η ωραιότερη από όλες, είναι αυτή της Σταύρωσης του Χριστού της εποχής των Παλαιολόγων.

Η αρχαιότερη εκκλησία είναι αυτή του Αγίου Παύλου (956). Κοντά βρίσκεται και η Παναγία η Χρυσαφίτισσα (1600). H παράδοση λέει ότι η εικόνα της Παναγίας ήρθε πετώντας από τα Χρύσαφα. Γιορτάζει τη Δευτέρα του Θωμά, που είναι ημέρα γιορτής για όλους τους Μονεμβασιώτες.

Αλλά υπάρχει και το Μουσουλμανικό Τέμενος που σήμερα στεγάζει την Αρχαιολογική Συλλογή. Είναι του 16ου αιώνα, που μετατράπηκε σε φράγκικη εκκλησία στην Ενετοκρατία και ξανάγινε τζαμί τον 18ο αιώνα.

ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ

Μονεμβασιά

Μονεμβασιά

Παραμυθένιο σκηνικό στην πόλη με τα χίλια ονόματα. Η μοναδική καστροπολιτεία με τις βυζαντινές εκκλησίες, τα λιθόκτιστα σπίτια, τα θολωτά σοκάκια και τα ενετικά αρχοντικά ταξιδεύει τον επισκέπτη στην πλούσια ιστορία του τόπου με τους αυτοκράτορες, τους ιππότες και τους πειρατές. Για να ζήσετε το δικό σας παραμύθι, επιλέξτε για τη διαμονή σας έναν από τους πολλούς πέτρινους. παραδοσιακούς ξενώνες. Χαμάμ, πηγάδια και θολωτά δωμάτια θα σας ταξιδέψουν στην εποχή των ιπποτών

Από τη ΘΕΑΝΩ ΚΑΡΟΥΤΑ

thkarouta@dimokratianews.gr

Μονεμβάσια, Μονεμβασία, Μονεμβασιά, Μονοβάσια, Μαλβαζία, όπως και να αποκαλέσετε την πόλη με τα... 1.000 ονόματα, η ομορφιά και η γραφικότητα της θα είναι πάντα ο κυριότερος λόγος να την επισκεφτείτε. Μην αφήσετε τον εαυτό σας να ξεγελαστεί από το γεγονός ότι πρόκειται για μια περιοχή μόλις 90-100 κατοίκων, η ιστορία της είναι μακραίωνη και χαραγμένη σε κάθε πέτρα και σε κάθε βότσαλο της καστροπολιτείας. 

Ο μικρός οικισμός στον νομό Λακωνίας της ανατολικής Πελοποννήσου έχει κυρίως γίνει διάσημος λόγω του μεσαιωνικού φρουρίου στον ομώνυμο «Βράχο της Μονεμβασιάς». Δεν είναι παρά μια μικρή νησίδα που συνδέεται με γέφυρα (συνολικού μήκους 400 μέτρων) με την παραλία της λακωνικής ακτής. Άπαξ και την περάσετε, ευθύς θα νομίζετε πως αλλάξατε εποχή. Η Πάνω Πόλη και η Κάτω Πόλη, στη νοτιοανατολική πλευρά του βράχου, συνθέτουν ένα παραμυθένιο σκηνικό. Τα λιθόκτιστα σπίτια, τα θολωτά σοκάκια, οι βυζαντινές εκκλησίες και τα ενετικά αρχοντικά θα σας ταξιδέψουν στον Μεσαίωνα και η διαμονή σας εκεί θα μοιάζει με ζωντανό παραμύθι. Πολλοί την έχουν χαρακτηρίσει «Γιβραλτάρ της Ανατολής» κι αυτό λόγω της μεγάλης ομοιότητας -σε σμίκρυνση- με τον διάσημο μονόλιθο.

Το όνομα της σημαίνει «μόνη έμβασις», καθώς πολλές από τις οδούς της είναι στενές, κατάλληλες μόνο για τους πεζούς. Κι αυτό είναι ένα στοιχείο που πρέπει να κρατήσετε στον νου σας. Η Μονεμβασιά αποκαλύπτεται μόνο στους περιπατητές. Με το που θα μπείτε στην πόλη ο κεντρικός δρόμος με το βυζαντινό καλντερίμι θα σας δώσει μια καλή ιδέα του τι να περιμένετε και θα σας οδηγήσει για το καλωσόρισμα στην κεντρική πλατεία, με το παλιό κανόνι και την Εκκλησία του Ελκόμενου Χριστού. 

