ΤΟ ΜΑΥΡΟ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ

 

ΤΟ ΜΑΥΡΟ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ

 

Γράφει ο Παύλος Παπαδημητρόπουλος,

ΤΡΕΙΣ ΦΟΡΕΣ

Τρεις φορές η Ελλάδα προσέτρεξε στην Κύπρο:

Η πρώτη βοήθεια ήρθε το 450 π.Χ. από τον Στρατηγό Κίμωνα (γιος του ήρωα του Μαραθώνα, Μιλτιάδη).

Την δεύτερη φορά, όταν ο Μέγας στρατηλάτης Αλέξανδρος, το 333 π.Χ. απάλλαξε την Κύπρο από την περσική κυριαρχία..

Την τρίτη φορά όταν Έλληνες κομάντος τον Ιούλιο του 1974 πέταξαν στην Κύπρο σε μια αποστολή αυτοκτονίας.

ΣΑΝ ΝΑ ΗΤΑΝ ΧΘΕΣ

Ιούλιος 2025- Ήταν ένα από εκείνα τα καλοκαιρινά απογεύματα που στο Αλεποχώρι μοιάζει να κυλάει πιο αργά ο χρόνος. Ο ήλιος βυθιζόταν αργά πίσω από τα βουνά, βάφοντας τον ουρανό και την θάλασσα μπροστά μας με αποχρώσεις πορτοκαλί και χρυσού. Με τον Γιώργο, καθισμένοι στην υπέροχη βεράντα του, σιωπηλοί , ακούγαμε μόνο τη θάλασσα να μας μουρμουρίζει.

Βαθιά μέσα στον Κορινθιακό κόλπο αχνοφαίνονταν οι βράχινοι σχηματισμοί των Αλκυονίδων νήσων και τα ρουμελιώτικα βουνά να φράζουν σαν απροσπέλαστο τείχος τον ορίζοντα. Ένα αεροπλάνο πετούσε ανατολικά. Κοιτώντας το, με πλημμύρισαν αναμνήσεις.

-«Θυμάσαι τον Ιούλιο του 1974 ;», τον ρώτησα, «Πριν από 52 χρόνια; Εκείνο το βράδυ της 21ης Ιουλίου βγαίνοντας από το κέντρο επιχειρήσεων της 115 ΠΜ για λίγο φρέσκο αέρα, είδα τα λεωφορεία με τους καταδρομείς να φθάνουν. Συγκλονίστηκα ακούγοντας τους να φωνάζουν με δύναμη, πάθος και θέρμη, ρυθμικά: «Πάμε για την νίκη, πάμε για την νίκη…». Παρακολούθησα -πολύ συγκινημένος την -πολύ δύσκολη- απογείωση των Noratlas”

 

 

«ΜΠΕΣ ΟΠΟΥ ΝΑ΄ΝΑΙ»

Ο Γιώργος δεν απάντησε. Δεν ήξερα αν με άκουσε . Τα μάτια του είχαν σκοτεινιάσει, σαν να βυθίστηκε ξαφνικά σε έναν ωκεανό αναμνήσεων. Ένοιωσα ότι δεν ήταν δίπλα μου. Ήταν αλλού. Ποτέ δεν μου είχε μιλήσει για εκείνες τις ημέρες, για την συμμετοχή του, για το πέρασμα μέσα από τον θάνατο. Εκείνη την στιγμή μου άνοιξε την καρδιά του. Μου μίλησε για την αποστολή των κομάντος , για την «Επιχείρηση ΝΙΚΗ», για τις κραυγές και τις σιωπές, για το αεροδρόμιο της Λευκωσίας που δεν έπεσε. Μου έδωσε μια αποκλειστική συνέντευξη για τα «Τα Δικά μας Φτερά», που δεν ήταν απλώς μαρτυρία – ήταν κατάθεση ψυχής.

«20 Ιουλίου 1974. Ημέρα που δεν θα ξεχάσω ποτέ. Η επιστράτευση είχε ήδη ξεκινήσει. Ήμουν στην Α΄ Μοίρα Καταδρομών, υπεύθυνη για την άμυνα των νησιών του Ανατολικού Αιγαίου. Το πρωί της Κυριακής, μάθαμε ότι επιτάσσονται λεωφορεία των ΚΤΕΛ. Το μεσημέρι υπήρχε μεγάλη υπερένταση . Μας είπαν μόνο:

“Φεύγουμε.”»

Ο υπολοχαγός Πλάτων Αριστοτέλης με στέλνει στο 2ο γραφείο. Ο ταγματάρχης Βασίλης Μανουράς μου δίνει εντολή να πάρω ένα ΡΕΟ και να πάω στη Σούδα να παραλάβω τη νέα σειρά από το Μεγάλο Πεύκο. Τρεις ώρες μετά, επιστρέφουμε. Το στρατόπεδο βουίζει: “Πάμε Κύπρο.”

Φθάσαμε στην 115 Πτέρυγα Μάχης. Λόγω της αποστολής μου είχα καθυστερήσει. Δεν βρίσκω τον λόχο μου. Ένας αξιωματικός μου λέει: «Μπες όπου να ’ναι.» Μπαίνω στο πρώτο διαθέσιμο Noratlas ( στο «ΝΙΚΗ 6»)

Μπήκα τελευταίος. Ζήτησα από τους υπόλοιπους να μετακινηθούν κατά μία θέση. Εκείνη η μικρή αλλαγή… άλλαξε τη μοίρα όλων μας».

Ο Γιώργος σταματά για λίγο. Ύστερα συνεχίζει:

«Η πτήση χαμηλή, σχεδόν ξυστά πάνω από τη θάλασσα. Ξαφνικά, το αεροπλάνο χτυπιέται. Διαμπερείς τρύπες ανοίγουν στο σκάφος. Σταθήκαμε όρθιοι μέσα στο απόλυτο σκοτάδι ώστε να ελαχιστοποιηθεί ο όγκος και να μειωθούν οι πιθανότητες να χτυπηθούμε. Οι σφαίρες έμπαιναν από κάτω και διαπερνούσαν την άτρακτο.

Ήμασταν φορτωμένοι με χειροβομβίδες και εκρηκτικά και υπήρχε κίνδυνος να τιναχθούμε όλοι στον αέρα. Ξαφνικά ο διπλανός μου, ο Σπύρος Νόμπελης, μου λέει: «Σειρά, πονάω. Χτυπήθηκα.» Του απαντώ: «Κουράγιο. Φθάνουμε.»

Λίγα λεπτά αργότερα, ο Σπύρος θα αφήσει την τελευταία του πνοή. Ένας από τους δύο νεκρούς του «ΝΙΚΗ 6». Δύο από εκείνους που έπεσαν υπέρ πατρίδος, χωρίς δισταγμό, χωρίς δεύτερη σκέψη. Το όνομά τους, όπως και των άλλων, γράφτηκε με αίμα στο βιβλίο της Ιστορίας. Στο βιβλίο των ηρώων του Έθνους.

 

 

«Προσγειωθήκαμε, πηδήξαμε έξω από το Noratlas που καιγόταν και καλυφθήκαμε όπου βρήκαμε. Πιστεύαμε ότι το αεροδρόμιο ήταν κατειλημμένο από τους Τούρκους, λόγω των πυρών που είχαμε δεχθεί. Το πρωί βγήκαμε από το αεροδρόμιο για να ανασυνταχθούμε.