Η πόλη ολάκερη μοιάζει να έχει σμιλευτεί στον βράχο από τους πιο ταλαντούχους τεχνίτες και το «πετρωμένο καράβι», όπως τη χαρακτήριζε ο σπουδαίος Γιάννης Ρίτσος, που καταγόταν από εδώ, περιμένει τον ταξιδιώτη για παραμυθένιες διαδρομές στο παρελθόν. Και δεν είχε άδικο, καθώς πρόκειται για έναν από τους καλύτερα συντηρημένους μεσαιωνικούς οικισμούς στη χώρα μας. Η πύλη του Κάστρου θα σας βάλει στο κλίμα και τα λιθόκτιστα σοκάκια θα σας ξεναγήσουν, βήμα το βήμα, στη γοητευτική Ιστορία της, που μένει αναλλοίωτη μέσα στους αιώνες. Η Αγορά, στην Κάτω Πόλη, η «Μέση οδός» των Βυζαντινών, ο «φόρος» των Ενετών ή αλλιώς το «παζάρι» των Οθωμανών, ήταν για δεκάδες χρόνια τα «χάνια» της περιοχής, το εμπορικότερο σημείο που σήμερα φιλοξενεί ταβερνάκια, καφέ και ζαχαροπλαστεία. Από εδώ θα ξεκινήσετε την περιήγηση και θόλο τον θόλο θα μυηθείτε στα μυστικά της καστροπολιτείας. 

Αν ακολουθήσετε το τείχος που απλώνεται κατά μήκος της θάλασσας, θα έχετε την ευκαιρία να θαυμάσετε ερείπια διαφορετικών εποχών, απομεινάρια εκκλησιών και δημόσιων κτιρίων, τα οποία όλα ανεξαιρέτως άφησαν το σημάδι τους στην πόλη. Κοιτώντας ψηλά, θα μαγευτείτε από τη θέα της Πάνω Πόλης με τα απαράμιλλης ομορφιάς αρχοντικά και τις μπουκαμβίλιες που δίνουν πινελιές χρώματος στην αρμονία της πέτρας. Ανηφορίστε προς την Πάνω Πόλη, εκεί όπου διαβιούσε η «καλή κοινωνία» των ενετικών χρόνων. Επισκεφτείτε την Αγία Σοφία, που θα σας κόψει αναμφίβολα την ανάσα, έτσι όπως «κρέμεται» σε μια απότομη πλαγιά πάνω από τη θάλασσα. Η συγκεκριμένη εκκλησία αποτελεί ένα από τα δημοφιλέστερα αξιοθέατα της μικρής πολιτείας. Οι διαστάσεις του τρούλου προκαλούν δέος, ενώ μοιάζει πολύ με την Αγία Σοφία της Πόλης. 

Η Μονεμβασιά δεν καταλαβαίνει από κούραση... Ανεβείτε ακόμα ψηλότερα, στον οικισμό της Πάνω Πόλης, και σταματήστε μόνο όταν το βλέμμα σας θα μπορεί να «αγκαλιάσει» όλη την ομορφιά που απλώνεται από κάτω.

Η Μονεμβασιά δεν θα «χορτάσει» μόνο τα μάτια σας με τις ομορφιές της, αλλά και την πείνα σας, καθώς η τοπική κουζίνα είναι ένα αμάλγαμα από διάφορες εποχές και πολιτισμούς που θα σας κερδίσει. Αναζητήστε τις γκόγκες, τα χειροποίητα ζυμαρικά της περιοχής, και τα σαϊτιά, τις τηγανητές πίτες με τυρί και μυρωδικά. Ψάξτε το «νέκταρ» του Μεσαίωνα, τη Μαλβαζία, το γλυκό κρασί που θα σας μεθύσει χωρίς να μεθύσετε. Και να θυμάστε ότι τη Μονεμβασιά ανά τους αιώνες την... πόθησαν πολλοί, από ιππότες και πειρατές, μέχρι σταυροφόρους και αυτοκράτορες. Εσείς, μπορείτε να την ανακαλύψετε.

ΠΩΣ ΘΑ ΠΑΤΕ:

Οδικώς με ΚΤΕΛ ή μέσω του αυτοκινητόδρομου Α7 που περνά από Κόρινθο και Τρίπολη. Εκεί παίρνετε την έξοδο για Σπάρτη και εν συνεχεία τον περιφερειακό για Μονεμβασιά.

ΑΞΙΟΘΕΑΤΑ:

• Αν και μικρή, η Μονεμβασιά διαθέτει δύο λαογραφικά μουσεία, στη Ρειχιά και στις Βελιές, στα οποία «ξεδιπλώνεται» η καθημερινότητα των κατοίκων στα χωριά της περιοχής.

• Κάντε μια στάση στον Ναό του Ελκόμενου Χριστού, τη χτισμένη τον 13ο αιώνα εκκλησία, που αποτελεί σύμβολο της περιοχής και πόλο έλξης για προσκυνητές από όλο τον κόσμο.