Πιάσαμε τον δρόμο δεξιά, όπως ήταν σύνηθες, αλλά δεν σκεφθήκαμε στην πίεση που είχαμε ότι στην Κύπρο οδηγούν ανάποδα και το ασθενοφόρο με τους τραυματίες έπεσε επάνω μας με αποτέλεσμα ένας καταδρομέας να σπάσει και τα δυο του πόδια. Πήγαμε και καταλύσαμε στον κήπο της αρχιεπισκοπής όλη την ημέρα κάτω σε ένα λεμονόκηπο. Το απόγεμα στις 17:00 φθάσαμε σε ένα χώρο με λαμαρινένια καταλύματα σε προάστειο της Λευκωσίας. Μπήκαμε στα ΤΟΛ που ήταν διάτρητα από ριπές. Το δάπεδο, οι τοίχοι, τα στρώματα ήταν ματωμένα από τις σφοδρές εμφύλιες μάχες που ακολούθησαν το πραξικόπημα της 15ης Ιουλίου 1974. (σημείωση: Εκεί διέμενε το «Εφεδρικό Σώμα», η προσωπική φρουρά του Μακαρίου. Οι αδικοχαμένοι νεκροί ανήλθαν σε 82 (οι 5 από την Ελλάδα). Ασχοληθήκαμε με οργανώσεις άμυνας (ορύγματα, φυλάκια, περιπόλους και πολυβολεία) για να εποπτεύουμε όχι μόνο το στρατόπεδό μας αλλά και την ευρύτερη περιοχή.

Νωρίς το πρωί της 23ης Ιουλίου επιστρέψαμε στο αεροδρόμιο για να μην πέσει στα χέρια των Τούρκων. Δώσαμε σκληρή μάχη και δεν επιτρέψαμε στον εχθρό να πετύχει τον στόχο του.

Στις 11 Αυγούστου μετακινηθήκαμε στο στρατόπεδο Σταυροβουνίου. Σταδιακά σταμάτησαν οι εχθροπραξίες, δημιουργήθηκε η νεκρή ζώνη που ισχύει μέχρι και σήμερα. Άρχισε η απόσυρση βάσει απολυτηρίου και νέα επάνδρωση. Η 35 ΜΚ είναι ακόμη εκεί».

 

ΨΗΛΑ ΤΑ ΠΡΑΣΙΝΑ ΜΠΕΡΕ

 

 

«Η Α΄ ΜΚ και οι καταδρομείς της Γ΄ΜΑΚ (συνολικά 344 άνδρες) θα ήταν τελικά η μόνη παρουσία της Ελλάδας στην Κύπρο. Είχαν συμμετοχή στις σφοδρές- νικηφόρες μάχες του αεροδρομίου της Λευκωσίας την 23 Ιουλίου και στο ύψωμα 190 ή «Κολοκασίδη» στις 16/17 Αυγούστου, με αποτέλεσμα την αποτροπή των σχεδίων της Τουρκίας για κατάληψη του στρατηγικού στόχου του αεροδρομίου, και την αποκοπή/απομόνωση της Λευκωσίας. Η παρουσία των Ελλήνων λοκατζήδων, αναπτέρωσε στο πιο κρίσιμο σημείο το ηθικό των Κυπρίων πολεμιστών, που μάχονταν για τρεις ημέρες, με μηδαμινό οπλισμό, ένα πάνοπλο «Αττίλα 2»».

Στο Αλεποχώρι, εκείνο το καλοκαίρι του 2025, η θάλασσα ήταν βουβή, σαν να άκουγε κι αυτή τα λόγια του Γιώργου. Κάθε λέξη του ήταν μια σφαίρα στη λήθη. Κάθε ανάμνηση, μια προσευχή για τους πεσόντες. Για αυτούς που δεν γύρισαν. Για τους άνδρες του «ΝΙΚΗ 4», που θυσιάστηκαν πριν καν πατήσουν στη γη. Για όλους εκείνους που κράτησαν το μετερίζι τους, την τιμή, την Ιστορία. Ποτέ, κανείς δεν αναφέρθηκε σε κάποια ξεχωριστή προσφορά του προς την Πατρίδα, ούτε επιδίωξε κάποια διαφορετική τιμή ή διάκριση, από αυτή των άλλων συμπολεμιστών του. Γνωρίζουν βαθιά μέσα τους, πολύ καλά, ότι δεν ενεργούσαν μεμονωμένα, αλλά σαν ένας Καταδρομέας σε μία συντεταγμένη Μοίρα Καταδρομών

Οι καταδρομείς (όλοι έφεδροι) μετά την τραγική άφιξη τους στην Κύπρο έχοντας υποστεί τεράστιες απώλειες, δεν έχασαν καθόλου το ηθικό τους και την μαχητική τους ικανότητα.

Χωρίς να χάσουν ούτε ένα μικρό μέρος της ορμητικότητας τους ενεπλάκησαν σε μάχη με υπέρτερες και επίλεκτες τουρκικές δυνάμεις στο αεροδρόμιο της Λευκωσίας και τις κατανικούν, προκαλώντας τους βαρύτατες απώλειες.

Οι Μοίρες Καταδρομών δεν ήταν απλώς στρατιωτικές μονάδες. Ήταν η ψυχή της Ελλάδας, σε μια στιγμή που όλα έμοιαζαν χαμένα. Και η μνήμη των ηρώων που χάθηκαν, όπως η φλόγα του ήλιου που χάνεται πίσω από το πέλαγος, δεν θα σβήσει ποτέ.

Ξημερώματα της 20ης Ιουλίου. Ήταν νύχτα ακόμα, όταν έφθασα σε ένα από τα πολυβολεία που ήταν περιμετρικά του αεροδρομίου. Διέκρινα ένα αεροσκάφος της ΟΑ. Πρόσεξα ότι ήταν σε περίεργη θέση «υπό γωνία» στον άξονα του διαδρόμου. Δεν ήξερα τι είχε συμβεί. Ξαφνικά, από το πουθενά, παρουσιάστηκε μπροστά μου ένας βαθμοφόρος καταδρομέας με στολή παραλλαγής. Με χαιρέτησε πρώτος στρατιωτικά, συστηθήκαμε και στην συνέχεια είδα έκπληκτος τους θάμνους να «ζωντανεύουν». Περικυκλωθήκαμε από καταδρομείς. Εντυπωσιάστηκα! Ούτε που τους είχα αντιληφθεί ή ακούσει! Οι πυροβολητές του φυλακίου φίλεψαν τους φίλους μας με ότι υπήρχε στο φυλάκιο από το συσσίτιο, γλυκά, φρούτα, νερό και τσιγάρα.

Σχέδιο «ΟΛΥΜΠΙΑ» (επιστράτευση προσωπικού της ΟΑ και επίταξη αεροσκαφών BOEING 707 και ελικοπτέρων).

 

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ «ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ 1»

Μεταφορά το βράδυ της 20ης Ιουλίου, της Β’ ΜΚ από την Θεσσαλονίκη στην Λευκωσία, μέσω «Δαίδαλου» (κωδικός της Σούδας) για ανεφοδιασμό, με τέσσερα BOEING 707 της ΟΑ, με στόχο να προσβάλλει το προγεφύρωμα των Τούρκων στο Πεντεμίλι / Κυρήνεια. Η αποστολή ματαιώθηκε όταν λίγο πριν από την απογείωση, το Β707 (SX–DBA) λόγω του πολύ μεγάλου βάρους (μετέφερε και τον βαρύ οπλισμό των καταδρομέων), της υπάρχουσας κατηφόρας στον τροχόδρομο, μιας βλάβης που παρουσιάστηκε (διαρροή της metering valve του συστήματος φρένων) κύλησε στα χαλίκια και χτύπησε στους ανασχετήρες (barriers) με αποτέλεσμα να εκραγούν δύο ελαστικά του και να βγει εκτός πτητικής ικανότητας. Η ουρά του βρισκόταν στον διάδρομο απογείωσης, εμποδίζοντας τα υπόλοιπα αεροπλάνα. Η αποστολή ακυρώθηκε λόγω παρέλευσης της ώρας. Τρία α/φη με τους καταδρομείς επέστρεψαν στην Θεσσαλονίκη. Το τέταρτο α/φ μετά την επισκευή απογειώθηκε για το Ελληνικό.

1. «Αλέξανδρος 1» / SX–DBO (Λίνδος): C1 Μυσσίρης Ιωάννης, C2 Αθανάσιος Φούντας, Ι/M Μεταξάς Διονύσιος.

2. «Αλέξανδρος 2» / SX–DBF (Μυκήναι): C1 Γεώργιος Τζουτζουράκης , C2 Ευθύμιος Αποστολόπουλος , Ι/M Ηλίας Καραστατήρης.

3. «Αλέξανδρος 3» / SX–DBA (Αθήναι): C1 Βασίλειος Ρουσσίδης, C2 Αντώνιος Γιαλούρης , Ι/M Σπυρίδων Κορακιανίτης , Μ/E Πρόδρομος Παπαϊωάννου.

4. «Αλέξανδρος 4» / SX–DBE (Πέλλα): C1 Νικόλαος Ανδριανάκης, C2 Λουκάς Γραμματικός, Ι/M Νικόλαος Καϊμάκης, Μ/E Νικόλαος Χρυσικόπουλος.

 

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ «ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ 2»

Στις 21 Ιουλίου, στο Β707 που είχε προσγειωθεί στο Ελληνικό, έγινε αλλαγή πληρώματος με : C1 Ιωάννης Καλεντέρης, C2 Δημήτρης Δουκάκης, Ι/Μ Δημήτριος Καλιπόζης. Για αντικατάσταση των πληρωμάτων που ήταν στην Θεσσαλονίκη, αποφασίσθηκε η αποστολή ενός YS-11 με τους : C1 Σπύρος Κατσιλέρος ( λόγω αρχαιότητος ορίσθηκε αρχηγός σχηματισμού) C2 Γιώργος Κοντέας, C1 Σπύρος Χωραφάς, C2 Γιώργος Αλεβιζάκης, C1 Μιλτιάδης ΄Ητουνας, C2 Διονύσιος Ρομποτής-Μαυροκέφαλος, Ι/Μ Χρήστος Οικονόμου, Ιωάννης Καλεντέρης, Δημήτριος Δουκάκης

Η δεύτερη αποστολή για την Κύπρο, ματαιώθηκε το βράδυ της ίδιας ημέρας ενώ τα αεροσκάφη ήταν έτοιμα για απογείωση, λόγω θέσης εκτός ενέργειας του μεγαλύτερου σε μήκος διαδρόμου προσγείωσης του αεροδρομίου Λευκωσίας, από βομβαρδισμό της Τουρκικής Αεροπορίας.

 

 

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ «ΣΜΥΡΝΗ»

Αμέσως με την έναρξη της εισβολής των Τούρκων στην Κύπρο, στην ΟΑ σήμανε συναγερμός. Ματαιώνονται οι πτήσεις ΟΑ-259 (Λονδίνο) & ΟΑ-201 (Παρίσι) και δύο Β707 (SX-DBA & SX-DBC) απογειώνονται στις 13:50 για την Σμύρνη με αποστολή την παραλαβή των ανδρών του Διπλωματικού Σώματος και των αξιωματικών του εκεί κλιμακίου του ΝΑΤΟ με τις οικογένειες τους. Πληρώματα: Στο SX-DBA, Κ1/Γρηγόριος Ζορμπάς Κ2/Μ. Καβάσιλας, Ι/Μ Θύμιος Καρδάσης και στο SX-DBC, Κ1/Πούλιος Ζαφειρόπουλος Κ2/Μίλτος Χατζηγιαννάκης, Ι/Μ Γιώργος Φιλιππίδης. Το απόγευμα τα δυο α/φη επέστρεψαν στο Ελληνικό με 275 επιβάτες.

 

 

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ: «ΑΝΥΠΑΡΚΤΗ ΠΤΗΣΗ»

Τέλη Ιουλίου 1974: Το Αεροσκάφος NAMC YS-11-220 «Νήσος Σαμοθράκη» (SX-BBI) φορτώνεται ασφυκτικά με μυστικότητα στην περιοχή «χαμομήλια» του Α/Σ Ελληνικού, με υγειονομικό υλικό και με τους έμπειρους –βετεράνους κυβερνήτες (K1/Παναγιώτης Κυρτάτος, K/2 Παύλος Ιωαννίδης) και Ι/Σ την Σταυρούλα Αγτζιόγλου- Στεφάνου, θα πετάξουν «αγγίζοντας την θάλασσα» σε απόρρητη πτήση για την Κύπρο. Προσγειώθηκαν στο στρωμένο με σιδηρόπλεγμα (P.S.P.), αεροδρόμιο της Λακατάμιας, διατρέχοντας θανάσιμο κίνδυνο να χτυπηθούν από ελεύθερους σκοπευτές. Εκεί το α/φ ξεφορτώθηκε ταχύτατα από το δακρυσμένο προσωπικό του αεροδρομίου της Λευκωσίας. Τον πρώτο τους καφέ οι κυβερνήτες τον απόλαυσαν μόλις μπήκαν στον εναέριο χώρο της Ελλάδας. (Η Ι/Σ νομίζουμε ότι ήταν η μοναδική γυναίκα από την Ελλάδα, που συνέδραμε στα τραγικά γεγονότα).Ο αριθμός της πτήσης : 000 (όπως λέμε: It never happened)

 

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ «ΝΙΚΗ»

Την επόμενη μέρα της εισβολής της Τουρκίας στη Κύπρο, με την ανοχή των ΗΠΑ και της Μεγάλης Βρετανίας, η Ελλάδα με τον χουντικό στρατιωτικό βερμπαλισμό που είχε ανοίξει το «κουτί της Πανδώρας», σε συντριβή, ενεργεί σπασμωδικά για να «βοηθήσει» την Κύπρο, που ήταν βαθιά πολιτικά διχασμένη, βαρύτατα τραυματισμένη από το εμφύλιο πραξικόπημα, αδύναμη να αντιμετωπίσει μόνη της ένα πόλεμο σε εξέλιξη στο έδαφος της. Αρχικά σχεδιάστηκε να σταλεί μία Μοίρα Καταδρομών με επιταγμένα αεροσκάφη της Ολυμπιακής Αεροπορίας. Η σκέψη δεν έγινε πράξη και μέσα σε συνθήκες πανικού, ο τραγικός κλήρος της θυσίας έπεσε στη Α’ Μοίρα Καταδρομών που έδρευε στο Μάλεμε της Κρήτης και της Γ’ Μοίρας Αμφίβιων καταδρομών (περίπου 40 άνδρες). Πέταξαν στην Κύπρο με 15 Nord N2501D Noratlas ( κατασκευής της δεκαετίας του 1940- είχαν δοθεί στην Ελλάδα από την Γερμανία το 1968 στα πλαίσια των πολεμικών αποζημιώσεων-) σε μια μοναδική ασυνόδευτη αεροαποβατική επιχείρηση –«κατακόρυφη υπερκέραση» στην στρατιωτική ορολογία- που αποτέλεσε «θέμα ειδικής μελέτης» για στρατιωτικά επιτελεία άλλων χωρών. Λέχθηκε ότι υπήρξε προπομπός της επιχείρησης στο Εντέμπε των Ισραηλινών δύο χρόνια μετά. Μια αποστολή θανάτου που η Ελληνική πολιτεία για δεκαετίες, υποκρινόταν ότι δεν έγινε ποτέ και οι τραυματίες πήραν μια σύνταξη για ένα πόλεμο που ήταν αγέννητοι (1940-1949) !!

 

 

ΕΠΙΛΟΓΟΣ

Σήμερα ζούμε σε μια εποχή στην οποία καταβάλλεται ενεργή προσπάθεια για παραχάραξη της Ιστορίας – είτε για να κολακεύσει, είτε να εξαπατήσει, είτε για να εξυπηρετήσει επιμέρους σκοπιμότητες. Καμία ωφέλεια δεν μπορεί να προκύψει από τέτοιες στρεβλώσεις, ακόμη κι όταν αυτές απορρέουν από ανιδιοτελή κίνητρα. Η Ιστορία είναι η συλλογική μνήμη και αν αντιληφθούμε το κοινωνικό σώμα κατ’ αναλογία προς το ανθρώπινο σώμα, τότε η απουσία της ισοδυναμεί με αμνησία, ενώ η παραμορφωμένη Ιστορία συνιστά νεύρωση. Στην χώρα μας η επέτειος του Ιουλίου 1974 σημαίνει την κατάρρευση της Χούντας- αποσιωπώντας το γεγονός ότι η δημοκρατία μας θεμελιώθηκε στις στάχτες της Κύπρου.

Tα δικά μας φτερά - Τεύχος 219 | Ιανουάριος - Φεβρουάριος 2026 |